I FZ 117/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. S.A. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 czerwca 2025 r., sygn. akt I SA/Po 157/25, o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi P. S.A. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 30 grudnia 2024 r., nr 3001-IOV-22.4103.13.2024, w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec i lipiec 2018 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 10 czerwca 2025 r., sygn. akt I SA/Po 157/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił wstrzymania — na wniosek P. S.A. (dalej "spółka" lub "skarżąca") — wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 30 grudnia 2024 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec i lipiec 2018 r. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca ani w treści skargi, ani w toku postępowania sądowoadministracyjnego nie przedstawiła żadnych argumentów, ani dokumentów uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", przez przyjęcie, że skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wynikłych z wykonania zaskarżonej decyzji, podczas gdy do skargi załączony był wniosek o przyznanie skarżącej pomocy prawnej, w tym zwolnienie z kosztów sądowych, w którym wskazano, dlaczego wykonanie decyzji może spowodować nieodwracalne dla skarżącej skutki, przez niewykonanie i zerwanie układu zawartego w postepowaniu sanacyjnym, a finalnie upadłość skarżącej. Z tych względów spółka wniosła o "(...) wstrzymanie wykonania zaskarżonej Decyzji na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. (...)". W uzasadnieniu zażalenia poszerzono powyższą argumentację. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a. zasady wykonalności takiego aktu lub czynności mimo wniesienia skargi. Niemniej w myśl art. 61 § 3 cytowanej ustawy sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Podjęcie działań nakierowanych na skorzystanie z możliwości ubiegania się o udzielenie ochrony tymczasowej należy do strony postępowania. Powinna ona jednak mieć świadomość tego, że analizowane tu uprawnienie wiąże się z obowiązkiem należytego uzasadnienia składanego wniosku, tak stosownymi twierdzeniami, wnioskowaniami, jak i dokumentami, na okoliczność wykazania spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Konieczne jest zatem przedstawienie we wniosku szczegółowych informacji uzasadniających wystąpienie zdarzeń, które powodują ziszczenie się choćby jednej z przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny, oceniając zasadność wniosku o wstrzymanie, może być materiałem, który po części został dołączony do wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 417/10; CBOSA). Jednak należy mieć na względnie, że przesłanki stosowania obu tych instytucji procesowych są odmienne. Ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie, jak wynika to z jego konstrukcji, spoczywa na skarżącym. W realiach niniejszej sprawy skarżąca zawarła w skardze żądanie wstrzymania wykonania decyzji organu podatkowego, ograniczając się do lakonicznego sformułowania: "(...) na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. Strona wnosi o wstrzymanie wykonania Decyzji DIAS (...)" (pkt 4 petitum skargi). Wniosek ten nie zostało jednak w żaden sposób rozwinięty, ani uzasadniony w dalszej części skargi, czy też w dalszym toku postępowania przed sądem pierwszej instancji. W tej sytuacji trafnie ocenił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, że przedmiotowy wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd ten, na skutek zaniechania samej skarżącej, został pozbawiony możliwości zbadania, czy w jej przypadku zachodzi obawa wywołania wskutek wykonania zaskarżonej decyzji znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Dopiero w zażaleniu skarżąca wyjaśniła, w czym upatruje spełnienia przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Podniosła, że sąd pierwszej instancji winien ocenić ryzyko ziszczenia się przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. w oparciu o dokumenty przedstawione przez nią wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy oraz treść samego wniosku. Z twierdzeniem tym nie sposób się jednak zgodzić. Po pierwsze postępowanie zażaleniowe służy dokonaniu kontroli instancyjnej (zweryfikowaniu prawidłowości) postanowienia sądu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, a nie ponownej ocenie zasadności wniosku w tym przedmiocie. Po drugie we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji skarżąca w żaden sposób nie nawiązała do okoliczności podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem sąd administracyjny, rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji organu administracji, nie działa z urzędu i nie jest władny sam poszukiwać okoliczności uzasadniających wniosek strony postępowania, czy też domyślać się jej intencji w tym zakresie. Po trzecie z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wprost wynika, że okoliczności związane z realizacją przez spółkę układu zawartego w toku postępowania restrukturyzacyjnego uzasadniają — w jej ocenie — brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Skarżąca sugerowała jedynie, że odmowa zwolnienia jej z kosztów sądowych, może negatywnie wpłynąć na wykonanie układu, w skrajnym przypadku doprowadzić do jego uchylenia przez właściwy sąd i zniweczenia głównego celu postępowania restrukturyzacyjnego, tj. uniknięcia upadłości spółki. Nie sposób jednak wywodzić z takich twierdzeń skarżącej, że stanowią one uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Na marginesie odnotować należy, że argumentacja ta, jak wynika z akt sprawy, nie została przez sąd uwzględniona (vide postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 17 kwietnia 2025 r. o odmowie przyznania prawa pomocy i utrzymujące je w mocy postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 6 maja 2025 r., oba wydane w sprawie o sygn. akt I SPP/Po 34/25). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.