II SA/Gl 179/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2025 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 listopada 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1794/2024/16897 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia 9 września 2024 r. nr [...].

Po rozpatrzeniu wniosku A. W. Prezydent Miasta J. decyzją z dnia 9 września 2024 r. nr [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad niepełnosprawną córką. Wskazał, że strona złożyła wniosek o świadczenie dnia 5 lipca 2024 r. dołączając orzeczenie o niepełnosprawności córki z dnia [...] r. wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R.. Z tego orzeczenia wynika, że córka strony wymaga stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji natomiast nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Jak wynika z akt administracyjnych orzeczenie to zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim z dnia 14 grudnia 2022 r. Jednakże Sąd Rejonowy w R. wyrokiem z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) orzekł, że niepełnosprawność datuje się od urodzenia oraz zmienił pkt 7 zaskarżonego orzeczenia w ten sposób, że córka strony wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W sprawie została przesłuchana wnioskodawczyni. Oświadczyła ona, że w miesiącu lutym 2024 roku otrzymała z sądu zawiadomienie o posiedzeniu wyznaczonym na [...] r. w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w zakresie potwierdzenia, że dziecko jest niepełnosprawne od urodzenia oraz wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku z tym, że stawiennictwo na posiedzeniu nie było obowiązkowe nie stawiła się ona na rozprawie. W dniu 14 maja 2024 r. zadzwoniła do Biura Obsługi Interesantów Sądu Rejonowego w R. z prośbą o udzielenie informacji na jakim etapie jest sprawa. Podczas rozmowy ostała poinformowana, że postępowanie nie jest zakończone i powinna poczekać na pismo ze strony sądu, ponieważ będzie wydana opinia biegłych w sprawie. Kolejny telefon strona wykonała w dniu 28 czerwca 2024 r. i uzyskała informację, że wyrok zapadł [...] r. i powinna złożyć wniosek o wydanie wyroku lub zapoznać się z nim w czytelni. W dniu 4 lipca 2024 r. wnioskodawczyni odczytała wyrok w czytelni i tego samego dnia złożyła wniosek o wydanie jego odpisu. Strona otrzymała wyrok 15 lipca 2024r. poprzez pocztę i następnego dnia dostarczyła go do. organu. Jak wskazał organ, zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W świetle zaś art. 63 ust. 3 tego aktu osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Niedochowanie powyższego terminu skutkuje odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wedle przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Podkreśliła, że uchybienie w złożeniu orzeczenia nie nastąpiło z jej winy. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Podkreśliło, że w rozpatrywanej sprawie termin złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie został dochowany. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Domagając się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wedle zasad obowiązujących przed dniem wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym obszernie uzasadniła przyczyny złożenie wniosku o przyznanie świadczenia dopiero w lipcu 2024 r. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. W trakcie rozprawy przed Sądem, odpowiadając na pytanie dlaczego domaga się przyznania świadczenia według "starych" zasad skarżąca oświadczyła, że pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. Na skutek wydania orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. utrzymanego następnie przez Zespół Wojewódzki) zaprzestano jej wypłacania świadczenia. Nastąpiło to dlatego, że orzeczenia Zespołów wskazywały, że córka skarżącej "nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". Orzeczenie sądu powszechnego wskazuje zaś, że taka stała lub długotrwała opieka jest wymagana. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, co następuje. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r., poz. 1267) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Na początku Sąd stwierdza, że w pełni zgadza się z dokonaną przez organy wykładnią treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323). oraz art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429). Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na "starych" zasadach jest możliwe, gdy wniosek został złożony przed wejściem w życie ustawy o świadczeniu wspierającym. Szczególnym rozwiązaniem jest tu ust. 3 tego ostatniego artykułu zgodnie z którym "osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności". W rozstrzyganej sprawie Sąd powziął jednak poważne wątpliwości, których nie da się rozstrzygnąć w oparciu o akta administracyjne, dlatego konieczne okazało się uchylenie rozstrzygnięć organów obu instancji. Wedle oświadczenia skarżącej pobierała ona świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. Pośrednio potwierdza to sformułowanie użyte przez organ I instancji na 3 stronie wydanej decyzji treści "Warto wskazać, że strona mocą decyzji znak [...] z dnia 2022.05.23 następnie zmienioną kolejnymi decyzjami była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 2023.12.31 w związku z opieką nad niepełnosprawną córką J. W. na okres do 2022.08.25". Skoro świadczenie zostało przyznane skarżącej ze względu na poprzednio wydane orzeczenie, następnie na podstawie orzeczenia z dnia [...] r. zostało ono cofnięte (jak wskazano wcześniej Sąd nie jest tej okoliczności jednoznacznie ustalić), a następnie sąd powszechny orzekł jednak, że córka skarżącej "wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" to organ I instancji winien pochylić się nad charakterem wniosku strony z dnia 5 lipca 2024 r. Czy stanowił on wniosek o przyznanie świadczenia, czy może raczej strona domagała się w istocie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją o cofnięciu świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wcześniej wspomniano skład obecnie orzekający, nie mając obecnie dostępu do całości sprawy nie jest w stanie dokonać odpowiedniej oceny. A skarżąca domagała się przyznania świadczenia na "starych" zasadach aby kontynuować pobieranie świadczenia a nie uzyskać je na nowo. Sąd tu nie przesądza w sprawie. Przyczyną wyroku kasatoryjnego jest tu jedynie potrzeba zrealizowania przez organy zasady wyrażonej w art. 7 k.p.a. Zgodnie z nią "w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli". Skarżąca pobierała pierwotnie świadczenie pielęgnacyjne. Utraciła je na skutek kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. To ostatnie okazało się, w wyniku wyroku sądu powszechnego, nieprawidłowe. Konieczne jest zatem choćby rozważenie, czy w sprawie nie zaistniała jedna z przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145 k.p.a. Biorąc pod uwagę powyższe orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.