II SA/Gd 48/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 20 listopada 2024 r. nr 010070/680/4952624/2024 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 26 czerwca 2024 r. nr 010070/680/4952624/2024.

Skarga M.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 listopada 2024 r., nr 010070/680/4952624/2024, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: W dniu 5 lutego 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia wychowawczego na córkę – K.B., urodzoną w dniu 27 stycznia 2024 r., na okres świadczeniowy trwający od dnia 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. W dniu 21 lutego 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przesłał skarżącej informację o przyznaniu świadczenia. W dniu 19 czerwca 2024 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na córkę na okres świadczeniowy od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 31 maja 2024 r. Do wniosku skarżąca dołączyła wyjaśnienie, w którym wskazała, że w lutym 2024 r. wystąpiła o świadczenie oczekując, że po rozpatrzeniu tego wniosku otrzyma świadczenie od daty urodzenia dziecka. Skarżąca nie wiedziała, że wniosek o świadczenie powinna składać na trwający w dacie urodzenia dziecka okres świadczeniowy, tj. okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Przy składaniu wniosku w lutym przez system ZUS nie widziała w ogóle rozgraniczenia na poszczególne okresy. Dlatego też, dopiero w czerwcu 2024 r., po otrzymaniu wypłaty jedynie za ten miesiąc, wystąpiła do ZUS z pytaniem o wypłatę wyrównania za okres od urodzenia dziecka i po uzyskaniu informacji, że ma złożyć wniosek za okres do 31 maja 2024 r., wystąpiła z kolejnym wnioskiem dotyczącym okresu świadczeniowego za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 26 czerwca 2024 r., nr 010070/680/4952624/2024, wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 421), odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Organ uznał bowiem, że wniosek został złożony przez skarżącą po terminie. Wniosek o świadczenie na dziecko urodzone w dniu 27 stycznia 2024 r., na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do dnia 31 maja 2024 r., powinien zostać bowiem złożony w okresie 3 miesięcy od dnia urodzenia się dziecka, a więc najpóźniej do dnia 31 maja 2024 r. Po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącą odwołania, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 20 listopada 2024 r., wydaną na podstawie art. 18 ust. 1, 2 i 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 1576), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 26 czerwca 2024 r. Uzasadniając wydaną decyzję, organ wskazał, że wniosek o świadczenie został złożony po upływie 3 miesięcy od daty urodzenia dziecka. Dziecko urodziło się w dniu 27 stycznia 2024 r. a skarżąca złożyła wniosek w dniu 19 czerwca 2024 r. Tym samym, nie został spełniony warunek z art. 18 ust. 2a powołanej ustawy. Nadto, wniosek został złożony po upływie okresu świadczeniowego, którego dotyczył. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła do tut. Sądu skargę, nie zgadzając się z rozstrzygnięciami organów odmawiającymi jej przyznania świadczenia wychowawczego na córkę. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył, co następuje: Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 listopada 2024 r., jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 czerwca 2024 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa. Mocą kontrolowanych decyzji odmówiono przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na córkę – K.B., urodzoną w dniu 27 stycznia 2024 r., na okres świadczeniowy trwający od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 31 maja 2024 r. Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 421). Zgodnie z art. 18 tej ustawy prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego (ust. 1). Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej albo w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (ust. 2). Jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub w pieczy zastępczej, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, prawo to ustala się od miesiąca odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub pieczy zastępczej do końca okresu, o którym mowa w ust. 1. W przypadku złożenia wniosku po tym terminie prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1 (ust. 2a). Orzekające w sprawie organy uznały, że wniosek skarżącej z dnia 19 czerwca 2024 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę – K.B., urodzoną w dniu 27 stycznia 2024 r., dotyczący okresu świadczeniowego trwającego od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 31 maja 2024 r., został złożony po terminie określonym w art. 18 ust. 2a powołanej ustawy. Uwadze orzekających w sprawie organów uszło jednakże, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia na córkę urodzoną w dniu 27 stycznia 2024 r. już w dniu 5 lutego 2024 r., a zatem w czasie trwania okresu świadczeniowego 2023/2024. Wniosek ten został rozpatrzony jako wniosek o przyznanie świadczenia na okres od dnia 1 czerwca 2024 r. do dnia 31 maja 2025 r. Wskazać zaś, należy, że z niekwestionowanych przez orzekające w sprawie organy wyjaśnień skarżącej wynika, że na początku czerwca 2024 r. otrzymała wypłatę świadczenia w wysokości 800 zł bez wyrównania wypłaty za okres od urodzenia córki, zaś składając wniosek w lutym 2024 r. nie widziała rozgraniczenia na poszczególne okresy. Z ZUS uzyskała natomiast informację, że aby uzyskać świadczenie od dnia urodzenia córki powinna złożyć wniosek na okres do 31 maja 2024 r. Dlatego też, w dniu 19 czerwca 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia na okres od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 31 maja 2024 r., jako że niewątpliwie taki formularz wniosku został przez skarżącą wykorzystany. Niewątpliwie zatem, wniosek z dnia 5 lutego 2024 r. został złożony przed upływem terminu 3 miesięcy od dnia urodzenia córki. Jednakże, organ nie rozpatrzył tego wniosku jako wniosku o przyznanie świadczenia od dnia urodzenia córki. W związku z tym wskazać należy, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że w przypadku wystąpienia z wnioskiem w terminie kilku dni po urodzeniu dziecka, którego dotyczył wniosek o świadczenie wychowawcze, organ powinien przyznać świadczenie od urodzenia się dziecka, a nie dopiero od początku kolejnego okresu rozliczeniowego (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w nieprawomocnym wyroku z dnia 15 października 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 478/24, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, należy mieć na uwadze, że postępowanie o przyznanie świadczenia wychowawczego jest postępowaniem wnioskowym, co oznacza, że to od woli strony zależy zakres złożonego wniosku, a zatem to strona decyduje co jest przedmiotem jej wniosku. Organ zobligowany jest natomiast do prawidłowego odczytania woli strony. W razie wątpliwości co do zakresu żądania, organ winien zwrócić się do strony o jego sprecyzowanie, pouczając jednocześnie o przysługujących jej prawach i ciążących na niej obowiązkach. W przypadku, gdy treść żądania nie jest jednoznaczna organ powinien na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. wezwać stronę o wyjaśnienie bądź sprecyzowanie złożonego żądania, a więc do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (zob. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 841/23, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tego zaś w niniejszej sprawie zaniechano. W tych okolicznościach, odmowa przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego za okres od stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. nastąpiła z naruszeniem przepisów postępowania, a także art. 18 ust. 1, 2 i 2a powołanej ustawy. W ocenie Sądu, organ powinien był rozpatrzyć żądanie skarżącej zawarte w piśmie z dnia 19 czerwca 2024 r., dotyczące przyznania prawa do świadczenia wychowawczego za okres od dnia urodzenia córki do dnia 31 maja 2024 r., w trybie zmiany prawa do świadczenia przyznanego na skutek rozpatrzenia złożonego przez skarżącą wniosku z dnia 5 lutego 2024 r. Zgodnie bowiem z treścią art. 27 powołanej ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (ust.1). Zmiana rozstrzygnięcia dotyczącego prawa do świadczenia wychowawczego na korzyść strony nie wymaga jej zgody (ust. 2). Wszczęcie postępowania w sprawach, o których mowa w ust. 3, następuje z urzędu i nie wymaga zawiadomienia strony (ust. 4). Mając na względzie powyższe, Sąd uchylił wydane w sprawie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podejmie rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa do świadczenia wychowawczego zgodnie ze wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z wnioskiem organu i brakiem sprzeciwu skarżącej.