I SA/Gd 539/23

Dnia 3 listopada 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2025 roku na posiedzeniu niejawnym skargi kasacyjnej P.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 lutego 2025 r. sygn. akt I SA/Gd 539/23 w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 28 marca 2023 r. nr 2201-IOV-1[1].4103.35-36.2022/10/11, 2201-IOV-1.4103.36-37.2022/10/11 w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące czerwiec i lipiec 2019 r. postanawia: odrzucić skargę kasacyjną.

P. S. (dalej "Skarżący"), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika (r.pr. E. Z.), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 28 marca 2023 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec i lipiec 2019 r. Postanowieniem z dnia 26 września 2023 r. sygn. akt I SPP/Gd 121/23 referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2023 r. sygn. akt I SPP/Gd 121/23 WSA w Gdańsku utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 8 maja 2024 r. sygn. akt I SPP/Gd 37/24 starszy referendarz sądowy odmówił zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 września 2023 r. sygn. akt I SPP/Gd 121/23. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 19 lutego 2025 r. sygn. akt I SA/Gd 5398/23 oddalił skargę Skarżącego. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi Skarżącego (r.pr. E. Z.) w dniu 3 kwietnia 2025 r. Wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2025 r. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2025 r. sygn. akt I SPP/Gd 88/25 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu oraz odmówił zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 września 2023 r. sygn. akt I SPP/Gd 121/23. Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2025 r. sygn. akt I SPP/Gd 88/25 WSA w Gdańsku utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Postanowienie to doręczono na ręce pełnomocnika Skarżącego (r.pr. E. Z.) w dniu 29 sierpnia 2025 r. Pismem z dnia 25 września 2025 r. pełnomocnik Skarżącego (r.pr. E. Z.) wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Gdańsku sygn. akt I SA/Gd 539/23. Postanowieniem z dnia 22 października 2025 r. sygn. akt I SPP/Gd 214/25 referendarz sądowy umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Według przepisu art. 177 § 6 p.p.s.a. w przypadku odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego na wniosek, o którym mowa w § 3, bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie może rozpocząć się wcześniej niż od dnia doręczenia stronie postanowienia, a jeżeli strona wniesie środek zaskarżenia na to postanowienie - wcześniej niż od dnia doręczenia postanowienia kończącego postępowanie w tym przedmiocie. Wspomniany § 3 powyższego przepisu odnosi się do wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia. W rozpatrywanej sprawie wskazania wymaga, że wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy (pismem z dnia 29 kwietnia 2025 r.) w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika został złożony w otwartym 30-dniowym terminie na wniesienie skargi kasacyjnej. Wobec odmowy przyznania Skarżącemu prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i utrzymania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie postanowieniem Sądu z dnia 25 sierpnia 2025 r., doręczonego w dniu 29 sierpnia 2025 r., wyznaczony na podstawie art. 177 § 6 p.p.s.a. 30-dniowy termin na wniesienie skargi kasacyjnej upływał w dniu 29 września 2025 r. Pełnomocnik Skarżącego wniósł skargę kasacyjną w dniu 25 września 2025 r. Jednakże, z uwagi na zaistniałe w sprawie wyjątkowe okoliczności faktyczne, Sąd uznał, że skarga kasacyjna została wniesiona z uchybieniem podstawowego 30-dniowego terminu, liczonego od dnia doręczenia pełnomocnikowi Skarżącego odpisu wyroku wraz z jego uzasadnieniem w dniu 3 kwietnia 2025 r. Termin ten upłynął z dniem 5 maja 2025 r. (zgodnie z art. 83 § 2 p.p.s.a.). Oceniając dotychczasowe postępowanie Strony, w kontekście wykorzystania instytucji prawa pomocy, Sąd uznał, że stanowi ono nadużycie prawa do sądu. Zauważyć bowiem należy, że w toku całego postępowania sądowo-administracyjnego Skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Każdorazowo składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, w tym również w kluczowym w niniejszej sprawie wniosku z dnia 29 kwietnia 2025 r., Skarżący wykreślał oświadczenie o nie zatrudnianiu i nie pozostawaniu w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani rzecznikiem patentowym. Jednocześnie pozostawał on w stosunku z prawnym z tym samym profesjonalnym pełnomocnikiem, który wniósł w jego imieniu skargę, składał wniosku, odebrał odpis wyroku wraz z uzasadnieniem i wniósł przedmiotową skargę kasacyjną. Skarżący nie wykazał, że w którymkolwiek momencie postępowania nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. W okresie toczącego się postępowania w przedmiocie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (sprawa o sygn. akt I SPP/Gd 88/25) działania Strony zostały zintensyfikowane w celu maksymalnego wydłużenia postępowania poprzez składanie niepodpisanych pism, niepodpisanego wniosku o przedłużenie terminu na wykonanie wezwania. Wskutek tego postępowania Skarżący, a ściślej jego Pełnomocnik (posiadający przez całe postępowanie sądowe umocowanie do reprezentowania Strony przed sądami wszystkich instancji - vide pełnomocnictwo z 11 lipca 2023 r.) poprzez instytucję prawa pomocy wydłużył sobie czas na sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej z 30 dni do kilku miesięcy. Uznać należało, że działania Skarżącego dotyczące postępowania w zakresie przyznania prawa pomocy podejmowanie były nie z konieczności ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu (albowiem pozostawał on w stosunku prawnym z własnym profesjonalnym pełnomocnikiem z wyboru), lecz celem wydłużenia postępowania sądowego (a ściślej terminu na sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej). Działanie strony, które wypacza sens prawny instytucji prawa pomocy nie zasługuje na ochronę prawną. Iluzoryczne kierowanie do Sądu wniosków o przyznanie prawa pomocy, przy jednoczesnym wielokrotnym braku wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie takiej pomocy, stanowi nadużycie prawa procesowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez prawodawcę. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę. Tak samo należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych w celu innym, niż ochrona swoich praw, albo podmiotu, który kompulsywnie nie wyjaśnia swojej sytuacji finansowej i życiowej, wnosząc jednak wciąż nowe wnioski o prawo pomocy (por. postanowienia NSA z 27 maja 2025 r., I OZ 313/25, 14 maja 2025 III FZ 236/25, z 16 października 2016 r., I OSK 1992/14, z 18 marca 2014 r., I OZ 175/14, z 5 listopada 2015 r., I OZ 1382/15). Instytucje prawne stanową jedną z form realizacji wpisanego w Konstytucję RP prawa strony do sądu, jednak nie mogą być skutecznie realizowane w sytuacji działania, który wydaje się dążyć jedynie do przedłużenia postępowania sądowego, czyniąc ze swojego prawa nienależyty użytek (por. postanowienie NSA z 19 września 2025 r. sygn. akt III FZ 449/25). W świetle powyższego, Sąd uznaje, że zainicjowane wnioskiem Skarżącego z dnia 29 kwietnia 2025 r. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, nie miało na celu uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu, lecz stanowiło jedynie nadużycie prawa skierowane na wydłużenie terminu do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. W związku z tym nie powstało uprawnienie Skarżącego do skorzystania z przesunięcia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej z 30 dni liczonych od dnia doręczenia odpisu wyroku z uzasadnieniem (na podstawie art. 177 § 1 p.p.s.a.) do 30 dni liczonych od dnia doręczenia postanowienia kończącego postępowanie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 177 § 6 p.p.s.a.). Skoro zatem przepis art. 177 § 6 p.p.s.a. nie może znaleźć zastosowania w rozpatrywanej sprawie, przedmiotowa skarga kasacyjna winna była zostać wniesiona z zachowaniem podstawowego terminu ustawowego, określonego w art. 177 § 1 p.p.s.a., czyli do dnia 5 maja 2025 r. Wniesioną w dniu 25 września 2025 r. skargę kasacyjną należy zatem uznać za wniesioną z uchybieniem terminu. Stosownie do treści art. 178 p.p.s.a. natomiast, wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 178 p.p.s.a. odrzucił skargę kasacyjną sporządzoną przez pełnomocnika Skarżącego.