III FZ 368/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 maja 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 1656/21 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 15 listopada 2021 r. nr 2201-IEW2.4261.29.2021.9 UNP: 2401-21-224738 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej postanawia oddalić zażalenie. NSA/post.1 - postanowienie "ogólne"

1. Postanowieniem z 29 maja 2023 r., I SA/Gl 1656/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił M. J. (dalej "strona", "skarżący") przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie tego sądu z 20 marca 2023 r. w przedmiocie wniosku o wyłączenie od orzekania sędziego WSA K. N. oraz asesora WSA A. Z. w sprawie skargi na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 15 listopada 2021 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej. Jako podstawę orzeczenia wskazano art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej "p.p.s.a."). 2. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że postanowieniem z 20 marca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie od orzekania wspomnianych wcześniej osób. Od wskazanego orzeczenia stronie przysługiwało zażalenie, w terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia, o czym skarżący został pouczony. Korespondencja zawierająca przedmiotowe postanowienie została odebrana osobiście przez skarżącego 27 marca 2023 r. W piśmie z 8 kwietnia 2023 r. skarżący złożył zażalenie na postanowienie z 20 marca 2023 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w piątek 31 marca 2023 r. zachorował w godzinach popołudniowych, a w poniedziałek 3 kwietnia 2023 r. uzyskał zwolnienie lekarskie. Jednocześnie wskazał, iż nie był w stanie złożyć zażalenia w terminie z powodu choroby, a czynności tej dokonał niezwłocznie, gdy jego stan zdrowia poprawił się na tyle, by sporządzić pismo procesowe. Do wniosku o przywrócenie terminu skarżący załączył zaświadczenie lekarskie ZUS ZLA, z którego wynika, iż był on niezdolny do pracy od 3 kwietnia 2023 r. do 17 kwietnia 2023 r. W zaświadczeniu wskazano, że chory w okresie niezdolności do pracy mógł chodzić. Rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych za brakiem winy w uchybieniu terminu może przemawiać choroba, ale nie każda, a wyłącznie taka, która miała nagły i obłożny charakter, obiektywnie, całkowicie uniemożliwiająca podjęcie działań albo wyręczenie się inną osobą. Sam fakt choroby, a nawet dysponowanie zwolnieniem lekarskim nie świadczy jeszcze o braku winy w uchybieniu wiążącego stronę terminu. Skarżący nie uprawdopodobnił w żaden inny sposób wpływu stanu zdrowia na niemożność działania, ani nie wykazał, by w okresie choroby nie mógł skorzystać z pomocy innej osoby, co skutkowało odmową przywrócenia terminu do złożenia zażalenia. 3. Pismem z 3 czerwca 2023 r. skarżący złożył zażalenie na postanowienie z 29 maja 2023 r. o odmowie przywrócenia terminu, wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie wniosku lub o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasadzenie kosztów. Skarżący podniósł, że strona od 2019 r. cierpi na okresowe zaburzenia widzenia, wywołane chorobą neurologiczna, co czasami przez okres kilku dni uniemożliwia stronie normalne funkcjonowanie. Strona w okresach choroby istotnie ,,może chodzić'' ale w tym czasie nie widzi w sposób umożliwiający korzystanie z urządzeń elektronicznych (nie widzi liter na ekranie ani też tekstu na papierze) z powodu tzw. widzenia śnieżnego. Fakt ten wynika z załączonej do zażalenia opinii biegłego jak i skierowania na badania specjalistyczne do okulisty w związku z nasileniem się objawów choroby. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Jak wskazuje się w orzecznictwie NSA instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w tych wszystkich sytuacjach, gdy strona nie dokonała w terminie czynności. Wówczas nie kwestionując faktu bezskutecznego upływu terminu, strona uprawdopodobnia brak zawinienia w nieterminowym dokonaniu czynności (zob. np. postanowienie NSA z 28 grudnia 2018 r., sygn. akt II GZ 452/18; opublikowane w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Z powołanego przepisu wynika ponadto, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, co jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym jest podstawowym warunkiem umożliwiającym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie, a przy ocenie czy uchybienie terminu było zawinione należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Ocena uprawdopodobnienia braku winy podlega zawsze ocenie sądu, który rozpoznaje wniosek o przywrócenie uchybionego terminu i przy tej ocenie należy uwzględnić wszystkie istotne okoliczności sprawy. W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości, że skarżący uchybił terminu do złożenia zażalenia. Natomiast istotą sporu jest to czy skarżący uprawdopodobnił, że do uchybienia terminu doszło bez jego winy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowo sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybił terminowi do złożenia zażalenia bez swojej winy. Strona we wniosku o przywrócenie terminu zawarła jedynie ogólne stwierdzenie, że była chora i nie mogła złożyć zażalenia, co potwierdziła zwolnieniem lekarskim. Nie wyjaśniono jednak w żadnym miejscu wniosku jaka choroba wystąpiła u skarżącego, jakie objawy jej towarzyszyły. Strona nie podała w zasadzie żadnego konkretnego wyjaśnienia, z jakiego powodu nie mogła dokonać czynności w terminie, oprócz lakonicznego wskazania na chorobę. Słusznie natomiast zauważył sąd pierwszej instancji, że sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim (jak w niniejszej sprawie), nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Przedstawienie zaświadczenia lekarskiego wskazuje, że istniała przeszkoda do dokonania czynności w postępowaniu (choroba), jednak dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu konieczne jest uwiarygodnienie przez stronę jej niemożności działania mimo dołożenia staranności w przezwyciężaniu takiej przeszkody. W przypadku choroby trzeba zatem wskazać, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu, czego strona we wniosku o przywrócenie terminu w niniejszej sprawie nie uczyniła. Na ocenę Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie prawidłowości zaskarżonego postanowienia sądu pierwszej instancji, nie mają przy tym wpływu nadesłane z zażaleniem dokumenty. Podkreślić należy, że zażalenie nie jest środkiem służącym do uzupełniania złożonego w sprawie wniosku o przywrócenie terminu. Służy ono zainicjowaniu kontroli legalności tego orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Kontrola rozstrzygnięcia, na które wniesiono zażalenie, nie polega na ponownym rozpatrzeniu wniosku, lecz na sprawdzeniu, czy zasadnie, zgodnie z prawem i wymogami racjonalności oraz doświadczenia życiowego, oceniono, że wniosek o takiej a nie innej treści, nie może być uwzględniony. Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji