I OZ 463/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 19 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 681/24 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 12 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 681/24 w sprawie ze skargi T.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z 28 marca 2024 r. nr SKO.4106.74.2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie zasiłku opiekuńczego oraz innych świadczeń postanawia: oddalić zażalenie.

Wyrokiem z 12 grudnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę T.S. (dalej: skarżący) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z 28 marca 2024 r. o numerze wskazanym w sentencji niniejszego postanowienia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie zasiłku opiekuńczego oraz innych świadczeń. Wyrok z uzasadnieniem doręczono ustanowionemu dla skarżącego pełnomocnikowi z urzędu 3 lutego 2025 r. 27 lutego 2025 r. pełnomocnik przesłał Sądowi opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku. Sąd uznał, że opinię tę sporządzono z zachowaniem zasad należytej staranności. 27 marca 2025 r. Sąd doręczył opinię skarżącemu, pouczając o terminie do wniesienia skargi kasacyjnej. W dniu 2 maja 2025 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Uzasadniając wniosek pełnomocnik argumentował, że skarżący w skierowanym do Sądu piśmie z 2 kwietnia 2025 r. wskazał, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie stanowi dla profesjonalnego pełnomocnika podstawy, aby dokonać analizy merytoryczno-prawnej przedmiotu sprawy. Jednocześnie pełnomocnik powołał art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok w terminie 30 dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem, którego nie doręczono skarżącemu wraz z opinią o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Ponadto pełnomocnik podniósł, że wyrok z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu 24 kwietnia 2025 r., zatem od tego dnia rozpoczął bieg termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Na koniec pełnomocnik zacytował orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym okoliczność zmiany pełnomocnika w trakcie biegu ustawowego terminu na dokonanie czynności może stanowić podstawę wniosku o przywrócenie terminu. Postanowieniem z 19 maja 2025 r., II SA/Gl 681/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Na niniejsze postanowienie zażalenie złożył skarżący zastępowany przez adwokata, zaskarżając je w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie podał żadnych okoliczności, które uprawniałyby stwierdzenie, iż uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której skarżący nie mógł usunąć. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Jednocześnie w myśl art. 87 § 2 p.p.s.a. we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Mając na uwadze treść przywołanych powyżej przepisów, należy wskazać, że przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest instytucją wyjątkową, w związku z czym przesłanki przywrócenia terminu uchybionej czynności procesowej nie podlegają wykładni rozszerzającej. Zasadnicza przesłanka przywrócenia terminu, jaką jest brak winy w jego uchybieniu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest zatem dopuszczalne w sytuacji, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, co słusznie podniósł Sąd I instancji. O braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. m.in. postanowienie NSA z 13 stycznia 2015 r., II GZ 921/14). Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego, który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy, wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez Sąd I instancji. Uwzględniając powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Powołane we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności nie uzasadniają braku winy skarżącego, gdyż nie sposób dopatrzyć się w nich obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód w prawidłowym i terminowym złożeniu skargi kasacyjnej. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotem niniejszej sprawy wpadkowej jest wyłącznie kwestia przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 12 grudnia 2024 r. Zażalenie skarżącego jest zaś wewnętrznie sprzeczne. Z treści zarzutów wynika, że stoi on na stanowisku, że skarga kasacyjna została złożona w terminie, z kolei z treści uzasadnienia można wnioskować, że do uchybienia terminu w ocenie skarżącego doszło wobec zaniechania doręczenia skarżącemu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem i błędnego obliczenia daty, od której termin rozpoczął swój bieg. Zasadniczo w tej sprawie nie mają jednak znaczenia okoliczności związane z kwestią prawidłowości liczenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej – te okoliczności miałyby bowiem znaczenie dla prawidłowości samego odrzucenia skargi kasacyjnej. Po drugie, domagając się przywrócenia terminu, skarżący powinien wykazać brak winy w jego uchybieniu, a więc usprawiedliwić przyczyny, które spowodowały brak wniesienia skargi kasacyjnej w terminie. W sytuacji, w której skarżący kwestionuje moment od którego winno się liczyć początek biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz okoliczność niedoręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem przy opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, w istocie zmierzał do wykazania, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej został przez niego zachowany. Zatem skarżący w przedmiotowym wniosku o przywrócenie terminu usiłował wykazać, że wcale nie uchybił terminowi, co z kolei oznacza, że w sprawie nie może być mowy o przywróceniu terminu. Niemniej w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd przyjął argumenty skarżącego za dopuszczalne w ramach przedmiotowego postępowania, bowiem tymi argumentami skarżący usiłował uprawdopodobnić brak swojej winy w uchybieniu terminu właśnie poprzez wykazanie, że skarżącemu termin do złożenia skargi kasacyjnej biegł dopiero od chwili otrzymania odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, o którego doręczenie zawnioskował, a którego z urzędu osobiście nie otrzymał. Zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Wyjątkiem od tej reguły, mającym zastosowanie w niniejsze spawie jest § 4 ww. artykułu, zgodnie z którym jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. W rozpoznawanej sprawie odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2024 r. wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi z urzędu 3 lutego 2025 r. W dniu 27 lutego 2025 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. wyroku. Sąd I instancji prawidłowo uznając, że opinia ta została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności, doręczył ją skarżącemu 27 marca 2025 r., pouczając jednocześnie o treści art. 177 § 4 p.p.s.a. Stosownie do art. 177 § 4 p.p.s.a., wobec doręczenia skarżącemu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej 27 marca 2025 r., termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął 28 kwietnia 2025 r. Tak więc skarżący zdecydowany skorzystać z możliwości złożenia skargi kasacyjnej pomimo wydania opinii o braku podstaw do jej wniesienia musiał ją złożyć w powyżej wskazanym terminie. Natomiast zmiana pełnomocnika nie powoduje automatycznego przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i nie uprawnia go do powtarzania czynności już dokonanych przez poprzedniego pełnomocnika, za wyjątkiem sytuacji przewidzianej w art. 177 § 5 p.p.s.a., która w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Sąd pierwszej instancji uznał bowiem, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej sporządzona przez ustanowionego z urzędu dla skarżącego pełnomocnika została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności, o czym skarżący został prawidłowo poinformowany. W tym stanie rzeczy zgodnie z treścią art. 177 § 4 p.p.s.a. termin do złożenia skargi kasacyjnej rozpoczął swój bieg od doręczenia odpisu ww. opinii. Bez znaczenia zaś pozostaje, że skarżący osobiście nie otrzymał odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, bowiem zgodnie z art. 67 § 5 p.p.s.a. jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonywać tym osobom. Nie znajduje zaś oparcia w obowiązujących przepisach doręczenie opisu wyroku wraz z uzasadnieniem stronie osobiście, w sytuacji gdy wyznaczony pełnomocnik z urzędu otrzymał odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, po czym sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, a opinia ta została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności, jak w niniejszej spawie. Podkreślić należy, że skarżącemu przydzielono profesjonalnego pełnomocnika na jego wniosek i ustanowienie go stanowiło akt udzielenia mu pełnomocnictwa z wszelkimi tego konsekwencjami dla strony reprezentowanej. Skoro pełnomocnikowi zgodnie z ww. przepisem przesłano na jego wniosek odpis wyroku z uzasadnieniem, a następnie zdecydował się wydać opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, to jego mocodawca na tej podstawie nie może uzasadniać braku swojej winy. Tym samym nie ma również racji skarżący, że zmiana pełnomocnika oznacza, że zgodnie z art. 177 § 3 p.p.s.a. termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia nowego pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Przedmiotowy przepis nie miał bowiem zastosowania w niniejszej sprawie. Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut dotyczący naruszenia art. 18 § 1 pkt 6 oraz art. 21 p.p.s.a. Przepis art. 18 p.p.s.a. reguluje przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy (iudex inhabilis). Przyczyny te są wymienione enumeratywnie, ich katalog jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco. Opierają się one na związkach sędziego z przedmiotem lub podmiotami postępowania. Zgodnie z art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. Zgodnie z ww. przepisem sędzia jest wyłączony z mocy ustawy od rozpoznawania sprawy, jeżeli brał udział w wydaniu tego konkretnego zaskarżonego orzeczenia, a nie wydaniem jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie. Tym samym skoro sędzia sprawozdawca wydał zaskarżony wyrok, brak jest podstaw by uznać, że zgodnie z ww. przepisem winien być wyłączony od rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Rozpoznanie ww. wniosku nie jest bowiem równoznaczne z rozpoznaniem sprawy w znaczeniu, o jakim stanowi art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a Niezastosowanie się przez skarżącego do pouczenia o zasadach składania skargi kasacyjnej, z jednoczesnym brakiem przesłanek wyłączających zawinienie, prowadzi do stwierdzenia, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, a co za tym idzie Sąd I instancji trafnie odmówił przywrócenia terminu do złożenia skargi na ww. wyrok. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.