II GW 89/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia NSA Dariusz Zalewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 7 maja 2025 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Łodzi a: 1) Burmistrzem Miasta Zakopane, 2) Wójtem Gminy Dąbrowa Chełmińska w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: wskazać Wójta Gminy Dąbrowa Chełmińska jako organ właściwy do załatwienia sprawy.

Pismem z dnia 7 maja 2025 r., Prezydent Miasta Łodzi, na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.), wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość miejscową pomiędzy Prezydentem Miasta Łodzi a Burmistrzem Miasta Zakopane oraz Wójtem Gminy Dąbrowa Chełmińska poprzez wskazanie Burmistrza Miasta Zakopane, ewentualnie Wójta Gminy Dąbrowa Chełmińska, jako organu właściwego w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla A. K. zamieszkałego ostatnio na terenie Miasta Zakopane, a zameldowanego ostatnio na pobyt stały w W. Gmina Dąbrowa Chełmińska, o której wydanie występuje Wojewódzkie Wielospecjalistyczne Centrum Onkologii i Traumatologii im. M. Kopernika w Łodzi. We wniosku wskazano, że w dniu 10 kwietnia 2025 r. do MOPS w Łodzi wpłynęło zawiadomienie Dyrektora MOPS w Zakopanem o uznaniu się niewłaściwym do rozpoznania wniosku Wojewódzkiego Wielospecjalistycznego Centrum Onkologii i Traumatologii im. M. Kopernika w Łodzi o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej osoby nieubezpieczonej – A. K., złożonego w dniu 30 stycznia 2025 r. Do zawiadomienia dołączono dokumentację, z treści której wynika, że pomiędzy MOPS w Zakopanem a Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej (dalej: GOPS) w Dąbrowie Chełmińskiej prowadzono korespondencję obejmującą wzajemną wymianę zawiadomień o uznaniu się niewłaściwym do rozpoznania ww. wniosku Wojewódzkiego Wielospecjalistycznego Centrum Onkologii i Traumatologii im. M. Kopernika w Łodzi. Finalnie, MOPS w Zakopanem wspomnianym na wstępnie zawiadomieniem z dnia 10 kwietnia 2025 r., przekazał wniosek do MOPS w Łodzi. W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że A. K. nie jest klientem MOPS w Łodzi, zgodnie z systemem POMOST nie pobiera świadczeń z tut. Ośrodka, ponadto według systemu "Źródło" od dnia 13 grudnia 2013 r. do 6 maja 2021 r. był zameldowany na pobyt stały w miejscowości W., gm. Dąbrowa Chełmińska, ul. S. [...]. Ponadto system "Źródło" wskazuje wyjazd A. K. do Irlandii w okresie [...] marca 2005 r. do [...] marca 2006 r. Brak danych na temat aktualnego zameldowania. Zdaniem Prezydenta Miasta Łodzi oznacza to, że w okolicznościach niniejszej sprawy organem właściwym do wydania decyzji w przedmiocie potwierdzenia prawa A. K. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest Burmistrz Miasta Zakopane – jako organ właściwy ze wzglądu na ustalone w sprawie ostatnie miejsce zamieszkania A. K., ewentualnie Wójt Gminy Dąbrowa Chełmińska - jako organ właściwy ze wzglądu na ustalone w sprawie ostatnie miejsce zameldowania. W odpowiedzi na wniosek, Wójt Gminy Dąbrowa Chełmińska podtrzymał swoje stanowisko wnosząc o ustalenie, że Wójt Gminy Dąbrowa Chełmińska nie jest właściwym miejscowo do rozpoznania wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej A. K., zaś właściwym miejscowo organem jest Burmistrz Miasta Zakopane, ewentualnie Prezydent Miasta Łodzi. Wójt podzielił stanowisko Prezydenta Miasta Łodzi w części, że właściwą w sprawie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla A. K. będzie gmina jego ostatniego miejsca zamieszkania, tj. miasto Zakopane. Natomiast nie podzielił stanowiska wniosku, że właściwą w sprawie może być ewentualnie Gmina Dąbrowa Chełmińska ze względu na ostatnie miejsce zameldowania, z uwagi na to, że świadczeniobiorca od 2021 r. nie jest mieszkańcem gminy Dąbrowa Chełmińska, nie przebywa na jej terenie, nie korzysta z opieki zdrowotnej na terenie gminy Dąbrowa Chełmińska, nie korzysta z pomocy społecznej na terenie gminy ani też w żaden inny sposób nie jest z tą gminą związany. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta Zakopane wniósł o wskazanie Wójta Gminy Dąbrowa Chełmińska lub ewentualnie Prezydenta Miasta Łodzi jako organu właściwego sprawie. Z uzyskanych przez pracowników socjalnych wiadomości wynikało, że A. K. nie mieszkał pod podawanym adresem w Zakopanem z wolą i zamiarem stałego pobytu. Zakopane nie było również centrum jego życia. W związku z tym, co do zasady, właściwym w sprawie powinien być organ miejsca jego ostatniego zameldowania, tj. Wójt Dąbrowy Chełmińskiej ewentualnie organ właściwy dla miejsca zdarzenia tj. Miasto Łódź (miejsce świadczenia opieki zdrowotnej). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozpoznają spory o właściwość pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli odrębne ustawy nie stanowią inaczej. W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sporem negatywnym, gdyż zarówno Burmistrz Miasta Zakopane, Wójt Gminy Dąbrowa Chełmińska i Prezydent Miasta Łodzi uchylają się od rozpoznania wniosku Wojewódzkiego Centrum Onkologii i Traumatologii im. M. Kopernika w Łodzi dotyczącego potwierdzenia prawa A. K. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 985 ze zm.), dokumentem potwierdzającym prawo świadczeniobiorcy do świadczeń opieki zdrowotnej jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta miasta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. Przepis ten stanowi lex specialis wobec regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie rozstrzyga on jednak sytuacji, gdy nie jest możliwe ustalenie aktualnego miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy. Wówczas należy stosować art. 21 § 1 i 2 k.p.a. (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.), zgodnie z którym właściwość miejscową organu ustala się według miejsca zamieszkania, a w jego braku – według miejsca pobytu strony, a jeśli brak także tej podstawy – według ostatniego miejsca zamieszkania lub pobytu w kraju. Pojęcie miejsca zamieszkania nie jest zdefiniowane w k.p.a. ani w u.ś.o.z. Należy je rozumieć zgodnie z art. 25 k.c., tj. jako miejscowość, w której osoba fizyczna przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania decydują zatem dwie przesłanki: obiektywna (faktyczne przebywanie) i subiektywna (zamiar stałego pobytu). Z ustaleń faktycznych wynika, że deklarowany adres w Zakopanem (ul. K. [...]) miał charakter pozorny. Wywiad środowiskowy wykazał, że A. K. faktycznie tam nie mieszkał i nie koncentrował tam swojego życia. Zakopane nie było więc jego miejscem zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. Ostatnim pewnym miejscem zameldowania A. K. była miejscowość W. w gminie Dąbrowa Chełmińska, gdzie posiadał meldunek stały do dnia [...] maja 2021 r. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że w sytuacji, gdy nie jest możliwe ustalenie aktualnego miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, właściwość organu określa się na podstawie ostatniego miejsca zamieszkania lub zameldowania. Samo miejsce zameldowania nie przesądza jeszcze o miejscu zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c., lecz w sytuacji braku innych dowodów dotyczących faktycznego centrum życiowego jednostki może stanowić istotny wskaźnik pomocniczy przy ustalaniu właściwości miejscowej organu administracji (por. postanowienia NSA z: 28 września 2021 r., sygn. akt II GW 59/21; 24 marca 2021 r., sygn. akt II GW 66/20; 12 lipca 2018 r., sygn. akt II GW 13/18). W świetle powyższego należy uznać, że organem właściwym do wydania decyzji potwierdzającej prawo A. K. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest Wójt Gminy Dąbrowa Chełmińska, jako organ gminy, z którą skarżący był ostatnio faktycznie związany, co potwierdza jego ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 p.p.s.a.