III OSK 1250/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant: asystent sędziego Przemysław Iżycki po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 2268/21 w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2021 r. nr 436/kadr/21 w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz W. B. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 stycznia 2022 r., II SA/Wa 2268/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi W.B. (dalej: "skarżący") na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 27 kwietnia 2021 r., nr 436/kadr/21, w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów, oddalił skargę. Powyższe orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym sprawy. Wnioskiem datowanym na 16 sierpnia 2017 r. skarżący zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "MSWiA") o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2019 r., poz. 288 z późn. zm., dalej: "ustawa zaopatrzeniowa"). W uzasadnieniu wniosku skarżący szczegółowo opisał przebieg swojej służby. Podał, że w 1979 r. zaproponowano mu pracę w archiwum Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w [...]. Następnie został skierowany do Wyższej Szkoły [...] w [...]. Skarżący wskazał, że postanowił przenieść się do Milicji Obywatelskiej i przez kolejne lata napisał cztery raporty o przeniesienie ze Służby Bezpieczeństwa. Skarżący stwierdził, że w aktach personalnych nie ma odzwierciedlenia tych działań, ani ich konsekwencji, którymi najczęściej były rozmowy dyscyplinujące oraz inne dolegliwości. Dalej wyjaśnił, że w piątym raporcie, który złożył w 1987 r. napisał, że chce zrezygnować ze służby. Dopiero wówczas pozwolono mu na sporządzenie raportu o przeniesienie do Milicji Obywatelskiej. Skonstatował, że "tak naprawdę" w Służbie Bezpieczeństwa pracował cztery lata, poza szkołą oficerską, wykonując tylko w niezbędnym zakresie polecenia przełożonych i cały czas próbując odejść z tej służby. Po przeniesieniu do Milicji Obywatelskiej pracował w Wojewódzkim Sztabie Kierowania, gdzie zajmował się organizacją służby milicyjnej na terenie województwa i nieetatowo pełnił obowiązki oficera dyżurnego Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej. Następnie został mianowany Zastępcą Naczelnika Wydziału Prewencji Komendy Wojewódzkiej Policji w [...]. We wniosku, skarżący zwrócił uwagę na brak zastrzeżeń przełożonych do realizacji powierzanych mu zadań i ponadprzeciętne zaangażowanie w realizację obowiązków służbowych. Zauważył też, że za wkład pracy przy zabezpieczeniu wielu wydarzeń sportowych został odznaczony medalem "Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej". Podniósł również, że w 1996 r. zlecono mu organizację nowej komórki organizacyjnej Komendy Wojewódzkiej Policji, jaką była Policja Sądowa i mianowano jej naczelnikiem. W 1999 r. skarżący został mianowany Komendantem Powiatowym Policji w [...], gdzie pracował trzy lata, po czym został przeniesiony służbowo na stanowisko Komendanta Powiatowego Policji w [...]. Tam pełnił służbę przez kolejne cztery lata. Pełniąc służbę został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi, Brązowym Medalem "Zasłużony dla Pożarnictwa", Złotą Odznaką "Zasłużony Policjant". Skarżący był wielokrotnie nagradzany, otrzymywał liczne pochwały i podziękowania. MSWiA decyzją z 7 października 2019 r., nr 1452/kadr/19, na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, odmówił wyłączenia stosowania wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy. Po rozpoznaniu skargi skarżącego, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrokiem z 23 września 2020 r. II SA/Wa 2663/19, uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd pierwszej instancji uznał, że MSWiA nie przeprowadził rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy pod kątem zastosowania art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, a tym samym naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Sąd zobowiązał organ, aby przy ponownym rozpoznaniu wniosku, poddał indywidualnej ocenie okoliczności przedmiotowej sprawy w świetle art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej. Wydając rozstrzygnięcie, organ ustosunkuje się również do argumentów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także weźmie też pod uwagę, że nie dopełniając obowiązków wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. naraża się na zarzut przekroczenia granic uznania administracyjnego, a w konsekwencji arbitralności i dowolności wydanej decyzji. MSWiA decyzją z 27 kwietnia 2021 r., nr 436/kadr/21, ponownie odmówił wyłączenia stosowania wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. W uzasadnieniu decyzji organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania, po czym stwierdził, że zgodnie z pismem z Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z 21 marca 2017 r., stanowiącym informację o przebiegu służby nr 340410/2017, skarżący pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, w okresie od 31 grudnia 1979 r. do 15 grudnia 1987 r., tj. przez 7 lat, 11 miesięcy i 16 dni, podczas gdy całkowity okres służby wyniósł 26 lat, 1 miesiąc i 21 dni. MSWiA przywołał treść art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, po czym stwierdził, że przepis ten w pierwszym rzędzie nakłada na organ obowiązek weryfikacji spełnienia "przesłanek formalnych", wskazanych w jego pkt 1 ("krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r.") oraz pkt 2 ("rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia"). Organ administracji podniósł, że "krótkotrwałość służby na rzecz państwa totalitarnego" i "rzetelność służby pełnionej po dniu 12 września 1989 r.", nawet z narażeniem zdrowia i życia, nie wystarczają do oceny, czy zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej jest zasadne. MSWiA stwierdził, że służba skarżącego na rzecz totalitarnego państwa wyniosła około 30% ogółu jego służby. W ocenie organu administracji, niemal ośmioletni czas realizacji obowiązków służbowych nie ma charakteru tymczasowego, doraźnego czy epizodycznego, zarówno według kryterium obiektywnego - samego upływu czasu, jak i biorąc pod uwagę typowy przebieg służby funkcjonariusza, w którym często po takim okresie nabywa się pewne uprawnienia związane ze stażem służby, w tym chociażby mianowanie funkcjonariuszem w służbie stałej. MSWiA skonkludował, że skarżący nie spełnił przesłanki określonej w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Odnosząc się do kwestii rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków, w szczególności z narażeniem zdrowia i życia, organ wyjaśnił że nie kwestionuje rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków przez skarżącego w trakcie pełnienia służby po 12 września 1989 r. Z zebranej dokumentacji wynika, że skarżący w toku pełnionej służby w Policji posiadał pozytywne opinie służbowe, był wyróżniany, a także podwyższano mu dodatki służbowe do uposażenia. Minister podkreślił jednak, że sam fakt otrzymywania w czasie pełnienia służby nagród albo innych gratyfikacji nie oznacza jeszcze "szczególnie uzasadnionego przypadku". Niemniej jednak, mając na względzie nadanie skarżącemu wysokiej rangi odznaczeń, w tym w szczególności odznaczenia państwowego, tj. Brązowego Krzyża Zasługi, a także biorąc pod uwagę zajmowanie przez niego wysokich stanowisk, Minister stwierdził, że skarżący legitymuje się wybitnymi osiągnięciami w służbie, wyróżniającymi go na tle pozostałych funkcjonariuszy. Według organu, powyższe nie pozostawało bez znaczenia w zakresie dokonywania oceny, czy sprawę skarżącego można zaliczyć do szczególnie uzasadnionego przypadku, umożliwiającego zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Weryfikując zakres i charakter obowiązków wykonywanych przez skarżącego, organ podał, że realizowane przez Wydziały [...] SB czynności były charakterystyczne dla ustroju państwa totalitarnego, gdyż były ukierunkowane przede wszystkim na zapobieganie dywersji ideologicznej pochodzącej z państw członkowskich NATO oraz krajów kapitalistycznych, która z punktu widzenia ówczesnej władzy niewątpliwie stanowiła szkodliwą dla szerzonych propagandowo komunistycznych ideologię. Następnie MSWiA wskazał, że przez kolejne dwa lata służby, w związku ze zmianami organizacyjnymi, skarżący wykonywał czynności dla Wydziału [...] SB tej samej jednostki organizacyjnej, który był ogniwem terenowym, wykonującym zadania dla Departamentu [...] MSW, zajmującego się ochroną gospodarki, a przy tym również zwalczaniem działalności opozycyjnej na terenie zakładów pracy. MSWiA stwierdził, że skarżący wykonywał pracę o charakterze operacyjnym. Organ dostrzegł, że skarżący brał bezpośredni udział w pacyfikacjach strajków, które miały miejsce po ogłoszeniu stanu wojennego. MSWiA zauważył też, że skarżący podnosił swoje kwalifikacje, jako słuchacz Wyższej Szkoły [...] w [...] i podkreślił, że podczas bycia słuchaczem tej szkoły, skarżący został skierowany do pracy w Wydziale [...] SB w [...]. W ocenie organu, skarżący nie tylko nawiązał stosunek prawny w ramach służby państwowej w czasie trwania ustroju państwa totalitarnego, poprzez realizowanie nałożonych na niego ściśle określonych czynności, lecz wykazywał się również własną inicjatywą mającą na celu umacnianie tego ustroju. MSWiA zwrócił przy tym uwagę na przynależność skarżącego do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Uwzględniając powyższe, MSWiA uznał, że nie sposób zakwestionować faktu, że postawa skarżącego była zindywidualizowanym zaangażowaniem się w działalność typowo charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego. Minister uwzględnił, że skarżący wyrażał chęć zwolnienia się ze służby ze względu na odmowne rozpatrzenie jego raportu dotyczącego przeniesienia do służby w Milicji Obywatelskiej i został przeniesiony ze Służby Bezpieczeństwa na własną prośbę. Zważywszy jednak na fakt, że podjęte przez skarżącego, opisane wyżej działania, miały miejsce dopiero po upływie niemal ośmiu lat od rozpoczęcia służby na rzecz totalitarnego państwa, zdaniem organu, nie miało to kluczowego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem organu, osiągnięcia odnotowane przez skarżącego po 12 września 1989 r. niewątpliwie zasługują na aprobatę, jednakże biorąc pod uwagę jego długotrwałą służbę na rzecz totalitarnego państwa, postawę ideowo-polityczną, a także w szczególności biorąc pod uwagę operacyjny charakter wykonywanych czynności ukierunkowanych na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, w przedmiotowej sprawie nie było podstaw do stwierdzenia szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na wyłączenie stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Skarżący, nie zgadzając się z powyższą decyzją, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. MSWiA wniósł o oddalenie skargi, powołując się w odpowiedzi na skargę na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. WSA w Warszawie wyrokiem z 27 stycznia 2022 r., uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej "p.p.s.a.") oddalił ją. Na wstępie, Sąd pierwszej instancji przytoczył brzmienie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), zgodnie z którym przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Sąd Wojewódzki podał, że z uwagi na aktualny stan epidemiczny i brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, Przewodniczący Wydziału II, który jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej sprawy, zarządzeniem z 25 stycznia 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Po zarządzeniu skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, w powołanych wyżej dwóch pismach z 27 stycznia 2022 r. skarżący podtrzymał i uzupełnił stanowisko w sprawie. Przechodząc do oceny legalności zaskarżonej decyzji, Sąd pierwszej instancji podniósł, że kluczowe było ustalenie, czy MSWiA dokonał prawidłowej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, zgodnej z oceną prawną zawartą w wyroku WSA w Warszawie z 23 września 2020 r., II SA/Wa 2663/19. Jak podał Sąd Wojewódzki, MSWiA błędnie wprawdzie posługiwał się w uzasadnieniu decyzji określeniem "przesłanki formalne" w odniesieniu do kryteriów pomocniczych "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r." Prawidłowo jednak przyjął, iż brak spełnienia któregoś z kryteriów opisanych w pkt 1 i pkt 2 art. 8a ustawy zaopatrzeniowej nie wyłącza automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Zdaniem Sądu pierwszej instancji, MSWiA, wypełniając wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku z 23 września 2020 r., II SA/Wa 2663/19, po pierwsze prawidłowo wyjaśnił, dlaczego w przypadku skarżącego nie było podstaw do stwierdzenia, że pełnił "krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r.", a po drugie należycie rozważył, czy w przypadku skarżącego zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", pozwalający na wyłączenie stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. W uzasadnieniu decyzji organ zawarł przekonujące uzasadnienie, dlaczego stwierdził brak możliwości zastosowania tego wyłączenia w realiach przedmiotowej sprawy. Sąd pierwszej instancji uznał, że kontrola zaskarżonej decyzji MSWiA z 27 kwietnia 2021 r. nie dała podstaw do stwierdzenia, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, zaś stwierdzone naruszenie prawa materialnego, polegające na wadliwej interpretacji kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", nie miało wpływu na wynik sprawy. Brak jest podstaw do uznania, że w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono wszystkich kwestii mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Uzasadnienie decyzji organu, według Sądu Wojewódzkiego, odpowiada prawu. Z rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji nie zgodził się skarżący i w skardze kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi: - naruszenie art. 10 p.p.s.a w zw. z art. 90 p.p.s.a, art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. oraz art. 133 §1 p.p.s.a., poprzez rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w okolicznościach sprawy pozbawiających stronę możliwości obrony jej praw, co nastąpiło w związku ze skierowaniem sprawy (tuż przed rozprawą) na posiedzenie niejawne, nie poinformowaniem ani pełnomocnika, ani skarżącego o tym fakcie, pozbawieniem strony możliwości przedstawienia stanowiska, twierdzeń, wyjaśnień na rozprawie, a także uniemożliwiło przedstawienie pełnego stanowiska na piśmie (chociażby na skrzynkę w epuap) przed wydaniem wyroku. W okolicznościach niniejszej sprawy narusza to podstawowe uprawnienia procesowe strony skarżącej oraz skutkuje nieważnością postępowania. Działania pozbawiające stronę możliwości obrony jej praw naruszają również prawo skarżącego do sądu oraz do obrony gwarantowane przez Konstytucję RP (art. 42 ust. 2), jak i Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (art. 6), - naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 151 p.p.s.a., poprzez oddalenie przez WSA skargi skarżącego w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1. k.p.a. oraz art. 80. k.p.a., polegającym na niedostatecznym zebraniu materiału dowodowego w sprawie oraz niepełnym rozeznaniu zebranego materiału dowodowego, niewłaściwej ocenie stanu faktycznego w szczególności faktów i dowodów świadczących o szczególnie uzasadnionym przypadku (o którym świadczy całokształt okoliczności i dowodów przedstawionych w sprawie), wybiórczej ocenie dowodów, wyciągnięciu z materiału dowodowego wniosków z niego nie wynikających, sprzecznych z doświadczeniem życiowym, praktyką, sprzecznych z materiałem dowodowym; jak również została wydana z naruszeniem art. 7b i 8 k.p.a., poprzez naruszenie zasady proporcjonalności, poprzez brak rozważenia słusznego interesu skarżącego (prawa do wypracowanej w trudnych, niebezpiecznych warunkach emerytury) w relacji do interesu społecznego, a tym samym zastosowanie przepisu ustawy (art. 8a) de facto wbrew woli Ustawodawcy, a także wydana została z naruszeniem przepisów art. 6 k.p.a. stanowiącego o zasadzie praworządności poprzez nieuwzględnienie rzeczywistej treści przepisu prawa powszechnie obowiązującego w odniesieniu do pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa", przesłanki "krótkotrwałości", do pojęcia "szczególnego przypadku" wskazanej w treści art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, a tym samym wydanie decyzji administracyjnej z przekroczeniem granic prawa. Sąd pierwszej instancji zaakceptował dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego w zakresie oceny czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, która dokonana została z przekroczeniem dopuszczalnych granic w ramach uznania administracyjnego, - naruszenie art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi mimo, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego z uwagi na błędną wykładnię pojęć zawartych w art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, a w konsekwencji odmowę wyłączenia stosowania wobec skarżącego przepisów ustawy, pomimo okoliczności sprawy świadczących o istnieniu podstaw ich wyłączenia, - naruszenie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, poprzez nieuwzględnienie rzeczywistej treści przepisu prawa powszechnie obowiązującego w odniesieniu do pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa", przesłanki "krótkotrwałości", do pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie zaskarżonego orzeczenia, rozpoznanie skargi i w konsekwencji uchylenie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 27 kwietnia 2021 r. Kasator wnioskował także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za dwie instancje i rozpoznanie sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona argumentacja służąca wykazaniu zasadności przedstawionych w skardze zarzutów. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Najdalej idący zarzut skargi kasacyjnej zmierzający do podważenia prawidłowości sposobu prowadzenia postępowania przez Sąd pierwszej instancji, opiera się na twierdzeniu, że w sprawie doszło m. in. pozbawienia strony możliwości obrony swoich praw, poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Podkreślenia wymaga, że przesłankę tę, jak wskazano na wstępie, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnia z urzędu, co pozwala mu na szerszą niż przedstawiona w zarzucie ocenę sprawy. Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie uprawnienia przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno zatem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Do takich należy z pewnością zaliczyć obowiązek zawiadomienia strony o terminie posiedzenia jawnego na co najmniej siedem dni przed terminem posiedzenia, z uwzględnieniem przypadków pilnych (art. 91 § 2 p.p.s.a.). Wyznaczenie rozprawy nie musi być poprzedzone stosownym wnioskiem strony, ponieważ posiedzenia (rozprawy) przewodniczący wyznacza z urzędu. Jak podkreśla się w orzecznictwie, przeprowadzenie rozprawy z naruszeniem dyspozycji art. 91 § 2 p.p.s.a. może, w zależności od okoliczności sprawy, stanowić przesłankę nieważności, określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (pozbawienie strony możliwości obrony swych praw) lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Brak zawiadomienia o terminie posiedzenia jawnego z reguły prowadzi jednak do pozbawienia strony możności obrony swych praw (por. wyroki NSA z: 25 października 2005 r., FKS 2405/04, 23 lipca 2014 r., II FSK 3257/12, 13 października 2017 r., I OSK 2711/16 i 15 maja 2019 r., II OSK 1627/17). Podkreślenia również wymaga, że prawo do rzetelnego procesu sądowego w świetle art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) obejmuje prawo stron procesu do przedstawienia uwag mających ich zdaniem znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Celem Konwencji nie jest gwarantowanie praw teoretycznych lub iluzorycznych, ale praw rzeczywistych i skutecznych. Prawo to jest skuteczne tylko w razie faktycznego wysłuchania ich przez sąd, a więc właściwego uwzględnienia. Z art. 6 wynika obowiązek sądu dotyczący właściwego zbadania przedstawionych wniosków, argumentów i dowodów, bez przesądzania ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (por. Perez przeciwko Francji - wyrok ETPC z 12 lutego 2004 r., skarga nr 47287/99, [w:] M.A. Nowicki, Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 1999-2004, Zakamycze, 2005, s. 682). Nie można także pominąć, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej jest dopuszczalne i samo w sobie nie stanowi naruszenia podstawowych uprawnień procesowych strony. Prawo do publicznej rozprawy nie ma bowiem charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu nie tylko na podstawie art. 45 ust. 2 Konstytucji, ale również ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skoro bowiem jednym z elementów prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) jest prawo do jawnego postępowania sądowego, to należy uznać, że prawo to może być ograniczone na ogólnych warunkach przewidzianych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, a zatem ze względu na m.in. zdrowie publiczne (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2022 r., II OSK 1802/21). Odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej powinno jednak następować z zachowaniem wymogu rzetelnego procesu sądowego. Za najważniejsze dla zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego należy uznać zagwarantowanie prawa do obrony (por. wyroki NSA z: 2 czerwca 2021 r., III OSK 3462/21; 12 kwietnia 2022 r., II OSK 1802/21). W warunkach stanu epidemii, w jakich zostało wydane zarządzenie o przeprowadzeniu posiedzenia niejawnego w rozpoznawanej sprawie, prawo do obrony powinno być zagwarantowane przede wszystkim przez powiadomienie stron o posiedzeniu niejawnym i umożliwienie im zajęcia stanowiska w formie pisemnej. Przyjąć należy, że jeżeli o rozprawie jawnej trzeba zawiadomić strony co najmniej siedem dni przed terminem posiedzenia (art. 91 § 2 p.p.s.a.), to zasadnym jest założenie co najmniej takiego terminu na wypowiedzenie się strony w formie pisemnej przed rozpoczęciem posiedzenia w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że już samo zbyt późne zawiadomienie strony o terminie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, uniemożliwiające przedstawienie stanowiska w sprawie, wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z: 16 marca 2022 r., I OSK 1142/21, 2 czerwca 2021 r., III OSK 3462/21). Wskazując na powyższe, należało poddać ocenie, czy pomimo uprawnionego skierowania sprawy przez przewodniczącego wydziału do jej rozpoznania na posiedzeniu niejawnym z uwagi na obowiązujący stan epidemii, strona zachowała swoje uprawnienia w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji, przede wszystkim do przedstawienia swojego stanowiska w sprawie. Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny na posiedzeniu jawnym na rzecz posiedzenia niejawnego winno następować z zachowaniem standardu ochrony praw stron i uczestników, jakim jest powiadomienie ich o zmianie trybu rozpoznania sprawy i umożliwienie pisemnego zajęcia stanowiska w sprawie w określonym terminie. W okolicznościach sprawy istotną jest okoliczność, że pomimo obowiązującego od 20 marca 2020 r. stanu epidemii zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z 21 grudnia 2021 r. została ona wyznaczona na rozprawę, której termin określono na 27 stycznia 2022 r., g. 09:30, sale F. Skarżący pismem z 22 grudnia 2021 r., doręczonym 11 stycznia 2022 r., został zawiadomiony o terminie rozprawy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 25 stycznia 2022 r. sprawa została zdjęta z wokandy posiedzenia jawnego i w związku z aktualnym stanem epidemiologicznym i niemożnością przeprowadzenia rozprawy przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w zw. z § 1 pkt 3 zarządzenia nr 12 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 maja 2021 r. w sprawie organizacji pracy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-CoV-2, zarządzono o przeprowadzeniu w niniejszej sprawie 27 stycznia 2022 r. posiedzenia niejawnego. W aktach sprawy brak jest notatki służbowej, nie ma także żadnego innego dokumentu, z którego wynikałoby, że skarżący o tej okoliczności został poinformowany. W mailu pełnomocnika skarżącego z 27 stycznia 2022 r. wskazano, że po przybyciu do gmachu Sądu przed terminem rozprawy skarżący i jego pełnomocnik uzyskali informację, że rozprawy odbywają się wyłącznie w trybie niejawnym. Zaskoczeni tą sytuacją złożyli o godz. 9. 40 na biurze podawczym stanowisko skarżącego przygotowane celem przedstawienia na rozprawie oraz notatkę pełnomocnika skarżącego sporządzoną w tym samym celu. Analiza przedstawionych okoliczności faktycznych wskazuje, że skarżący w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji został pozbawiony możliwości obrony swoich praw. Okoliczność, że sprawa została ostatecznie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza, że strona mogła przed wydaniem wyroku bronić swoich praw. Rzeczą Sądu było takie zorganizowanie postępowania, aby to uprawnienie strony w sposób należyty zapewnić. Tymczasem Sąd zmieniając formę posiedzenia, na którym miała być rozpoznana sprawa, nie zagwarantował, ani nie pouczył skarżącego o uprawnieniu do wypowiedzenia się na piśmie. Z uwagi na brak poinformowania skarżącego o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, niezbędna była refleksja Sądu i szczegółowe zbadanie, czy wszystkie uprawnienia procesowe skarżącego zostały zachowane. To jednak nie nastąpiło. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło bez zachowania uprawnienia strony do przedstawienia swojego stanowiska w sprawie, co wypełnia przesłankę z art. 185 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Wprawdzie skarżący przedstawił swoje stanowisko na piśmie, którego jednak nie można uznać za pismo procesowe w sprawie, a do którego odwołuje się Sąd w uzasadnieniu skarżonego wyroku, to jednak z akt sprawy nie wynika aby Sąd z tym pismem mógł się zapoznać przed wydaniem wyroku. Nie wskazuje na to zwłaszcza godzina, na którą wyznaczono posiedzenie i godzina złożenia pisma na biurze podawczym, uwzględniając dodatkowo obowiązująca wówczas procedurę postępowania z pismami złożonymi na biurze podawczym. W konsekwencji prowadzić to musi do stwierdzenia nieważności postępowania, jakie toczyło się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej na tym etapie postępowania byłaby przedwczesna. Stwierdzenie pozbawienia strony możności obrony jej praw w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji stwarza sytuację, w której sąd odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyroki NSA z: 21 lutego 2006 r., II GSK 378/05, 11 lipca 2017 r., II OSK 2024/16, 28 listopada 2017 r., II GSK 1109/16). Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. O kosztach postępowania orzeczono w myśl art. 203 pkt 1 p.p.s.a.