III OSK 5556/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędzia del. WSA Maciej Kobak Protokolant: asystent sędziego Marita Sikora po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości C. sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 902/20 w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości C. sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 8 maja 2020 r., nr SKO.OŚ/4170/282/2018 w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 2 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 902/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: Sąd I instancji, WSA) oddalił skargę Syndyka masy upadłości C. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: Kolegium, SKO, organ II instancji) z 8 maja 2020 r., nr SKO.OŚ/4170/282/2018 w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się Syndyk masy upadłości C. sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej: skarżący kasacyjnie) i w skardze kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym naruszenie art. 26 ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (dalej: ustawa o odpadach) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżący jest posiadaczem odpadów zalegających na nieruchomości znajdującej się w K. przy ul. [...] oraz że w sprawie doszło do obalenia domniemania, zgodnie z którym to władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na wskazanej nieruchomości. Ponadto zarzucono zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) naruszenie art. 153 p.p.s.a, poprzez uznanie przez Sąd I instancji, iż organ II instancji przy ponownym merytorycznym rozpatrywaniu sprawy administracyjnej w pełni sprostał wszystkim wskazaniom, o jakich mowa w treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 23 maja 2018 r. (sygn. akt II SA/Kr 416/18), w sytuacji, gdy zdaniem skarżącego organ II instancji ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę nie zastosował się do wskazań określonych w przedmiotowym wyroku; 2) z ostrożności procesowej - naruszenie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a., poprzez brak zawieszenia z urzędu przedmiotowego postępowania w sytuacji, gdy w stosunku do skarżącego zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości. Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący kasacyjnie wniósł o uwzględnienie przedmiotowej skargi kasacyjnej w całości oraz uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, rozpoznanie przedmiotowej sprawy na rozprawie, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości do czasu prawomocnego rozpoznania przedmiotowej sprawy oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Zdaniem skarżącego kasacyjnie w toku postępowania administracyjnego, a co Sąd I instancji również przyjmuje za bezsporne, nie wykazano, aby to skarżący był posiadaczem odpadów. Generalnie jedynym argumentem przemawiającym za takim uznaniem przez organy administracyjne jest przekazanie odpadów przez skarżącego osobie, która zdaniem organów prowadzących postępowanie nie posiada odpowiednich uprawnień lub zezwoleń na zagospodarowanie odpadami. Wobec tego wskazano na okoliczności faktyczne tego typu, że skarżący nie jest władającym powierzchnią ziemi, nie posiada i także wcześniej nie posiadał żadnego tytułu prawnego do nieruchomości znajdującej się przy ul. [...] w K. Z kolei odpady zostały zdeponowane przez M.K., zaś osobą wykonującą transport był M.M. Jak wskazuje Sąd I instancji, okoliczności te znajdują pełne potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym sprawy i nie są przedmiotem jakiegokolwiek sporu. Prowadzi to do wniosku, że to nie skarżący, a jedna z wymienionych powyżej osób, lub w razie ewentualnego uznania przez Sąd II instancji braku przełamania domniemania określonego w przepisie art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach - posiadacz nieruchomości, powinien zostać uznany za podmiot zobowiązany do usunięcia odpadów z miejsca ich położenia. Zauważono również, że nawet w razie uznania, iż w pewnym momencie, przed przekazaniem odpadów innym podmiotom, skarżący był ich posiadaczem, to adresatem nakazu usunięcia odpadów jest aktualny ich posiadacz, a takim z całą pewnością nie jest skarżący, a przynajmniej okoliczność tego typu nie została wykazana w toku prowadzonego postępowania, co ewentualnie powinny uczynić organy administracji publicznej, aby skutecznie zobowiązać skarżącego do usunięcia zalegających odpadów. Zdaniem skarżącego kasacyjnie wskazane okoliczności w żaden sposób nie przemawiają za tym, aby skarżącego można było uznać za posiadacza odpadów, czego rezultatem jest także brak możliwości uznania skarżącego za podmiot odpowiedzialny do usunięcia odpadów znajdujących się na terenie nieruchomości przy ul. [...] w K. Uzasadniając zarzut dotyczący naruszenia art. 153 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie wskazał, że zgodnie ze wskazaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 23 maja 2018 r., organ II instancji przy ponownym rozpatrzeniu przedmiotowej sprawy powinien dokładnie ustalić, co przesądziło o konkretnym zakwalifikowaniu odpadów do danej grupy. Organ II instancji nie sprostał takiemu obowiązkowi, co błędnie przyjął również Sąd I instancji. Skarżący kasacyjnie wskazał, że organ II instancji powinien ustalić rodzaj odpadów w sposób nade wszystko kategoryczny i niebudzący żadnych wątpliwości oraz wskazać, czym konkretnie kierował się przy ustalaniu takiej kwestii. Jednakże organ ten nie podjął się przeprowadzenia nowych czynności, które stanowiłyby pełne uzupełnienie zebranego do tej pory materiału dowodowego i przesądziły o takim zakwalifikowaniu odpadów. W ocenie skarżącego kasacyjnie, sam fakt podjęcia określonych dodatkowych działań nie oznacza jeszcze sprostania zobowiązaniu wskazanemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 23 maja 2018 r., bowiem znaczenie ma również wpływ takich działań na konkretne ustalenia poczynione w toku postępowania administracyjnego. Z uzasadnienia decyzji organu II instancji wprost wynika, iż zostały poczynione dodatkowe czynności, w tym przeprowadzono oględziny miejsca składowania odpadów oraz zlecono wykonanie badań próbek odpadów oraz że na tej podstawie dokonano zakwalifikowania odpadów. Jednakże organ II instancji oraz Sąd I instancji wskazują, że wskazana kwalifikacja jest jedynie najbardziej prawdopodobną. Skarżący kasacyjnie zauważył, że dokładne ustalenie rodzaju odpadów oraz precyzyjne ich zakwalifikowanie ma niezwykle istotne znaczenie i niesie za sobą doniosłe skutki, bowiem ma wpływ także na sposób postępowania z takimi odpadami. Wobec tego skarżący kasacyjnie stoi na stanowisku, że brak precyzyjnego wyjaśnienia i zakwalifikowania, a jedynie uczynienie tego w sposób prawdopodobny, nie wypełnia przesłanek określonych w wyroku WSA w Krakowie z 23 maja 2018 r. Jednocześnie wskazano, że z ostrożności procesowej skarżący podnosi, iż w razie uznania przez Sąd II instancji, że przedmiotowe postępowanie dotyczy masy upadłości, to w sprawie doszło również do naruszenia przepisu art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd zawiesza postępowanie z urzędu, jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości. Uznanie, że to skarżący jest podmiotem zobowiązanym do usunięcia odpadów, może nieść za sobą skutek w postaci konieczności wyłożenia przez skarżącego środków pieniężnych, które znajdują się w masie upadłości. Taki stan rzeczy generalnie obligowałby sąd do zastosowania się do treści przepisu art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. oraz zawieszenia takiego postępowania. Postanowieniem z 14 września 2021 r., sygn. akt III OSK 5556/21 Naczelny Sąd Administracyjny odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 8 maja 2020 r., nr SKO.OŚ/4170/282/2018. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego, to jest art. 153 p.p.s.a., mylnie określonego przez stronę skarżącą kasacyjnie jako przepis postępowania. Ta wada skargi kasacyjnej nie skutkuje jednak niemożnością rozpoznania powyższego zarzutu. Za pomocą powyższego zarzutu skarżący kasacyjnie kwestionuje, że organ nie wywiązał się z nałożonego przez niego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 416/18 obowiązku dotyczącego ustalenia rodzaju odpadów. W ocenie skarżącego kasacyjnie rodzaj odpadów nie został ustalony w sposób kategoryczny. Odnosząc się do powyższego zarzutu stwierdzić należy, że organ administracji wywiązał się ze wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w przedstawionym powyżej wyroku. W celu ustalenia rodzaju nielegalnie składowanych odpadów zostały przeprowadzone oględziny połączone z wykonaniem obszernej dokumentacji fotograficznej. W trakcie oględzin ustalono, że odpady magazynowane są w pojemnikach, a pojemniki te nie są opisane kodem odpadów, ani w żaden innych sposób umożliwiający identyfikację ich zawartości. Część pojemników posiadała na zewnątrz zacieki wskazujące, że w środku znajdują się lakiery lub oleje, a w odkrytych pojemnikach widoczne były odpady przypominające odpady pobudowlane. Celem szczegółowego ustalenia rodzaju odpadów przeprowadzono kolejne oględziny z udziałem pracownika Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Krakowie, który w oparciu o powyższe oględziny ocenił, że wśród odpadów znajdują się farby, lakiery, rozpuszczalniki i substancje ropopochodne. Uczestniczący w oględzinach przedstawiciel Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie pobrał 4 próbki substancji, w oparciu o badanie, których stwierdzono, że stanowią one: składniki kosmetyków, przeciwutleniacze – kwas metawionowy oraz polimer sztuczny używany do wytwarzania tworzyw sztucznych. W oparciu o powyższe oględziny oraz badanie pobranych próbek ustalono kody odpadów zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie kodów odpadów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., wypełniło w całości wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 23 maja 2018 r. Nie przeczy temu stwierdzenie organu, że z uwagi na brak wiedzy, co do źródła wytwarzania składowanych odpadów (art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2020 r., poz. 797; dalej: ustawa o odpadach, u.o.) określono najbardziej prawdopodobny rodzaj składowanych odpadów. Organ przeprowadził postępowanie z należytą starannością, dostosowując się w ten sposób do wskazań co do dalszego postępowania zawartych w opisanym powyżej wyroku. Z ustaleń tych wynika niewątpliwie, że w sprawie mamy do czynienia z odpadami, których kody zostały ustalone, a skarżący kasacyjnie nie przedstawił żadnych dowodów kwestionujących te ustalenia. Nie jest usprawiedliwiony zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 26 ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. W ocenie skarżącego kasacyjnie adresatem nakazu usunięcia odpadów powinien być aktualny ich posiadacz, to jest posiadacz nieruchomości, na której zdeponowane są odpady, a w przypadku obalenia tego domniemania przez posiadacza nieruchomości, za posiadacza odpadów należy uznać M.K. lub osobę wykonującą transport, to jest M.M. Oceniając powyższy zarzut skargi kasacyjnej zauważyć należy, że spółka C. sp. z o.o. legitymowała się zezwoleniem na zbieranie odpadów. Zgodnie więc z art. 27 ust. 3 u.o. z chwilą przekazania spółce odpadów przez inny podmiot stała się ona posiadaczem tych odpadów odpowiedzialnym za ich zagospodarowanie. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie nie utraciła ona przymiotu posiadacza tych odpadów, albowiem innym podmiot, któremu spółka przekazała odpady nie stał się ich posiadaczem. Spółka przekazała odpady M.K. W toku postępowania ustalono, że M.K. nie legitymował się decyzją zezwalającą na zbieranie lub przetwarzanie odpadów, czy też jakąkolwiek inną decyzją na gospodarowanie odpadami, o której mowa w art. 27 ust. 3 u.o., ani też nie posiadał stosownego wpisu do rejestru. W świetle powołanego wyżej przepisu M.K. nie może być uznany za posiadacza odpadów. Posiadaczem tym nie jest także M.M., który świadczył transport tych odpadów. Wynika to treści art. 27 ust. 4 ustawy o odpadach, zgodnie z którym posiadacza odpadów, który przekazał odpady transportującemu odpady, nie zwalnia się z odpowiedzialności za zbieranie lub przetwarzanie odpadów, do czasu przejęcia odpowiedzialności przez następnego posiadacza odpadów spełniających wymienione w tym przepisie warunki. Za posiadacza odpadów nie można uznać także władającego powierzchnią ziemi, na której zdeponowano odpady, S. sp. z o.o. nie wyraziła bowiem zgody na składowanie odpadów na tej nieruchomości, lecz zgodziła się jedynie na przyjęcie na ten teren pojemników z wodą destylowaną. Podkreślenia wymaga, że powyższe okoliczności faktyczne nie zostały zakwestionowane przez skarżącego kasacyjnie za pomocą sfomułowania zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących przepisów postępowania. Odnosząc się do podniesionego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzenia, że konieczne jest w tej sprawie odwołanie się do art. 336 k.c. i w jego oparciu dokonania wykładni art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o., stwierdzić należy, że rację ma skarżący kasacyjnie, iż zgodnie z przyjętą na gruncie prawa cywilnego zasadą, aby faktycznie można było uznać kogoś za posiadacza rzeczy (samoistnego, jak i zależnego) muszą łącznie wystąpić dwie przesłanki, tj. element obiektywny (corpus possesions), czyli władanie, jak również i subiektywny (animus rem sibi habendi). Wskazać więc należy, że w nauce prawa cywilnego przyjmuje się, iż posiadanie to stan, w którym posiadacz dzierży daną rzecz (corpus) w celu zachowania rzeczy dla siebie (animus) (vide np. E. Gniewek, Prawo rzeczowe, Warszawa 2016, s. 313). Musi zatem jednocześnie wystąpić stan, w którym te dwa aspekty są zrealizowane. Jak stanowi art. 336 k.c., posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W przypadku posiadacza samoistnego jak i zależnego, istnieje podstawa do tego, aby posiadanie opierało się na woli dysponowania rzeczą dla siebie. Zatem w obu przypadkach zostaje spełniony wymóg corpus-animus. Tymczasem definicja posiadacza odpadu (art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach) oderwana jest od cywilistycznej konstrukcji pojęcia posiadania. Świadczy o tym chociażby treść art. 27 ust. 3 u.o. Sama wola posiadacza odpadów, czy też jej brak (animus) w świetle powyższych regulacji nie są wystarczające do stwierdzenia, że podmiotowi nie można przypisać cech posiadacza odpadu. Konstrukcja powyższych unormowań wskazuje, że intencją ustawodawcy było stworzenie przepisów pozwalających na niezwłoczne usunięcie odpadów z miejsc do tego nieprzeznaczonych. Powyższe wywody jednoznacznie wskazują, że aktualnym posiadaczem odpadów jest skarżący kasacyjnie, co czyni zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 26 ust. 2 w zw. z art. 19 ust. 1 pkt 2 u.o. nieuzasadnionym. Nie jest oparty na usprawiedliwionych podstawach zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Zgodnie z powyższym przepisem sąd zawiesza postępowanie z urzędu jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości. Art. 124 § 1 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi znajduje zastosowanie w przypadku ogłoszenia upadłości strony w trakcie postępowania sądowego. Nie może on natomiast mieć zastosowania w sytuacji, gdy upadłość podmiotu ogłoszono przed wszczęciem postępowania sądowego, a skarga została wniesiona przez syndyka (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 maja 2004 r., sygn. akt FZ 12/04). Zawieszenie postępowania w takiej sytuacji pozbawiałoby syndyka możliwości skutecznego zaskarżania decyzji organów, czy też skutecznego dochodzenia swoich prawa przed sądem. Celem art. 124 § 1 pkt 4 jest umożliwienie syndykowi masy upadłości wstąpienia do postępowania sądowego. Nie może ono być dłużej zawieszone niż do czasu zgłoszenia udziału przez syndyka (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, s. 521). W rozpoznawanej sprawie skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego została wniesiona przez syndyka, co czyni zarzut naruszenia art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. nieskutecznym. Mając na względzie powyższe skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw została oddalona w oparciu o art. 184 p.p.s.a.