II OZ 66/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Ciąglewicz /spr./ po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1730/22 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów i pozostawianiu wniosku w pozostałym zakresie bez rozpoznania w sprawie ze skargi H. M. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 7 czerwca 2022 r. nr 965/22 w przedmiocie wszczęcia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1730/22, oddalił wniosek skarżącej o wyłączenie sędziego WSA Artura Kusia, sędziego WSA Bogusława Cieśli, sędziego WSA Tomasza Janeczki, sędziego WSA Włodzimierza Kowalczyka, sędziego WSA Mirosława Montowskiego, asesora Michała Podsiadło i asesora WSA Anny Milickiej-Stojek od odrzekania w sprawie (pkt 1) oraz zarządził pozostawienie wniosku w pozostałym zakresie bez rozpoznania (pkt 2). W ocenie Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające wątpliwości co do bezstronności ww. sędziów (asesorów). Za taką wątpliwość nie można uznać okoliczności, że sędziowie (asesorzy) orzekali także w innych sprawach, w których skarżąca była stroną oraz że mają do niej negatywny stosunek psychiczny. Przyjęcie, że sędzia (asesor) podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach – nawet między tymi samymi stronami postępowania – byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa. Ponadto sędziowie i asesorzy objęci wnioskiem złożyli stosowne oświadczenia, z których nie wynika, aby pomiędzy nimi a którąkolwiek ze stron zachodziły okoliczności mogące wywoływać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności, a tylko takie mogą być podstawą uwzględnienia wniosku na podstawie art. 19 P.p.s.a. Skarżąca nie uprawdopodobniła więc, że występują wątpliwości co do bezstronności sędziów (asesorów). Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji na podstawie art. 22 § 2 w zw. z art. 19 P.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Natomiast w pozostałym zakresie wniosek należało zdaniem Sądu pozostawić bez rozpoznania. Przepisy procedury sądowoadministracyjnej nie przewidują bowiem instytucji wyłączenia "całego Wydziału" czy – jak wnosi skarżąca – "każdego z osobna sędziego i asesora Wydziału", ale poszczególnych sędziów (asesorów). Z tych też przyczyn, o ile żaden przepis nie wymaga, aby były to przyczyny zindywidualizowane w stosunku do każdego sędziego (asesora) objętego wnioskiem, bowiem ta sama przyczyna może dotyczyć wszystkich sędziów (asesorów), to jednak niewskazanie na konkretnego sędziego (asesora) z imienia i nazwiska czyni niemożliwym rozpoznanie wniosku. Skarżąca została wezwana do usunięcia braku formalnego wniosku poprzez wskazanie z imienia i nazwiska sędziów i asesorów, których wniosek dotyczy oraz uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżąca nie uzupełniła braku formalnego, a to z kolei uniemożliwia rozpoznanie wniosku w tym zakresie. Wprawdzie skarżąca wniosła jednocześnie o przesłanie aktualnej listy sędziów i asesorów orzekających w Wydziale VII Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie., jednakże w ramach podejmowanych czynności procesowych określonych przez ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie mieści się udzielanie przez Sąd informacji wykraczających poza zakres sprawy. Z tego też względu wniosek o przesłanie aktualnej listy sędziów i asesorów został przekazany do Wydziału Informacji Sądowej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. To jednak nie ma wpływu na bieg terminu do uzupełnienia braku formalnego wniosku o wyłączenie sędziów i asesorów. Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji na podstawie art. 49 § 2 w zw. z art. 20 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego unieważnienie, wskazując, że zostało wydane przez nieumocowanych sędziów, nadto celowo uniemożliwiono jej uzupełnienie wniosku o wyłączenie wszystkich sędziów orzekających w Wydziale VII. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.". Hipoteza art. 18 § 1 P.p.s.a. zawiera zamknięty katalog przesłanek, dla których wyłączenie sędziego winno nastąpić z urzędu, zaś wyłączenie dokonywane na wniosek strony uregulowane jest w art. 19 P.p.s.a. Przepisy dotyczące wyłączenia sędziego znajdują także zastosowanie do asesorów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 29 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), dalej: "P.u.s.a.", w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do wojewódzkich sądów administracyjnych oraz m. in. sędziów i asesorów sądowych co do zasady odpowiednie zastosowanie mają przepisy o ustroju sądów powszechnych, podczas gdy w świetle art. 106zg § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 217 ze zm.), dalej: "P.u.s.p.", ilekroć inne ustawy przewidują podejmowanie czynności urzędowych przez sędziego, należy przez sędziego rozumieć także asesora sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w całości stanowisko i argumentację Sądu I instancji odnośnie do braku podstaw uzasadniających wyłączenie od orzekania w przedmiotowej sprawie sędziów i asesorów objętych wnioskiem, tak z mocy ustawy (art. 18 P.p.s.a.), jak i w oparciu o wniosek skarżącej (art. 19 P.p.s.a.). Zgodnie z dyspozycją art. 19 P.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Podkreślenia zatem wymaga, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna (por. postanowienie NSA z dnia 15 września 2008 r., sygn. akt II FZ 397/08). Do zastosowania instytucji wyłączenia sędziego nie wystarcza występowanie u strony podejrzenia co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 40/15). Co więcej, wątpliwość co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę w jej wniosku i należy ją odnieść do ewentualnego braku bezstronności w konkretnej sprawie. Skarżąca natomiast nie wskazała obiektywnych i realnych podstaw wyłączenia sędziów i asesorów, uzasadniających wątpliwość co do zachowania ich bezstronności. Przedstawione przez nią okoliczności mają bowiem subiektywny charakter i wynikają z niezadowolenia z wydanych przez tych sędziów orzeczeń i podjętych przez nich czynności procesowych w innych postępowaniach toczących się z udziałem skarżącej. Przeświadczenie strony co do braku bezstronności sędziego w związku z wydaniem orzeczenia nieodpowiadającego jej oczekiwaniom, czy prowadzeniem postępowania w sposób, jej zdaniem, wadliwy i nieobiektywny, nie stanowi przesłanki uzasadniającej wyłączenie, co jednolicie akcentuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Tego rodzaju argumenty powinny być oceniane w przypadku wniesienia właściwych środków zaskarżenia (np. skargi kasacyjnej, zażalenia), a nie w ramach postępowania o wyłączenie sędziego (por. odpowiednio postanowienia NSA: z dnia 4 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 138/14; z dnia 21 maja 2015 r., sygn. akt II OZ 460/15). Wskazane przez skarżącą powody nie mogły zatem stanowić podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia sędziego. Ponadto z oświadczeń złożonych przez sędziów i asesorów sądowych wynika, że nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać ich wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy na podstawie ww. przepisów. Autorytet moralny sędziego przemawia zaś za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (por. np. postanowienie NSA: z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12; z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13; z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14). We wniosku skarżącej o wyłączenie sędziów, jak i w zażaleniu brak jest zaś wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonych oświadczeń. W tym stanie rzeczy wniosek skarżącej podlegał oddaleniu, o czym prawidłowo orzekł Sąd I instancji. Podobnie za niewadliwe należy uznać rozstrzygnięcie Sądu I instancji o pozostawieniu wniosku skarżącej w zakresie dotyczącym wyłączenia pozostałych sędziów i asesorów orzekających w VII Wydziale Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie bez rozpoznania. Nie ulega wątpliwości, że niewskazanie na konkretnego sędziego (asesora) z imienia i nazwiska we wniosku o wyłączenie czyni niemożliwym rozpoznanie tego wniosku. Przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują bowiem instytucji wyłączenia sądu, ale poszczególnych sędziów. Z tego względu obowiązkiem strony, która żąda wyłączenia sędziego, jest wskazanie konkretnego sędziego (asesora) z imienia i nazwiska. W przeciwnym razie nie można stwierdzić, czy zachodzi w ogóle przesłanka wyłączenia określona w ustawie jako istnienie okoliczności, która w odniesieniu do konkretnej osoby mogłaby wywołać wątpliwości co do jej bezstronności. Brak tych danych uniemożliwia nadanie pismu dalszego biegu i uzasadnia wezwanie strony do uzupełnienia jego braków, stosownie do art. 49 § 1 P.p.s.a. Tym samym, skoro w wykonaniu zarządzenia sędziego wezwano skarżącą do uzupełnienia braków przedmiotowego wniosku, a mimo to strona nie uzupełniła tych braków, to wniosek taki na zasadzie art. 49 § 2 P.p.s.a. podlegał pozostawieniu bez rozpoznania. Jak przy tym słusznie skonkludował Sąd I instancji, okoliczność, że strona jednocześnie wystąpiła z wnioskiem o udostępnienie listy sędziów orzekających w VII Wydziale, nie miała wpływu na bieg terminu do uzupełnienia braków formalnych. Istotnie bowiem nie jest rolą Sądu – jako organu orzekającego w oznaczonej sprawie – udzielanie stronie informacji wykraczających poza zakres rozpoznawanej sprawy. Tego rodzaju żądanie słusznie zostało przekazane do Wydziału Informacji Sądowej. Skarżąca natomiast już w chwili wystąpienia z wnioskiem o wyłączenie sędziów powinna wiedzieć, w stosunku do których sędziów zachodzą realne, a nie jedynie hipotetyczne przesłanki wyłączenia. Przywołane w zażaleniu argumenty związane z sytuacją zdrowotną skarżącej pozostają irrelewantne dla oceny zaskarżonego postanowienia. Są to bowiem okoliczności, których badanie mogłoby mieć miejsce jedynie w ramach wniosku o przywrócenie terminu w zakresie uzupełnienia braków formalnych wniosku o wyłączenie sędziego, z którym – jak wynika z akt sprawy – skarżąca nie wystąpiła. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, wobec ustalenia, że skarżąca nie dochowała ww. terminu, uznał, że rozstrzygnięcie Sądu I instancji było właściwe. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., oddalił zażalenie.