II GSK 305/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Paweł Janusz Lewkowicz Protokolant asystent sędziego Barbara Leszczyńska po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 1396/21 w sprawie ze skargi O. w B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 11 marca 2021 r. nr 50/06/2021/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 października 2021r., sygn. akt VI SA/Wa 1396/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi O. w B. (dalej: Strona, Płatnik) na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) z 11 marca 2021 r. nr 50/06/2021/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego: uchylił zaskarżoną decyzję; umorzył postępowanie administracyjne i orzekł o kosztach postępowania sądowego na rzecz Płatnika. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Pismem z 14 września 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu wystąpił do Małopolskiego Oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia o rozstrzygnięcie istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego A. F. (wcześniej M., dalej: Zainteresowana, Uczestniczka) z tytułu wykonywania na rzecz Płatnika umów cywilnoprawnych, do których zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1740; dalej: k.c.) stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Zainteresowana bowiem zawarła ze Stroną umowy nazwane "umowami o dzieło" na: udział w charakterze [...] w spektaklach: "[..]" w dniach [...] i [...] lutego 2016 r., [...] kwietnia 2016 r., [...] maja 2016r.; "[...]" w dniu [...] sierpnia 2016 r.; "[...]" i "[...]" w dniu 10 listopada 2016 r.; "[...]" w dniach [...] listopada 2016 r. i [...] grudnia 2016 r. Wspomnianą decyzją Prezes NFZ, na podstawie art. 109 ust. 1-3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1398; dalej: ustawa o świadczeniach) stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Zainteresowanej z tytułu wykonywania opisanych umów o świadczenie usług w wyżej podanych okresach. Oceniając charakter zawartych przez strony umów, organ uznał, że miały charakter umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu. Przyjął, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, Zainteresowana podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umów, o których mowa w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wspomnianym wyrokiem uwzględnił skargę Strony. Zgodził się, że przedmiotem spornych umów był udział Zainteresowanej w spektaklach/przedstawieniach w 2016 r. w charakterze muzyka orkiestry. Sąd nie podzielił stanowiska organu, że tak określony przedmiot umowy, nie mógł stanowić umowy o dzieło. Podkreślił, że umowa, w której strona zobowiązuje się do udziału w konkretnym spektaklu artystycznym za wynagrodzeniem, ma cechy umowy o dzieło, a nie umowy zlecenia. Treścią bowiem zobowiązania wykonawcy nie jest samo podjęcie i wykonywanie określonych czynności, lecz oznaczony w umowie ich wynik w postaci wystawienia widowiska odpowiadającego pewnym z góry ustalonym warunkom. Fakt, że Uczestniczka nie wykonywała swej partii, jako solista, lecz jako członek orkiestry w żaden sposób nie modyfikowało, niezbędnego dla zrealizowania zawartej między stronami umowy, określonego rezultatu artystycznego wykonania utworu. Bezpodstawne jest bowiem różnicowanie charakteru umowy zawartej z artystą (odpowiednio umowa o dzieło lub świadczenie usług) z uwagi na indywidualny (solista) lub grupowy (jako członek orkiestry) sposób wykonania tejże umowy. Sąd podał, że występy Uczestniczki w spektaklach wymienionych w zakwestionowanych umowach, wbrew stanowisku Prezesa NFZ, miały wpływ na całość tych spektakli, a Zainteresowana, w równym stopniu, jak pozostali artyści, przyczyniła się do indywidualnego i wyjątkowego charakteru tych koncertów. W ocenie WSA nieuprawniona była próba dokonywania sztucznego podziału czynności artystów występujących w ramach wspólnego widowiska, na takie, które decydują o jego indywidualnym charakterze, i takie, którym tej cechy przypisać nie można. Nawet w ramach występu orkiestry, nie jest przecież wykluczone wykonywanie pewnych partii przez jednego z jego członków, w zależności od przyjętej wizji reżysera czy dyrygenta. Samo zaś skrótowe ujęcie opisu dzieła w umowie, bynajmniej nie uprawniało do przyjęcia domniemania istnienia w rzeczywistości umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.). Enigmatyczność umowy o dzieło nie może podważać automatycznie jej charakteru prawnego, skoro o charakterze umowy rozstrzyga nie jej brzmienie, lecz zamiar stron i cel umowy (art. 65 k.c.). Ponadto, w przypadku indywidualnych umów artystów występujących w ramach większego zespołu, z natury rzeczy trudno jest określić w sposób bardzo rozwinięty zadanie tego artysty. Sąd przywołał także argument, że kiedy treścią świadczenia muzyka jest coś, co dopiero spontanicznie powstanie i z zasady jest niepowtarzalne oraz stoi za tym długa edukacja w zakresie interpretacji danego gatunku muzyki, to trudno zakładać, że w umowie w sposób rzetelny da się to skrupulatnie opisać, aby później poddać krytycznej ocenie sposób wykonania umowy. Kierując się powyższą argumentacją, Sąd doszedł do wniosku, że strony spornych umów określiły w sposób jednoznaczny ich przedmiot, którym miał być udział Uczestniczki w konkretnych spektaklach, w charakterze muzyka orkiestry, a tego typu przedmiot umowy w pełni spełniał wymogi umowy o dzieło o charakterze niematerialnym. Z tych względów WSA uznał, że organ naruszył art. 734 § 1 w zw. z art. 750 k.c., poprzez niewłaściwe ich zastosowanie wskutek przyjęcia, że łączące strony umowy miały być umowami o świadczenie usług, a nie umowami o dzieło, w myśl art. 627 k.c., pomimo że specyfika tych umów wskazuje na wszelkie cechy umowy o dzieło. Doprowadziło to do naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach przez organ, który uznał, że Uczestniczka podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w związku ze świadczeniem pracy na podstawie spornych umów. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję i jednocześnie stwierdzając, że prowadzenie dalszego postępowania administracyjnego w sprawie byłoby zbędne, umorzył postępowanie administracyjne na mocy art. 145 § 3 p.p.s.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes NFZ domagając się: uchylenia orzeczenia w całości i rozpoznania skargi w tym zakresie, bowiem istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona; uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych oraz rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 750 k.c. w zw. z art. 734 i nast. k.c. oraz art. 627 k.c., poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że ustalenie "artystycznego wykonania" w ramach przedmiotu danej umowy wyklucza zakwalifikowanie takiej umowy jako umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, a determinuje zakwalifikowanie takiej umowy jako umowy o dzieło, 2) art. 60 k.c. oraz art. 65 § 1 i § 2 k.c. w zw. z postanowieniami spornych umów (w szczególności § 2 i § 4 spornych umów z dnia [...] lutego 2016 r., [...] kwietnia 2016 r., [...] maja 2016 r., [...] sierpnia 2016 r., [...] listopada 2016 r., [...] listopada 2016 r. oraz [...] grudnia 2016 r.) oraz wyjaśnieniami Skarżącego zawartymi w Zastrzeżeniach do protokołu kontroli ZUS z dnia 3 lipca 2019r. oraz w skardze z dnia 9 kwietnia 2021r. w zw. art. 750 k.c. w zw. z art. 734 i nast. k.c. oraz art. 627 k.c. poprzez błędną wykładnię lub zastosowanie i przyjęcie, że sporne umowy mają charakter umowy o dzieło, a nie mają charakteru umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, 3) z najdalej posuniętej ostrożności procesowej naruszenie również art. 60 k.c. oraz art. 65 § 1 i § 2 k.c. w zw. z postanowieniami spornych umów (w szczególności § 2 i § 4 spornych umów z dnia [...] lutego 2016 r., [...] kwietnia 2016 r., [...] maja 2016 r., [...] sierpnia 2016 r., [...] listopada 2016 r., [...] listopada 2016 r. oraz [...] grudnia 2016 r.) oraz wyjaśnieniami Skarżącego zawartymi w Zastrzeżeniach do protokołu kontroli ZUS z dnia 3 lipca 2019r. oraz w skardze z dnia 9 kwietnia 2021r. w zw. art. 750 k.c. w zw. z art. 734 i nast. k.c. oraz art. 627 k.c. poprzez błędną wykładnię lub zastosowanie i przyjęcie, że sporne umowy mają charakter umowy o dzieło, a nie umowy mieszanej, o wysokim natężeniu cech charakterystycznych dla umowy o świadczenie usług, do których przepisy o zleceniu również w takim wypadku znajdują zastosowanie (art. 750 k.c. w zw. z art. 734 i n. k.c.), 4) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, poprzez jego niezastosowanie do spornych umów, które są umowami o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 k.c. w zw. z art. 734 i nast. k.c.), 5) z najdalej posuniętej ostrożności procesowej naruszenie z 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie do spornych umów, które co najmniej są umowy mieszanymi, o wysokim natężeniu cech charakterystycznych dla umowy o świadczenie usług, do których przepisy o zleceniu również w takim wypadku znajdują zastosowanie (art. 750 k.c. w zw. z art. 734 i nast. k.c.), 6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z przepisami wskazanym powyżej w pkt 1 - 5 (tj. art. 750 k.c. w zw. z art. 734 i nast. k.c. oraz art. 627 k.c. , art. 60 k.c. oraz art. 65 § 1 i § 2 k.c., § 2 i § 4 spornych umów z dnia [...] lutego 2016 r., [...] kwietnia 2016 r., [...] maja 2016 r., [...] sierpnia 2016 r., [...] listopada 2016 r., [...] listopada 2016 r. oraz [...] grudnia 2016 r. oraz 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach) poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji chociaż była ona zgodna z przepisami prawa materialnego; naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik: 1) art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie części akt sprawy, tj. wyjaśnień Skarżącego zawartych w Zastrzeżeniach do protokołu kontroli ZUS z dnia 3 lipca 2019r. oraz w skardze z dnia 9 kwietnia 2021r., z których wynikało, że przedmiotem spornych umów był nie tylko "udział w konkretnym spektaklu artystycznym", ale także co najmniej udział w próbach lub innych czynnościach służących "zharmonizowaniu wszystkich indywidualnych działań w celu stworzenia jednego dzieła.", co mogło mieć istotny wpływ na zastosowanie prawa materialnego w przedmiotowej sprawie (tj. art. 60 k.c. oraz art. 65 § 1 i § 2 k.c., § 2 i § 4 spornych umów z dnia [...] lutego 2016 r., [...] kwietnia 2016 r., [...] maja 2016 r., [...] sierpnia 2016 r., [...] listopada 2016 r., [...] listopada 2016 r. oraz [...] grudnia 2016 r., art. 750 k.c. w zw. z art. 734 i nast. k.c., art. 627 k.c. oraz 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach), a tym samym mogło mieć wpływ na końcowy sprawy; brak w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniesienia się do ww. kwestii powoduje, że wyrok nie poddaje się kontroli kasacyjnej w części dot. ustalenia, czy, a jeżeli tak, to jaki wpływ na kwalifikację spornych umów jako umowy o dzieło lub jako umów o świadczenia usług lub co najmniej, jako umowy mieszanej ma szerszy zakres przedmiotowy spornych umów niż to przyjął Sąd I instancji (tj. wyłącznie "udział w konkretnym spektaklu artystycznym"), 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. i art. 145 § 3 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego, chociaż decyzja jest zgodna z przepisami prawa materialnego, a więc skarga powinna była być oddalona w całości, co miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie Prezes NFZ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. Wymaga wyjaśnienia, że stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna Prezesa NFZ oparta została na obu podstawach z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji zasadą jest, że sąd odwoławczy w pierwszej kolejności rozpoznaje podniesione w tej skardze zarzuty procesowe, a dopiero w dalszej dokonuje oceny zarzutów materialnych. Zachowanie takiej kolejności rozpoznawania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że ocena stosowania prawa materialnego może być dokonana wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że stan faktyczny sprawy jest niesporny albo że nie został skutecznie zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym. W rozpoznawanej sprawie jednak zarzuty naruszenia przepisów postępowania (pkt II. petitum skargi kasacyjnej) stanowią konsekwencję zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego. Z ich treści wynika bowiem, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który za niezgodną z prawem uznał decyzję Prezesa NFZ w przedmiocie ustalenia podlegania Uczestniczki obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, uznając że organ wadliwie sklasyfikował zawarte przez Zainteresowaną z Płatnikiem umowy jako umowy o świadczenie usług. Skarżący kasacyjnie organ w istocie kwestionuje zatem dokonaną przez organ kwalifikację prawną spornych umów. Wskazać należy, że problem prawny w rozpoznawanej skardze kasacyjnej był już przedmiotem wcześniejszych rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach związanych z działalnością instytucji artystycznych, w tym także w sprawach Płatnika (por. wyrok NSA z: 22 lutego 2022 r., sygn. akt II GSK 2/22; 1 lipca 2022 r., sygn. akt II GSK 341/22; 17 stycznia 2023r., II GSK 643/22, II GSK 723/22, II GSK 727/22, II GSK 895/22 i przywołane w nim wcześniejsze orzeczenia dotyczące Strony; opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl) czy w sprawach Z. (por. wyroki NSA z: 18 października 2022 r., sygn. akt II GSK 1392/19; 11 października 2022 r., sygn. akt II GSK 1087/19). Sąd odwoławczy podziela te poglądy w całości, uznając, że znajdują one zastosowanie także w tej sprawie. Organ dokonując oceny spornych umów uznał, że, nawet przy przyjęciu ich mieszanego charakteru, przeważały elementy, które nakazywały zaklasyfikować je jako umowy o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 w zw. z art. 734 § 1 K.c.). Sąd I instancji stwierdził natomiast, że umowy te z uwagi na charakter ich rezultatu były umowami o dzieło (art. 627 k.c.). Wobec powyższego kontrola objętego skargą kasacyjną wyroku wymaga w pierwszej kolejności wskazania, że w przypadku umów oświadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne – art. 750 k.c.), jak w i w przypadku umów zlecenia (art. 734 § 1 k.c.) ich cechą charakterystyczną jest wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie (w myśl art. 734 § 1 k.c. -przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie). Natomiast w myśl art. 627 K.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Co do zasady, w praktyce obrotu gospodarczego przyjmuje się, że w odróżnieniu od umowy zlecenia czy umowy o świadczenie usług, umowa o dzieło wymaga, aby czynności przyjmującego zamówienie (najczęściej nazywanego w umowie o dzieło - "wykonawcą") doprowadziły do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu, lecz samo osiągnięcie tego rezultatu, pozostające poza zakresem obowiązków świadczącego. Przy umowie o dzieło chodzi o coś więcej, o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku niezrealizowania celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski w: System prawa prywatnego. Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck -Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391). Z kolei umowa zlecenia to umowa starannego działania, w której co prawda rezultat może być przedmiotem starań, lecz nie daje się z góry przewidzieć, a często nie sposób określić, w jakim stopniu zostanie osiągnięty. Dlatego też w umowie zlecenia rezultat nie został objęty treścią świadczenia. W myśl art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W związku z tym ustalenie, że konkretna umowa jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", rodzi obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. W świetle nakreślonego na wstępie problemu interpretacyjnego oraz charakteru umów stanowiących oś sporu, przywołania, w uzupełnieniu do powyższych wywodów, wymaga linia orzecznicza, którą Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający tą sprawę podziela, a która odnosi się do kwestii elementów i wymogów, jakie mieć należy na uwadze dokonując klasyfikacji umowy, efektem której ma być wykonanie utworu artystycznego. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 13 marca 1967 r., sygn. akt I CR 500/66, umowa, w której strona zobowiązuje się do wykonania określonej produkcji artystycznej za wynagrodzeniem, ma cechy umowy o dzieło, a nie umowy zlecenia. Treścią bowiem zobowiązania wykonawcy nie jest samo podjęcie i wykonywanie określonych czynności, lecz oznaczony w umowie ich wynik w postaci wystawienia widowiska odpowiadającego pewnym z góry ustalonym warunkom. Powyższego charakteru prawnego nie traci umowa wskutek tego, że przedmiotem zobowiązania jest wystawienie nie jednego, lecz większej ilości widowisk. Mimo bowiem zmiany ilościowej treść zobowiązania nie ulega zmianie (por. także postanowienie SN z 11 grudnia 2024r., sygn. akt II USK 158/24, Lex nr 3811318 i powołane w nim orzecznictwo). Tym bardziej nie można mówić o powtarzających się czynnościach w przypadku prób czy innych działań przygotowawczych, które mają na celu stworzenie jednego dzieła, gdyż mają właśnie charakter przygotowawczy a nie samodzielny, są związane z tworzeniem dzieła widowiska/koncertu, które ma odpowiadać z góry ustalonym warunkom. Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 stycznia 2023 r., sygn. akt II GSK 895/22, rozważając charakter prawny umowy, której przedmiotem było świadczenie usług muzycznych w zespole muzycznym (orkiestrze) w charakterze instrumentalisty podczas koncertu podkreślił, iż mając na uwadze nie tylko to, że stroną umowy jest artysta, ale także uwzględniając niesporny przedmiot umowy –udział w charakterze muzyka w konkretnych spektaklach - należało przyjąć, że przedmiotem umowy było pozostające pod ochroną artystyczne wykonanie utworu, a Uczestnikowi zaproponowano udział w cyklu spektakli z uwagi na szczególne uzdolnienia, warsztat i sposób interpretacji oraz wykonanie partii instrumentalnych w utworach muzycznych. W ocenie NSA, organ kwalifikując sporne umowy pominął przewidziane w art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 666 z późn. zm.) artystyczne wykonanie utworu. Termin "prawo autorskie" w szerszym znaczeniu odnoszony jest bowiem nie tylko do utworów, lecz obejmuje również dobra niematerialne stanowiące przedmiot praw pokrewnych, którym jest m.in. artystyczne wykonanie utworu. Artystycznymi wykonaniami (por. art. 85 ust. 2 cyt. ustawy) są w szczególności: działania aktorów, recytatorów, dyrygentów, instrumentalistów, wokalistów, tancerzy i mimów oraz innych osób w sposób twórczy przyczyniających się do powstania wykonania (por. wyrok SN z 22 grudnia 2022 r., sygn. akt II USKP 3/22, Lex nr 3459972). Do artystycznych wykonań na gruncie rozpoznawanej sprawy należy również zaliczyć przygotowanie, a następnie udział w określonych spektaklach jako muzyka orkiestry (...). Przenosząc powyższe rozważania na grunt tej sprawy, nie budzi wątpliwości, że Płatnik zaproponował Uczestniczce przygotowanie i udział w spektaklach: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]" w celu artystycznego wykonania utworów podczas ww. przedstawień, z uwagi na posiadany przez niego odpowiedni poziom umiejętności (kunszt) wymagany ze względu na rangę wydarzenia (spektaklu). Trafnie podniósł Sąd I instancji, że występ Uczestniczki w spektaklach wymienionych w zakwestionowanych umowach, wbrew stanowisku Prezesa NFZ, miał wpływ na całość tego spektaklu a Zainteresowana przyczyniła się do indywidualnego i wyjątkowego charakteru tego spektaklu, nadając mu określoną rangę artystyczną, zaś reakcje widzów, przepływ energii pomiędzy widownią a sceną, sprawiają, że wykonywany utwór, jego interpretacja, a w rezultacie przekaz artystyczny, różnią się w przypadku każdego przedstawienia. Tym samym do zawartych pomiędzy wymienionymi podmiotami umów w pełni zastosowanie ma przywołane kryterium podmiotowe charakterystyczne dla umowy o dzieło. Specyfika tworzenia lub odtwarzania rozumianego, jako osobiste i niepowtarzalne z uwagi na cechy wykonawcy podejście do wykonania istniejącego już utworu, wpływa również na możliwość ścisłego i precyzyjnego określenia przedmiotu umowy o dzieło w treści zawieranej umowy. Trudno bowiem zakładać, że w umowie da się skrupulatnie opisać mające powstać dzieło, aby później poddać krytycznej ocenie sposób wykonania umowy, szczególnie gdy wykonanie dzieła ma charakter scenicznego "wykonania na żywo" (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2017r., sygn. akt III UK 53/16). Również brak precyzyjnego określenia odpowiedzialności kontraktowej za niewykonanie zobowiązania umownego w umowie o dzieło, pomimo że jest to jeden z elementów charakteryzujących ten rodzaj umowy, w przypadku umów, których przedmiotem jest występ artystyczny, nie może być traktowany w sposób ścisły czy wręcz rygorystyczny, eliminujący zawartą umowę spod kategorii umów o dzieło. W swojej istocie bowiem wykonanie utworu nie jest adresowane do zamawiającego dzieło, lecz do odbiorców koncertu czy spektaklu i opinie tychże odbiorców oraz krytyków stanowią mierzalny choć subiektywny wyznacznik dla oceny dzieła, jako przedmiotu finalnego umowy - jej rezultatu (por. wyrok NSA z 26 września 2019 r., sygn. akt II GSK 546/19). W konsekwencji nie jest również zasadny zarzut naruszenia przez niewłaściwe zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach i przyjęcie przez WSA, że Zainteresowany nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Przywołany przepis stanowi, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub są osobami z nimi współpracującymi. Skoro Sąd I instancji zasadnie uznał, że sporne umowy nie były umowami zlecenia, to brak było podstaw do zastosowania przywołanej regulacji z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach i objęcia Uczestnika obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, jak uczynił to organ, wadliwie interpretując sporne umowy. Nie doszło także do naruszenia art. 60 k.c. oraz art. 65 § 1 i § 2 k.c. w zw. z postanowieniami spornych umów w szczególności § 5, § 6 ust. 1 - 2 i 4 umowy z 4 stycznia 2016r. oraz § 1 aneksu do tej umowy , § 2 i 4 umowy z 10 maja 2016r., § 2 i 4 umowy z 21 listopada 2016r. oraz § 2 i 4 umowy z 3 grudnia 2016r. w zw. art. 750 k.c. w zw. z art. 734 i nast. k.c. Należy podkreślić, że kontrolując zgodność z prawem decyzji administracyjnej wydanej w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, Sąd I instancji nie był zobowiązany do kontrolowania legalności tej decyzji z pozycji oraz przy uwzględnieniu kryteriów, o których mowa w art. 65 § 1 i 2 k.c., a mianowicie zasad współżycia społecznego, ustalonych zwyczajów, czy też zgodnego zamiaru stron umowy oraz jej celu. Przywołana regulacja jednoznacznie i wprost odnosi się do reguł wykładni oświadczeń woli, co jakkolwiek ma swoje uznane i ustalone znaczenie dla potrzeb rozstrzygania sporów prawnych na gruncie prawa cywilnego (w tym zwłaszcza między stronami zawartej umowy, co w rozpatrywanej sprawie nie ma przecież miejsca, albowiem spór przebiega na innej zupełnie płaszczyźnie), to jednak pozbawione jest tego znaczenia w sprawach ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a więc w sprawach zupełnie innej, bo publicznoprawnej natury (por. wyroki NSA z: 20 sierpnia 2021 r., sygn. akt II GSK 403/21; 27 maja 2022 r. sygn. akt II GSK 135/19, II GSK 106/19, II GSK 115/19, II GSK 86/19). Przepis art. 65 § 2 k.c. w zakresie, w jakim przy badaniu umów daje pierwszeństwo kryterium zgodnego zamiaru stron, nie znajduje zastosowania przy kwalifikowaniu umów dla potrzeb ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Nie może i nie powinno bowiem budzić żadnych wątpliwości, że - nawet jeżeli taki byłby zgodny zamiar kontrahentów, strony umowy nie mogą oświadczeniem woli kształtować swych publicznoprawnych obowiązków odmiennie, niż wynika to z przepisów administracyjnego prawa materialnego. Autonomia woli stron w zakresie odnoszącym się do kształtowania treści umowy nie może bowiem prowadzić do nadawania tej umowie treści odmiennych od tych, które wynikają z przyjętych umową postanowień, a tym samym prowadzić do dowolnego kwalifikowania zawartej umowy, wbrew jej treści oraz wbrew prawu i mieć przesądzający charakter (por. wyroki NSA z: 3 lutego 2021 r., sygn. akt II GSK 1492/18; w sprawach: II GSK 135/19, II GSK 106/19, II GSK 115/19, II GSK 86/19). Przedstawione podejście koresponduje ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyroki z: 2 września 2020 r., sygn. akt I UK 96/19; 2 czerwca 2017 r., sygn. akt III UK 147/16; 10 stycznia 2017 r., sygn. akt II UK 518/15), które Sąd w składzie orzekającym podziela. Wynika z nich, że zasada podlegania ex lege ubezpieczeniom społecznym należy do norm o charakterze ius cogens, co prowadzi do wniosku o podleganiu obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z mocy prawa i z tej przyczyny czynność prawna nie może zniwelować powstających na tym tle obowiązków publicznoprawnych. Oznacza to też, że w kontekście podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym decydującej wagi nie można przypisać treści oświadczeń woli stron, zwłaszcza że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi jedynie w ujęciu formalnym (art. 1 k.p.c.), w ujęciu materialnym mają natomiast charakter spraw z zakresu prawa publicznego, a nie prywatnego, co wyklucza możliwość stosowania do relacji prawnych regulowanych prawem ubezpieczeń społecznych przepisów prawa prywatnego (np. Kodeksu cywilnego). Dlatego nawet w przypadku wątpliwości co do rzeczywistej konstrukcji umów w sprawach, jak kontrolowane, podstawą ich wyjaśnienia nie jest art. 65 k.c. Bezzasadny jest wobec tego także zarzut naruszenia art. 60 k.c., zgodnie z którym z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej (oświadczenie woli). Podsumowując, za prawidłową uznać należy ocenę umów zawartych przez Płatnika z Zainteresowaną, przeprowadzoną przez Sąd I instancji. Zasadnie bowiem WSA uznał, że Stronę z Uczestniczką łączyły umowy o dzieło nie zaś umowy o świadczenie usług, czy umowy mieszana, jak podnosił to organ. Należy wyjaśnić, że ustawowa regulacja umowy o dzieło pozostaje bowiem bardziej adekwatna do umowy o wykonanie koncertu niż ustawowa regulacja umowy zlecenia (por. wyrok SN z 19 marca 2024 r., sygn. akt I USKP 138/23). Nietrafny okazał się zarzut naruszenia art. 133 § 1 oraz art. 141 § 1 p.p.s.a. poprzez pominięcie części akt sprawy, tj. wyjaśnień Skarżącego zawartych w Zastrzeżeniach do protokołu kontroli ZUS z 3 lipca 2019r. oraz w skardze, że przedmiotem spornych umów był nie tylko "udział w konkretnym spektaklu artystycznym", ale także co najmniej udział w próbach lub innych czynnościach służących "zharmonizowaniu wszystkich indywidualnych działań w celu stworzenia jednego dzieła", co mogło mieć istotny wpływ na zastosowanie prawa materialnego w przedmiotowej sprawie, a tym samym mogło mieć wpływ na końcowy sprawy, a brak w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniesienia się do ww. kwestii powoduje, że wyrok nie poddaje się kontroli kasacyjnej w części dotyczącej ustalenia, czy, a jeżeli tak, to jaki wpływ na kwalifikację spornych umów jako umowy o dzieło lub jako umów o świadczenia usług lub co najmniej, jako umowy mieszanej ma szerszy zakres przedmiotowy spornych umów niż to przyjął Sąd I instancji. Sąd I instancji uchylając zaskarżoną decyzję nie wykroczył poza akta sprawy, przeanalizował zgromadzony przez organ materiał dowodowy istotny dla wydania rozstrzygnięcia i zasadnie dopatrzył się naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach w zw. z art. 750 i art. 734 oraz art. 627 k.c., czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Motywy uchylenia decyzji są przedstawione jasno a zatem nie było podstaw by twierdzić, że nie jest możliwa kontrola instancyjna wyroku, co mogłoby być skuteczną podstawą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.. Dlatego też nie znajduje także uzasadnienia zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 145 § 3 oraz art. 151 p.p.s.a., gdyż podnoszone przez organ naruszenie przepisów prawa nie wystąpiło, co wyżej wykazano. Niezasadne są wobec tego zarzuty wskazane w punkcie I. i II. petitum skargi kasacyjnej w ramach których organ zmierzał do wytknięcia Sądowi I instancji naruszenia przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania wynikającego z błędnej oceny charakteru spornych umów. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną Prezesa NFZ jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.