I OW 116/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta Grajewo o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Grajewo a Wójtem Gminy Prostki w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.W. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy Prostki jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 26 czerwca 2025 r. Burmistrz Miasta Grajewo (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Wójtem Gminy Prostki w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.W. (dalej także: "zainteresowana") o skierowanie do domu pomocy społecznej. Wnioskodawca wskazał, że zainteresowana jest osobą bezdomną, przez co ustalenie właściwości miejscowej powinno nastąpić na podstawie jej ostatniego miejsca zameldowania, które znajduje się w gminie Prostki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283, dalej: "ups") decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach dotyczących pomocy społecznej reguluje art. 101 ups. Zgodnie z powyższym przepisem, co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6). Z akt sprawy wynika, że zainteresowana obecnie przebywa w S. w O. (pismo zainteresowanej z 21 maja 2025 r.). Jak wynika z informacji powszechnie dostępnych w Internecie, placówka powyższa jest publicznym zakładem opieki zdrowotnej, gdzie pobyt pacjentów ma charakter tymczasowy. Wnioskodawca trafnie wskazał, że tego rodzaju placówka nie jest jedną z placówek o których mowa w art. 101 ust. 2a ups, przez co przepis ten nie znajduje w sprawie zastosowania. Co więcej, ww. placówki nie można uznać za miejsce zamieszkania zainteresowanej, zgodnie bowiem z art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm., dalej: "kc") miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tymczasem nie budzi wątpliwości, że zakład opieki zdrowotnej nie jest przeznaczony do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, nie służy zatem do stałego pobytu osób. Nawet jeżeli pobyt pacjenta w tego rodzaju zakładzie z różnych przyczyn będzie miał charakter przedłużający się, to zawsze będzie to pobyt czasowy, co nie spełnia przesłanki z art. 25 kc. Z akt sprawy nie wynika, aby zainteresowana posiadała jakiekolwiek inne miejsce zamieszkania. Wobec powyższego należy rozważyć, czy zainteresowaną można uznać za osobę bezdomną w rozumieniu przepisów ups. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). Jak wskazano już powyżej, zainteresowana nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, gdyż za taki nie można uznać zakładu opieki zdrowotnej. Pierwsza przesłanka jest zatem spełniona. Z akt sprawy wynika, że zainteresowana jest zameldowana na pobyt stały w miejscowości K., gmina Prostki, z której jednak wyprowadziła się około 15 lat temu (opinia dotycząca stopnia niepełnosprawności z 21 października 2020 r. oraz oświadczenie z 16 października 2024 r.). Wobec braku w aktach sprawy innych informacji na ten temat należy przyjąć, że skoro zainteresowana wyprowadziła się spod powyższego adresu przed 15 laty i dotychczas tam nie powróciła, to nie ma możliwości takiego powrotu, tym bardziej biorąc pod uwagę jej obecny stan zdrowia, który powoduje że jest ona osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Tym samym także druga przesłanka z art. 6 ust. 8 ups jest w sprawie spełniona. Ustalenie właściwości miejscowej gminy następuje zatem na podstawie art. 101 ust. 2 ups i z tych względów na podstawie art. 101 ust. 2 ups w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.