I FZ 104/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 stycznia 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 928/24 w zakresie odmowy przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 kwietnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września do grudnia 2016 r. postanawia oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 20 stycznia 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 928/24, odmówił przywrócenia W.W. (dalej: Skarżący/Strona) terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 30 kwietnia 2024 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września do grudnia 2016 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że przywrócenie terminu uzależnione jest od wykazania przez wnioskodawcę, że do uchybienia terminu doszło bez jego winy. W niniejszej sprawie, Skarżący powołał się na konieczność opieki nad chorą matką, której leczenie kontynuowane jest w ramach hospicjum domowego, co potwierdziła dokumentacja medyczna dołączona do wniosku. Zdaniem Sądu uwzględniając konieczność długotrwałej obecności Skarżącego przy matce, nie sposób przyjąć, że nie miał on w ogóle możliwości terminowego nadanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z druku PPF wynika, że Skarżący przebywa w gospodarstwie domowym wraz z żoną i siedemnastoletnią córką, które to osoby mogły go wyręczyć, bądź to w opiece nad matką, bądź w ekspedycji przesyłki poleconej. Żadna z osób przebywających w gospodarstwie domowym Skarżącego nie jest zatrudniona na umowę o pracę, co oznacza, że mają one większą swobodę w organizowaniu swojego czasu, co mogło i powinno przełożyć się na rzeczone wyżej wsparcie Skarżącego. W ocenie Sądu pierwszej instancji w działaniu Skarżącego należało upatrywać braku należytej staranności, co skutkowało odmową przywrócenia terminu. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia Skarżącego, który wniósł o jego uchylenie w całości. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do treści art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: P.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 P.p.s.a., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Sąd może zatem przywrócić uchybiony termin w przypadku zgłoszenia prośby o jego przywrócenie w terminie siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia, jeżeli strona wykaże brak winy i jednocześnie dokona czynności procesowej, której terminowi uchybiła. Wskazanie we wniosku o przywrócenie terminu braku winy w powstałym uchybieniu jest zatem warunkiem decydującym o możliwości przywrócenia terminu. Z akt niniejszej sprawy wynika, że Skarżący pismem procesowym nadanym 4 listopada 2024 r. zgłosił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy po odebraniu 22 października 2024 r. odpisu zarządzenia do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Z argumentacji powołanej przez Skarżącego wynika, że podstawy do przywrócenia terminu upatruje w sprawowanej stale opiece nad matką, która decyzją lekarza została skierowana do leczenia w hospicjum domowym. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć. Kryterium braku winy jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym wiąże się bowiem z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. W orzecznictwie wskazuje się także, że przy ocenie, czy uchybienie terminowi było zawinione, należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Skoro art. 86 § 2 P.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminowi (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że zawarte we wniosku o przywrócenie terminu argumenty nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu terminowi. Jakkolwiek bowiem Skarżący wyjaśnił pokrótce, że absorbowała go opieka nad chorą matką, to okoliczności tej nie można w realiach tej sprawy traktować, jako wykluczającej możliwość nadania przesyłki z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w terminie. Należy podkreślić, że stan chorobowy członka rodziny strony wnioskującej o przywrócenie terminu może być podstawą przywrócenia terminu, ale tylko wówczas, gdy jest to choroba całkowicie, obiektywnie uniemożliwiająca opiekunom podejmowanie zwykłych (choć niecodziennych) czynności życiowych. Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje, że sprawowanie opieki nad chorą matką jest dużym obciążenie dla Skarżącego, czy to fizyczne czy psychiczne i wymaga priorytetowego traktowania obowiązku opieki to jednak wniesienie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest czynnością, w której Skarżący mógł skorzystać z pomocy innej osoby, nawet nieprofesjonalnej. Z akt sprawy wynika, że Skarżący zamieszkuje wraz z żoną oraz nastoletnią córką, które mogły go w tej prostej czynności zastąpić. We wniosku o przywrócenie terminu Skarżący nie przedstawił żadnych informacji na temat przyczyn, dla których w czasie sprawowania opieki nad chorym nie był w stanie posłużyć się inną osobą w celu nadania w urzędzie pocztowym na adres Sądu listu zawierającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie uprawdopodobnił w żaden sposób, by sprawowana opieka nad chorą matką uniemożliwiła mu zrealizowanie wskazanych czynności oraz złożenie przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie. Na marginesie należy zauważyć, że postanowieniem referendarza sądowego z 15 kwietnia 2025 r. sygn. akt I SPP/Gl 294/24 przyznano Skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z powołanych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.