III OSK 2672/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1156/23 w sprawie ze skargi M. D. na pismo Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z dnia 7 kwietnia 2023 r. nr 2999/23 w przedmiocie nadania pracowniczego przydziału mobilizacyjnego postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1156/23 Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. D. (skarżąca) na pismo Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z dnia 7 kwietnia 2023 r. nr 2999/23 w przedmiocie nadania pracowniczego przydziału mobilizacyjnego. W sprawie przyjęto następujący stan faktyczny i prawny. Kartą mobilizacyjną wydaną [...] października 2022 r. przez Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji [...], na podstawie art. 531 ust. 5, 6, 8 i 9 w związku z art. 535 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2022 r., poz. 655), nadano skarżącej pracowniczy przydział mobilizacyjny na określone w karcie mobilizacyjnej stanowisko. W piśmie z 25 stycznia 2023 r. skarżąca oświadczyła, że nie wyraża zgody na nadanie pracowniczego przydziału mobilizacyjnego, co wynika z konieczności sprawowania opieki nad małym dzieckiem. Jak wskazano w notatce Szefa Zarządu Zasobów Osobowych C-1 z 27 lutego 2023 r. nr 6803/23, ww. karta mobilizacyjna została odczytana skarżącej 22 lutego 2023 r., co oznacza nadanie pracowniczego przydziału mobilizacyjnego. W piśmie z 8 marca 2023 r. skarżąca odwołała się od "decyzji" z dnia 27 lutego 2023 r. nr 6803/23 dotyczącej nadania jej pracowniczego przydziału mobilizacyjnego. W odpowiedzi na powyższe Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji w piśmie z 7 kwietnia 2023 r. nr 2999/23 poinformował stronę o treści przepisów ustawy o obronie Ojczyzny regulujących nadawanie pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych i stwierdził, że skarżąca spełnia wymogi formalne do nadania takiego przydziału. Skarżąca w piśmie z 12 maja 2023 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, wskazując, że jej przedmiotem jest pismo (określone przez skarżącą jako decyzja) Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z 7 kwietnia 2023 r. nr 2999/23. Skarżąca podniosła, że złożyła odwołanie od decyzji (w formie notatki służbowej) nadania jej pracowniczego przydziału mobilizacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, podnosząc, że karta mobilizacyjna nie ma charakteru decyzji administracyjnej i nie przysługuje od niej odwołanie, co wynika z treści art. 531 ustawy o obronie Ojczyzny. W piśmie procesowym z 9 listopada 2023 r. skarżąca podtrzymała swoją skargę i podkreśliła, że droga sądowa w niniejszej sprawie jest dopuszczalna, co wynika z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Trudno bowiem wyobrazić sobie, aby prawo do sądu nie obejmowało w państwie prawa tak poważnego wkroczenia w prawa jednostki, jakim jest nadanie pracowniczego przydziału mobilizacyjnego. Na rozprawie w dniu 11 czerwca 2024 r. pełnomocnik organu podniósł, że w sprawach nadawania pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych prawodawca nie przewidział żadnej drogi zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skarga podlegała odrzuceniu, choć Sąd nie podzielił podnoszonych przez organ w toku postępowania argumentów, że ustawodawca nie przewiduje możliwości zaskarżenia do sądu administracyjnego aktu nadania pracowniczego przydziału mobilizacyjnego. Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem skargi do Sądu skarżąca uczyniła pismo Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z dnia 7 kwietnia 2023 r. nr 2999/23, które to pismo, w ocenie skarżącej, stanowi w istocie decyzję administracyjną. Tego stanowiska Sąd nie podzielił, bowiem ustawa o obronie Ojczyny nie przewiduje wydawania decyzji administracyjnych w sprawie nadawania pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych. Wręcz przeciwnie, zarówno z przepisów ustawy o obronie Ojczyzny, jak i rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 2017 r. w sprawie przydziałów mobilizacyjnych i pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 725 ze zm.), które obowiązywało w dniu nadania skarżącej pracowniczego przydziału mobilizacyjnego, wynika, że kwestie dotyczące przydziałów mobilizacyjnych nie są rozpatrywane przez organy wojskowe w takiej formie. Sąd przytoczył treść art. 2 pkt 23, art. 531 ust. 5, art. 531 ust. 8, art. 531 ust. 9, art. 531 ust. 10 ustawy o obronie Ojczyzny, wskazując, że ustawa ta nie przewiduje, by nadawanie pracowniczego przydziału mobilizacyjnego następowało w formie decyzji administracyjnej, a w szczególności by decyzję administracyjną stanowiła karta mobilizacyjna. Zdaniem Sądu, brak jest przepisów powszechnie obowiązującego prawa, które przyznawałyby organom kompetencję do wydawania decyzji administracyjnych w sprawie nadawania pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych. W związku z powyższym w ustawie o obronie Ojczyzny nie przewidziano również, by od nadanego w formie karty mobilizacyjnej pracowniczego przydziału mobilizacyjnego przysługiwało stronie prawo do wniesienia odwołania. Następnie Sąd wskazał, że zaskarżone pismo, stanowiące odpowiedź organu na "odwołanie" skarżącej od notatki Szefa Zarządu Zasobów Osobowych C-1 z dnia 27 lutego 2023 r. nr 6803/23, nie stanowi z tych przyczyn decyzji administracyjnej w rozumieniu art. 3 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu, pismo Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z dnia 7 kwietnia 2023 r. nr 2999/23 nie należy również do aktów i czynności wymienionych w 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Tego rodzaju akty lub czynności charakteryzują się bowiem tym, że mają charakter publicznoprawny, są podejmowane w sprawie indywidualnej, skierowane są do oznaczonego podmiotu oraz dotyczą uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu. Samo zaś uprawnienie lub obowiązek, którego akt lub czynność dotyczy, winno być określone w przepisie prawa powszechnie obowiązującego. Podstawowym wyznacznikiem poddania danego aktu lub czynności kognicji sądu administracyjnego jest to, że zostaje on dokonany w ramach pełnienia przez podmiot funkcji administracji publicznej. Zdaniem Sądu, należy zgodzić się ze skarżącą, że akt nadania pracowniczego przydziału mobilizacyjnego może zostać uznany za akt określony w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. i jako taki podlegający kontroli sądowoadministracyjnej. Akt ten bowiem ma charakter publicznoprawny, indywidualny, jest skierowany do oznaczonego podmiotu i kształtuje prawa i obowiązki tego podmiotu. Jednak nadanie pracowniczego przydziału mobilizacyjnego następuje w formie karty mobilizacyjnej i to ten akt spełnia wyżej określone wymogi pozwalające uznać go za akt podlegający kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Tego rodzaju aktem kształtującym prawa i obowiązki strony nie jest natomiast zaskarżone w niniejszej sprawie pismo z dnia 7 kwietnia 2023 r., które ma charakter wyłącznie informacyjny. Zawiera ono jedynie informację o tym, jakie jest stanowisko organu w sprawie uprzednio nadanego już skarżącej pracowniczego przydziału mobilizacyjnego, a także przytoczenie obowiązujących w tym zakresie przepisów. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca i w skardze kasacyjnej zarzuciła mu naruszenie prawa materialnego: 1) art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: "p.p.s.a.", w zw. z art. 2 pkt 23 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny w zw. z art. 531 ust. 5 i 8-12 ustawy o obronie Ojczyzny poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż nadanie pracownikowi resortu obrony narodowej pracowniczego przydziału mobilizacyjnego nie następuje w formie decyzji administracyjnej, gdy tymczasem nadanie pracownikowi resortu obrony narodowej pracowniczego przydziału mobilizacyjnego następuje właśnie w formie decyzji administracyjnej; 2) art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 2 pkt 23 ustawy o obronie Ojczyzny w zw. z art. 531 ust. 5 i 8-12 ustawy o obronie Ojczyzny poprzez błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż zaskarżone pismo Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z siedzibą w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2023 r. nr 2999/23 w przedmiocie nadania pracowniczego przydziału mobilizacyjnego nie miało charakteru decyzji administracyjnej, lecz miało jedynie charakter informacyjny; 3) art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 2 pkt 23 ustawy o obronie Ojczyzny w zw. z art. 531 ust. 5 i 8-12 ustawy o obronie Ojczyzny poprzez błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż zaskarżone pismo Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z siedzibą w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2023 r. nr 2999/23 w przedmiocie nadania pracowniczego przydziału mobilizacyjnego nie miało charakteru aktu bądź czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., lecz miało jedynie charakter informacyjny. W oparciu o przytoczone zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym oraz o zasądzeniu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności, odnosząc się do wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, należy podkreślić, że zgodnie z art. 182 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Ponieważ zaskarżone rozstrzygnięcie stanowi tego rodzaju postanowienie, a Sąd nie jest związany w tym zakresie wnioskiem strony, uwzględniając zasadę szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania (art. 7 p.p.s.a.). Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu. Stanowisko Sądu I instancji przyjęte w niniejszej sprawie jest prawidłowe. Przedmiotem zaskarżenia skarżąca uczyniła w niniejszej sprawie pismo Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z dnia 7 kwietnia 2023 r. nr 2999/23. Nie ulega wątpliwości, że pismo to stanowiło odpowiedź organu na pismo skarżącej w sprawie pracowniczego przydziału mobilizacyjnego i miało charakter informacyjny. Zgodnie z art. 2 pkt 29 ustawy o obronie Ojczyzny przydział mobilizacyjny to imienne wyznaczenie żołnierza zawodowego, osoby będącej w rezerwie, na stanowisko służbowe określone etatem czasu wojennego, zgodnie z wymaganiami kwalifikacyjnymi oraz predyspozycjami określonymi dla tego stanowiska. W myśl art. 531 ust. 5 ustawy o obronie Ojczyzny pracownikom resortu obrony narodowej nadaje się pracownicze przydziały mobilizacyjne na stanowiska określone w etacie jednostki wojskowej albo komórki organizacyjnej występujące w czasie wojny. Przydziały mobilizacyjne oraz pracownicze przydziały mobilizacyjne nadaje oraz uchyla szef wojskowego centrum rekrutacji, działając w porozumieniu z dowódcą jednostki wojskowej, a w przypadku stanowisk określonych w etacie komórek organizacyjnych, w porozumieniu z Dyrektorem Generalnym urzędu obsługującego Ministra Obrony Narodowej (art. 531 ust. 8 ustawy o obronie Ojczyzny). Z kolei po myśli art. 531 ust. 9 ustawy o obronie Ojczyzny nadanie przydziału mobilizacyjnego oraz pracowniczego przydziału mobilizacyjnego następuje w formie karty mobilizacyjnej. Osoba, której nadano przydział mobilizacyjny lub pracowniczy przydział mobilizacyjny, jest obowiązana przyjąć kartę mobilizacyjną. W art. 531 ust. 10 ustawy o obronie Ojczyzny wskazano, że w karcie mobilizacyjnej określa się co najmniej datę jej wydania, organ wydający, dane osobowe żołnierza rezerwy, pracownika lub innej osoby niebędącej pracownikiem, w tym stopień wojskowy, imię i nazwisko, dane jednostki wojskowej albo komórki organizacyjnej, w tym nazwę, adres, numer mobilizacyjny, pododdział, przydział mobilizacyjny lub pracowniczy przydział mobilizacyjny, a także termin i miejsce stawienia się do jednostki wojskowej albo komórki organizacyjnej, pouczenie o skutkach uchylania się odpowiednio od obowiązku służby wojskowej lub pracy, sposób postępowania w przypadku utraty karty oraz w przypadku niemożliwości stawienia się w miejscu określonym w tej karcie, a także wykaz przedmiotów użytku osobistego, które żołnierz rezerwy, pracownik lub inna osoba niebędąca pracownikiem powinna zabrać ze sobą, stawiając się do jednostki wojskowej albo komórki organizacyjnej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. W art. 531 ust. 7 ustawy o obronie Ojczyzny zawarto natomiast wyłączenia od nadania pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych, których nie nadaje się osobom, które: 1) nie ukończyły 18 lat życia; 2) ukończyły 60 lat życia, z wyjątkiem osób zatrudnionych w jednostce wojskowej albo komórce organizacyjnej, które wyraziły zgodę na nadanie im tego przydziału; 3) posiadają nadany przydział mobilizacyjny; 4) są sędziami, asesorami sądowymi lub prokuratorami; 5) są funkcjonariuszami Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Służby Więziennej, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Ochrony Kolei, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej lub pracownikami specjalistycznych uzbrojonych formacji ochronnych w jednostkach organizacyjnych podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez ministrów, kierowników urzędów centralnych, wojewodów, Prezesa Narodowego Banku Polskiego oraz Krajową Radę Radiofonii i Telewizji; 6) są wyłączone od obowiązku pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny; 7) zostały uznane za trwale lub długotrwale niezdolne do pracy w gospodarstwie rolnym na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników lub za całkowicie niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji albo całkowicie niezdolne do pracy na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub zaliczone do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności albo umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zauważyć należy, że ustawa o obronie Ojczyzny nie przewiduje, by nadawanie przydziału mobilizacyjnego następowało w formie decyzji administracyjnej, a w szczególności, by decyzję administracyjną stanowiła karta mobilizacyjna. W niniejszej sprawie karta mobilizacyjna z [...] października 2022 r. zawierająca pracowniczy przydział mobilizacyjny została odczytana skarżącej w dniu 22 lutego 2023 r., co wynika z treści notatki znajdującej się w aktach administracyjnych. W aktach administracyjnych znajduje się również oświadczenie skarżącej z 25 stycznia 2023 r., w którym nie wyraża ona zgody na nadanie pracowniczego przydziału mobilizacyjnego z uwagi na jej sytuację rodzinną. Skarżąca wskazuje, że jest samotnym rodzicem, jej rodzice nie żyją, a zatem musi sprawować osobiście opiekę nad dzieckiem (data ur. 15.07.2018 r.) Z kolei pismem z 8 marca 2023 r. skarżąca złożyła "odwołanie od decyzji dotyczącej nadania Pracowniczego Przydziału Mobilizacyjnego". Zaskarżonym pismem z 7 kwietnia 2023 r. nr 2999/23 dotyczącym "odwołania od decyzji dotyczącej nadania pracowniczego przydziału mobilizacyjnego" Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji poinformował skarżącą o treści art. 531 ust. 7 ustawy o obronie Ojczyzny, wyjaśnił, że spełnia wymogi formalne do nadania pracowniczego przydziału mobilizacyjnego, wskazał, że przysługuje jej dodatek za pracowniczy przydział mobilizacyjny, przytoczył treść art. 531 ust. 9 ustawy o obronie Ojczyzny oraz poinformował o regulacji zawartej w art. 685 ww. ustawy. Analiza treści powyższego pisma nie pozwala na przyjęcie, że jest to decyzja administracyjna utrzymująca w mocy nadanie przydziału mobilizacyjnego. Tak skonstruowane pismo stanowi jedynie pismo o charakterze informacyjnym, które nie podlega zaskarżeniu. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, iż kontrola działalności administracji publicznej podejmowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.), postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.) oraz inne niż określone w punktach 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Ponadto, jak stanowi art. 3 § 3 p.p.s.a., sądy administracyjne orzekają w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Przytoczone przepisy wyznaczają zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego oraz zakres rzeczowy postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny w trakcie wykonywania kontroli administracji publicznej zobowiązany jest ustalić, czy zaskarżony akt podjęty przez organ administracji mieści się w zakresie właściwości sądu administracyjnego. Jak trafnie przyjął Sąd I instancji, pismo Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z dnia 7 kwietnia 2023 r. nie należy do żadnej z kategorii spraw wskazanych w powołanych przepisach, ma bowiem charakter informacyjny, a zatem wniesiona skarga jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu. W szczególności wskazane pismo organu, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, nie jest decyzją administracyjną, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., ani innym aktem lub czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 p.p.s.a., które podlegałoby zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Odnosząc się do twierdzeń strony skarżącej kasacyjnej, wyjaśnić należy, iż decyzja administracyjna to jednostronna czynność prawna organu administracji publicznej posiadająca odpowiednią formę. Decyzję administracyjną jako oświadczenie woli organu administracji publicznej należy odróżniać od innych prawnie doniosłych czynności, które są oświadczeniami wiedzy organu administracji publicznej. Do oświadczeń wiedzy należą niewątpliwie udzielane przez organ informacje o stanie faktycznym i prawnym sprawy administracyjnej. Udzielenie informacji nie jest czynnością prawną, a tym bardziej nie jest aktem administracyjnym, ponieważ brak tu woli organu administracji publicznej skierowanej na wywołanie skutków prawnych (wyrok NSA w Poznaniu z 20.12.1984 r., SA/Po 1049/84, CBOSA). Skoro zatem w zaskarżonym piśmie udzielono skarżącej informacji o obowiązujących w zakresie pracowniczego przydziału mobilizacyjnego regulacjach prawnych, to trafnie Sąd I instancji uznał, że pismo to stanowi jedynie oświadczenie wiedzy organu. Tym samym zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 2 pkt 23 ustawy o obronie Ojczyzny w zw. z art. 531 ust. 5 i 8-12 ustawy o obronie Ojczyzny oraz art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 2 pkt 23 i art. 531 ust. 5 i 8-12 ustawy o obronie Ojczyzny okazały się niezasadne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.