II SA/Gl 271/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi J. G. (G.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 grudnia 2022 r. nr SKO.PS/41.5/1302//2022/18522 w przedmiocie uchylenia w wyniku wznowienia postępowania decyzji zwalniającej z odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej oddala skargę.

Prezydent Miasta S. decyzją z dnia 14 czerwca 2019 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku obecnie skarżącego J. G., zwolnił go całkowicie od wnoszenia opłaty za pobyt matki M. G. w Miejskim Domu Pomocy Społecznej "[...]" w S. na okres od dnia 1 kwietnia 2019 r. do dnia 31 marca 2020 r. W wyniku powziętych przez organ I instancji informacji, postanowieniem z dnia 10 marca 2022 r., działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i art. 149 § 1 k.p.a., organ wznowił m.in. powyższe postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia 14 czerwca 2019 r. W uzasadnieniu organ podał, że wyszły na jaw nowe okoliczności, tj. prowadzenie zarówno przez skarżącego, jak i jego żonę działalności gospodarczych oraz wynajmowanie mieszkania należącego do matki skarżącego, o czym wcześniej organ nie miał wiedzy. Następnie organ I instancji decyzją z dnia 18 lipca 2022 r. uchylił decyzję własną z dnia 14 czerwca 2019 r. oraz ustalił dla skarżącego odpłatność za pobyt matki w domu pomocy społecznej, jednocześnie zobowiązując go do wniesienia opłaty. W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło powyższą decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi z uwagi na uchybienia proceduralne. Prowadząc ponownie postępowanie, organ I instancji decyzją z dnia 10 października 2022 r. uchylił decyzję własną z dnia 14 czerwca 2019 r. oraz odmówił całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej za okres od dnia 1 kwietnia 2019 r. do dnia 31 marca 2020 r. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że skarżący przekroczył kryterium dochodowe uprawniające go do zwolnienia z ponoszenia tej opłaty. Organ podał też, że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, które istniały w dniu wydania decyzji pierwotnej, a nie były znane organowi (fakt prowadzenia działalności gospodarczej oraz wynajmowania mieszkania matki skarżącego). Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, organ odwoławczy zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił istotę wznowienia postępowania wobec ujawnienia się istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości, a owa odrębność polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. W skardze na powyższą decyzję skarżący wskazał, że nie istniały podstawy do uchylenia decyzji z dnia 14 czerwca 2019 r. Wobec tego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania wznowieniowego. W uzasadnieniu odniósł się do kwestii sporządzania wywiadu środowiskowego pod kierownictwem pracownika organu I instancji oraz swojej sytuacji majątkowej, w tym kwestii prowadzenia przez niego i żonę działalności gospodarczych oraz wynajmu mieszkania należącego do jego matki. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie wskazać przyjdzie, że nie budzi wątpliwości Sądu, iż w sprawie wystąpiła przesłanka uzasadniająca wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją organu I instancji z dnia 14 czerwca 2019 r. Przesłanka ta określona jest w przepisie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Tymi okolicznościami było prowadzenie zarówno przez skarżącego, jak i jego żonę działalności gospodarczych oraz wynajmowanie mieszkania należącego do matki skarżącego. Już sam fakt powzięcia przez organ takich informacji uzasadniał wznowienie postępowania i wydanie postanowienia na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. (postanowienie z dnia 10 marca 2022 r.). Oczywistym jest przy tym, że samo zaistnienie przesłanek wznowieniowych nie stanowi o wadliwym rozstrzygnięciu zawartym w decyzji, w stosunku do której wznowione zostało postępowanie. Zgodnie bowiem z art. 149 § 2 k.p.a., organ po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania ma obowiązek przeprowadzenia postępowania zarówno co do przyczyn wznowienia, jak i co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Zatem kontrola zgodności z prawem ostatecznej decyzji, wobec której wznowiono postępowanie, dokonywana jest właśnie w tym wznowionym postępowaniu. W ocenie Sądu prawidłowo organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia tej opłaty i ustalenia jej wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 649/16; z dnia 23 października 2018 r., sygn. akt I OSK 2819/17). Dodatkowo zauważyć przyjdzie, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów wyraził pogląd, w myśl którego zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli osoba jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt (zob.: uchwała NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17). Sąd w obecnym składzie podziela powyższy pogląd, co oznacza, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Z jednej strony bowiem zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia 14 czerwca 2019 r. (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.), z drugiej zaś strony, po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego zaszły przesłanki do uchylenia decyzji, mocą której zwolniono skarżącego z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Wadliwe bowiem było zwolnienie z obowiązku w sytuacji, gdy obowiązek ten nie został wcześniej ustalony. Można co prawda rozważać, czy w takiej razie nie należałoby, po uchyleniu decyzji pierwotnej, umorzyć postępowanie w przedmiocie zwolnienia z opłaty, której wcześniej nie ustalono. Jednak zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Przy takim brzmieniu przepisu stanowiącego podstawę orzekania w postępowaniu wznowieniowym, zgodzić się można z wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowiskiem, że istotą sprawy było rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Skoro zatem opłaty te nie zostały wcześniej ustalone, to prawidłowo odmówiono wnioskowanego zwolnienia, co jest rozstrzygnięciem co do istoty sprawy, o którym mowa w art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. W świetle powyższego za przedwczesne należy uznać te rozważania organów obydwu instancji, które skupiają się na ocenie spełnienia przesłanek z art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie: Dz. U. z 2023 r., poz. 901). Brak wcześniejszego ustalenia obowiązku ponoszenia przez skarżącego odpłatności za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej uniemożliwia rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia, gdyż nie wiadomo w odniesieniu do jakiego obciążenia miałoby to zwolnienie nastąpić. Wskazać jeszcze wypadnie, że w przypadku ustalenia w odrębnym postępowaniu obowiązku ponoszenia przez skarżącego odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej, nie będzie przeszkód, aby skarżący ponownie ubiegał się o zwolnienie z tych opłat w całości lub w części. Wówczas organ przeprowadzi postępowanie i dokona oceny sytuacji skarżącego na podstawie zebranego materiału dowodowego. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), orzeczono jak w sentencji. Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl