I GZ 160/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia H. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 lutego 2026 r., sygn. akt III SA/Gl 163/25 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 2 lutego 2026 r., sygn. akt III SA/Gl 163/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 9 września 2025 r., ze skargi H. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2024 r. nr [...]. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że uczestniczył w rozprawie jednak nie zrozumiał pouczenia sądu co do wniosku o sporządzenie uzasadnienia, zaznaczył, że nie posiada wykształcenia prawniczego, dodatkowo ma problemy ze słuchem, przez co mógł nie dosłyszeć treści przekazanych na sali rozpraw. Dopiero 12 listopada 2025 r. po wykonaniu telefonu do sądu otrzymał informację, że termin do wniesienia ww. wniosku już minął. Skontaktował się następnie z radcą prawnym, po czym wysłał wniosek do sądu Sąd pierwszej instancji odmawiając przywrócenia terminu stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Stwierdził, że we wniosku o przywrócenie uchybionego terminu skarżący wskazał na brak zrozumienia pouczenia, a co za tym idzie, że oczekiwał na informacje z Sądu. Tymczasem, jak wyjaśnił Sąd, skarżącemu zostało dwukrotnie zakomunikowane stosowne pouczenie o sposobie i terminie wstąpienia z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sytuacji oddalenia skargi. Pierwsze pouczenie skarżący odebrał osobiście wraz z zawiadomieniem o terminie rozprawy. Drugie pouczenie, o tej samej treści, skarżący odebrał na rozprawie w dniu 9 września 2025 r., w której osobiście uczestniczył. Sąd zaznaczył, że jeżeli skarżący miał wątpliwości co do któregoś z pouczeń, to na rozprawie miał możliwość dopytania Sądu i uzyskania stosownych wyjaśnień. Prowadzenie spraw w sformalizowanym postępowaniu sądowym wymaga od stron szczególnej staranności, a przesłanka braku winy powinna być oceniana z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym w pełni powtórzył prezentowane we wniosku argumenty wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 tekst jedn.), dalej "p.p.s.a.", czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej jest instytucja przywrócenia terminu. W myśl art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Natomiast zgodnie z art. 87 p.p.s.a., warunkami przywrócenia uchybionego terminu są: złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, równoczesne ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu dokonanie czynności uchybionej. Wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie chociażby jednej z nich powoduje, że uchybiony termin nie może zostać przywrócony. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się rygorystyczne kryteria ocen postawy osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie. Wiążą się one z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zatem w przypadku, gdy strona uchybiając terminowi dopuściła się zaniedbania, dokonana przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie jest w tej sytuacji dopuszczalne. O braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie. Artykuł 86 § 1 p.p.s.a. nie określa, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne. W orzecznictwie i w literaturze prawniczej przyjmuje się, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu przez stronę szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 14 stycznia 1972 r., II CRN 448/71, OSPiKA 1972, z. 7-8, poz. 144). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że okoliczności powoływane przez skarżącego w celu uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, nie stanowią wystarczającej podstawy do jego przywrócenia. Wielokrotnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreślano, że podeszły wiek, zły stan zdrowia, czy nawet choroba nie przesądza jeszcze o braku winy w uchybieniu terminu, a samo powołanie się na te okoliczności nie jest równoznaczne z uprawdopodobnieniem, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Konieczne jest bowiem uwiarygodnienie, że choroba miała charakter niespodziewany i nagły, a jej wystąpienie uniemożliwiło stronie prowadzenie swych spraw. Przewlekłość choroby, czy jak w tej sprawie ewentualne problemy ze słuchem, wykluczają co do zasady ich nagły, czy niespodziewany charakter. Z akt sprawy i treści samego wniosku jasno wynika, że skarżący nie wskazał na nagły charakter problemów ze słuchem. Inne okoliczności podnoszone w zażaleniu, w szczególności że skarżący nie zrozumiał, czy nie doczytał – jak wskazał we wniosku – pouczenia przesłanego wraz z zawiadomieniem o terminie rozprawy, nie mogą świadczyć o braku winy w uchybieniu terminowi dokonania czynności procesowej. Wręcz przeciwnie, świadczą o nienależytym prowadzeniu swojej sprawy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odmawiające przywrócenia terminu jest prawidłowe, a zażalenie niezasadne, dlatego też, na podstawie art. 184 z zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji