I OSK 872/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych E.W. oraz E.W.2, P.P., A.C., F.C., D.K. i D.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1729/18 w sprawie ze skargi H. S.A. z siedzibą w P. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, II. zasądza od H. S.A. z siedzibą w P. na rzecz E.W. kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, III. zasądza od H. S.A. z siedzibą w P. na rzecz E.W.2, P.P., A.C., F.C., D.K. i D.T. jako wierzycieli solidarnych kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 22 czerwca 2021 r. I SA/WA 1729/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. S.A. z siedzibą w P. (Spółka) na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju (Minister) z [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] lutego 2018 r. nr [...] i zasądził od Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii na rzecz Spółki kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrok wydany został w następującym, przyjętym przez Sąd pierwszej instancji, stanie faktycznym i prawnym sprawy : Wojewoda Pilski (Wojewoda) decyzją z [...] listopada 1992 r., działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm., dalej "ustawa z 29 września 1990 r."), stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe Z. w P. m.in. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w W. przy ul. [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 11508 m2 ha, uregulowanego w księdze wieczystej nr [...], oraz własności znajdujących się na nim budynków i budowli. Powyższe przedsiębiorstwo państwowe, na podstawie aktu notarialnego z [...] kwietnia 1995 r. (rep. A nr [...]), uległo przekształceniu w spółkę akcyjną H. SA w P. Działka nr [...], utworzona została z dawnych działek nr [...], objętych księgą wieczystą nr [...], stanowiących współwłasność Z.W., M.R. i J.R., przejętych na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Ministra Oświaty z [...] września 1959 r., o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. "Warsztat Ślusarski Braci R." w W., wydanego w trybie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. Nr 11, poz. 37). Orzeczenie Ministra Oświaty wyeliminowane zostało ze skutkiem ex tunc decyzją Ministra Edukacji Narodowej z [...] października 2013 r., utrzymaną w mocy własną decyzją z [...] kwietnia 2014 r. nr [...]. Działka nr [...], dla której w dacie uwłaszczenia prowadzona była księga wieczysta nr [...], uległa w 1993 r. podziałowi na działki nr [...] i [...]. Działka nr [...] objęta została następnie decyzją Starosty Wągrowieckiego z [...] marca 2015 r. nr [...] r. o zezwoleniu na realizacje inwestycji drogowej, w następstwie której doszło do zatwierdzenia jej podziału na działki nr [...] i [...], gdzie działka nr [...] przeznaczona została pod rozbudowę drogi gminnej i z dniem uzyskania waloru ostateczności tej decyzją stała się własnością Gminy W. Obecnie uregulowana jest ona w księdze wieczystej nr [...]. Uprzednio część działki nr [...] i znajdujące się na niej budynki Skarżąca wydzierżawiła B. sp. z o.o. w W. umową z 5 października 2011 r. na czas nieoznaczony. E.W. (Wnioskodawczyni),będąca następcą prawnym M. i J. R., pismem z 24 listopada 2014 r. wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody, przy czym wniosek ów sporządzony został w jej imieniu przez r.pr. M.Z. Dołączono do niego pełnomocnictwo umocowujące ww. do działania w sprawie o stwierdzenie nieważności zarządzenia o przymusowym zarządzie oraz orzeczenia Ministra Oświaty z 1959 r. Pismem z 10 kwietnia 2015 r. Wnioskodawczyni poinformowała organ o cofnięciu od 9 kwietnia 2015 r. pełnomocnictwa dla r.pr. M.Z. i że będzie w sprawie działać samodzielnie. Natomiast 13 kwietnia 2015 r. oświadczyła, że podtrzymuje wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody. W następstwie przeprowadzonego postępowania nadzorczego decyzją z [...] lutego 2018 r. Minister orzekł o stwierdzeniu nieważność decyzji Wojewody z [...] listopada 1992 r. w części dotyczącej działek nr [...] i [...], natomiast w odniesieniu do działki nr [...] stwierdził, że decyzja Wojewody wydana została z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu tej decyzji Minister wywodził, że w konsekwencji wyeliminowania ze skutkiem ex tunc orzeczenia o przyjęciu na własność państwa nieruchomości przy ul. [...], nie przeszła ona na własność Skarbu Państwa, a tym samym Skarb Państwa nie był także jej właścicielem w dniu 5 grudnia 1990 r. Skoro zaś zgodnie z art. 2 ust. 1-2 ustawy z 29 września 1990 r. uwłaszczeniu podlegały wyłącznie grunty stanowiące w ww. dacie własność Skarbu Państwa, to decyzja Wojewody rażąco narusza ten przepis, a więc obarczona jest wadą prawną wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ze względu jednak na zlokalizowanie na części objętej nią nieruchomości (działce nr [...]) pasa drogi publicznej Minister ocenił, że w odniesieniu do tej części kontrolowana decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a. To zaś wobec faktu, że obrót nieruchomościami zajętymi po drogi publiczne ograniczony jest wyłącznie do takich podmiotów jak Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego. W związku z czym nie można stwierdzić jej nieważności i w tym zakresie, stosowanie do art. 158 § 2 k.p.a., organ ograniczył swoje rozstrzygniecie do stwierdzenia, że decyzja uwłaszczeniowa w zakresie dotyczącym działki nr [...] wydana została z naruszeniem prawa. Spółka wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc m.in. zarzut naruszenia art. 64 § 2 k.p.a., którego to naruszenia upatrywała w merytorycznym rozpoznaniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, mimo obarczenia go brakami formalnymi (nie dołączono do niego właściwego pełnomocnictwa). Wywodziła także, że w związku z zawartą umową dzierżawy również w odniesieni do objętej nią części nieruchomości, stanowiącej dawną działkę nr [...], decyzja uwłaszczeniowa wywołała nieodwracalne skutki prawne, uniemożliwiające jej wzruszenie. W następstwie ponownego rozpoznania sprawy Minister decyzją z [...] czerwca 2018 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 k.pa. , uchylił w całości swoją poprzednią decyzję oraz orzekł co do istoty w sposób tożsamy jak w uchylonej decyzji. Przyczyną uchylenia decyzji było ustalenie, że jedna ze stron postępowania, do której skierowano decyzję (Z.W.) zmarła przed jej wydaniem, a jej spadkobiercy nie brali udziału w postępowaniu. Minister podtrzymał natomiast w całości swoje poprzednie stanowisko co do przyczyn, w których upatrywał wady rażącego naruszenia prawa jaką obarczona był decyzja Wojewody. Odnosząc się natomiast do zarzutów Spółki zauważył, że Wnioskodawczyni - w imieniu której wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji złożyła r.pr. M.Z. bez przedstawienia prawidłowego dokumentu pełnomocnictwa - podtrzymała w późniejszych pismach żądanie stwierdzenia nieważności decyzji. W odniesieniu zaś do faktu zawarcia 5 października 2011 r. umowy dzierżawy nieruchomości zauważył, że umowa obligacyjna nie wywołuje skutków, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Także przekształcenie przedsiębiorstwa w spółkę akcyjną z tego rodzaju skutkami pranymi nie może być identyfikowane. Nie dochodzi bowiem wówczas do zmiany właściciela przedsiębiorstwa w znaczeniu podmiotowym, ani zamiany właściciela kapitału. Państwowa osoba prawna zmienia jedynie swoją formę, pozostając jednak państwową osobą prawną. Na decyzję Ministra Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej, że wydana została z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), a to w wyniku naruszenia przepisów postępowania, tj.: 1. art. 64 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i dalsze procedowanie w sprawie, zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy istniały podstawy do pozostawienia podania Wnioskodawczyni bez rozpoznania z uwagi na nieuzupełnienie w terminie braków formalnych jej wniosku z 24 listopada 2014 r.; 2. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieumorzenie postępowania w całości. W związku z czym Spółka wnosiła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. Na wypadek nieuwzględnienia zarzutu naruszenia art. 64 § 2 k.p.a., zarzuciła decyzji naruszenie: 1. art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez niepodanie podstawy prawnej rozstrzygnięć o stwierdzeniu nieważność decyzji Wojewody w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...] oraz o stwierdzeniu, że decyzja Wojewody w części dotyczącej działki nr [...] została wydana z naruszeniem prawa; 2. art. 7 w zw. z art. 77 § 2 k.p.a. poprzez ich nienależyte zastosowanie i pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy okoliczności wynikających z dokumentów powołanych przez skarżącą, tj. wpisu hipoteki w dziale IV tej księgi wieczystej na rzecz P. S.A., 3. art. 156 § 2 w zw. z 158 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...], dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [...], podczas gdy również w tej części ww. decyzja Wojewody wywołała nieodwracalne skutki prawne. W związku z czym wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej rozstrzygnięcia o stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody w zakresie dotyczącym działek nr [...] i nr [...]. Rozwijając owe zarzuty Spółka podkreślała pominięcie przez organ, w aspekcie rozważań o nieodwracalnych skutkach prawnych wywołanych kontrolowaną decyzją, konsekwencji ustanowienia hipoteki na nieruchomości uregulowanej w księdze wieczystej nr [...]. Tymczasem mówiąc o dysponowaniu prawem własności (prawem użytkowania wieczystego) nieruchomości w sensie cywilistycznym, trzeba pod tym rozumieć nie tylko zmianę podmiotu uprawnionego do korzystania z nieruchomości jako użytkownik wieczysty lub właściciel, ale też ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego (tu: hipoteki umownej łącznej do sumy 60 mln zł, z administratorem tej hipoteki w osobie P. S.A. z siedzibą w W.). Ta okoliczność świadczy jej zdaniem o nieodwracalności skutków prawnych decyzji Wojewody w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. w części, w jakiej dotyczy ona działek nr [...] i nr [...]. Stwierdzenie jej nieważności w tej części nie może zmienić bowiem tego stanu, gdyż organy administracji nie są władne swoimi rozstrzygnięciami ingerować w treść stosunków prawnorzeczowych i powodować ich ustania (tu: wygaśnięcie hipoteki). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji. O oddalenie skargi jako niezasadnej wnieśli także uczestnicy postępowania: E.W., P.P. oraz A.C. W piśmie procesowym z 7 marca 2019 r. wnioskowali oni nadto o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z załączonych do niego dokumentów na okoliczność świadomości Spółki i jej poprzednika prawnego co do roszczeń uczestników postępowania (i ich poprzedników prawnych), a przez to braku dobrej wiary przy ustanawianiu hipoteki. Niezależnie od powyższego wywodzili, że skutek w postaci ustanowienia hipoteki nie może być traktowany jako nieodwracalny w odniesieniu do decyzji uwłaszczeniowej. Może on bowiem zostać zniesiony w drodze wydania przez organ aktu indywidulanego, stwierdzającego nieważność tej decyzji. Wówczas bowiem owa hipoteka z mocy prawa wygaśnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję z [...] lutego 2018 r. wyjaśnił, że skarga jest zasadna, aczkolwiek innych względów niż w niej podniesione. Sąd Wojewódzki wskazał, że zaskarżona decyzja wydana została w trybie nieważnościowym prowadzonym na podstawie przepisów art. 156 § 1 i n. k.p.a. Tego rodzaju postępowanie jest zaś postępowaniem szczególnym, w którym nie rozstrzyga się meriti sprawy administracyjnej zakończonej kontrolowaną decyzją (w tym przypadku kwestii uwłaszczenia ex lege przedsiębiorstwa państwowego na mieniu Skarbu Państwa tudzież gminy), ale bada jedynie, czy na podstawie ściśle określonych przesłanek, wbrew wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasadzie trwałości decyzji administracyjnych, można taką decyzję wyeliminować z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc (od dnia wydania). Skoro zaś stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od zasady stabilności decyzji, może mieć ono miejsce jedynie w przypadku, gdy badana w tym trybie decyzja dotknięta jest w sposób oczywisty przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a., które mają charakter materialny. Jedną z nich jest wada w postaci rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Na tę wadliwość decyzji Wojewody z [...] listopada 1992 r., w części stwierdzającej nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r przez Z. w P. prawa użytkowania wieczystego zabudowanego gruntu położonego w W. o pow. 11508 m2, oznaczonego jako działka nr [...], a uregulowanego wówczas w księdze wieczystej nr [...], wraz z nieodpłatnym nabyciem znajdujących się na tym gruncie budynków i budowli, wskazywał Minister w zaskarżonej decyzji. To z kolei wynikać miało z uprzedniego wyeliminowaniem z obrotu prawnego orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Oświaty dotyczącego tej nieruchomości z [...] września 1959 r., poprzez stwierdzenie jego nieważności decyzją Ministra Edukacji Narodowej z [...] października 2013 r. utrzymaną w mocy przez ów organ decyzją z [...] kwietnia 2014 r. Konsekwencją bowiem mocy wstecznej decyzji stwierdzającej nieważność ww. orzeczenia było przywrócenie stanu prawnego istniejącego na gruncie przed jego wywłaszczeniem - tak jakby do owego wywłaszczenia nie doszło. Oznaczało to, zdaniem Ministra, że przedmiotowa nieruchomość nie stała się własnością Skarbu Państwa (lecz pozostawała i pozostaje nadal własnością osób fizycznych), a w konsekwencji nie mogła podlegać regulacji z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 29 września 1990 r. - stanowiącej materialnoprawną podstawę decyzji Wojewody. Zgodnie bowiem z tym przepisem przedmiotem konwersji prawa zarządu przynależnego państwowym osobom prawnym w dniu 5 grudnia 1990 r. w prawo użytkowania wieczystego są wyłącznie grunty stanowiące wówczas własność Skarbu Państwa lub gminy (związku międzygminnego). Także warunkiem nabycia własności budynków znajdujących się na gruncie, jest to by grunt ten stanowił własność Skarbu Państwa lub gminy (związku międzygminnego). Podzielając co do zasady stanowisko organu o oddziaływaniu z mocą wsteczną wydanej względem aktu nacjonalizacyjnego decyzji stwierdzającej jego nieważność, Sąd zwrócił uwagę, że rozumowanie, wedle którego z tego właśnie powodu w dniu 5 grudnia 1990 r., jak też w dacie wydania decyzji uwłaszczeniowej, własność nieruchomości przynależała do następców prawnych jej pierwotnych właścicieli oparta jest na uproszczonym postrzeganiu rzeczywistości prawnej jaka faktycznie wykreowana została przez wyeliminowany już z obrotu akt wywłaszczeniowy. Owo zaś uproszczenie wynika – jak można domniemywać, (nie zostało to bowiem wprost wyrażone w motywach skarżonej decyzji) - z pominięcia w analizie prawnej faktu ujawnienia w dziale II księgi wieczystej założonej dla wywłaszczonej nieruchomości jako jej właściciela Skarbu Państwa, tudzież oparcia swojego stanowiska na złożeniu, że w sytuacji odpadnięcia podstawy owego wpisu, znaczenia relewantnego pozbawiony również zostaje sam wpis. Tymczasem takie podejście, w świetle ustanowionej w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece zasadzie jawności materialnej i wynikającej z niej domniemaniom prawnym, jest niedopuszczalne. Stosownie bowiem do treści tego przepisu domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to jest nieodłącznym atrybutem ksiąg wieczystych i idzie w parze z ustrojową funkcją ustalania stanu prawnego nieruchomości w trybie wpisu do księgi wieczystej oraz zasadą jawności ksiąg wieczystych (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 3703/18). Zasada, że prawo jawne wpisane jest do księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym uzasadnia zatem konstatację, że prawo wpisane istnieje, przysługuje podmiotowi oznaczonemu we wpisie, treść praw jest zgodna z wpisem, a prawo to ma pierwszeństwo wynikające z wpisu. Dotyczy ono także prawa, które wygasło, a nie zostało wykreślone z księgi wieczystej. Oczywiście domniemanie to jest wzruszalne, jednakże kwestia przeprowadzenia przeciwko niemu dowodu jest zagadnieniem prawa cywilnego, a nie administracyjnego. Jedynym więc sposobem jego wzruszenia jest przeprowadzenie postępowania przed sądem powszechnym, np. z powództwa o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, czy powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., bądź w postępowaniu o zasiedzenie. Tego rodzaju postępowania przed sądem powszechnym, po wydaniu decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego, nie zostały przez spadkobierców dawnych właścicieli przeprowadzone. Organ administracyjny nie miał zatem możliwości, aby w toku postępowania jakie przed nim się toczyło dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają wprost z wpisu dokonanego w księdze wieczystej. Ten wszak jest orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść, w myśl art. 365 § 1 k.p.c., wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 kwietnia 1999 r. sygn. akt IV SA 2338/98 (Lex nr 47173), a który to pogląd podzielił również Sąd Wojewódzki, zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach. Przyjęcie poglądu odmiennego, polegającego na tym, że domniemanie, wynikające z art. 3 ust. 1 ww. ustawy, mogłoby być obalone także w postępowaniu administracyjnym, prowadziłoby do sytuacji, w której w istocie rzeczy organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny, bo wydawałby rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych. Sytuacja taka nie jest zaś oczywiście prawnie dopuszczalna (por. wyroki NSA: z 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2100/14; z 10 maja 2006 r. sygn. akt I OSK 755/05; z 23 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 1010/05). Jeśli zatem kierując się treścią wpisu w księdze wieczystej nr [...] odzwierciedlającego stan prawny nieruchomości, organ wojewódzki przyjął tak jak z tego wpisu wynikało, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] oznaczona jako działka nr [...], stanowiła 5 grudnia 1990 r. własność Skarbu Państwa, to nie można mu obecnie skutecznie postawić zarzutu, że potwierdzając uwłaszczenie z tą datą na niej przedsiębiorstwa państwowego, naruszył on art. 2 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej (poprzez zadysponowanie mieniem prywatnym), a tym bardziej, że naruszył go w sposób rażący w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują bowiem łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja (por. wyroki NSA: z 18 lipca 1994 r. sygn. akt V SA 535/94, ONSA 1995/2/91, z 14 października 2020 r. I OSK 982/20). Oczywistość naruszenia prawa polega zaś na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Taka sprzeczność między treścią ujętego w kontrolowanej decyzji rozstrzygnięcia, a stanowiącym jego materialną podstawę art. 2 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej z 29 września 1990 r., w stanie prawnym i faktycznym istniejącym w dacie podejmowania tej decyzji, nie występowała. W tym stanie rzeczy, wobec nie stwierdzenia żadnej innej kwalifikowanej wady prawnej jaką miałaby być ona obciążona, brak było podstaw do jej eliminacji z obrotu prawnego w drodze częściowego stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jak też stwierdzenia, w oparciu o art. 158 § 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a., że wydana ona została w określonej części z naruszeniem prawa. Podejmując zatem [...] czerwca 2018 r. tej treści rozstrzygnięcie (po uchyleniu swojej poprzedniej decyzji) Minister naruszył art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez jego zastosowanie w stanie faktycznym, który go do tego nie uprawniał. Naruszył także art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez nierespektowanie domniemań prawnych wynikających z ustanowionej w tym przepisie zasady jawności materialnej przy rekonstruowaniu na potrzeby postępowania nadzorczego obowiązującego w dacie wydania kontrolowanej decyzji Wojewody stanu faktycznego i prawnego. To zaś prowadzić musi do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zważywszy zaś, że identyczną wadą obarczona była także wydana przy pierwszym rozpoznaniu sprawy decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] lutego 2018 r., która ponadto skierowana została do osoby zmarłej, zasadne stało się również jej uchylenie, celem umożliwienia organowi nadzoru przeprowadzenia ponownie postępowania i wydania w nim rozstrzygnięcia wolnego od stwierdzonych wad, przy jednoczesnym zapewnieniu czynnego udziału w tym postępowaniu wszystkim zainteresowanym stronom. Brak obarczenia kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji Wojewody wadą nieważności powodał, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, że zbędne było rozważanie kwestii ewentualnego wywołania przez nią nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 in fine k.p.a., a przez to także możliwości za takowe uznania obciążania nieruchomości hipoteką łączną - co stanowiło zasadniczy przedmiot wywodów Spółki, jak też polemicznego do nich stanowiska uczestników postępowania. Zagadnienie to bowiem aktualizuje się w sytuacji zaistnienia podstaw do wzruszenia decyzji z przyczyn opisanych w art. 156 § 1 k.p.a. Bezprzedmiotowe było w tej sytuacji także odnoszenie do zasadności formułowanych na tym tle zasadniczych zarzutów skargi. Nic do sprawy nie mogły wnieść wobec tego również zgłaszane przez uczestników postępowania dowody, mające w ich przekonaniu świadczyć o działaniu Spółki przy obciążaniu nieruchomości hipoteką w złej wierze. Z tych przyczyn wniosek o przeprowadzenie na tę okoliczność dowodów uzupełniających nie został przez Sąd uwzględniony. Sąd nie podzielił natomiast zarzutu naruszenia w sprawie art. 64 § 2 k.p.a., upatrywanego w braku pozostawienia podania inicjatorki postępowania nadzorczego (E.W.) bez rozpatrzenia, w sytuacji gdy wnosząca je w jej imieniu r.pr. M.Z. nie załączyła doń właściwego pełnomocnictwa. Wprawdzie można się zgodzić ze Spółką, że treść pełnomocnictwa jakim legitymowała się pełnomocnik Wnioskodawczyni wnioskując pismem z 24 listopada 2014 r. w jej imieniu o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody, nie wskazywała by do tej czynności była ona umocowana. Jednakowoż czynność ta została następczo przez stroną potwierdzona w piśmie z 13 kwietnia 2015 r. Nie można zatem odmówić jej skuteczności. Wyrok Sądu pierwszej instancji zaskarżony został w całości przez Wnioskodawczynię, Uczestnicy postępowania – E.W., P.P., A.C., F.C., D.K. oraz D.T. zaskarżyli punkt I wyroku. Wnioskodawczyni zarzuciła Sądowi Wojewódzkiemu : I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: 1) art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r, o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r., poz. 2204, zwanej dalej "u.k.w.h.") poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji również błędne zastosowanie poprzez uznanie, iż: - kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu zawartemu w ww. przepisie jest zagadnieniem prawa cywilnego, a nie administracyjnego, zaś jedynym sposobem jego wzruszenia jest przeprowadzenie postępowania przed sądem powszechnym, - organ administracyjny nie miał możliwości, aby w toku postępowania dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają wprost z wpisu dokonanego w księdze wieczystej, - zasada wyrażona w art. 3 ust. 1 i 2 u.k.w.h. wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach. W sytuacji gdy domniemanie z art. 3 ust. 1 u.k.w.h., jak każde domniemanie prawne, skutkuje jedynie odwróceniem reguł dowodowych i może być obalone również w każdym innym postępowaniu, w którym ocena wpisu ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym również w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym. 2) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1-2 ustawy z 29 września 1990 r,, o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie w wyniku błędnego uznania, iż stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej Ministra Oświaty z [...] lutego 1958 r., orzekającej o przejęciu na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa pn. "Warsztat Ślusarski Braci R." w W. nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody z [...] listopada 1992 r., w sytuacji, gdy zgodnie z art. 2 ust. 1-2 ustawy z 29 września 1990 r. uwłaszczeniu podlegały wyłącznie grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, zaś Skarb Państwa 5 grudnia 1990 r., nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości. II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy : 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c" polegające na: - uznaniu, iż Minister zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. był związany wpisem prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w księdze wieczystej KW nr [...] i uchylenie skarżonej decyzji w sytuacji, gdy w toku prowadzonego postępowania administracyjnego obalono domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 u.k.w.h.; - pominięcie, iż na przedmiotowej nieruchomości ustanowione jest prawo użytkowania wieczystego, co stanowi przeszkodę do dokonania wpisu prawa własności nieruchomości na rzecz osób fizycznych - co doprowadziło do uwzględnienia skargi, podczas gdy nie jest możliwe dokonanie wpisu prawa własności nieruchomości na rzecz osób fizycznych bez uprzedniego wyeliminowania decyzji Wojewody z [...] listopada 1992 r., nr [...] będącą podstawą wpisu prawa użytkowania wieczystego; - pominięciu orzeczenia Sądu Rejonowego w Wągrowcu Wydział V Ksiąg Wieczystych z 6 października 2014 r., KW nr [...] orzekającego o oddaleniu wniosku o wpis prawa własności w dziale II księgi wieczystej KW nr [...] na rzecz p. Z.W., p. E.W., p. A.C., p. A.C., p. D.K., p. J.K. i p. D.K. z uwagi na konieczność uprzedniego wykreślenia z księgi wieczystej KW nr [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków, którego podstawą wpisu jest decyzja Wojewody z dnia [...] listopada 1992 r., nr [...] które to orzeczenie zostało poddane analizie przez organy administracji publicznej, w toku prowadzonego postępowania - co doprowadziło do nieuwzględnienia stanowiska Sądu Rejonowego w Wągrowcu, uznania, iż organy przeprowadziły postępowanie dowodowe w sposób niewystarczający oraz wydania prawnie niedopuszczalnych wskazań co do dalszego postępowania w sprawie. 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu skarżonego wyroku niewykonalnych wskazań, co do dalszego postępowania w sprawie - które to wskazania prowadzą do naruszenia aktualnie obowiązujących przepisów prawa, skoro: - Sąd I instancji wskazuje na konieczność uprzedniego uregulowania wpisów dotyczących prawa własności w księdze wieczystej KW nr [...] na rzecz osób fizycznych; - w dziale II księgi wieczystej KW nr [...] wpisane jest prawo użytkowania wieczystego na rzecz H. Spółka Akcyjna z siedzibą w P.; - podstawą ww. wpisu prawa użytkowania wieczystego jest decyzja Wojewody z [...] listopada 1992 r., nr [...] - której stwierdzenia nieważności domaga się Wnioskodawczyni; - nie jest możliwe dokonanie wpisu prawa własności nieruchomości na rzecz osób fizycznych (niezależnie od trybu), w sytuacji, gdy jest ona przedmiotem prawa użytkowania wieczystego, albowiem zgodnie z art. 232 § 1 k.c. wyłącznie grunty stanowiące własność Skarbu Państwa mogą być przedmiotem prawa użytkowania wieczystego. - w sytuacji, gdy podstawę wpisu stanowi ostateczna decyzja administracyjna niezbędne jest wzruszenie tej decyzji we właściwym postępowaniu administracyjnym; sąd powszechny jest bowiem związany decyzją administracyjną. Mając na względzie podniesione zarzuty, Wnioskodawczyni wniosła: 1) na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu tj. postanowienia Sądu Rejonowego w Wągrowcu Wydział V Ksiąg Wieczystych z 6 października 2014 r., KW nr [...] orzekającego o oddaleniu wniosku o wpis prawa własności w dziale II księgi wieczystej KW nr [...] na okoliczność konieczności uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Wojewody z [...] listopada 1992 r., nr [...] w celu możliwości dokonania wpisu prawa własności nieruchomości na rzecz osób fizycznych; 2) na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uchylenie skarżonego orzeczenia i oddalenie skargi Skarżącego na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] czerwca 2018 r., nr [...]; ewentualnie zaś w przypadku uznania, iż istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona o uchylenie skarżonego orzeczenia w całości na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; 3) zasądzenie na rzecz Wnioskodawczyni stosownie do treści art. 203 pkt 2 p.p.s.a., kosztów postępowania według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Uczestnicy wyrokowi Sądu pierwszej instancji zarzucili : I. Naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 6 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji, mimo iż wydana przez Organ administracji decyzja ostateczna w prawidłowy i konieczny sposób realizowała zasadę praworządności i działania na podstawie przepisów prawa, a uchylenie jej doprowadzi do stanu sprzecznego z zasadą praworządności i niedopuszczalnego w świetle prawa polskiego, 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7,77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo jej prawidłowości wynikającej z dokonania przez organ administracji wyczerpującego i prawidłowego 'rozpatrzenia całości materiału dowodowego, prowadzącego do prawidłowych ustaleń faktycznych i uzasadniającego stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz załatwienia sprawy w prawidłowy sposób, zgodny z interesem społecznym i słusznym interesem obywateli 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art, 8 § 1 k.p.a, poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo tego, iż zaskarżona decyzja w sposób konieczny realizowała zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej i respektowania ich praw wynikających również z istniejących w obrocie ostatecznych i prawomocnych decyzji. II. Naruszenia prawa materialnego, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit a w zw. z art. 16 § 1 i 3 k.p.a. - poprzez jego błędne niezastosowanie i nieuwzględnienie wiążących skutków istnienia w obrocie ostatecznej i prawomocnej decyzji Ministra Edukacji Narodowej z [...] października 2013 r., utrzymanej decyzją z [...] kwietnia 2014r., znak [...], która w sposób ostateczny i wiążący doprowadziła ex tunc do tego, że grunt, na którym na mocy decyzji Wojewody z [...] listopada 1992 r. (decyzji będącej przedmiotem postępowania nadzorczego i zaskarżonej decyzji) jest własnością osób prywatnych (w tym skarżących kasacyjnie Uczestników) a nie Skarbu Państwa, co wyklucza istnienie na nim użytkowania wieczystego 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (dalej: KWiH) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten nie dopuszcza obalenia zawartego w nim domniemania w postępowaniu innym niż postępowanie cywilne, a nadto poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie poprzez bezzasadne przyjęcie, że domniemanie w nim zawarte nie zostało a nawet nie mogło być obalone w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżoną decyzją 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. art. 156 § 1 pkt 2 k.p,a. - poprzez jego błędne zastosowanie i uchylenie zaskarżonej decyzji, mimo iż zaskarżona decyzja w sposób prawidłowy stwierdzała nieważność decyzji Wojewody z [...] listopada1992 r. z uwagi na ziszczenie się przesłanek we wskazanym przepisie 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit, a w zw. art. 232 § 1 kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) - poprzez jego błędne niezastosowanie i nieuwzględnienie, że na skutek uchylenia prawidłowej decyzji Organu administracji dojdzie do zaaprobowania przez Sąd sytuacji prawnej niedopuszczalnej i sprzecznej z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa, zgodnie z którymi przedmiotem użytkowania wieczystego może być wyłącznie grunt stanowiący własność Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków, a nie podmiotów prywatnych. 5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 140 k.c. w zw. z art 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez jego błędne niezastosowanie i nieuwzględnienie, że prawo własności przysługujące spadkobiercom pierwotnych właścicieli nieruchomości położonej w W., wynikające z ostatecznej i prawomocnej decyzji Ministra Edukacji Narodowej z [...] października 2013n, utrzymanej decyzją z [...] kwietnia 2014r., znak [...], jest prawem posiadającym szerszą ochronę prawną niż prawo użytkowania wieczystego i je wyprzedzającym, chronionym na poziomie konstytucyjnym, a istnienie którego to prawa w niniejszej sprawie znosi samą możliwość istnienia na przedmiotowym gruncie prawa użytkowania wieczystego - do jakiego to niedopuszczalnego skutku prowadzi wyrok Sądu I instancji, uchylający prawidłową decyzję, eliminującą z obrotu prawnego decyzję stanowiącą podstawę istnienia na gruncie użytkowania wieczystego, naruszając jednocześnie prawo własności skarżących kasacyjnie Uczestników 6. art. 145 § 1 pkt 1 lit, a w zw. art, 1 Protokołu nr 1 z dnia 20 marca 1952 r. do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950r. poprzez jego błędne niezastosowanie i nieuwzględnienie, że prawo własności przysługujące spadkobiercom pierwotnych właścicieli nieruchomości położonej w W., wynikające z ostatecznej i prawomocnej decyzji Ministra Edukacji Narodowej z [...] października 2013 r. utrzymanej decyzją z [...] kwietnia 2014 r., znak [...], jest prawem posiadającym szerszą ochronę prawną niż prawo użytkowania wieczystego i je wyprzedzającym, chronionym na poziomie międzynarodowym, a które to prawo doznaje nieusprawiedliwionego naruszenia przez wyrok Sądu pierwszej instancji, którego to wyroku skutkiem jest ograniczenie i zniwelowanie realnej możliwości wykonywania prawa własności przez skarżących kasacyjnie Uczestników. Mając na uwadze powyższe Uczestnicy wnieśli o: 1. uchylenie wyroku w zaskarżonej części i jego zmianę poprzez oddalenie skargi Skarżącej w całości, 2. ewentualnie: o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, 3. zasądzenie od Spółki na rzecz skarżących kasacyjnie Uczestników zwrotu kosztów postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej według norm przepisanych, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego i zwrotu opłat skarbowych od pełnomocnictw 4. przeprowadzenie - na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. uzupełniającego dowodu z dokumentu w postaci postanowienia Sądu Rejonowego w Wągrowcu z 6 października 2014r., Dz.Kw. [...] - na okoliczność: podejmowania przez Uczestników próby zmiany wpisu dot. właściciela w księdze wieczystej nr [...], powodów odmowy wpisu przez sąd wieczystoksięgowy, w szczególności wyrażenia przez cywilny sąd wieczystoksięgowy wymogu uprzedniego wyeliminowania z obrotu / zaskarżonej decyzji w przedmiocie użytkowania wieczystego. W odpowiedzi na skargi kasacyjne Spółka wniosła o ich oddalenie i zasądzenie na jej rzecz od Wnioskodawczyni i Uczestników zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Skargi kasacyjne mają usprawiedliwione podstawy aczkolwiek nie wszystkie podniesione w nich zarzuty okazały się uzasadnione. Pomimo podniesienia w skargach kasacyjnych zarówno zarzutów naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania, Sąd kasacyjny uznaje za zasadne odniesienie się w pierwszej kolejności do zarzutów opartych na drugiej podstawie kasacyjnej. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się bowiem do odpowiedzi na pytanie, czy wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji stanowiącej podstawę wpisania Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości w księdze wieczystej stanowi podstawę do stwierdzenia, że późniejsza decyzja uwłaszczeniowa wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Zatem rozstrzygnięcie skarg kasacyjnych wymaga ustosunkowania się w pierwszej kolejności do argumentacji dotyczącej naruszenia art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 29 września 1990 r. W sprawie nie ma sporu co do następujących okoliczności faktycznych : sporna nieruchomość stanowiła własność poprzedników prawnych Wnioskodawczyni i Uczestników. Została ona przejęta na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem nacjonalizacyjnym z [...] września 1959 r. Orzeczenie to stało się podstawą do wpisania Skarbu Państwa jako jej właściciela w księdze wieczystej. Decyzją z [...] listopada 1992 r. Wojewoda stwierdził w trybie art. 2 ustawy z 29 września 1990 r. nabycie przez poprzednika prawnego Spółki z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości. Orzeczenie nacjonalizacyjne zostało wyeliminowane z obrotu na skutek stwierdzenia jego nieważności ostateczną decyzją z [...] kwietnia 2014 r. Sąd kasacyjny zaznacza, że w sprawie nie ma sporu co do tego, że uwłaszczeniu w trybie art. 2 ustawy z 29 września 1990 r. podlegały wyłącznie grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy. Nie ma również sporu co do tego, że decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji oddziałuje z mocą wsteczną. Rozpatrując tak zaistniały stan fatyczny w świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 2 ust.1 i ust. 2 ustawy z 29 września 1990 r. uznać należy, że wobec wyeliminowania z obrotu prawnego z mocą wsteczną orzeczenia nacjonalizacyjnego, Skarb Państwa nie mógł być uznany ani w dacie wydania decyzji uwłaszczeniowej ani 5 grudnia 1990 r. za właściciela spornej nieruchomości, co za tym idzie, nie została spełniona jedna z podstawowych przesłanek faktycznych pozwalających na wydanie decyzji uwłaszczeniowej. Powstaje natomiast pytanie, czy sam fakt obalenia w postępowaniu administracyjnym podstawy prawnej pozwalającej na stwierdzenie, że Skarb Państwa stał się właścicielem spornej nieruchomości pozwala na stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej w sytuacji, w której w dacie jej wydania istniał w księdze wieczystej wpis, w świetle którego własność nieruchomości przysługiwała Skarbowi Państwa. Sąd Wojewódzki uznał, że samo stwierdzenie nieważności decyzji stanowiącej podstawę wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej nie może być postawą stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej z uwagi na wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Podkreślił również, że obalenie owego domniemania jest możliwe ale jest to wyłącznie zagadnienie prawa cywilnego a nie administracyjnego. Obalenie domniemania może zostać zatem przeprowadzone w ramach postępowania o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece) czy też powództwa o ustalenie (art. 198 k.p.c.), albo sprawy o zasiedzenie, Stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do charakteru domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jako domniemania wzruszalnego jest oczywiście zasadne. Rozważyć natomiast należy, czy rzeczywiście, w niniejszej sprawie na przeszkodzie możliwości stwierdzenia, że decyzja uwłaszczeniowa wydana została z rażącym naruszeniem prawa stoi brak obalenia prawidłowości domniemania wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej w ramach postępowania przed sądem cywilnym. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nastąpić może jedynie w postępowaniu prowadzonym w trybie administracyjnym przez właściwy organ. Sąd powszechny co do zasady nie może kwestionować istnienia w obrocie prawnym decyzji administracyjnej ani też pominąć, przy ustalaniu podstawy faktycznej swojego rozstrzygnięcia, stanu prawnego ukształtowanego na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z 9 października 2007 r. III CZP 46/07, powszechnie przyjmuje się zasadę uwzględniania przez sądy powszechne skutków prawnych orzeczeń organów administracyjnych, która ma swoje źródło w prawnym rozgraniczeniu drogi sądowej i drogi administracyjnej, czego wyrazem są art. 2 § 3 i art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. oraz art. 16 i 97 § 1 pkt 4 k.p.a., a pod rządami Konstytucji także w idei podziału władz (art. 10) oraz działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (art. 7). Możność badania, a ściślej - kwestionowania decyzji administracyjnej wyłącznie w ograniczonym zakresie, w myśl wypracowanej w judykaturze Sądu Najwyższego koncepcji bezwzględnej nieważności (nieistnienia) decyzji administracyjnej, stanowi jedyne odstępstwo od zasady związania sądu cywilnego decyzją administracyjną. W dalszej części uzasadnienia uchwały wskazano, że sąd w postępowaniu cywilnym obowiązany jest uwzględniać stan prawny wynikający z osnowy ostatecznej decyzji administracyjnej, chyba że decyzja została wydana przez organ niepowołany lub w zakresie przedmiotu orzeczenia bez jakiejkolwiek podstawy w obowiązującym prawie materialnym względnie z oczywistym naruszeniem reguł postępowania administracyjnego. W tych przypadkach sąd nie jest związany decyzją administracyjną, ponieważ jest ona bezwzględnie nieważna (nieistniejąca prawnie) i - pomimo jej formalnego nieuchylenia - nie wywołuje skutków prawnych. Sąd kasacyjny zwraca w tym miejscu uwagę, że przywołana uchwała wydana została w następującym stanie faktycznym : powódka dochodziła uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W księdze wieczystej wpisana była gmina na podstawie decyzji komunalizacyjnej, przy czym powódka nie kwestionowała, że Wojewoda władny był wydać przedmiotową decyzję komunalizacyjna, a sąd wieczystoksięgowy - dokonać na tej podstawie wpisu w księgach wieczystych na rzecz pozwanej Gminy w miejsce Skarbu Państwa w sytuacji, w której w dniu 5 września 1959 r. wpisany został jako właściciel Skarb Państwa w miejsce poprzedniego właściciela. Podnosiła natomiast, że wpis dotyczący Skarbu Państwa nie odzwierciedlał rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości, ponieważ Skarb Państwa nie był właścicielem. Powódka wskazała, że decyzja komunalizacyjna ma charakter deklaratoryjny, nie kształtuje zatem stanu prawnego nieruchomości; w tym zakresie przesądzające znaczenie ma rozstrzygnięcie, czy Skarb Państwa był właścicielem nieruchomości. W ocenie powódki ta kwestia podlegała kognicji sądu w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i dla jej rozstrzygnięcia nie było konieczne uprzednie uchylenie ostatecznej decyzji komunalizacyjnej. Po przeanalizowaniu przepisów zawartych w ustawie z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.) stanowiących podstawę wydania decyzji komunalizacyjnej, Sąd Najwyższy wskazał, że ustawodawca zrealizował zamiar wyposażenia nowo powstałych podmiotów administracji samorządowej w mienie w sposób władczy przy wykorzystaniu instrumentów cywilnoprawnych. Sfera stosunków własnościowych, stanowiących z natury domenę prawa cywilnego, poddana została w ustawie szczególnej trybowi postępowania administracyjnego. Konstatacja ta, w świetle zasady podziału władz oraz prawnego rozgraniczenia drogi sądowej i drogi administracyjnej, pozwala stwierdzić, że związanie sądu powszechnego decyzją administracyjną dotyczy także decyzji komunalizacyjnej oraz że związanie obejmuje również postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości. Przysługiwanie Skarbowi Państwa prawa własności, warunkujące nabycie własności przez gminę w trybie ustawy z 10 maja 1990 r., poddane zostało ocenie organu administracyjnego m.in. na podstawie wpisu w dziale II księgi wieczystej. Jeśli wpis w księdze wieczystej nie został skutecznie podważony, to zaświadczał o rzeczywistym stanie prawnym nieruchomości (art. 3 ust. 1 u.k.w.h.). Decyzja komunalizacyjna dotyczy stosunków cywilnoprawnych, ale orzekanie o przejściu prawa własności na gminę zostało zastrzeżone dla organu administracyjnego (art. 2 § 3 k.p.c.). Sprawia to, że droga sądowa jest niedopuszczalna, w związku z czym za niedopuszczalne należy uznać także badanie przez sąd kwestii przysługiwania Skarbowi Państwa prawa własności nieruchomości pod kątem istnienia przesłanki komunalizacyjnej. Po przeanalizowaniu ustawodawstwa pozwalającego na stwierdzenie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości przez Skarb Państwa (to jest bez konieczności wydawania uprzedniej decyzji) Sąd Najwyższy uznał, że w przypadkach, w których wydanie decyzji nie zostało przewidziane, podstawą wpisu w księdze wieczystej mogą być dowodzone wszelkimi środkami dowodowymi okoliczności wskazujące na powstanie prawa własności. Jeżeli dla potwierdzenia własności powstałej z mocy prawa wymagane jest wydanie decyzji administracyjnej zdarzeniem prawnym, podlegającym rozważeniu w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej, jest istnienie ostatecznej decyzji administracyjnej. Dopóki decyzja taka nie zostanie uchylona, dopóty sąd nie jest uprawniony do kwestionowania stwierdzonego w niej stanu prawnego. Do podobnej konkluzji prowadzi ocena judykatury dotyczącej niedopuszczalności przyjęcia przez sąd, że gmina stała się właścicielem nieruchomości podlegającej komunalizacji, jeśli nie została wydana decyzja komunalizacyjna. A contrario, jeśli decyzja komunalizacyjna została wydana i jest ostateczna, to dopóki nie zostanie uchylona przez właściwy organ administracyjny, dopóty sąd nie jest władny kwestionować prawa własności gminy. W konsekwencji skład 7 sędziów Sądu Najwyższego podjął następującą uchwałę : "W sprawie o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości - ujawnionego w księdze wieczystej na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej zgodnie z art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) - z rzeczywistym stanem prawnym, sąd jest związany tą decyzją." Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę dostrzega, że cytowana uchwała dotyczyła zakresu związania decyzją komunalizacyjną. Stan faktyczny niniejszej sprawy jest odmienny i bardziej skomplikowany : podstawę wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej stanowiło orzeczenie nacjonalizacyjne, które wyeliminowane zostało następnie z obrotu z mocą wsteczną na skutek stwierdzenia jego nieważności. Tym niemniej w księdze wieczystej wpisane jest prawo użytkowania wieczystego ustanowione na mocy kolejnej, ostatecznej decyzji administracyjnej. Zwrócić należy jednak uwagę, że podstawą rozumowania przedstawionego przez Sąd Najwyższy w cytowanej uchwale było przyjęcie zasady rozdzielności drogi cywilnej i administracyjnej, a co za tym idzie rozdzielenia kompetencji sądów powszechnych i organów administracji, mające swoje umocowanie w przepisie rangi konstytucyjnej. Z powyższego założenia Sąd Najwyższy wywiódł zasadę związania sądu powszechnego ostateczną decyzją administracyjną (z wyjątkiem przypadków tzw. bezwzględnej nieważności decyzji administracyjnej, który to przypadek nie występuje w niniejszej sprawie). Powracając do istoty sporu w rozpatrywanej sprawie wskazać należy zatem, że w postępowaniu administracyjnym doszło co prawda do stwierdzenia nieważności orzeczenia, na mocy którego Skarb Państwa nabył prawo własności nieruchomości (i które było podstawą ujawnienia jego praw w księdze wieczystej), jednak w okresie pomiędzy wydaniem orzeczenia nacjonalizacyjnego a jego wyeliminowaniem z obrotu wydana została kolejna decyzja administracyjna stwierdzająca nabycie z mocy prawa przez poprzednika prawnego Spółki prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości. Na skutek wydanych w sprawie orzeczeń administracyjnych doszło zatem do sytuacji, w której : a. orzeczenie administracyjne stanowiące podstawę wpisu w księdze wieczystej zostało wyeliminowanie z obrotu prawnego z mocą wsteczną, b. w ewentualnym postępowaniu przed sądem powszechnym zobligowany byłby on do uwzględnienia stanu prawnego powstałego na skutek wydania decyzji z [...] kwietnia 2014 r., to jest decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego, c. na nieruchomości, której dotyczyło orzeczenie nacjonalizacyjne wyeliminowane z obrotu z mocą wsteczną, ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego, które w świetle art. 232 § 1 k.c. może zostać ustanowione wyłącznie na nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa a w świetle § 2 cytowanego artykułu, w przypadkach przewidzianych ustawą obciążać może również nieruchomości jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków, d. podstawą dokonania wpisu owego prawa użytkowania wieczystego była ostateczna decyzja administracyjna, którą sąd powszechny jest związany. W świetle powyższych rozważań, w tym w świetle argumentacji przedstawionej w cytowanej uchwale Sądu Najwyższego, wykreślenie prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na nieruchomości możliwe byłoby jedynie w razie stwierdzenia nieważności decyzji owo prawo ustanawiającej. Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że prawidłowość powyższego rozumowania potwierdza treść przedstawionego przez Wnioskodawczynię i Uczestników orzeczenia Sądu Rejonowego w Wągrowcu z 6 października 2014 r. Dz, Kw [...]. Stosownie do powyższego postanowienia, nie jest możliwe wykreślenie wpisu prawa użytkowania wieczystego bez uprzedniego wyeliminowania z obrotu decyzji uwłaszczeniowej (zgodnie z art. 106 § 5 p.p.s.a. i w zw. z art. 2432 k.p.c. dokumenty znajdujące się w aktach sprawy lub do nich dołączone stanowią dowody bez wydawania odrębnego postanowienia, jedynie pomijając dowód z takiego dokumentu, sąd wydaje postanowienie). Sąd kasacyjny wyjaśnia w tym miejscu, że wbrew stanowisku Wnioskodawczyni nie można Sądowi Wojewódzkiemu postawić zarzutu pominięcia postanowienia z 6 października 2014 r., co czyni niezasadnym zarzuty z punktu II.1 petitum jej skargi kasacyjnej. Postanowienie owo nie zostało przedłożone ani przez Wnioskodawczynię ani przez Uczestników w toku postępowania administracyjnego. Z uzasadnienia decyzji Ministra nie wynika by organ uwzględniał jego treść. Rzeczywiście, fakt wydania owego postanowienia jest odnotowany w treści księgi wieczystej. Jednak zapisy figurujące w księdze wieczystej nie pozwalają na ustalenie treści postanowienia. Sąd kasacyjny dostrzega natomiast, że Wnioskodawczyni złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej [...] listopada 2014 r., to jest po dacie wydania postanowienia przez Sąd Rejonowy w Wągrowcu. Podzielając w pełni stanowisko o rozdzieleniu kompetencji organów administracji i sądów powszechnych przypomnieć należy, że sprawa obecnie rozpoznawana dotyczy decyzji wydanej w postępowaniu nadzorczym, to jest w postępowaniu w którym badano, czy decyzja uwłaszczeniowa została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Owego rażącego naruszenia zarówno Wnioskodawczyni jak i organ upatrywali w wydaniu decyzji uwłaszczeniowej w stosunku do gruntu objętego uprzednio decyzją nacjonalizacyjną, która została wyeliminowana z obrotu. Przypomnieć należy w tym miejscu, że w uchwale z 13 listopada 2012 r. I OPS 2/12 skład powiększony Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjął, iż stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą wydano inną przedmiotowo zależną decyzję, może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji zależnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, a nie do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. Sąd kasacyjny rozpoznający sprawę dostrzega, że uchwała ta wydana została w celu wyjaśnienia "wpływu jaki wywiera stwierdzenie nieważności decyzji, na której oparto inną decyzję zależną. Dotyczy to sytuacji, gdy następuje ciąg zdarzeń prawnych, w których jedna decyzja, będąca podstawą wydania ostatecznej decyzji zależnej, została w wyniku stwierdzenia wystąpienia przesłanki określonej w art. 156 K.p.a. usunięta z obrotu prawnego." W uchwale tej przytoczono jednak poglądy prawne (które ostatecznie zostały podzielone przez skład powiększonym o czym świadczy teza uchwały), które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W uzasadnieniu uchwały przywołano pogląd, zgodnie z którym stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą została wydana inna decyzja (zależna), nie stanowi podstawy z art. 145 §1 pkt 8 K.p.a. do wznowienia postępowania w stosunku do tej drugiej decyzji (zależnej), lecz stanowi podstawę do stwierdzenia jej nieważności (art. 156 §1 pkt 2 K.p.a.), gdyż stwierdzenie nieważności decyzji powoduje skutki prawne z mocą ex tunc, a uchylenie decyzji w wyniku wznowienia postępowania – ex nunc". (wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 422/10 i wyrok NSA z dnia 3 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 825/10). Wyjaśniono, że powyższe stanowisko przyjmuje założenie, że jeśli decyzja zależna była oparta na decyzji, której w wyniku stwierdzenia nieważności skutki prawne zostały zniesione od dnia jej wydania, to także decyzja zależna wydana została z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ organ administracji nie był właściwy i kompetentny do rozstrzygania innych odrębnych spraw, które w jakiś sposób dotyczą przedmiotu rozstrzygnięcia decyzji dotkniętej nieważnością. Przypomniano następnie, że takie stanowisko wywodzi się z interpretacji uchwały NSA z 9 listopada 1998 r., sygn. akt OPK 4-7/98 (ONSA z 1999 r. nr 1 poz. 13) wydanej na tle spraw dotyczących stwierdzenia nieważności ostatecznych decyzji administracyjnych wydanych na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), odmawiających ustanowienia użytkowania wieczystego gruntu w relacji do późniejszej decyzji o sprzedaży lokalu i ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego na rzecz innej osoby. W konsekwencji wydania decyzji o odmowie ustanowienia na rzecz dotychczasowego właściciela gruntu użytkowania wieczystego wszystkie budynki położone na gruncie przeszły na podstawie art. 8 powołanego wyżej dekretu na własność gminy. Zwrócono uwagę, że z treści uzasadnienia uchwały wynika, iż stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 7 ust. 2 ww. dekretu z dnia 26 października 1945 r. stanowi przesłankę wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu mieszkalnego najemcy, bowiem "wprawdzie bez uregulowania stanu własności gruntu i budynku w drodze administracyjnej nie można było wydać decyzji o sprzedaży lokalu mieszkalnego najemcy, ale żaden przepis prawa nie nakładał na organ administracji obowiązku wydania decyzji o sprzedaży lokalu wskutek tego, że uregulowano ten stan własności. Była to pod względem prawnym sytuacja, w której na żądanie stron następowało wszczęcie postępowania administracyjnego, w którym rozpatrywano odrębną, samodzielną sprawę zakończoną decyzją odmawiającą sprzedaży lokalu mieszkalnego albo przychylającą się do żądania strony. Nie był to przypadek decyzji administracyjnej zależnej w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a., lecz decyzji wydawanych w sprawach, które pojawiały się jedna po drugiej, ale pomiędzy nimi nie było związku koniecznego, co widać choćby z tego, że nie wszystkie lokale mieszkalne w budynku mieszkalnym zostały sprzedane ich najemcom". W uchwale tej NSA nie uznał, aby pomiędzy decyzją wydaną na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m.st. Warszawy, a późniejszą decyzją o sprzedaży lokalu w budynku przejętym na własność Skarbu Państwa zachodziła zależność w rozumieniu art. 145 §1 pkt 8 K.p.a. Zatem zarówno z tezy uchwały z 13 listopada 2012 r. jak i tezy uchwały z 9 listopada 1998 r. wynika, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, w wyniku której zaistniał stan prawny umożliwiający wydanie kolejnej decyzji (nawet jeżeli nie można jej uznać za decyzję zależną) otwiera drogę do stwierdzenia nieważności owej kolejnej decyzji. W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można zatem uznać, by sam fakt istnienia w księdze wieczystej wpisu potwierdzającego prawo własności Skarbu Państwa do spornej nieruchomości zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r, jak i w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej oraz decyzji nadzorczej stanowił przeszkodę dla stwierdzenia nieważności decyzji wydanej na podstawie art. 2 ustawy z 29 września 1990 r. Zwrócić bowiem należy uwagę na fakt, że w niniejszej sprawie podstawą uznania, że to Skarbowi Państwa przysługiwało prawo własności spornej nieruchomości, była decyzja nacjonalizacyjna. Ani z akt sprawy, ani z treści księgi wieczystej nie wynika, by Skarb Państwa wywodził swoje prawo własności do spornej nieruchomości z innego zdarzenia prawnego niż orzeczenie nacjonalizacyjne. Sąd kasacyjny wskazuje w tym miejscu, że z akt sprawy nie wynika, by po wydaniu decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego, a więc po dniu [...] kwietnia 2014 r. Skarb Państwa podjął jakiekolwiek czynności zmierzające do uregulowania stanu prawnego spornej nieruchomości np. w drodze postępowania o jej zasiedzenie. Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że w orzecznictwie, w tym w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 lipca 2004 r., SK 57/03, OTK-A 2004, nr 7, poz. 69, oraz orzecznictwo i doktryna przywołane w uchwale Sądu Najwyższego z 8 września 2021 r., III CZP 28/21, OSNC 2022, nr 2, poz. 14 ) wyrażany jest pogląd o możliwości obalenia domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece nie tylko w postępowaniu o uzgodnienie, ale również w każdym innym postępowaniu jako przesłanki rozstrzygnięcia. Pogląd analogiczny wyrażony został w doktrynie (por. S. Rudnicki [w:] Komentarz do ustawy o księgach wieczystych i hipotece [w:] Ustawa o księgach wieczystych i hipotece, przepisy o postępowaniu w sprawach wieczystoksięgowych. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2009, art. 3.). Sąd kasacyjny dostrzega, że w przywołanych orzeczeniach i wypowiedziach doktryny odwoływano się do orzeczeń sądów powszechnych, jednak świadczy to o braku ograniczania trybu, w jakim można zakwestionować domniemanie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyłącznie do postępowania z art. 10 cytowanej ustawy, art. 189 k.p.c. czy też postępowania o zasiedzenie (którego istota polega właśnie na wykazywaniu, że właściciel utracił przysługujące mu prawo własności w związku z posiadaniem danej rzeczy przez inny podmiot). Co istotne, ustalając, że na skutek stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego powstał stan prawny wyłączający możliwość wydania decyzji uwłaszczeniowej Minister nie kwestionował ani nie podważał znaczenia wpisu w księdze wieczystej, analizował jedynie jakie skutki dla oceny decyzji uwłaszczeniowej miało wyeliminowanie z obrotu, ostateczną decyzją administracyjną, orzeczenia nacjonalizacyjnego. W konsekwencji, Minister rozpoznający wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej z jednej strony dysponował informacjami dotyczącymi treści wpisów prawa własności w księdze wieczystej w tym informacją dotyczącą podstawy wpisania Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości a z drugiej strony dysponował ostateczną decyzją eliminującą z obrotu prawnego decyzję stanowiącą podstawę owego wpisu w księdze wieczystej. Mógł więc dokonać oceny, czy decyzja uwłaszczeniowa narusza prawo w stopniu rażącym. Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że analogiczny pogląd wyrażony już został przez Naczelny Sąd Administracyjny w odniesieniu do możliwości stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej na skutek wyeliminowania w postępowaniu administracyjnym podstawy wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. W wyroku z 22 października 2022 r. I OSK 515/21 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "W niniejszej sprawie ujawnione, na skutek decyzji Wojewody (...) okoliczności, wskazują, że Skarbowi Państwa na dzień 1 stycznia 1999 r. nie przysługiwał tytuł własności do tej nieruchomości pomimo niedokonania zmian w treści księgi wieczystej. Tym samym wbrew stanowisku organu domniemanie rękojmi wiary ksiąg wieczystych zostało wzruszone. Nie oznacza to, że organ ma wkraczać w kompetencje sądu powszechnego oceniając czy zachodzą podstawy do zmiany treści wpisu w księdze wieczystej. Zadaniem organu jest ustalenie prawidłowości wydania decyzji komunalizacyjnej, w tym, czy w dacie tej decyzji Skarb Państwa legitymował się prawem własności czy też nie na podstawie całokształtu materiału dowodowego jakim dysponuje, w tym ostatecznych decyzji administracyjnych, które istnienie tego prawa podważyły a nie wyłącznie w oparciu o wpis w księdze wieczystej, którego do czasu istnienia w obrocie ostatecznej decyzji komunalizacyjnej, skarżąca uzgodnić nie może." Podobnie wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 11 lipca 2023 r. I OSK 68/22 i 28 marca 2025 r. I OSK 891/22 nie podzielając stanowiska Sądu Wojewódzkiego co do braku podstaw dla stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej opartej na aktualnych w dacie jej wydania wpisach w księdze wieczystej. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że takie stanowisko prowadzi w istocie do zanegowania możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej opartej o wadliwe, ale istniejące w określonej dacie, wpisy w księgach wieczystych. Przepis art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wprowadzając domniemania prawne, w tym m.in. domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, ma na celu wzmocnienie zaufania uczestników obrotu do ksiąg wieczystych jako rejestru publicznego. Uczestnicy obrotu mogą zatem ufać temu, że prawo podmiotowe, które ujawniono w księdze wieczystej, jest zgodne z rzeczywistym stanem prawnym, jak również że prawo, które wykreślono z księgi wieczystej, nie istnieje. Przepis ten wzmacnia zatem wiarygodność informacji zamieszczonych w księdze wieczystej. Należy jednak podkreślić, że przewidziana powyższą regulacją ochrona zaufania nie ma charakteru bezwzględnego, a domniemania wyznaczone treścią tego przepisu mogą zostać wzruszone. Tak więc domniemanie wskazane w art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece zwalnia osobę powołującą się na wpis z obowiązku przeprowadzania dowodu na okoliczność istnienia prawa ujawnionego w księdze wieczystej, ale nie przesądza automatycznie o skutkach czynności prawnej, która stanowiła podstawę wpisu (uchwała SN z 8 września 2021 r. sygn. akt III CZP 28/21, OSNC 2022/2/14). Obalenie powyższego domniemania w prawnie dopuszczalny sposób otwiera drogę do weryfikacji, m.in. z punktu widzenia legalności, czynności prawnych i rozstrzygnięć podjętych na podstawie wpisu w księdze wieczystej, którego domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym zostało obalone. Rządząca postępowaniem administracyjnym zasada prawdy materialnej (art. 7 K.p.a.) uniemożliwia przyjęcie, że formalna treść wpisów w księdze wieczystej, istniejąca w dniu podjęcia decyzji albo w innej dacie istotnej z punktu widzenia okoliczności sprawy, w każdej sytuacji rozstrzyga o ocenie legalności decyzji podjętej na podstawie takiego wpisu. Jakkolwiek wpisy te pozostają wiążące dla organów administracji, to jednak obalenie w odniesieniu do nich domniemania, o którym stanowi art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece stanowi podstawę do weryfikacji decyzji administracyjnej opartej na takim wpisie, w sposób odpowiadający prawdzie materialnej, a zatem zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Rzecz jasna, możliwość takiej weryfikacji, chociażby przez to, że stanowi odejście od zasady trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 § 1 k.p.a.), jest ściśle reglamentowana i podlega określonym przez prawo ograniczeniom, jednak powodem odmowy wzruszenia takiej decyzji nie może być stwierdzenie, że w czasie jej podjęcia pozostawała ona formalnie w zgodzie z wpisem prawa ujawnionego w księdze wieczystej (wyrok NSA z 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 464/22). Uzupełniają powyższe stanowisko wskazać należy, że fakt, iż organ wydający decyzję uwłaszczeniową nie miał wiedzy o istnieniu przesłanek pozwalających na wyeliminowanie z obrotu z mocą wsteczną decyzji nacjonalizacyjnej, czyli działał w zaufaniu do wpisów figurujących w księdze wieczystej nie wyłącza możliwości uznania wydanej przez niego decyzji za naruszającą rażąco prawo to jest art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 29 września 1990 r. Przyjęcie odmiennego stanowiska powadziłoby do – zasygnalizowanego w cytowanych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego – wydania rozstrzygnięcia nie uwzględniającego zasady prawdy materialnej, to jest niezgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. W realiach rozpoznawanej sprawy, pod pojęciem owego rzeczywistego stanu prawnego rozumieć zaś należy stan prawny powstały na skutek wyeliminowania z obrotu prawnego z mocą wsteczną decyzji nacjonalizacyjnej. Oznaczałoby to jednocześnie odmowę uwzględnienia skutków prawnych decyzja nadzorcza. Przedstawiona powyższej argumentacja skutkuje koniecznością uznania za zasadne zarzutów naruszenia prawa materialnego podniesionych w skardze kasacyjnej Wnioskodawczyni i Uczestników. W jej świetle zasadny jest również podniesiony przez Uczestników zarzut naruszenia przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji realizującej zasadę praworządności i działania na podstawie przepisów prawa, z uwzględnieniem zasad prawdy materialnej, oraz realizującej zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Słusznie również Uczestnicy postępowania przywołali jako wzorce kontroli art. 77 § 1 i 80 k.p.a. – w niniejszej sprawie organ dokonał prawidłowej oceny całego zebranego w sprawie materiału dowodowego i na tej podstawie prawidłowo uznał, że decyzja uwłaszczeniowa naruszała rażąco prawo z uwagi na jej wydanie w stosunku do nieruchomości nie stanowiącej własności Skarbu Państwa. Niezasadny był natomiast zarzut objęty punktem II. 2 skargi kasacyjnej Wnioskodawczyni to jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z przywołanym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wszystkie powyższe elementy zawiera uzasadnienie zaskarżonego wyroku. Sposób sformułowania zarzutu objętego punktem II.2 petitum skargi kasacyjnej wskazuje, że za jego pomocą Wnioskodawczyni kwestionowała wykładnię art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, które to argumenty zostały przez Sąd kasacyjny rozważone w ramach analizy zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. spowodowane jest koniecznością rozpoznania sprawy w zakresie podniesionego przez Spółkę zarzutu naruszenia przez organ art. 156 § 2 w zw. z 158 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...], dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [...], podczas gdy – w ocenie Spółki- również w tej części ww. decyzja Wojewody wywołała nieodwracalne skutki prawne. Jak bowiem wynika z wyroku Sądu Administracyjnego nie analizował on powyższej kwestii uznając, że skoro nie można przyjąć, by decyzja Wojewody dotknięta była wadą rażącego naruszenia prawa zbędne jest rozważenia kwestii, czy ewentualnego wywołania przez nią nieodwracalnych skutków prawnych (a przez to możliwości uznania za takowe obciążenia nieruchomości hipoteką łączną i polemicznego co do tego stanowiska uczestników postępowania). Z uwagi na niepodzielenie przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska Sądu Wojewódzkiego co do braku podstaw dla stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, konieczne staje się rozpoznanie skargi Spółki w zakresie ewentualnego wywołania przez decyzję Wojewody nieodwracalnych skutków prawnych oraz przedstawionego w kontrze do tego stanowiska poglądu uczestników postępowania. Sąd kasacyjny wyjaśnia końcowo, że podziela w pełni stanowisko Sądu Wojewódzkiego o niezasadności podnoszonego w skardze Spółki zarzutu naruszenia art. 64 § 2 k.p.a. W konsekwencji, uznając skargi kasacyjne za zasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.