I OSK 1549/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 92/24 w sprawie ze skargi H.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2023 r. znak SKO. 4111.55.2023 w przedmiocie odmowy umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych 1. prostuje oczywistą omyłkę w rubrum zaskarżonego wyroku w ten sposób, że po słowach "z dnia 14 grudnia 2023 r." dodaje słowa: "nr SKO. 4111.55.2023"; 2. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 3. oddala skargę w całości; 4. odstępuje od zasądzenia od H.P. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 92/24 (dalej wyrok II SA/Łd 92/24) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2023 r. nr SKO. 4111.55.2023 oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 23 października 2023 r. nr SOCIII.522.590.2023.019563.002.2023.U w przedmiocie odmowy umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Na skutek niedopełnienia przez H.P. (dalej wnioskodawca, skarżący, dłużnik alimentacyjny) obowiązku alimentacji na rzecz osoby uprawnionej – A.P. (dalej wierzycielka), wypłacona została, na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005 r. nr 86 poz. 732 ze zm., dalej uzal lub ustawa z 2005 r.), zaliczka alimentacyjna w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. Wierzycielka pobrała zaliczkę alimentacyjną w łącznej kwocie 4.240,00 zł w następujących okresach: od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w łącznej wysokości 2.040,00 zł; od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. w łącznej wysokości 2.200,00 zł (kwota pomniejszona o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne za okres od 1 lutego 2007 r. do 30 kwietnia 2007 r. w łącznej wysokości 600,00 zł). W związku z tym dłużnik alimentacyjny zobowiązany był do zwrotu łącznej kwoty 4.452,00 zł (kwota powiększona o 5%, zgodnie z art. 12 ust. 1 upal). Prezydent Miasta Łodzi (dalej Prezydent) ustalił, że - po uwzględnieniu wszystkich wpłat - na koncie dłużnika alimentacyjnego zadłużenie z tytułu zaliczki alimentacyjnej na dzień 23 października 2023 r. wynosi 2.151,86 zł (4.452,00 zł - 2.300,14 zł). Dnia 23 sierpnia 2023 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi (tj. Prezydenta Miasta Łodzi jako organu właściwego dłużnika) wpłynęło pismo H.P. o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej zaliczek alimentacyjnych na rzecz A.P. W uzasadnieniu wniosku dłużnik alimentacyjny wskazał, że jego sytuacja materialna jest trudna, a osiągane przez niego dochody nie pozwalają nawet na pokrycie podstawowych kosztów. Wnioskodawca nie ma oszczędności i wartościowych przedmiotów pozwalających na zaspokojenie zaległości. W załączeniu wnioskodawca przedłożył zaświadczenie ZUS, z którego wynika, że pobiera emeryturę, która w lipcu 20023 r. wyniosła 1.125,26 zł netto. Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 23 października 2023 r. nr SOCIII.522.590.2023.019563.002.2023.U (dalej decyzja z 23 października 2023 r. lub decyzja I instancji) odmówił wnioskodawcy umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej zaliczek alimentacyjnych, powiększonej o 5%, tj. kwoty w wysokości 2.151,86 zł. W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że z analizy zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. M.W.-D. z dnia 8 września 2023 r. o dokonanych wpłatach wynika, że od kwietnia 2009 r. do września 2021 r. wnioskodawca dokonywał wpłat tytułem zobowiązań alimentacyjnych. Z analizy pisma Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Nowym Sączu z 10 października 2023 r. o dokonanych wpłatach w ramach układu ratalnego wynika, że od marca 2018 r. do września 2023 r. wnioskodawca dokonywał wpłat tytułem spłaty zobowiązań alimentacyjnych, jednakże zdarzały się miesiące, w których nie pojawia się żadna wpłata. Biorąc pod uwagę powyższe i brzmienie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm., dalej upal), w ocenie organu, wnioskodawca nie spełnia ustawowej przesłanki, tj. minimum 3-letniej skuteczności egzekucji komorniczej, warunkującej zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności z tytuły wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Z art. 30 ust 1 upal jednoznacznie wynika, że jedyną i konieczną przesłanką umorzenia chociażby 30% należności wskazanych w ww. artykule jest skuteczna egzekucja w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Kategoryczne sformułowanie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna i zdrowotna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia ww. należności. Odwołanie od decyzji z dnia 23 października 2023 r. złożył H.P., wskazując, że wbrew treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji odmowa umorzenia należności z tytułu nieuregulowania rat była niezasadna. Wpłata za styczeń 2023 r. została dokonana. Ratę za maj 2022 r. uregulowano w czerwcu 2022 r., a za lipiec - w sierpniu 2022 r. Wszystkie raty zawartego układu ratalnego zostały przez skarżącego uregulowane. Decyzją z dnia 14 grudnia 2023 r. nr SKO.4111.55.2023 (dalej decyzja z 14 grudnia 2023 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej Kolegium), na mocy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej kpa), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 23 października 2023 r. nr SOCIII.522.590.2023.019563.002.2023.U o odmowie umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz A.P., powiększonej o 5%, tj. kwoty w wysokości 2.151,86 zł. W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, że - zgodnie z art. 2 pkt 2 upal - bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Bełchatowie z dnia 8 września 2023 r. o dokonanych wpłatach wynika, że od miesiąca kwietnia 2009 r. do miesiąca września 2021 r. dłużnik dokonywał wpłat tytułem zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie z pismem Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nowym Sączu z dnia 10 października 2023 r. (dalej Likwidator), dłużnik dokonywał wpłat, w ramach udzielonego układu ratalnego, na konto likwidowanego funduszu alimentacyjnego, zobowiązań alimentacyjnych od miesiąca marca 2018 r. do miesiąca września 2023 r. Z analizy wydruku konta dłużnika alimentacyjnego dołączonego do tego pisma wynika, że w niektórych miesiącach brak jest wpłat dokonanych przez dłużnika (m.in. w styczniu 2023 r., styczniu 2021 r., sierpniu 2020 r., od czerwca do sierpnia 2019 r., w czerwcu 2018 r.). Kolegium wskazało, że dowód wpłaty przedstawiony przez dłużnika na etapie postępowania odwoławczego dotyczy wpłaty dokonanej dnia 7 lutego 2023 r., przy czym jest to jedyna wpłata dokonana przez dłużnika w lutym 2023 r., natomiast w styczniu 2023 r. dłużnik nie dokonał żadnej wpłaty, co bezspornie wynika z wydruku udostępnionego przez Likwidatora. Słusznie, zdaniem Kolegium, organ I instancji ocenił, że odwołujący nie spełnia przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 upal, które uprawniałyby organ do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności odwołującego (tj. minimum 3-letniej skuteczności egzekucji komorniczej). Odnosząc się do podnoszonej w odwołaniu kwestii ewentualnego przedawnienia należności od dłużnika z tytułu zaliczki alimentacyjnej, Kolegium wyjaśniło, że brak jest podstawy prawnej do stwierdzenia przedawnienia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Z uwagi na publicznoprawny charakter świadczenia (zaliczki alimentacyjnej) egzekucja zwrotu zaliczki alimentacyjnej wraz z należną karą pieniężną, prowadzona jest do chwili, w której organ uzyska całkowitą kwotę wypłaconej wcześniej zaliczki wraz z należną karą pieniężną. Skargę wniósł H.P., zaskarżając decyzję z 14 grudnia 2023 r. i decyzję I instancji w całości i zarzucając decyzjom naruszenie: a. prawa materialnego - art. 17 upal przez przyjęcie, że przesłanki zawarte we wskazanym powyżej przepisie nie zostały w niniejszej sprawie wypełnione; b. przepisów postępowania - art. 7 i 77 § 1 kpa, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, przez niewyjaśnienie okoliczności i przyczyn odmowy umorzenia zaległości alimentacyjnych. Skarżący wniósł o: zmianę zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Łodzi - Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi, i umorzenie pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych powiększonych o 5%, na rzecz A.P.; przeprowadzenie dowodów wskazanych w uzasadnieniu skargi na okoliczności w nim określone. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wbrew treści uzasadnienia zaskarżonych decyzji odmowa umorzenia należności z tytułu nieuregulowania rat była niezasadna. Wpłata za styczeń 2023 r. została bowiem dokonana; ratę za maj 2022 r. uregulowano w czerwcu 2022 r., a za lipiec uregulowano w sierpniu 2022 r. Wszystkie raty zawartego układu ratalnego skarżący uregulował. W treści decyzji Kolegium nie odniosło się do tych kwestii. Raty spłacane na rzecz Funduszu Alimentacyjnego nie mają związku z zaliczkami alimentacyjnymi. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. M.W.-D. nie miał wiedzy o zaliczce alimentacyjnej z lat 2005-2007. W treści uzasadnienia decyzji SKO nie odniesiono się do wskazanych kwestii. Wskazane powyżej zaliczki, jako wypłacane w latach 2005-2007, uległy przedawnieniu wbrew treści decyzji Kolegium. W niniejszej sprawie nie toczyło się postępowanie egzekucyjne, czyli przez okres 16 lat należności uległy przedawnieniu. Przedawnieniu uległo również roszczenie o odsetki ustawowe. Z uwagi na akcesoryjność roszczenia o odsetki za opóźnienie w stosunku do roszczenia głównego, wyrażającą się uzależnieniem ich powstania od istnienia niespełnionego w terminie roszczenia o świadczenie pieniężne, za obowiązującą zasadę należy uznać, że wraz z przedawnieniem się roszczenia głównego przedawniają się roszczenia o świadczenia uboczne, choćby nawet nie upłynął jeszcze termin ich przedawnienia. W przedmiotowej sprawie nie doszło do przekształcenia roszczenia odsetkowego w samodzielne roszczenie, co skutkowałoby dłuższym okresem przedawnienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi podtrzymało argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wyrokiem II SA/Łd 92/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja I instancji podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego, jednak nie z powodów wskazanych w skardze. Sąd I instancji ocenił, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie odpowiadają wymogom prawa. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm.). Organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (art. 30 ust. 1 upal). Nie ulega wątpliwości, że decyzje wydane na podstawie przywołanego przepisu są decyzjami objętymi uznaniem organu administracyjnego, zatem nawet w przypadku spełnienia przesłanek ustawowych, organ nie jest zobligowany do uwzględnienia wniosku i udzielenia ulgi w spłacie należności. Koniecznym do ich wydania warunkiem jest ciągłość skuteczności egzekucji zaległości alimentacyjnych w okresie 3, 5 lub 7 lat wstecz i to w wysokości nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Sąd I instancji podkreślił, że [z art.] 30 ust. 1 pkt 1 upal wynika, że aby zastosować dyspozycję tego przepisu, egzekucja winna być skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. W niniejszej sprawie nie ustalono jednoznacznie, w jakiej wysokości alimenty zostały zasądzone od skarżącego na rzecz A.P. w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2007 r. Decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 21 października 2005 r. przyznano bowiem zaliczkę alimentacyjną na dziecko A.P. na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w wysokości 170 zł miesięcznie. Decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 24 listopada 2006 r., zmienion[ą] decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 17 lipca 2007 r., przyznano zaliczkę alimentacyjną na dziecko A.P. na okres od 1 września 2006 r. do 31 stycznia 2007 r. w wysokości 300 zł miesięcznie, zaś na okres od 1 lutego 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. w wysokości 100 zł miesięcznie. Wysokość zaliczki alimentacyjnej nie zawsze musiała odpowiadać wysokości orzeczonych alimentów, była bowiem limitowana do pewnej wysokości, określonej w art. 8 uzal. Jak wskazano w przywoływanym piśmie Likwidatora z 10 października 2023 r., skarżący nie dokonywał wpłat w wysokości przekraczającej 100 zł. W ocenie Sądu, odmowa skarżącemu umorzenia należności na tej tylko podstawie, że wysokość raty jego zaległości, wskazana w zawartym układzie ratalnym, nie przekracza wysokości zasądzonych alimentów, naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, w dyskryminujący sposób traktując dłużników, którzy zdecydowali się zawrzeć z organem układ ratalny i w ten sposób regulować swoje należności. Należy mieć na uwadze to, że ich sytuacja majątkowa jest najczęściej jeszcze trudniejsza niż pozostałych dłużników, ponieważ nie stać ich na regulowanie zaległości przez dokonywanie wpłat w wysokości orzeczonych alimentów. Stąd wysokość raty zostaje ustalona na niskim poziomie. Dlatego też, zdaniem Sądu I instancji, analizie w niniejszej sprawie winna podlegać skuteczność egzekucji kwot zgodnych z zawartym układem ratalnym w okresie 3 lat poprzedzających decyzję I instancji. Warunek ciągłości skutecznej egzekucji nie został w niniejszej sprawie spełniony. Wprawdzie w aktach administracyjnych brak jest jakichkolwiek dokumentów, dotyczących zawartego przez skarżącego z Likwidatorem układu ratalnego, to z pisma Likwidatora z 10 października 2023 r. można wywnioskować, że skarżący jest zobowiązany do spłaty zaległości w ratach w wysokości po 100 zł miesięcznie, zaś płatności dokonuje dobrowolnie. Nie są one egzekwowane przez komornika sądowego. W piśmie tym wskazano, że skarżący dokonywał wpłat, w ramach udzielonego układu ratalnego, na konto likwidowanego Funduszu Alimentacyjnego, zobowiązań alimentacyjnych od marca 2018 r. do września 2023 r. Jednak w niektórych miesiącach dłużnik nie dokonał żadnej wpłaty - m.in. - w: styczniu 2023 r., styczniu 2021 r., sierpniu 2020 r., od czerwca do sierpnia 2019 r., w czerwcu 2018 r. Z pisma wynika, że w listopadzie i grudniu 2020 r. skarżący dokonał wpłat w niepełnej wysokości (50 zł zamiast 100 zł). Sąd uznał, że skarżący nie ma racji twierdząc, że Kolegium nie odniosło się do przedstawionego przez niego dowodu wpłaty dokonanej 7 lutego 2023 r. Kolegium wskazało wprost, że dowód wpłaty przedstawiony przez dłużnika na etapie postępowania odwoławczego dotyczy wpłaty dokonanej 7 lutego 2023 r., przy czym jest to jedyna wpłata dokonana przez dłużnika w lutym 2023 r., natomiast w styczniu 2023 r. dłużnik nie dokonał żadnej wpłaty, co bezspornie wynika z wydruku udostępnionego przez Likwidatora. Skarżący mylnie twierdzi, że powyższe zaległości, łącznie z odsetkami, uległy przedawnieniu. Powyższa kwestia była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z 7 lipca 2016 r. I OSK 2816/14 (cbosa). Sąd stwierdził w nim, że: "z art. 43 ust. 1 upal wynika jednoznacznie, że egzekucję należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych prowadzi się w dalszym ciągu aż do ich zaspokojenia na podstawie dotychczasowych przepisów. W art. 12 ust. 5 uzal wskazano, że po otrzymaniu decyzji o przyznaniu osobie uprawnionej zaliczki komornik sądowy przekazuje na wyodrębniony rachunek bankowy organu właściwego wierzyciela kwoty wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego, aż do pełnego pokrycia należności. W doktrynie trafnie wskazuje się, że z uwagi na publicznoprawny charakter świadczenia (zaliczki alimentacyjnej), egzekucja zwrotu zaliczki alimentacyjnej wraz z należną karą pieniężną, prowadzona jest na rzecz wójta do chwili, w której wójt uzyska całkowitą kwotę wypłaconej wcześniej zaliczki wraz z należną karą pieniężną.". Sąd I instancji podzielił stanowisko organów administracji, że w niniejszej sprawie nie może być mowy o przedawnieniu roszczeń z tytułu zwrotu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, zatem egzekucja nie jest prowadzona wadliwie. Podnoszone przez skarżącego argumenty dotyczą przedawnienia zobowiązań cywilnych, nie zaś roszczeń o charakterze publicznoprawnym. Sąd I instancji uznał jednak, że decyzje organów obu instancji podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Organy zbadały wniosek skarżącego jedynie pod kątem przesłanek z art. 30 ust. 1 upal, pomijając całkowicie art. 30 ust. 2 upal. Przepis ten stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Nie ulegało wątpliwości Sądu I instancji, że Prezydent Miasta Łodzi jest organem właściwym zarówno ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika, jak i wierzyciela. Z akt sprawy wynika bowiem, że H.P. i A.P. zamieszkują na terenie Łodzi. W decyzjach organów obu instancji brak jest jakichkolwiek rozważań na temat ewentualnej możliwości zastosowania tego przepisu w niniejszej sprawie, można jedynie domniemywać, że organy przyjęły występujące w judykaturze stanowisko, zgodnie z którym artykuł 30 ust. 2 upal dotyczy wyłącznie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast art. 30 ust. 1 upal dotyczy innych należności, wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 2 i 4 upal. Dyspozycją art. 30 ust. 2 upal nie mogłyby zostać objęte należności z tytułu zwrotu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na mocy poprzednio obowiązującej ustawy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9.9.2020 r. I OSK 418/20 (cbosa): "poza wyjątkiem wskazanym w art. 30 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 2 upal (a są to należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej), umorzenie zaliczki alimentacyjnej nie może być przedmiotem postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ właściwy wierzyciela w oparciu o ustawę o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Art. 30 ust. 2 upal ma bowiem zastosowanie tylko do świadczeń wypłaconych na podstawie tej ustawy. Świadczy o tym kategoryczne sformułowanie wskazanego przepisu. Odnosząc się do przyjętej w art. 32 Konstytucji zasady równości wobec prawa nakazującej władzom publicznym traktować wszystkich równo, a więc według jednakowej miary - w drugiej grupie orzeczeń zauważa się, że zasada ta dotyczy podmiotów charakteryzujących się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną). Zasada ta gwarantuje zatem prawo do równego traktowania przez władze publiczne podmiotów charakteryzujących się taką samą cechą wspólną. Z powyższego wynika zatem, że zakaz dyskryminacji naruszony jest wówczas, gdy Państwo odmiennie traktuje osoby znajdujące się w analogicznej sytuacji bez przedstawienia obiektywnego i rozsądnego uzasadnienia. Tymczasem, istnieją podstawy do różnicowania uprawnień osób, które znalazły się w podobnej, lecz nie identycznej sytuacji, wskutek na przykład odmiennych uregulowań prawnych. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w przypadku regulacji zawartych w art. 30 ust. 1 i 2 upal i w poprzednio obowiązujących aktach prawnych dotyczących wierzycieli i dłużników alimentacyjnych. (...) Dokonując zatem interpretacji art. 30 ust. 2 upal nieuprawnione byłoby poszerzenie katalogu podmiotów, którym ustawodawca przyznał w tym przepisie określone przywileje. Stanowiłoby to w rzeczywistości stworzenie nowej normy prawnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, użyte w art. 30 ust. 2 upal określenie charakteru zadłużenia przedstawionego przez ustawodawcę, jako pochodzącego z tytułu wypłaty wierzycielom alimentacyjnym świadczenia z "funduszu alimentacyjnego", należy rozumieć dosłownie. Przemawiają za takim punktem widzenia poniżej przedstawione argumenty. Bezsprzecznie treść przepisu prawnego jest wyznaczona nie tylko przez jego brzmienie, lecz także przez brzmienie innych przepisów prawnych mających wpływ na rozumienie interpretowanego przepisu (wykładnia systemowa). Dokonując zatem interpretacji art. 30 ust. 2 upal, mając przy tym na uwadze zasadę domniemania, iż mamy do czynienia z rozsądnym ustawodawcą, nie można pominąć brzmienia art. 30 ust. 1 tej ustawy. Ustawodawca w sposób precyzyjny (poprzez odesłanie do art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 upal) określił w art. 30 ust. 1 upal kategorie podmiotów, którym przy spełnieniu wskazanych tam warunków, możliwe jest umorzenie długu. W art. 30 ust. 2 upal określił również kategorię podmiotów, w stosunku do których przepis ten ma zastosowanie. Jeżeli zatem w tym samym przepisie skonstruowanym z dwóch ustępów ustawodawca rozróżnia kategorie podmiotów, precyzyjnie określając w każdym z ustępów, kogo dotyczy dana norma, trudno zakładać, że nie jest to dokonane z określonym rozmysłem, a jest wynikiem błędu legislacyjnego.". Naczelny Sąd Administracyjny w tym orzeczeniu wskazał, że w samej ustawie zdefiniowano pojęcie "świadczeń z funduszu alimentacyjnego", zaś w ustawie o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej zdefiniowano odrębnie pojęcie "zaliczki alimentacyjnej". W ocenie Sądu I instancji, właściwe jest stanowisko odmienne, zgodnie z którym zaliczki alimentacyjne również objęte zostały dyspozycją art. 30 ust. 2 upal. Interpretacja art. 30 ust. 2 upal, w myśl której spod dyspozycji tego przepisu wyłączone są zaliczki alimentacyjne, w sposób nieuzasadniony i niezgodny z wolą ustawodawcy dyskryminuje dłużników ze względu na datę powstania zaległości alimentacyjnych. Zdaniem Sądu, uprawnione jest stanowisko, że art. 30 ust. 2 upal pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" nakazuje rozumieć również należności powstałe pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. nr 86, poz. 732 ze zm.), czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Brak prokonstytucyjnej wykładni art. 30 ust. 2 upal spowodowałby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni (których należności powstały pod rządami ustawy 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym oraz ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) nadal taką możliwość posiadają (wyrok NSA z 16.11.2011 r. I OSK 1095/11; wyroki WSA w Łodzi z: [14].9.2023 r. II SA/Łd 290/23 i 31.3.2021 r. II SA/Łd 482/20; wyrok WSA w Białymstoku z 9.6.2020 r. II SA/Bk 158/20, cbosa). Sąd I instancji podkreślił, że organy administracji, rozpoznając wniosek skarżącego, w żadnej mierze nie odniosły się do ewentualnej możliwości umorzenia zobowiązań skarżącego na mocy art. 30 ust. 2 upal. Wnioskodawca, zwracając się do Prezydenta o umorzenie należności, wynikających z wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, podkreślał - przede wszystkim - swą ciężką sytuację materialną i trudność w spłacaniu zobowiązań wywołaną bardzo niskimi dochodami. Doprowadziło to Sąd I instancji do wniosku, że organy orzekające w niniejszej sprawie nie rozpoznały okoliczności sprawy w zakresie należytego i wyczerpującego ustalenia podstaw prawnych złożonego wniosku, czym naruszyły art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa, co było skutkiem nieprawidłowej interpretacji art. 30 ust. 2 upal. Z powodu pominięcia przez organy prawidłowego znaczenia art. 30 ust. 1 i 2 upal, w szczególności zaś niesprecyzowania podstawy prawnej złożonego przez skarżącego wniosku, mogło dojść do błędnego ustalenia wyniku sprawy w postaci rozstrzygnięcia sprawy wyłącznie na podstawie art. 30 ust. 1 upal. Organy administracji dopuściły się naruszenia zarówno prawa materialnego, jak i przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań Sądu I instancji oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie (art. 153 ppsa). Ponownie rozpoznając sprawę, organy wyjaśnią na jakiej podstawie materialnoprawnej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów został złożony przez skarżącego wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych i stosownie do poczynionych ustaleń rozpoznają ten wniosek według swej właściwości określonej w art. 30 ust. 1 i 2 upal, uwzględniając dokonaną niniejszym wyrokiem wykładnię art. 30 ust. 2 upal. Na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa, Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję I instancji (k. 24, 27-33 akt sądowych). Skargę kasacyjną wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej skarżący kasacyjnie), reprezentowane przez r.pr. P.J., zaskarżając wyrok II SA/Łd 92/24 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie: 1. prawa materialnego: a. art. 30 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm., dalej upal) przez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że możliwe jest umorzenie należności, o których mowa art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 upal, w sytuacji gdy dłużnik zawarł układ ratalny i egzekucja prowadzona wobec niego jest skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość kwot zgodnych z zawartym układem ratalnym w odpowiednich okresach czasowych, podczas gdy literalna wykładnia tej normy wyraźnie wskazuje, że przesłanką umorzenia jest skuteczna egzekucja w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; b. art. 30 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 upal przez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu wbrew literalnemu brzmieniu przepisu, że norma ta pod pojęciem "należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej [(Dz.U. nr 86 poz. 732 ze zm., dalej upzal)], przez co Sąd I instancji niezasadnie rozszerza zakres pojęciowy tej przesłanki, która jest klarowna językowo, zastępując w tym zakresie ustawodawcę; 2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 [ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej ppsa)] w zw. z 138 § 1 pkt 1 [ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej kpa)] przez niewłaściwe ich zastosowanie i uwzględnienie skargi, choć rozstrzygnięcie organów było zgodne z literalną wykładnią norm materialnych, w konsekwencji czego nie doszło również do istotnego naruszenia przepisów postępowania, zatem nie było podstaw do uchylenia decyzji wydanych przez organy obu instancji; b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 kpa przez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie, że organ II instancji niedostatecznie zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy w granicach sprawy (notabene określonej precyzyjnym żądaniem skarżącego zawartym w odwołaniu), mający na celu ustalenie, czy istnieją podstawy do umorzenia należności powstałych wyłącznie z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie uzal, podczas [gdy] organy administracji nie są władne ustalać dodatkowych okoliczności wynikających z zakresu normy art. 30 ust. 2 upal w sprawie, która dotyczy umorzenia zaliczek alimentacyjnych, w następstwie czego organy dysponowały pełnym materiałem dowodowym w sprawie i mogły wydać prawidłowe rozstrzygniecie; c. art. 141 § 4 w zw. z art. 153 ppsa przez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji przedstawienie oceny prawnej niespójnej w zakresie własnych rozważań, schematyzm uzasadnienia, brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na treść wydanych decyzji, w sytuacji gdy art. 30 ust. 2 upal nie może stać się podstawą rozstrzygnięcia, brak prawidłowych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania oraz nakazanie organowi prowadzenia postępowania dowodowego w zupełnie zbędnym zakresie, który wychodzi poza granice sprawy administracyjnej wynikającej z żądania i przepisów materialnych; d. art. 138 ppsa przez niewłaściwe jego zastosowanie w sprawie polegające na wadliwym sporządzeniu sentencji wyroku, z pominięciem oznaczenia numeru zaskarżonej decyzji Kolegium, podczas gdy sentencja wyroku winna określać przedmiot zaskarżenia i rozstrzygnięcie w sposób precyzyjny i jednoznaczny, bez konieczności odwoływania się do treści uzasadnienia wyroku. Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpatrzenia; orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego według norm przepisanych; rozpoznanie skargi [kasacyjnej] na posiedzeniu niejawnym wobec zrzeczenia się prawa do rozprawy (k. 45-48v akt sądowych). Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26.10.2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie - na podstawie art. 176 § 2 ppsa - zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie. W rezultacie, rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 ppsa. Zakres rozpoznawania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez wskazanie podstaw kasacyjnych. Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które - jej zdaniem - zostały naruszone przez Sąd I instancji (art. 174 i 176 ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany jest granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa). Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny i to, że skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 138 ppsa, sentencja wyroku powinna zawierać: oznaczenie sądu, imiona i nazwiska sędziów, protokolanta oraz prokuratora, jeżeli brał udział w sprawie, datę i miejsce rozpoznania sprawy i wydania wyroku, imię i nazwisko lub nazwę skarżącego, przedmiot zaskarżenia oraz rozstrzygnięcie sądu. Skarżący kasacyjnie słusznie wywodzi, że zaskarżony wyrok w rubrum pominął wskazanie numeru zaskarżonej decyzji. Niemniej, było to uchybienie formalne, które nie miało wpływu na wynik sprawy. Wskazany brak nie miał żadnego znaczenia dla treści zakwestionowanego rozstrzygnięcia Sądu I instancji, stanowiąc kwestię jedynie techniczną. Podlegał sanacji w trybie sprostowania w postępowaniu kasacyjnym, na podstawie art. 156 § 1 i 3 ppsa - sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie [...] lub inne oczywiste omyłki (§ 1); jeżeli sprawa toczy się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, Sąd ten może z urzędu sprostować wyrok pierwszej instancji. Zarzut kasacyjny w tym aspekcie okazał się więc bezzasadny. Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania (art. 141 § 4 ppsa). Stosownie do art. 153 ppsa, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie [...] było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Sąd I instancji nie naruszył norm prawnych wynikających z przytoczonych przepisów. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada standardom zakreślonym przez dyspozycję art. 141 § 4 ppsa, poddając się kontroli instancyjnej w ramach niniejszego postępowania kasacyjnego. Wskazania co do dalszego postępowania również - wbrew zarzutom podniesionym w skardze kasacyjnej - nie budzą wątpliwości odnośnie do ich treści. Sąd I instancji wskazał, że organy administracji, rozpoznając wniosek skarżącego, w żadnej mierze nie odniosły się do ewentualnej możliwości umorzenia jego zobowiązań na mocy art. 30 ust. 2 upal, podczas gdy wnioskodawca, zwracając się do Prezydenta o umorzenie należności wynikających z wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, podkreślał - przede wszystkim - swą ciężką sytuację materialną i trudność w spłacaniu zobowiązań wywołaną bardzo niskimi dochodami. W konsekwencji, Sąd I instancji sformułował wskazania co do dalszego postępowania, sprowadzając je do zobowiązania organów, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy wyjaśniły, na jakiej podstawie materialnoprawnej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów został złożony przez skarżącego wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych i stosownie do poczynionych ustaleń rozpoznały ten wniosek według swej właściwości określonej w art. 30 ust. 1 i 2 upal, uwzględniając wykładnię art. 30 ust. 2 upal dokonaną wyrokiem II SA/Łd 92/24. Wskazania te są jasne. W przypadku uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku organy byłyby nimi związane, zgodnie z art. 153 ppsa. O ile skarżący kasacyjnie podnosi, że wskazania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku prowadziłyby do wadliwego rozstrzygnięcia przez organ poza zakresem normy prawnej, która jako jedyna była możliwa do zastosowania dla stanu faktycznego sprawy, o tyle organ pozbawiony jest mocy kompetencji dokonywania tego rodzaju wykładni art. 30 ust. 1 i 2 upal i oceny stanu faktycznego sprawy według własnego zapatrywania, w sytuacji w której Sąd prawomocnym wyrokiem dokonał stosownej wykładni i ukierunkował ocenę organów administracji. Organy są wówczas związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu, zgodnie z art. 153 ppsa. Taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie, ponieważ Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 30 ust. 1 i 2 upal i w konsekwencji błędnie zastosował normę wynikającą z tych przepisów. Wobec uchylenia zaskarżonego wyroku wskazania co do dalszego postępowania, które nie zostały zaaprobowane przez Sąd II instancji, tracą moc. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa.). Postępowanie w tej sprawie zostało przeprowadzone przez organy administracji zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Błędna jest konstatacja Sądu I instancji, że organy orzekające w niniejszej sprawie, nie rozpoznawszy okoliczności sprawy w zakresie należytego i wyczerpującego ustalenia podstaw prawnych złożonego wniosku, naruszyły wskazane przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a naruszenie to było skutkiem nieprawidłowej interpretacji art. 30 ust. 2 upal. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy administracji, prawidłowo dokonawszy prawidłowej wykładni art. 30 ust. 1 i 2 upal, nie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie trafnie podniósł, że - zgodnie z art. 6 kpa (s. 7 akapit 1 skargi kasacyjnej) - organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W związku z tym organ administracji nie jest związany podstawą prawną wskazaną we wniosku czy też żądaniem strony rozpoznania sprawy w oparciu o wskazany przez stronę przepis, lecz uregulowaniami wynikającymi z obowiązujących przepisów prawa. Konsekwentne jest twierdzenie, że organ administracji nie jest związany podstawą prawną wskazaną we wniosku czy też żądaniem strony rozpoznania sprawy w oparciu o wskazany przez stronę przepis, lecz uregulowaniami wynikającymi z obowiązujących przepisów prawa. Organ administracji publicznej obowiązany jest do uwzględnienia w podejmowanej decyzji treści wniosku strony, co nie wyklucza dokonania odmiennej niż strona wykładni albo powołania innych norm prawnych dla wydania zgodne z prawem rozstrzygnięcia. Uwzględnienie całokształtu treści wniosku strony oznacza wzięcie pod uwagę woli strony, którą kieruje się ona przy składaniu określonego wniosku. Powołując daną normę prawną, strona upatruje w niej korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia. Organ, który dokonuje odmiennej oceny prawnej, zobligowany jest odnieść się do podstawy materialnoprawnej powołanej przez stronę, wyjaśniając jej błędne - zdaniem organu - zinterpretowanie prawa, wskazując wykładnię prawidłową, bądź inną normę prawną, właściwą dla zastosowania we wskazanym przez stronę stanie faktycznym sprawy. O ile organ nie może abstrahować od okoliczności, jak i podstaw wniosku, powołanych przez stronę, o tyle rozstrzygnięcie może zostać oparte na innej podstawie prawnej niż sugerowana przez wnioskodawcę. Zarzut kasacyjny w tym aspekcie był uzasadniony. Zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm.), okazał się zasadny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, że art. 30 ust. 2 upal nie znajduje zastosowania do zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005 r. nr 86 poz. 732 ze zm.). Pogląd ten w pełni aprobuje doktryna. Wójt właściwy wierzyciela (art. 30 ust. 2 upal) władny jest jedynie decydować o odstąpieniu od żądania zwrotu należności "z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego" w rozumieniu upal, a więc nie może procedować co do świadczeń podlegających reżimom ustawy z 2005 r. i ustawy z 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz.U. z 1991 r. nr 45 poz. 200 ze zm., dalej ustawa z 1974 r.; A. Korcz-Maciejko w: A. Brzeźna, M. Gajda-Durlik, A. Korcz-Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, C.H. Beck 2019, nb 4 do art. 30 upal). Poglądy te Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela. Zarzut naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 [ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej ppsa)] w zw. z 138 § 1 pkt 1 [ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej kpa)] przez niewłaściwe ich zastosowanie i uwzględnienie skargi jest ściśle związany z zarzutami naruszenia prawa materialnego, tj. a) art. 30 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm.) przez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że możliwe jest umorzenie należności, o których mowa art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 upal, w sytuacji gdy dłużnik zawarł układ ratalny i egzekucja prowadzona wobec niego jest skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość kwot zgodnych z zawartym układem ratalnym w odpowiednich okresach czasu, podczas gdy literalna wykładnia tej normy wyraźnie wskazuje, że przesłanką umorzenia jest skuteczna egzekucja w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, jak i b) art. 30 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 upal przez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu wbrew literalnemu brzmieniu przepisu, że norma ta pod pojęciem "należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej [(Dz.U. nr 86, poz. 732, dalej uzal)], przez co Sąd I instancji niezasadnie rozszerzył zakres pojęciowy tej przesłanki, która jest klarowna językowo, zastępując w tym zakresie ustawodawcę. Dlatego ich analiza w tym zakresie winna być przeprowadzona łącznie, przy czym zarzuty te mają zasadnicze znaczenie dla treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący kasacyjnie słusznie podniósł, że rozstrzygnięcie organów było zgodne z literalną wykładnią norm materialnych, w konsekwencji czego nie doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania. Nie było zatem podstaw do uchylenia decyzji wydanych przez organy obu instancji. Art. 30 ust. 1 upal zawiera klarowne językowo przesłanki. Wskazuje on, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 tej ustawy (m.in. należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych), w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Z przepisu tego wynika wyraźnie, jakie okoliczności muszą zaistnieć, by organ mógł rozważać zasadność umorzenia należności. Wolą ustawodawcy było, by zmotywować dłużników alimentacyjnych do spełniania obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci w taki sposób, by nie doprowadzali oni do spiętrzania zaległości alimentacyjnych. Dlatego przyjęto rozwiązanie, w którym dłużnik może liczyć na ulgowe traktowanie tylko w sytuacji, gdy jego zobowiązania alimentacyjne systematycznie już nie narastają i nie zwiększają kwoty zadłużenia. Regulacja art. 30 ust. 1 upal uzależnia wysokość potencjalnego umorzenia wyłącznie od długości trwania skutecznej egzekucji; w tym przypadku nie ma znaczenia sytuacja dochodowa ani rodzinna dłużnika (G. Krawiec, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck 2022, s. 154-155, nb 1-3 do art. 30 upal). Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie poglądy te podziela. Sytuacja, w której dłużnik alimentacyjny zawarł układ ratalny w wysokości raty niższej niż wynika ona z bieżących alimentów i nawet wnosi je w terminie, nie wpisuje się w brzmienie jasnej językowo przesłanki. Nie można przerzucać obowiązku alimentacyjnego na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych, dlatego uzasadnionym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego z tytułu alimentów i to w wysokości zgodnej z ustanowionym obowiązkiem alimentacyjnym. Zasada ta nie narusza konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Ustawodawca uprawniony jest do różnicowania sytuacji prawnej osób zobowiązanych i nie świadczy to o dyskryminacji. Należy podzielić pogląd skarżącego kasacyjnie, że dokonana przez Sąd I instancji wykładnia art. 30 ust.1 upal nakierowana jest raczej na respektowanie zasad współżycia społecznego zamiast na kryterium legalności podczas kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Sąd, powołując się na wykładnię prokonstytucyjną, zmienił treść klarownej językowo normy prawnej wynikającej z art. 30 ust. 1 upal. Wykładnia systemowa i celowościowa art. 30 ust. 1 i 2 upal nie prowadzą do odmiennego rezultatu niż rezultaty wykładni językowej. Wzgląd na zasadę pomocniczości, wyrażoną w Preambule Konstytucji RP (L. Garlicki, M. Derlatka w: red. L. Garlicki, M. Zubik, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Wyd. Sejmowe 2016 r., t. I, s. 34-35, uw. 16 do Preambuły), wiąże się z tym, że państwo nie powinno przejmować na siebie zadań, które z powodzeniem może wykonać sama rodzina. Ma zaś jej pomagać tam, gdzie ona sobie nie radzi (J. Kroszel, Rodzina, Społeczeństwo. Gospodarka rynkowa, Opole 1995, s. 38 - aprobowane przez B. Banaszaka, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, C.H. Beck 2012, s. 7-8, nb 8 do Preambuły; s. 152, nb 8 do art. 18). Naruszałoby zasadę pomocniczości takie rozumienie art. 30 ust. 1 i 2 upal, które prowadziłoby do pozbawienia rodziny realnej pomocy państwa w sytuacji konieczności bieżącego wspierania małoletnich dzieci, mających prawo do alimentacji ze strony rodziców. Temu celowi służyły zaliczki alimentacyjne. Brak jest uzasadnienia aksjologicznego, by wszelkie koszty z tym związane przerzucać na podatników, którzy już uprzednio wspierali małoletnie dzieci świadczeniami wypłacanymi na bieżąco na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005 r. nr 86 poz. 732 ze zm.). W przypadku art. 30 ust.1 upal nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania. Przepis ten w zakresie analizowanej przesłanki nie jest pozbawiony jednoznaczności. Należy kierować się znaczeniem użytych przez ustawodawcę słów oraz założeniem, że ustawodawca był racjonalny, gdy używał takich, a nie innych wyrazów, gdyż nie można a priori przyjmować, że określonych słów użyto w tekście prawnym bez wyraźnej ku temu potrzeby. W uchwale składu 7 sędziów NSA z 20.3.2000 r. OPS 14/99 (ONSA z 2000/3/92) stwierdzono, że pierwszeństwo należy przyznać zasadzie wykładni językowej, traktując pozostałe zasady wykładni, w tym wykładni systemowej i funkcjonalnej, a także historycznej, jako subsydiarne. W konsekwencji, zarzut kasacyjny w tym aspekcie okazał się zasadny. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko skarżącego kasacyjnie w tym zakresie. Trafnie skarżący kasacyjnie ocenił także, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 30 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 upal. Norma ta pod pojęciem "należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego" nie obejmuje bowiem należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie uzal. Istota sprawy sprowadzała się do tego, czy wniosek skarżącego mógł być rozpatrzony na podstawie art. 30 ust. 1 upal, tak jak uczyniły to organy, czy też na podstawie art. 30 ust. 2 upal, jak wskazał Sąd I instancji. Brzmienie art. 30 ust. 1 upal przez odesłanie do należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 upal, a więc: należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy (pkt 1), należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (pkt 2) oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (pkt 4), nie budzi wątpliwości interpretacyjnych i prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ocena przesłanek umorzenia wobec dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych w trybie przepisów uzal winna odbywać się wyłącznie w oparciu o regulację art. 30 ust. 1 upal. Nie ulega wątpliwości, że są to dwie odrębne normy, wobec których wydaje się odrębne rozstrzygnięcia. Z analizy treści powołanych wyżej przepisów wynika, że art. 30 ust. 2 upal dotyczy wyłącznie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast art. 30 ust. 1 upal dotyczy innych należności. Takie rozumienie powołanych przepisów jest szeroko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki NSA z: 6.6.2019 r. I OSK 2321/18, 26.9.2017 r. I OSK 526/17, 22.6.2016 r. I OSK 2365/14, 4.4.2015 r. I OSK 2006/13, 14.4.2011 r. I OSK 31/11; 2.10.2012 r. I OSK 1143/12; 12.1.2012 r. I OSK 1426/11; 4.3.2015 r. I OSK 2006/13, cbosa). Należy zwrócić uwagę, że "nie ma z kolei zastosowania do należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych i należności likwidatora funduszu alimentacyjnego" (wyrok NSA z 27.10.2010 r. I OSK 980/10, Lex 745401), wobec czego niezależnie od tego, na jaką podstawę prawną powołał się skarżący, jego wniosek i tak mógł zostać rozpoznany wyłącznie na podstawie o art. 30 ust. 1 upal, nie zaś w oparciu o art. 30 ust. 2 upal. Sąd I instancji niezasadnie rozszerzył wykładnię art. 30 ust. 1 upal ponad wykładnię językową, ustalając jego zakres pojęciowy przy zastosowaniu wykładni prokonstytucyjnej celowościowej. Gdyby wolą ustawodawcy było, by przesłanki dotyczące możliwości umorzenia należności były jednakowe na gruncie art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 upal, nic nie stało na przeszkodzie, by wprowadził takie samo odesłanie w obu ustępach tej normy do art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 upal, co nie nastąpiło, a więc uznać trzeba, że było celowym zabiegiem legislacyjnym. Ponadto upal nie posługuje się pojęciem "zaliczki alimentacyjnej", która była typowa do uzal, a pojęciem "świadczeń z funduszu alimentacyjnego", co również przemawia za prymatem wykładni językowej analizowanego przepisu i co więcej nie pozwala uznać, by wykładnia systemowa czy celowościowa tej normy mogła doprowadzić do wniosków odmiennych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uwagi na charakter świadczeń alimentacyjnych art. 30 ust. 1 i 2 upal winien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 ppsa, uchylił zaskarżony wyrok w całości i oddalił skargę w całości (art. 151 ppsa). Na podstawie art. 156 § 1 i 3 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny sprostował oczywistą omyłkę w rubrum zaskarżonego wyroku przez dodanie numeru zaskarżonej decyzji, czego zaniechał Sąd I instancji. W oparciu o art. 207 § 2 ppsa, z uwagi na charakter sprawy i sytuację zarobkową i majątkową skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od niego na rzecz Kolegium zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.