II GW 84/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Wojciech Maciejko (spr.) Sędzia NSA Anna Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydenta Miasta Katowice z dnia 10 kwietnia 2025 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Katowice a Burmistrzem Miasta i Gminy Gniew w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Katowice jako organ właściwy do załatwienia sprawy.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach wnioskiem z dnia 10 kwietnia 2025 r., nr [...] wystąpił w imieniu Prezydenta Miasta Katowice do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Kierownikiem Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gniewie w sprawie z wniosku Szpitala [...] w K. o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych W. B.. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach (zwany dalej Dyrektorem MOPS w Katowicach) stwierdził, że nie jest właściwy w sprawie i nie może wydać decyzji określonej w art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2024 r., poz. 146, zwanej dalej u.ś.o.), bowiem przepis ten wskazuje na organ właściwy dla miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, zaś Katowice nie są miejscem zamieszkania dla W. B., bowiem "nigdzie nie zamieszkiwał on w ostatnim czasie". Zatem zastosowanie winien znaleźć art. 21 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej k.p.a.), zgodnie z którym w sprawach, w jakich nie można wskazać miejsca zamieszkania strony, rozstrzygające znaczenie dla właściwości miejscowej ma miejsce pobytu strony. Strona leczyła się dotychczas w C. w O., a więc na terenie Gminy Gniew. Tam też zainteresowany zamierza zakończyć leczenie. Dyrektor MOPS w Katowicach wniósł o wskazanie Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gniewie, jako organ właściwy do załatwienia sprawy. W odpowiedzi na wniosek Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gniewie (zwany dalej Kierownikiem MGOPS w Gniewie) wniósł o wskazanie jako organ właściwy do załatwienia sprawy Dyrektora MOPS w Katowicach. W motywach odpowiedzi na wniosek podniósł, że W. B. przebywa w C. w O. jedynie czasowo, na okres terapii. Po zakończeniu leczenia nie wiąże swojego pobytu z tą miejscowością, a zatem nie zostały spełnione warunki stawiane miejscu zamieszkania określone w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2024 r., poz. 1061, zwanej dalej k.c.). Nadto wyjaśnił, że w ocenie strony dlatego jest zameldowany pod adresem: ul. K. [...], [...] Katowice, bowiem jego matka tam właśnie prowadzi swoją praktykę zawodową, jako lekarz. Naczelny Sąd Administracyjnym zważył co następuje. Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn. Zm., zwanej dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Nadto, zgodnie z art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a., spory o właściwość rozstrzyga, między organami jednostek samorządu terytorialnego, z wyjątkiem przypadków określonych w art. 22 § 1 pkt 2-4 k.p.a., wspólny dla nich organ wyższego stopnia, a w razie braku takiego organu – sąd administracyjny. Nie ulega kwestii, że w badanej sprawie powstał negatywny spór o właściwość pomiędzy Dyrektorem MOPS w Katowicach a Kierownikiem MGOPS w Gniewie, bowiem żaden z tych organów nie chce uwzględnić swojej właściwości rzeczowej w sprawie, która winna zakończyć się wydaniem decyzji, o jakiej mowa w art. 54 ust. 1 u.o.ś., której domaga się względem W. B., Szpital [...] w K. Stosownie do art. 54 ust. 1 u.o.ś., dokumentem potwierdzającm prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.o.ś., jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta miasta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo. Jak przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, regulacja o właściwości miejscowej organu gminy zawarta w art. 54 ust. 1 u.ś.o. jest rozwiązaniem szczególnym względem unormowań art. 21 k.p.a. i wymaga w pierwszej kolejności ustalenie miejsca zamieskzania strony postępowania administracyjnego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2025 r., II GW 133/24, CBOSA). Zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zatem fakt przebywania oraz zamiar stałego pobytu świadczą o posiadaniu przez osobę miejsca zamieszkania. Jak wynika z akt sprawy, W. B. posiada meldunek na pobyt stały pod adresem: ul. K. [...], [...] Katowice. Nie wymeldowywał się z tego adresu. Adres ten, jak wynika z relacji Kierownika MGOPS w Gniewie, jest miejscem wykonywania działalności zawodowej przez jego matkę; tam też prowadzi ona praktykę lekarską. Strona na żadnym z etapów postępowania administracyjnego nie kwestionowała tego, że przesłanki jej zameldowania pod tym adresem ustały, albo że nigdy nie zaszły. Właściwy dla Katowic organ (który kwestionuje swoją właściwość, a równocześnie jest właściwy w sprawach meldunkowych) nie wszczął z urzędu postępowania w sprawie o wymeldowanie strony z pobytu stałego pod tym adresem. Przypomnieć warto, że zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2025 r., poz. 274), pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zatem uzyskanie meldunku na pobyt stały tworzy szereg domniemań, które mają znaczenie dla wskazania miejsca zamieszkania osoby fizycznej. Zameldowanie się na pobyt stały oznacza nic innego jak deklarację przebywania oraz zamiaru pobytu w oznaczonej miejscowości, i to aż do dnia odwołania tej deklaracji w postaci wniosku o wymeldowanie, względnie do wydania decyzji wymeldowującej z pobytu stałego z urzędu. Wbrew ocenie Dyrektora MOPS w Katowicach, żadne fakty prawotwórcze w sferze przebywania oraz zamiaru pobytu przez W. B. w Katowicach, nie uległy dezaktualizacji. Przeciwnie, materiały zgromadzone we wstępnej fazie postępowania administracyjnego przez pozostające w sporze organy, potwierdzają te okoliczności. Pod adresem wskazanym przez W. B. jako jego adres zameldowania na pobyt stały znajduje się lokal, i jest to lokal zajmowany przez matkę zainteresowanego. Zatem czynność zameldowania w dalszym ciągu obrazuje aktualne okoliczności pozwalające wywodzić przebywanie oraz zamiar pobytu pod tym adresem W. B.. On sam zaś zadeklarował, że dopiero po zakończeniu leczenia w placówce w O. będzie podejmował decyzje życiowe o ewentualnych zmianach życiowych, tzn. po odzyskaniu samodzielności. Z wyłożonych tu powodów, jako organ właściwy do załatwienia sprawy, należało wskazać Prezydenta Miasta Katowice. Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 § 2 zd. drugie i trzecie p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.