II OZ 1973/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń D. K., D.1 K. oraz K. P., R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 737/24 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi D. K. i K. P. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 6 lutego 2024 r. nr 256/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: 1. oddalić zażalenia D. K. i K. P., 2. odrzucić zażalenia D.1 K. i R. P.

Postanowieniem z 29 października 2025 r. sygn. akt VII SA/Wa 737/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") odrzucił skargę K. P. i D. K. (dalej jako "skarżące") na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 6 lutego 2024 r. nr 256/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Za odrzuceniem skargi przemawiał fakt, że skarżące nie uiściły wpisu sądowego do skargi. Każda osobno została wezwana zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VII z 24 lipca 2025 r. do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 16 stycznia 2025 r. do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł od skargi na zaskarżone postanowienie. Zostały wówczas pouczone, że na zarządzenie z 24 lipca 2025 r. nie przysługuje im środek zaskarżenia. Wezwania doręczono D. K. 4 sierpnia 2025 r. a K. P. 1 sierpnia 2025 r. Z dokumentów księgowych Sądu wynika, że wpis nie został uiszczony. Tym samym zastosowanie znalazł art. 220 § 3 P.p.s.a. bowiem termin na uiszczenie wpisu upłynął bezskutecznie D. K. 11 sierpnia 2025 r. a K. P. 8 sierpnia 2025 r. D. K. i D1. K. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie (k. 90 akt) podnosząc, że wpis sądowy nie został uiszczony z przyczyn obiektywnych. Odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwia im opłacenie wpisów we wszystkich prowadzonych przez sąd postępowaniach. Wskazują, że Sąd nie uwzględnia faktu, że całkowite koszty, które mają ponieść, oscylują wokół 368 000 zł, co wynika z naliczenia opłat sądowych od każdego z 368 toczących się postępowań. Tak wysokie kwoty są nierealne dla osoby fizycznej i prowadzą do faktycznej blokady dostępu do sądu, naruszając gwarancję wynikającą z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Nie zgadzają się z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego. Twierdzą, że nastąpiło wydanie zarządzenia bez rozpoznania ich wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, co narusza art. 246 § 1 P.p.s.a. Przy tak dużej ilości spraw nie są w stanie ponieść kosztów wpisów ani kosztów adwokata. Tygodniowo odbierają z sądu po 130 pism. Otrzymują nakazy zapłaty lub odmowy wszczęcia postępowania bo brak jest wpisu ale nie uwzględnia się błędów PINB za wadliwe sporządzenie protokołu. PINB błędnie wyliczył ponad 368 budowli i od każdej nakazuje każdemu z nich zapłacić. Sąd bierze pod uwagę tylko jedną sprawę do opłaty a oni mają ich ponad 368 po 100 zł i po 500 zł (nikt nie liczy ile tego jest razem do zapłaty a PINB nie ponosi odpowiedzialności za zaistniałą sytuację). Dalej wskazują na nakładane na nich przez sąd i urząd obowiązki pomimo że status własności poszczególnych budowli i działek nie został ustalony – trwa bowiem odrębne, niezakończone postępowanie spadkowe dotyczące nabycia prawa do tych nieruchomości po zmarłych rodzicach. Nadal nie jest ustalone kto jest prawnym właścicielem budowli. Do czasu prawomocnego zakończenia sprawy spadkowej nie sposób jednoznacznie ustalić, kto jest właścicielem poszczególnych budynków i nieruchomości. Zarówno PINB jaki i Sąd nie uwzględniają tej okoliczności, pomimo iż kwestia ta ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego określenia stron postępowania, ich obowiązków oraz odpowiedzialności. Wobec powyższego domagają się rozpoznania zażalenia z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji stron, zobowiązania PINB do prawidłowego ustalenia właścicieli budowli, ustalenia właściwego adresata decyzji. Wskazują na niemożność uiszczenia wpisu z powodu braku prawa pomocy. W odrębnym zażaleniu K. P. i R. P. zaskarżyli postanowienie o odrzuceniu skargi domagając się jego uchylenia i wstrzymania czynności administracyjnych do czasu ustalenia rzeczywistych właścicieli nieruchomości. Ponadto wystąpili o zawieszenie postępowania zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Żalący się wskazują na naruszenie prawa do sądu oraz równości wobec prawa – art. 45 ust. 1 Konstytucji. Sąd koncentrując się na formalnych wymogach skargi pominął fundamentalny interes obywatela dostępu do rzetelnej ochrony sądowej. Ich zdaniem otrzymywanie z sądu 80-130 pism tygodniowo i ustalenie 7 dniowego terminu odpowiedzi na nie, narusza zasadę proporcjonalności, dostępność do sądu oraz realną ochronę prawną. Dalej wskazano na wadliwe postępowanie organów w sprawie, w szczególności w zakresie ustalenia właściciela nieruchomości skarżących. Narusza zasadę równości wobec prawa okoliczność, że za błędy urzędników odpowiedzialność ponoszą strony postępowania gdy konsekwencje niezgodnych z prawem działań powinny obciążać urzędników. Kierowane do skarżących solidarnie wezwania do uiszczenia opłat sądowych w około 360 rzekomych sprawach wskazuje na nierówność w ponoszeniu kosztów sądowych. Faktycznie liczba budynków jest znacznie mniejsza niż ilość zainicjowanych spraw. Sądy nie podjęły inicjatywy w zakresie scalenia spraw, co skutkowało sztucznym obciążeniem kosztami i zniechęca do korzystania z prawa do sądu. Z uwagi na toczące się postępowanie spadkowe po rodzicach skarżących za zasadne uznali wystąpienie z wnioskiem o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania spadkowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenia D. K. i K. P. nie zasługują na uwzględnienie, zaś zażalenia D1. K. i R. P. podlegają odrzuceniu. Istotą zaskarżonego postanowienia jest to, że D. K. i K. P. składając skargę do sądu, pomimo nie uzyskania prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych (prawomocne postanowienia WSA w Warszawie z 15 stycznia 2025 r. sygn. akt VII SPP/Wa 382/24 – D. K., sygn. akt VII SPP/Wa 394/24 – K. P.), na wezwanie Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia prawomocnego wpisu sądowego nie uiściły tego wpisu sądowego od skargi, co skutkowało odrzuceniem nieopłaconej skargi przez Sąd I instancji. Oceniając zaskarżone postanowienie w powyższym zakresie NSA stwierdza, że Sąd I instancji postąpił prawidłowo odrzucając skargę albowiem złożona przez D. K. i K. P. skarga zasadniczo podlegała wpisowi sądowemu. Z akt wynika, że K. P. po prawomocnym rozpatrzeniu jej wniosku o prawo pomocy (odmowa przyznania zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata) otrzymała wezwanie Przewodniczącego Wydziału z 16 stycznia 2025 r. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (k. 36 akt). Podobnie po rozpoznaniu wniosku o prawo pomocy D. K. (odmowa przyznania zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata) D. K. otrzymała wezwanie Przewodniczącego Wydziału z 16 stycznia 2025 r. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (k. 35 akt). Zarządzenia te zostały zaskarżone do NSA zażaleniami, które NSA postanowieniem z 9 lipca 2025 r., sygn. akt II OZ 747/25 i II OZ 748/24 oddalono bowiem na zaskarżone zarządzenie odpowiadało prawu. Wobec powyższego kwestia obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi została prawomocnie wyjaśniona i Sąd kolejnym zarządzeniem o charakterze informacyjnym wezwał skarżące do uiszczenia wpisu od skargi (zarządzenie z 24 lipca 2025 r. – k 67 akt). Wezwania odebrano 4 sierpnia 2025 r. D. K. (zpo k. 73 akt), a K. P. 1 sierpnia 2025 r. (zpo k. 74 akt). Pomimo tego wezwania skarga nie została opłacona w terminie do tego wyznaczonym i w tych okolicznościach Sąd słusznie odrzucił skargę D. K. i K. P. na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. W ocenie NSA, argumentacja zażalenia nie zasługiwała na uwzględnienie i nie mogła skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Kwestia prawa pomocy wbrew odmiennym twierdzeniom zażalenia została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 stycznia 2025 r., sygn. akt VII SPP/Wa 394/24 (K. P.) i postanowieniem tego Sądu z tego samego dnia, sygn. akt VII SPP/Wa 382/24 (D. K.). Skoro skarżące nie uzyskały zwolnienia od kosztów sądowych, to powinny były liczyć się z tym, że koszty te związane z wniesieniem skargi będą musiały uiścić. Bez tego ich skarga nie zostałaby rozpoznana (art. 220 § 1 P.p.s.a). Okoliczność, że skarżące są inicjatorkami wielu postępowań sądowoadministracyjnych, które łącznie obligują do ponoszenia wielu wpisów sądowych na łączną kwotę przewyższającą ich zdolności finansowe nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy bowiem Sąd oceniał wyłącznie prawidłowość odrzucenia skargi z uwagi na jej nieopłacenie pomimo wezwania do uiszczenia wpisu sądowego na potrzeby tej konkretnej skargi. Sąd nie ma podstawy prawnej i uprawnienia aby w sprawie z jednej skargi oceniać zdolności finansowe skarżących w kontekście innych postępowań toczących się z ich inicjatywy (skarg). Skarżące skorzystały z prawa pomocy jednak ich wnioski prawomocnie zostały rozpatrzone odmownie. Skoro skarżące zaskarżyły do Sądu liczne akt administracyjne organów to skutkiem tego jest adekwatna do tego liczba wpisów sądowych oraz jeszcze większa liczba kierowanych do nich pism procesowych. Zatem nagromadzenie korespondencji nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu, czy równości wobec prawa. Ponadto kwestię legalności zarządzenia Przewodniczącego Wydziału o wpisie rozstrzygnął prawomocnie NSA rozpoznając zażalenia skarżących – postanowienia NSA z 9 lipca 2025 r. sygn. akt II OZ 747/25 i II OZ 748/25 oddalające zażalenia. W tym stanie rzeczy skarżące zobligowane były do opłacenia skargi a skoro tego nie zrobiły, pomimo kolejnego wezwania do uiszczenia wpisu, skargę należało odrzucić, tak jak prawidłowo uczynił to Sąd w zaskarżonym postanowieniu. Kwestia wadliwości postępowania organu nie mogła stanowić oceny NSA bowiem miał on jedynie ocenić prawidłowość odrzucenia skargi a nie dokonać merytorycznej oceny zarzutów skargi, która została przecież odrzucona. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji. Zażalenia wniesione zaś przez D1. K. i R. P. należało z kolei odrzucić jako niedopuszczalne. Zgodnie z art. 197 § 2 P.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. W art. 178 P.p.s.a przewidziano zaś odrzucenie skargi kasacyjnej (zażalenia) wniesionej po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnej, jak również skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Zażalenia złożone w niniejszej sprawie przez D1. K. i R. P. na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi K. P. i D. K. jest niedopuszczalne, ponieważ nie byli oni podmiotem wnoszącymi skargę. Były nim wyłącznie skarżące. Należy zauważyć, że niedopuszczalność może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą w szczególności wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę nie będącą adresatem skarżonego postanowienia, ponieważ jego skutki prawne dotyczą wyłącznie adresata takiego postanowienia. Taka właśnie sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie odnośnie zażaleń D1. K. i R. P.. W związku z powyższym NSA na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 178 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 sentencji.