I OSK 800/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 855/23 w sprawie ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 3 kwietnia 2023 r. nr SKO.4115.317.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) zawiesić postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym do czasu zakończenia postępowania w sprawach o sygnaturach akt I OPS 2/24 i I OPS 1/25.

Wyrokiem z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 855/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę K. T. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "Kolegium") z dnia 3 kwietnia 2023 r. nr SKO.4115.317.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od ww. wyroku wniosła Skarżąca. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie: I. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 7 i art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez oddalenie skargi i w konsekwencji utrzymanie w obrocie prawnym zaskarżonej decyzji Kolegium z uwagi na niedostrzeżenie przez Sąd I instancji podstaw prawnych do przyznania świadczenia, pomimo, że decyzja ta została wydana w oparciu o materiał dowodowy obrazujący szczególnie zły stan zdrowia niepełnosprawnego ojca - w żadnej mierze niepozwalający mu na opiekę nad niepełnosprawnym synem, który to de facto materiał, który nie był w toku postępowania negowany, a wręcz przeciwnie Kolegium uwypukliło fakt; że ww. posiada wiele schorzeń, z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (umiarkowany) wynika zaś, że istnieje konieczność zaopatrzenia ww. się w przedmioty ortopedyczne oraz, że wymaga środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji – co, w ocenie Skarżącej, nie może w świetle ducha prawa pozostać zupełnie bez znaczenia przy rozstrzygnięciu sprawy; 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. i art. 11 k.p.a. poprzez nieustosunkowanie się w motywach wyroku do dowodów z dokumentów medycznych ojca osoby wymagającej opieki - braku ich oceny - w szczególności do zaświadczenia od lekarza psychiatry oraz orzeczenia o stopniu niepełnoprawności, które wskazują nie tylko na niemożność sprawowania opieki nad synem, lecz również przemawiają za faktyczną barierą ww. do poczynienia kroków; starania się o orzeczenie znacznego stopnia niepełnosprawności (specjalistycznego leczenia, stawienia się przed Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności). II. konsekwencją naruszenia przepisów postępowania naruszony został przepis prawa materialnego wyrażony w art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r.") na skutek błędnego przyjęcia przez Sąd, że brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem; że za odmową przyznania świadczenia przemawia abstrakcyjna uchwała NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, w której wyraźnie wyrażono interpretację ww. przepisu, podczas gdy argumenty dotyczące pomocy osobom niepełnosprawnym, a więc najsłabszym - często wykluczonym społecznie powinny znaleźć swoje oparcie nade wszystko nie w literalnym brzmieniu przepisu, lecz w interpretacji rozszerzającej, za którą - w ocenie Skarżącej - przemawiają istotne egzystencjalne racje osób niepełnosprawnych, osób, które z różnych przyczyn nie mogą przezwyciężyć barier celem postarania się o wymagany brzmieniem przepisu stopień niepełnosprawności. Wobec powyższego Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wniosła o zasądzenie kosztów postępowania. W uzupełnieniu skargi kasacyjnej zrzekła się przeprowadzenia rozprawy. Postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2024 r., w sprawie o sygn. akt I OSK 903/23 (I OPS 1/25), wydanym na podstawie art. 269 § 1 p.p.s.a. przedstawiono składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615, zm. poz. 1265 - dalej uśr) stanowi wyłącznie legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie może sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia, zwłaszcza gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki ukończył 75 lat (art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 uśr)?". Na tej samej podstawie prawnej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 22 listopada 2024 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Po 460/24 (I OPS 2/24) przedstawił składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm, dalej u.ś.r.), stanowi wyłącznie legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, w sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale zachodzą w stosunku do niego przesłanki uzasadniające przyznanie mu dodatku pielęgnacyjnego lub zasiłku pielęgnacyjnego, wskazujące, iż z przyczyn obiektywnych nie może sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia?". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, udzielenie odpowiedzi na wyżej wskazane pytania prawne będzie miało istotne znaczenie również dla rozpoznania przedmiotowej skargi kasacyjnej. W tej sytuacji rozstrzygnięcie przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego ww. pytań prawnych będzie miało niewątpliwie znaczenie dla rozstrzygnięcia, które zapadnie w niniejszej sprawie. Z powyższych względów uznając, iż zachodzi przesłanka z art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił z urzędu zawiesić postępowanie sądowe do czasu podjęcia uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.