II OZ 573/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. H. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 2265/24 odrzucające skargę A. H. R. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 13 czerwca 2024 r., nr DL.WIIPO.4100.5697.2024/AJas w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: 1. sprostować z urzędu postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 2265/24, w ten sposób, że w jego komparycji w miejscu oznaczenia przedmiotu sprawy "odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy", wpisać "stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania", 2. oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 stycznia 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 2265/24, odrzucił skargę A. H. R. (skarżący) na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 13 czerwca 2024 r., nr DL.WIIPO.4100.5697.2024/AJas oraz zwrócił skarżącemu uiszczony w kwocie 100 zł wpis sądowy od skargi. Sąd podał, że zarządzeniem z dnia 18 września 2024 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braku formalnego skargi na ww. postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, poprzez podanie własnego numeru PESEL bądź złożenie oświadczenia o jego nienadaniu, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało skierowane na adres wskazany przez skarżącego w skardze. Korespondencja zawierająca powyższe wezwanie została skutecznie doręczona, w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), w dniu 28 października 2024 r. Skarżący na nią nie odpowiedział. W związku z powyższym Sąd, mając na uwadze dyspozycję art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. odrzucił skargę i zwrócił uiszczony wpis sądowy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżący podniósł, że doręczenie wezwania do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci wskazania numeru PESEL zostało uznane za skuteczne, mimo że nie miał realnej możliwości jego odbioru. Korespondencja została skierowana na adres podany w skardze, jednakże z przyczyn niezależnych od skarżącego (brak awizo w skrzynce pocztowej) nie doszło do jej faktycznego odbioru. Skarżący podkreślił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano, że doręczenie powinno być skuteczne jedynie wtedy, gdy rzeczywiście umożliwia stronie "zapoznanie się z jego treścią". W przedmiotowej sprawie skarżący nie miał świadomości o istnieniu wezwania, a tym samym nie mógł w terminie uzupełnić "braków formalnych". Skarżący wskazał, że o braku formalnym w postaci braku numeru PESEL dowiedział się podczas przeglądu akt sprawy, "który niezwłocznie wskazałem w kolejnych pismach procesowych przesłanych do sądu drogą elektroniczną". Świadczy to jednoznacznie o braku uchylania się od obowiązku jego podania oraz o zamiarze spełnienia wymogów formalnych. WSA w Warszawie, odrzucając skargę, pomimo że braki zostały uzupełnione w późniejszym etapie postępowania, zastosował zbyt rygorystyczne podejście, sprzeczne z zasadą proporcjonalności. Skarżący dodał, że zgodnie z art. 220 § 1 pkt 2 k.p.a., istnieje możliwość ustalenia numeru PESEL strony postępowania, jeśli nie został on podany we wniosku, zamiast stosować najsurowszą sankcję w postaci wydania postanowienia o "umorzeniu postępowania". W ocenie skarżącego, odrzucenie skargi ze względu na brak numeru PESEL, mimo że w aktach sprawy znajdował się numer PESEL (np. we wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy), również został on później uzupełniony, stanowi naruszenie prawa skarżącego do sądu, które gwarantuje art. 45 Konstytucji RP. Skarżący podniósł również, że NSA w uchwale z dnia 3 lipca 2023 r., sygn. akt II GPS 3/22, wskazał, że niedopełnienie wymogu formalnego może być usunięte na dalszym etapie postępowania. Odrzucenie skargi bez uwzględnienia tej zasady narusza standardy proceduralne i prowadzi do bezpodstawnego ograniczenia dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Stwierdził także, że stosowanie rygorystycznych wymogów formalnych wobec cudzoziemców może prowadzić do naruszenia zasady równego traktowania (art. 32 Konstytucji RP). Jako obywatel B., działając we własnym imieniu, stara się on wypełnić wszystkie wymagane procedury jakie obowiązują w Polsce jednak jest to trudne zarówno do zrozumienia jak i wypełnienia, ponieważ występuje szereg rygorystycznych wymogów proceduralnych. W takich przypadkach sąd powinien kierować się zasadą proporcjonalności, unikając formalistycznego podejścia do przepisów procesowych. Skarżący zauważył także, że Trybunał Konstytucyjny w licznych orzeczeniach (np. wyrok z dnia 4 grudnia 2018 r., sygn. K 12/17) podkreślał, że formalizm proceduralny nie może prowadzić do niweczenia prawa do sądu. Podobne stanowisko zajmuje ETPC, który w sprawie Kreuz przeciwko Polsce (sygn. 28249/95) stwierdził, że nadmierny formalizm narusza art. 6 EKPC. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 57 § 1 p.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Pismo procesowe strony powinno spełniać określone warunki formalne, bez których nie można mu nadać prawidłowego biegu. Wymogi formalne składanych pism uregulowane zostały w art. 46 p.p.s.a. Stosownie do art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., poza elementami wymienionymi w § 1 tego przepisu, pismo strony powinno ponadto zawierać, w przypadku, gdy jest pierwszym pismem w sprawie - numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. W sytuacji, gdy brak jest jednego z elementów pisma wymienionych w art. 46 p.p.s.a., obowiązkiem sądu, zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jest wezwanie strony do uzupełnienia lub poprawienia pisma w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Takim przepisem szczególnym jest art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, sąd odrzuca skargę, jeżeli w wyznaczonym terminie nie uzupełniono jej braków formalnych. Z akt sprawy wynika, że skarżący, w wykonaniu zarządzenia z dnia 18 września 2024 r., został wezwany pismem z dnia 1 października 2024 r. do uzupełnienia braku formalnego skargi, poprzez podanie własnego numeru PESEL bądź złożenie oświadczenia, że skarżącemu nie został nadany numer PESEL, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu 18 października 2024 r. na zasadzie fikcji doręczenia (art. 73 p.p.s.a.) i pozostało bez odpowiedzi. Wprawdzie w piśmie z dnia 27 grudnia 2024 r. skarżący podał swój numer PESEL, jednakże uczynił to po upływie terminu na wykonanie wezwania. Czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna (art. 85 p.p.s.a.). Zasadnie zatem Sąd I instancji, w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 i art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., odrzucił skargę i zwrócił uiszczony wpis sądowy. Argumentacja podniesiona w zażaleniu nie mogła zostać uwzględniona. Po pierwsze, skarżący podnosi, że nie otrzymał wezwania, z uwagi na brak awizo przesyłki, jednak na poparcie nie przedstawił żadnych konkretnych dowodów (np. złożonej oficjalnie (pismem) reklamacji, wyników postępowania reklamacyjnego), które prowadziłby do ewentualnego obalenia domniemania prawdziwości zapisów znajdujących się na przesyłce zwróconej do Sądu I instancji. Po drugie, obowiązek podania numeru PESEL strony wnoszącej pismo jest powiązany z pierwszą czynnością dokonywaną przed sądem administracyjnym. Wynika z obowiązującego przepisu prawa. Nie jest on nadmiernym ciężarem dla strony postępowania. Wyjaśnić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych występowały w przeszłości rozbieżności co do uznania numeru PESEL jako braku formalnego, o którym mowa w art. 49 § 1 w zw. z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., w związku z czym NSA podjął uchwałę, zgodnie z którą niezachowanie określonego w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. wymogu podania w skardze, będącej pierwszym pismem w sprawie, numeru PESEL, jest brakiem formalnym, który powinien być uzupełniony w trybie art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., bez względu na to czy ten numer znajduje się w aktach administracyjnych, którymi dysponuje sąd (zob. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 3 lipca 2023 r., sygn. akt II GPS 3/22). Nie było zadaniem Sądu poszukiwanie numeru PESEL w aktach administracyjnych, czy innych rejestrach. W tym miejscu należy zaznaczyć, że Sąd administracyjny nie stosuje art. 220 § 1 pkt 2 k.p.a., ma własną procedurę zawartą w p.p.s.a. Po trzecie, prawo do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku bezwzględnie zrealizowane. Podlega ono ustawowym ograniczeniom: podmiotowym (w zakresie legitymacji procesowej określonych podmiotów), przedmiotowym (określone kategorie spraw), formalnym (np. przymus adwokacki, wymogi pism procesowych) czy fiskalnym (koszty sądowe). Mając na uwadze dobro prawem chronione, jakim jest prawo do sądu, stronie umożliwiono uzupełnienie braku formalnego wniesionego pisma. Konstytucyjna zasada równości wobec prawa nie zwalnia cudzoziemców wnoszących skargę od respektowania tych reguł procesowych ujętych w przepisach powszechnie obowiązujących, które odnoszą się do wszystkich skarżących. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 2 sentencji postanowienia. Stosownie do art. 156 § 1 i § 3 w zw. z art. 166 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny sprostował zaskarżone postanowienie wobec błędnego oznaczenia przedmiotu sprawy, o czym orzekł w punkcie 1 sentencji postanowienia.