I GSK 1774/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Anna Apollo (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku E. D. w przedmiocie wyłączenia z rozpoznania sprawy sędziego NSA Małgorzaty Grzelak, sędziego NSA Beaty Sobochy-Holc, oraz sędziego WSA del. Izabelli Janson w sprawie ze skargi kasacyjnej E. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Ol 271/22 w sprawie ze skargi E. D. na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 28 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami postanawia: oddalić wniosek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyrokiem z 29 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Ol 271/22 oddalił skargę [...] na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z 28 lutego 2022r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżąca. Przewodniczący Wydziału I Izby Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzeniem skierował do rozpoznania na posiedzeniu jawnym w dniu 15 maja 2025 r. sprawę ze skargi kasacyjnej skarżącego od ww. wyroku Sądu I instancji. Jako skład orzekający wyznaczony został: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (sprawozdawca). Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. WSA Izabella Janson. Na posiedzeniu przed NSA w dniu 15 maja 2025 r., pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wniósł na podstawie art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm. dalej: P.p.s.a.), o wyłączenie sędziów: Małgorzaty Grzelak, Beaty Sobochy-Holc oraz Izabelli Janson. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł na wątpliwości co do powołań członków składu sędziowskiego. Integralną częścią uzasadnienia tego wniosku o wyłączenie jest wcześniej podyktowany wniosek o zawieszenie postępowania w związku ze skierowaniem pytania prejudycjalnego do TSUE w sprawie C-521/21. Pełnomocnik skarżącej wskazał również, że członkowie składu orzekającego w sprawie również za czasów PIS objęli funkcję sędziów NSA, w związku z tym wyraził obawę popierania nieuprawnionej i niezgodnej z przepisami unijnymi wykładni art. 4 ust 3 rozporządzenia nr 95/2988 oraz art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, jak również to, że dalsze popieranie tej błędnej wykładni w orzecznictwie sądowoadministracyjnym może być motywowane wyłącznie troską o zwolnienie z odpowiedzialności pracowników organów ARiMR z tytułu roszczeń odszkodowawczych za wydawanie decyzji niezgodnych z prawem unijnym. W oświadczeniach z dnia 15 maja 2025 r. Sędzia Małgorzata Grzelak, sędzia NSA Beata Sobocha-Holc, oraz sędzia WSA del. Izabela Janson oświadczyli, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności w sprawie o sygn. akt I GSK 1774/22. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o wyłączenie Sędziego NSA Małgorzaty Grzelak, Sędziego NSA Beaty Sobochy-Holc, oraz Sędziego WSA del. Izabelli Janson od orzekania w sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 19 P.p.s.a. niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jak podkreśla się w doktrynie, w związku z tym, że względne przesłanki wyłączenia nie zostały jednak w art. 19 P.p.s.a. określone w sposób wyczerpujący, to przyjmuje się, że "przepis ten odnosi się do istnienia okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, czyniąc go potencjalnie podejrzanym o brak obiektywizmu przy jej rozpoznawaniu (tzw. iudex suspectus). W literaturze przyjmuje się, że samo występowanie sytuacji uzasadniającej w jakimś stopniu podejrzenie sędziego o stronniczość może stanowić przyczynę jego wyłączenia ze sprawy (J.P. Tarno, Wyłączenie sędziego w postępowaniu sądowo administracyjnym, s. 233). Jednocześnie przyjęcie, że subiektywne przeświadczenie wnioskującego o braku obiektywizmu sędziego może skutkować wyłączeniem sędziego od rozpoznania sprawy, prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej (post. NSA z 14 czerwca 2012 r., I OZ 420/12, Legalis). Celem tej regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyr. TK z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimichkolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyr. TK z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004, Nr 7, poz. 67)" - tak np. komentarz do art. 19 p.p.s.a. w: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 6, Warszawa 2019. Wniosek o wyłączenie sędziów: Małgorzaty Grzelak, Beaty Sobochy-Holc oraz Izabelli Janson został uzasadniony twierdzeniem, że osoby powołana z udziałem politycznej KRS (Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o KRS oraz niektórych innych ustaw) "nie jest sądem ustanowionym ustawą" (jak to wskazuje ugruntowane stanowisko ETCP) jest tzw."neosędzią". Kluczowe znaczenie w sprawie ma związanie sądu stanowiskiem zajętym przez NSA w uchwale z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22 publ: ONSAiWSA 2023 r., Nr 4, poz. 52. Z sentencji tej uchwały wprost wynika, że zakres przedmiotowy normy art. 19 P.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). Jak bowiem trafnie wskazał NSA w ww. uchwale, w każdym postępowaniu sądowym obowiązuje zasada braku konkurencyjności środków ochrony prawnej, określana jako zasada jednotorowości obrony swych praw. Oznacza ona, że określonemu podmiotowi znajdującemu się w danej sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden środek prawny. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Instytucje te, jak wyżej wskazano, różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca, dostosowując się do powyższej zasady, przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Stosownie do art. 269 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanowiskiem zawartym w powyższej uchwale, nie znajdując jednocześnie podstaw do przedstawienia powstałego zagadnienie prawnego do ponownego rozstrzygnięcia w drodze uchwały NSA. Oznacza to, że niedopuszczalne jest kwestionowanie w trybie art. 19 P.p.s.a. rękojmi bezstronnego rozpoznania sprawy przez sędziów Małgorzaty Grzelak, Beaty Sobochy-Holc oraz Izabelli Janson wyłącznie z uwagi na okoliczności związane z ich powołaniem na stanowisko sędziego NSA, gdyż art. 19 P.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu. W niniejszej sprawie ww. Sędziowie złożyli na podstawie art. 22 § 2 P.p.s.a. oświadczenie, w którym wskazał, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności w sprawie o sygn. akt I GSK 1774/22. Prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia. Jeżeli strona żąda wyłączenia sędziego, to zobowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 44, postanowienia NSA: z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12; z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt II OZ 1000/14). Złożony w przedmiotowej sprawie wniosek o wyłączenie sędziów: Małgorzaty Grzelak, Beaty Sobochy-Holc oraz Izabelli Janson nie zawiera argumentacji, która podważałaby wiarygodność złożonego przez niego oświadczenia. Jest on wyrazem subiektywnego odczucia wnioskodawcy. Instytucja wyłączenia ma zastosowanie in concreto, a nie in abstracto. Wniosek ma zapewniać prawidłowy tok postępowania i rozstrzygania w konkretnej sprawie (wg ustawodawcy "dana sprawa") i odnosić się do konkretnego sędziego (sędziów) wyznaczonych do orzekania w niej. Wniosek nie jest zatem gwarancją procesową stosowaną "na wszelki wypadek" w odniesieniu do potencjalnego, niewyznaczonego jeszcze składu orzekającego. Nadto stanowisko odnośnie "popierania nieuprawnionej i niezgodnej z przepisami unijnymi wykładni art. 4 ust 3 rozporządzenia 95/2988 oraz art. 60 rozporządzenia 1306/2013" jak sugeruje wnioskodawca nie może stanowić podstawy dla wyłączenia danego Sędziego od orzekania w sprawie w oparciu o art. 19 P.p.s.a. Z kolei w odniesieniu do testu niezawisłości sędziego należy stwierdzić, że nawet z orzecznictwa ETPC nie wynika, aby sam fakt powołania sędziego na wniosek KRS ukonstytuowanej w oparciu o regulację ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw miał być wystarczający dla zakwestionowania niezawisłości sędziego, gdyż oceniając naruszenie prawa strony do sądu należy zwracać uwagę nie tylko na powołanie tych sędziów na wniosek wadliwie ukształtowanej KRS, ale również na inne naruszenia prawa (wyrok Wielkiej Izby ETPC z 1 grudnia 2020 r., 26374/18, Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii, HUDOC, § 243–273; J. Roszkiewicz, Indywidualny test niezawisłości sędziego powołanego z naruszeniem prawa – uwagi na tle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, "Przegląd Sądowy" 2022, nr 11-12, s. 87). Poza tym możliwość kwestionowania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, określona jest powszechnie obowiązującym przepisem prawa - art. 5a § 4 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, z którego również wynika, że tzw. test niezawisłości dotyczy tylko i wyłącznie sędziego wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty lub skargę kasacyjną. Nie może mieć on zatem charakteru jedynie potencjalnego i nie może być składany na przyszłość przed ww. opisanym wyznaczeniem (art. 5a § 2 tejże ustawy). To dlatego ustawodawca wprowadził w tym zakresie termin (art. 5a § 4 przywołanej ustawy). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 193 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek o wyłączenie sędziego sędziów Małgorzaty Grzelak, Beaty Sobochy-Holc oraz Izabelli Janson od orzekania w sprawie o sygn. akt I GSK 1774/22.