I FSK 125/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek Sędzia NSA Hieronim Sęk (sprawozdawca) Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej żądania Sędziego NSA Marka Olejnika o wyłączenie go od orzekania w sprawie o sygn. akt I FSK 125/25 w zakresie skargi kasacyjnej M. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 353/24 w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 13 grudnia 2018 r., nr 2401-IOV1_.4103.86.2018.IK 2401-IOV-1.4103.2-21.2018.IK w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od IV kwartału 2011 r. do IV kwartału 2012 r. postanawia: wyłączyć Sędziego NSA Marka Olejnika od orzekania w sprawie o sygn. akt I FSK 125/25 w zakresie skargi kasacyjnej M. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 353/24.

1. Pismem z dnia 10 lipca 2025 r. Sędzia NSA Marek Olejnik, powołując się na art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.), złożył żądanie wyłączenia go od orzekania w sprawie o sygn. akt I FSK 125/25 w zakresie dotyczącym skargi kasacyjnej M. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 353/24. 2. W uzasadnieniu tego wystąpienia Sędzia podał, że w skardze kasacyjnej Skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie między innymi art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez wydanie wyroku przez Sąd, który ze względu na sposób wyłonienia nie spełniał warunku niezależności i bezstronności. W jego składzie zasiadał bowiem asesor WSA Mikołaj Dariusz Darmosz pełniący funkcję sprawozdawcy, który został powołany na stanowisko asesora sądowego w wadliwej procedurze. Asesor ten został mianowicie powołany w procedurze z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3). Sędzia M. Olejnik wyjaśnił, że jego powołanie na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego również miało miejsce w procedurze z udziałem nowo ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa. Badając zatem zasadność skargi kasacyjnej w zakresie wynikającym z przywołanego zarzutu, orzekałby niejako we własnej sprawie, naruszając zasadę nemo iudex in causa sua. Zdaniem więc Sędziego w tych okolicznościach jego udział przy orzekaniu z powyższej skargi kasacyjnej mógłby budzić wątpliwości co do jego bezstronności. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyłączenia sędziego (art. 18-24 P.p.s.a.) przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 P.p.s.a.) oraz wyłączenie przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 P.p.s.a.). Na mocy art. 193 P.p.s.a. przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na żądanie sędziego bądź na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy z zachowaniem bezstronności sędziowskiej. 3.2. Jak wskazuje Jan Paweł Tarno w Komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V (LexisNexis 2011) "Dokonując oceny, czy w konkretnej sprawie wystąpiła przyczyna uzasadniająca wyłączenie sędziego na podstawie komentowanego przepisu [art. 19 P.p.s.a. - dop. NSA], należy mieć na względzie dwoisty charakter bezstronności sędziowskiej. Z jednej strony jest ona "niezbywalną cechą władzy sądowniczej", a z drugiej - indywidualną cechą sędziego, konieczną kwalifikacją do pełnienia tej funkcji - por. np. wyr. TK z 26 czerwca 2006 r., SK 55/05, LexPolonica nr 411521 (OTK-A 2006, nr 6, poz. 67). Istotą pierwszego z tych wymiarów bezstronności, tzw. bezstronności obiektywnej, jest "nie tylko to, by sędzia orzekający w sprawie zachowywał się zawsze rzeczywiście zgodnie ze standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej zachowanie sędziego odpowiadało takim standardom. Reguły wyłączenia sędziego służą bowiem budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości [...] przez usuwanie choćby pozorów braku bezstronności" - wyr. TK z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, LexPolonica nr 367720 (OTK-A 2004, nr 7, poz. 67). Drugi wymiar bezstronności, tzw. bezstronność subiektywna, polega na tym, że sędzia musi mieć jeszcze dodatkowo wewnętrzne przekonanie o możliwości wydania wyroku bez faworyzowania któregokolwiek z uczestników postępowania.". 3.3. Mając powyższe na uwadze, kierując się względami tzw. bezstronności obiektywnej, żądanie Sędziego NSA M. Olejnika o wyłączenie go od orzekania w zakresie skargi kasacyjnej objętej sprawą o sygn. akt I FSK 125/25 zasługiwało na uwzględnienie. Skoro we wniesionej skardze kasacyjnej strona skarżąca kwestionuje status asesora WSA M. Darmosza, biorącego udział w rozstrzyganiu jej sprawy w pierwszej instancji, jako osoby powołanej na to stanowisko przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a Sędzia M. Olejnik również został powołany na swoje stanowisko na wniosek tak samo ukształtowanej Rady, to złożone żądanie jawiło się jako usprawiedliwione. W takim stanie rzeczy występuje okoliczność tego rodzaju, która może wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności Sędziego w zawisłej sprawie. 3.4. Celem unormowania art. 19 P.p.s.a. jest budowanie zaufania, które sądy w demokratycznym państwie muszą wzbudzać w społeczeństwie, poprzez usunięcie wszelkich uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności danego sędziego oraz zapewnienia takiej bezstronności przez eliminowanie podstaw do wysuwania takich wątpliwości. Wydanie orzeczenia w warunkach mogących wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego orzekającego narusza powagę i dobro wymiaru sprawiedliwości. Dobro wymiaru sprawiedliwości mogłoby więc ucierpieć, gdyby w sprawie orzekał sędzia, co do którego istniałyby w odbiorze zewnętrznym choćby pozory braku jego bezstronności. W świetle powyższego zasadne stało się uwzględnienie żądania Sędziego NSA M. Olejnika wyłączenia go od orzekania w podanym wyżej zakresie. 3.5. Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 19 w związku z art. 22 § 1 i § 2 oraz art. 193 P.p.s.a., postanowił więc jak w sentencji. s. NSA H. Sęk s. NSA M. Niezgódka-Medek s. NSA B. Wojciechowski