III FSK 1464/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, Protokolant asystent sędziego Karolina Koczywąs, po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ś. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 665/24 w sprawie ze skargi Ś. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 9 lipca 2020 r., nr 2401-IEE1_.711.529.2020.2.AG/116690 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Ś. w K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 14 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 665/24 w sprawie ze skargi Ś. w K. (dalej: Skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) z dnia 9 lipca 2020 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, uchylił zaskarżone postanowienie. Skargę kasacyjną na powyższy wyrok wniósł pełnomocnik Skarżącej, na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm., dalej "p.p.s.a"), wnosząc o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1061 z późn. zm., dalej: K.c.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie trzyletniego terminu przedawnienia należności z tytułu składek członkowskich opłacanych przez lekarzy, podczas gdy przepisy te nie mają zastosowania do tego rodzaju należności, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia DIAS w Katowicach. Skarżąca w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 i 2 p.p.s.a.), nie stwierdził podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, a zarzuty kasacyjne nie podważają prawidłowości zaskarżonego wyroku. Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona. Przedmiotem zaskarżenia jest wyrok na postanowienie wydane w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są wskazane w sposób enumeratywny i stanowią sformalizowany środek prawny służący ochronie zobowiązanego. Wniesienie zarzutów wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania i rozstrzygnięcia. Zarzuty mogą być oparte tylko na podstawach wyczerpująco uregulowanych w art. 33 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 1458, dalej: u.p.e.a.) Konieczność wskazania zarzutów spoczywa na zobowiązanym. Istota sporu sprowadza się do oceny zasadności zarzutu zobowiązanego, dotyczącego nieistnienia egzekwowanego obowiązku z uwagi na przedawnienie należność z tytułu nieopłaconych składek członkowskich na samorząd lekarski. W sprawie tej wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 marca 2024 r., sygn. akt III FSK 4781/21 na mocy którego uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. W uzasadnieniu ww. wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż do należności z tytułu składek członkowskich w izbie lekarskiej, o których mowa w art. 116 ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich (Dz. U. Nr 219, poz. 1708), nie stosuje się art. 70 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (dalej: o.p.). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że składka z tytułu członkostwa w izbie lekarskiej nie jest ani podatkiem, ani opłatą czy też niepodatkową należnością budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego, do których ustalania lub określania uprawnione są organy podatkowe. Nie jest też opłatą skarbową ani żadną z opłat, o których mowa w przepisach o podatkach i opłatach lokalnych. Składka ta nie spełnia też definicji "niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym" w rozumieniu art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 885 z późn. zm.), do których na mocy art. 67 tej ustawy stosuje się odpowiednio przepisy działu III o.p. Nie ma żadnego przepisu, który wskazywałby na możliwość stosowania przepisów działu III o.p., czy też samego art. 70 o.p. do składek z tytułu członkostwa w izbie lekarskiej. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił także, że składka z tytułu członkostwa w izbie lekarskiej, podobnie jak składka z tytułu członkostwa w samorządach zawodowych adwokatów i radców prawnych, nie ma charakteru publicznoprawnego. Przede wszystkim jej opłacanie przez członka izby lekarskiej nie jest obowiązkiem wobec państwa, lecz wobec samorządu zawodowego. Stąd w orzecznictwie wskazuje się, że stosunek, jaki wiąże się z wykonywaniem tego obowiązku, z uwagi na jego majątkowy charakter oraz oparcie stosunków między samorządem a jego członkami na zasadzie równorzędności, jest stosunkiem cywilnoprawnym. Z tych względów NSA w uzasadnieniu wyroków zaznaczył, że podstaw prawnych przedawnienia należności z tytułu składki członkowskiej w izbie lekarskiej należałoby szukać w systemie prawa cywilnego, a nie prawa publicznego. W tym miejscu należy wskazać, iż zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W tych warunkach, stanowiący prawomocne rozstrzygnięcie w sprawie wyrok NSA wraz z przedstawioną w nim wykładnią odnośnych przepisów prawa, wiąże WSA w Gliwicach przy rozpoznaniu sprawy. Skarga kasacyjna wniesiona od orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy, zgodnie z wykładnią dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, oparta na podstawach sprzecznych z wykładnią ustaloną w tej sprawie przez ten Sąd podlega oddaleniu jako, że podstawa skargi kasacyjnej nie jest usprawiedliwiona. W tym stanie rzeczy sugerowane w skardze kasacyjnej naruszenia przepisów prawa materialnego w związku z art. 190 p.p.s.a. uznać należało za chybione. Prawidłowa bowiem była ocena sądu administracyjnego pierwszej instancji związanego stanowiskiem Sądu kasacyjnego, iż uwzględniając wskazówki podane w wyroku NSA, kwestię przedawnienia składek na samorząd zawodowy lekarzy oceniać należy przez pryzmat przepisów prawa cywilnego. Sąd I instancji zasadnie ocenił, iż terminy przedawnienia zobowiązań cywilnoprawnych uregulowane zostały w art. 118 K.c. W brzmieniu obowiązującym od 9 lipca 2018 r., art. 118 K.c stanowi, że jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zakwalifikowanie składek do kategorii świadczeń okresowych, gdyż są stałe, powtarzalne i związane czasem trwania obowiązku ich uiszczania. W konsekwencji Sąd I instancji trafnie uznał, iż do przedawnienia składek na samorząd zawodowy lekarzy stosować należy termin 3 letni. Należy oczywiście także uwzględnić, że w systemie prawa cywilnego przewidziano okoliczności powodujące zawieszenie (art. 121 K.c., art. 122 K.c.) oraz przerwę w biegu przedawnienia (art. 123 K.c.). W myśl art. 123 § 1 pkt 1 K.c., czynnością powodującą przerwę w biegu terminu przedawnienia może być wszczęcie na wniosek wierzyciela, administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Następuje to zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a. poprzez złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej wraz z tytułem wykonawczym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. SNSA Jacek Pruszyński SNSA Dominik Gajewski SWSA(del.) Agnieszka Olesińska