II OSK 2436/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski, Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Bąkowski (spr.), sędzia WSA (del.) Grzegorz Antas, Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Szpojankowski, po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 1234/21 w sprawie ze skargi Z.D. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 6 października 2021 r. nr SO-1.621.81.2021.KS w przedmiocie odmowy wymeldowania oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 7 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 1234/21, oddalił skargę Z.D. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z 6 października 2021 r., nr SO-1.621.81.2021.KS w przedmiocie odmowy wymeldowania. Zaskarżoną decyzją Wojewoda Zachodniopomorski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Szczecina z 8 września 2021 r., WSO-II.5343.1.445.2021.WS, w której, po przeprowadzeniu na wniosek Z.D. postępowania administracyjnego, odmówił wymeldowania z pobytu stałego A.D. z lokalu przy ul. P. [...] w S. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł Z.D., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Wyrok zaskarżono w całości. Wyrokowi zarzucono, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 10 § 1 i § 3 w zw. z art. 73 § 1, art. 79 § 1 i § 2, art. 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") – przez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi, w sytuacji gdy skarżący wykazał, iż w postępowaniu przed organami administracji I i II instancji w sprawie wymeldowania z pobytu stałego wystąpiła co najmniej przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego; 2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 § 1 i § 3 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 12 § 1 k.p.a., art. 73 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 i § 2 k.p.a., art. 79 § 1, art. 80 k.p.a., art. 81 k.p.a., art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., art. 136 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi przez Sąd I instancji w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracji I i II instancji dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i prawidłowe rozstrzygniecie sprawy; 3. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprawidłowym uzasadnieniu wyroku przez Sąd I instancji, w którym nie odniesiono się do wszystkich zarzutów skargi i przedstawiono stan faktyczny niezgodnie z rzeczywistością przez bezzasadne przyjęcie przez Sąd I instancji, iż wnuk skarżącego nie opuścił dobrowolnie i trwale lokalu mieszkalnego należącego do Z.D. (że nie wystąpiły obie przesłanki trwałego opuszczania lokalu – fizyczne oraz intencjonalne (zamiar); 4. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2021 r. poz. 510 z późn. zm., dalej: "u.e.l.") przez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu przez Sąd I instancji nieprawidłowego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w którym Sąd I instancji błędnie uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki warunkujące wymeldowanie wnuka skarżącego z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ul. P. [...]. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy, to jest: 5. art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 u.e.l. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie skutkujące błędem polegającym na nieuwzględnieniu skargi. Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 lipca 2022 r. o sygn. akt II SA/Sz 1234/21 w trybie art. 188 p.p.s.a. (rozpoznanie skargi) przez zmianę zaskarżonej decyzji Wojewody Zachodniopomorskiego i orzeczenie o wymeldowaniu A.D. z pobytu stałego w lokalu położonym w S. przy ul. P. [...], względnie uchylenie w całości ww. wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji – w trybie art. 185 § 1 p.p.s.a, niezależnie także zasadzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu – w kwocie według norm przepisanych, jednocześnie oświadczono, że koszty te nie zostały dotychczas uiszczone w części ani w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności sprawę rozpoznano w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu. Stosownie do art. 193 zd. 2 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej formułowanej przez stronę skarżącą, organy administracji publicznej oraz Sąd I instancji. Stan faktyczny i prawny sprawy rozstrzygniętej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny został przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W pierwszej kolejności, należy wyjaśnić, że niezależnie od oceny podniesionych zarzutów uwzględnienie wniosku skarżącego kasacyjnie o "zmianę zaskarżonego wyroku (...) poprzez zmianę zaskarżonej decyzji Wojewody Zachodniopomorskiego i orzeczenie o wymeldowaniu..." nie jest możliwe w obowiązującym porządku prawnym. Zgodnie bowiem z przepisami p.p.s.a. oraz ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej, w tym m.in. decyzji administracyjnych. Nie są zaś powołane do stosowania norm prawa administracyjnego, a co za tym idzie, do wydawania decyzji administracyjnych, w tym o wymeldowaniu z pobytu stałego. Odnosząc się zaś do sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów, za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 10 § 1 i § 3 w zw. z art. 73 § 1, art. 79 § 1 i § 2, art. 81 k.p.a. Zgodnie z 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Z kolei, według art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Podnosząc zarzut naruszenia przywołanych przepisów, skarżący kasacyjnie nie wyjaśnił co miałoby świadczyć o wystąpieniu przesłanki wznowienia postępowania przewidzianej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w postępowaniach przed organami administracji I i II instancji. Na podstawie wymienionych również w tym zarzucie przepisów art. 10 § 1 i § 3 w zw. z art. 73 § 1, art. 79 § 1 i § 2, art. 81 k.p.a., można by jedynie wnosić, że skarżący kasacyjnie twierdzi, że nie brał udziału w postępowaniu wyjaśniającym. Z utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów przez wyjaśnienie, w czym strona skarżąca upatruje naruszenia przez Sąd I instancji w każdym z wskazanych w zarzucie przepisów (por. wyrok NSA z 17.01.2024 r., I FSK 2284/19, LEX nr 3720673). Obowiązek ten został określony w art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i jest pochodną związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, który nie może domyślać się intencji strony skarżącej kasacyjnie. Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny nie może domyślać się intencji skarżących kasacyjnie i formułować za nich zarzutów pod adresem skarżonego wyroku (por. wyrok NSA z 17.05.2021 r., II OSK 3828/18, LEX nr 3192269). Niezależnie od powyższego, należy wyjaśnić, że nawet samo stwierdzenie naruszenia prawa strony do możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów nie oznacza, że ziściła się przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a w konsekwencji nie daje podstaw do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 15.09.2020 r., II GSK 1200/19, LEX nr 3280527). Nie mógł również odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 § 1 i § 3 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 12 § 1 k.p.a., art. 73 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 i § 2 k.p.a., art. 79 § 1, art. 80 k.p.a., art. 81 k.p.a., art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., art. 136 k.p.a. Autor skargi kasacyjnej także i w tym przypadku, nie wyjaśnił na czym konkretnie polegały naruszenia przywołanych przepisów. Braki w tym zakresie nie pozwalają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na weryfikację zaskarżonego wyroku w świetle podniesionego zarzutu, ponieważ kontrola kasacyjna może być dokonana tylko w kierunku wyznaczonym przez stronę. (zob. m.in. wyrok NSA z 9.04.2024 r., II GSK 1943/23, LEX nr 3737956). Zarzucanie Sądowi I instancji nieuwzględnienia tego, że organ odwoławczy nie przeprowadził uzupełniającego postępowania dowodowego ma charakter wyłącznie polemiczny. Skoro bowiem z oświadczenia A.D. złożonego w postępowaniu przed organem I instancji w dniu 11 sierpnia 2021 r., nie wynika by miał on zamiar zmienić miejsce stałego pobytu, zaś o jego zamieszkaniu pod wskazanym adresem świadczą inne dowody zebrane w końcu sierpnia 2021 r., to zarzut nieprzeprowadzenia kolejnej weryfikacji powyższego stanu faktycznego przed wydaniem zaskarżonej decyzji (w dniu 6 października 2021 r.) bez choćby uprawdopodobnienia zmiany w tym zakresie należało uznać za gołosłowny. Niezasadne okazały się także powiązane ze sobą merytorycznie zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 35 u.e.l. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a., który ma kluczowe znacznie w przypadku tych zarzutów: "Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania." Jak wynika z przytoczonego brzmienia art. 141 § 4 p.p.s.a., zarzut naruszenia tego przepisu może być skutecznie postawiony, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki stan faktyczny i dlaczego przyjął za podstawę orzekania. Ponadto naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wymagane elementy konieczne dla oceny legalności kontrolowanej decyzji, a zatem zostało sporządzone zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. Z powołanego przepisu nie wynika zaś, by Sąd musiał się odnieść do wszystkich argumentów podnoszonych przez stronę. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera stanowisko Sądu I instancji co do kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy sformułowane w stopniu umożliwiającym kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji prawidłowo ocenił postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organy administracji, w tym zeznania i oświadczenia skarżącego, jego małżonki oraz wnuka, jak również przedłożone przez skarżącego postanowienia o umorzeniu dochodzenia, z którego wynika istnienie długotrwałego konfliktu pomiędzy skarżącym kasacyjnie i jego wnukiem – A.D., związanego z jego przebywaniem w lokalu oraz ze sporem dotyczącym ponoszenia kosztów utrzymania zajmowanego wspólnie lokalu. Wskazana zaś w uzasadnieniu do tych zarzutów okoliczność nieutrzymywania obecnie (to jest w dacie sporządzenia skargi kasacyjnej) jakichkolwiek kontaktów przez A.D. ze skarżącym kasacyjnie nie może mieć znaczenia w sprawie. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji oraz ocena prawidłowości jej dokonania przez Sąd I instancji odnosi się bowiem do stanu na dzień jej wydania. Uwagi odnoszące się do wskazanych powyżej zarzutów nie dają też podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 u.e.l. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie skutkujące błędem polegającym na nieuwzględnieniu skargi. W tym miejscu wypada jedynie dodać, że zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie, dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu, warunkującej podjęcie decyzji o wymeldowaniu na podstawie art. 35 u.e.l., konieczne jest trwałe nieprzebywanie w nim z równoczesną wolą zmiany miejsca pobytu, przy czym fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego winien towarzyszyć zamiar związania się z tym innym miejscem, a co za tym idzie urządzenia w nim swego centrum życiowego (por. m.in. wyrok NSA z 5.12.2024 r., II OSK 605/22, LEX nr 3828510). Z przeprowadzonego w tym zakresie postępowania nie wynika by wyżej wymienione okoliczności zaistniały w rozpoznawanej sprawie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej przez pełnomocnika ustanowionego dla skarżącego w ramach prawa pomocy. Wynagrodzenie to, przysługujące pełnomocnikowi na podstawie art. 250 p.p.s.a. od Skarbu Państwa, jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a. (tak też m.in. w wyroku NSA z 10.01.2019 r., I OSK 507/17, LEX nr 2656922 oraz z 28.04.2020 r., II OSK 307/19, LEX nr 3047175).