III OW 33/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Artur Kuś (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku T. M. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Radłowa a Dyrektorem Zarządu Dróg Wojewódzkich w Krakowie w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za utrzymanie, naprawę i konserwację kanału postanawia: 1. odrzucić wniosek; 2. zwrócić T. M. ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 (sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od wniosku.

Wnioskiem z 3 maja 2025 r. T. M. (dalej: "wnioskodawca"), wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Gminą Radłów a Zarządem Dróg Wojewódzkich w Krakowie Rejon Dróg Wojewódzkich w Tarnowie w sprawie ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za utrzymanie, naprawę i konserwację kanału odwadniającego nr [...], tj. odcinka kanału zlokalizowanego w chodniku przy ulicy [...] (droga wojewódzka nr [...]) tj. od granicy działek [...], dz. nr [...] i [...], gdzie znajduje się studnia rewizyjna do studzienki z kratką naprzeciw dębu. W uzasadnieniu wnioskodawca stwierdził, że Zarząd Dróg Wojewódzkich w Krakowie Rejon Dróg w Tarnowie i Gmina Radłów przedstawiają sprzeczne stanowiska dotyczące odpowiedzialności za utrzymanie, naprawę i konserwację kanału odwadniającego nr [...], a ten spór uniemożliwia mu skuteczne dochodzenie jego praw, gdyż jego nieruchomość jest bezpośrednio podłączona do tego kanału, a brak odpowiedniego zarządu kanałem może skutkować poważnymi problemami z odprowadzeniem wody. Wnioskodawca nadmienił, że obecnie toczy się z jego inicjatywy postępowanie administracyjne o naruszenie stosunków wodnych przez Gminę Radłów w związku z budową Miejskiego Centrum Kultury w Radłowie. Następnie wnioskodawca wskazał, że pismem z 20 stycznia 2025 r. zwrócił się do Wojewody Małopolskiego z prośbą o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego. W odpowiedzi ww. organ pismem z 6 lutego 2025 r. poinformował, że tego typu spory rozstrzygają sądy administracyjne. W odpowiedzi na pismo przedmiotowy wniosek Gmina Radłów wniosła o jego odrzucenie ze względu na okoliczność, iż przed Burmistrzem Radłowa nie toczy się żadne postępowanie administracyjne, na tle którego powstał dany spór tj. w przedmiocie ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za utrzymanie, naprawę i konserwację kanału deszczowego oraz że skarżący nie żądał wszczęcia takiego postępowania ewentualnie - w przypadku uznania, iż spór w niniejszej sprawie podlega kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego - o wyznaczenie Zarządu Dróg Wojewódzkich w Krakowie, Rejon Dróg Wojewódzkich w Tarnowie, jako organu właściwego do załatwienia sprawy. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca występował do Gminy Radłów, o udzielenie informacji w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r., poz.902 ze zm.), natomiast Gmina Radłów nie prowadziła postępowania administracyjnego z wniosku wnioskodawcy. W związku z powyższym zdaniem Gminy Radłów wniosek o "ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za utrzymanie, naprawę i konserwację kanału odwadniającego" nr [...] nie stanowi sprawy administracyjnej. Jednocześnie Gmina Radłów, zaznaczyła że kanał deszczowy nr [...] znajduje się w ciągu drogi wojewódzkiej nr [...] będącej własnością Skarbu Państwa w Zarządzie Dróg Wojewódzkich w Krakowie, Rejon Dróg Wojewódzkich w Tarnowie i ma oznaczenie dr. Gmina Radłów nie posiada wiedzy, kto i kiedy wybudował sporny kanał deszczowy nr [...]. Gmina Radłów przeprowadziła kwerendę z dokumentów zalegających w archiwum gminnym i również nie znalazła żadnych dokumentów pozwalających na ustalenie stanu prawnego kanału deszczowego nr [...]. Natomiast Dyrektor Zarządu Dróg Wojewódzkich w Krakowie, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o odrzucenie wniosku na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. i art. 15 § 2 p.p.s.a., z uwagi na to, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji nieuwzględnienia wniosku o odrzucenie przedmiotowego wniosku wniósł o wskazanie Gminy Radłów, jako podmiotu właściwego do podjęcia działań w sprawie objętej przedmiotowym wnioskiem. W uzasadnieniu organ stwierdził, że kwestie objęte przedmiotowym wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego dotyczą sprawy związanej z ustaleniem podmiotu właściwego do utrzymania, naprawy i konserwacji kanału odwadniającego nr [...] tj. odcinka kanału przy ul. [...] w Tarnowie. Zdaniem organu sprawa ta i ewentualna, w związku z tym, rozbieżność w ocenach Gminy Radłów oraz Zarządu Dróg Wojewódzkich w Krakowie, co do podmiotu zobowiązanego do utrzymania tego odcinka kanału ma charakter sporu na tle kwestii właścicielskich, co oznacza, że spór taki, jeżeli miałby miejsce, dotyczy wyłącznie kwestii natury cywilnoprawnej, która nie jest rozstrzygana w drodze decyzji administracyjnej lub innego aktu administracyjnego. Zdaniem organu rozstrzygnięcie kwestii spornej, o charakterze właścicielskim, nie wpisuje się w rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, poprzez wyznaczenie organu właściwego do rozpatrzenia indywidualnej sprawy administracyjnej, a zatem wniosek nie dotyczy sporu o właściwość w rozumieniu art. 4 p.p.s.a., i tym samym, jako niedopuszczalny podlegać powinien odrzuceniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 4 p.p.s.a. w związku z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozstrzygania sporów kompetencyjnych pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej. Przepis art. 15 § 2 p.p.s.a. stanowi, że do rozstrzygania sporów, o których mowa w art. 4, oraz do rozpoznawania innych spraw należących do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego na mocy odrębnych ustaw stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Spory, o których mowa w art. 4, Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga na wniosek postanowieniem przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Z kolei według art. 64 § 3 p.p.s.a. do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Oznacza to, że merytoryczne rozpoznanie wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego powinna poprzedzać ocena jego dopuszczalności – w rozumieniu odpowiednio stosowanego art. 58 § 1 p.p.s.a. Rozważając dopuszczalność wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego należy mieć na względzie, że według utrwalonych poglądów sporem kompetencyjnym jest sytuacja prawna, w której zachodzi rozbieżność stanowisk, co do właściwości organu mającego rozstrzygnąć sprawę, która powinna być usunięta na skutek podjętych w tym kierunku środków prawnych. Spór kompetencyjny ma miejsce wtedy, gdy w postępowaniu przed organami chodzi o rozstrzygnięcie sprawy pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczącej tego samego przedmiotu, przy zastosowaniu tej samej podstawy prawnej. Spór kompetencyjny może więc powstać tylko w ramach konkretnej sprawy administracyjnej, która jest przedmiotem prowadzonego postępowania, albo co do której odmówiono nadania biegu postępowaniu. Tak więc spór kompetencyjny nie może mieć charakteru abstrakcyjnego, lecz musi mieć charakter konkretny, dotyczący określonej sprawy administracyjnej, ponadto musi być aktualny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 listopada 2011 r. sygn. akt II OW 95/11 oraz z 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II GW 7/11). Trybu tego nie można więc zastosować do rozstrzygania sporów powstających w związku z wykonywaniem zadań publicznych w innych prawnych formach niż decyzja administracyjna, np. w sprawach realizowanych w formie działań faktycznych, czy też w sprawach, w których nie stosuje się przepisów procedur administracyjnych czy rozstrzyganych w formach cywilnoprawnych (por. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2000, s. 183). W przypadku gdy wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego nie spełnia tych wymogów, brak jest możliwości wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy. Z tych względów w judykaturze wniosek niespełniający wskazanych wymogów uznawany jest za niedopuszczalny (por. postanowienia NSA z 12 sierpnia 2005 r. sygn. akt II OW 25/05 oraz z 21 października 2008 r. sygn. akt II OW 48/08). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wniesiony w tej sprawie sądowoadministracyjnej wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny. Spory o właściwość i kompetencyjne, do rozpoznania których właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 p.p.s.a. oraz art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a., dotyczą indywidualnych spraw administracyjnych rozstrzyganych przez organy administracji w drodze decyzji lub postanowień, a także spraw, w których organy administracji podejmują inne niż decyzje i postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Dla powstania sporu istotne jest istnienie toczącego się postępowania administracyjnego, na którego tle powstał dany spór lub żądanie wszczęcia takiego postępowania. W przypadku sporów negatywnych postępowanie takie powinno być już wszczęte przez wniosek uprawnionej strony bądź innego podmiotu, który przypisuje sobie taką cechę. Sytuacja taka zachodzi również wówczas, gdy organ dokona wszczęcia postępowania z urzędu, a następnie powziąwszy wątpliwości co do swojej właściwości, wda się w spór kompetencyjny z innym organem. Spór taki natomiast nie będzie miał miejsca, gdy nie toczy się jeszcze postępowanie administracyjne lub gdy toczące się uprzednio postępowanie zostało zakończone (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2022 r., sygn. akt III OW 200/21). W niniejszej sprawie nie toczy się żadne postępowanie administracyjne. W tego typu sprawach nie może powstać spór kompetencyjny w rozumieniu art. 4 ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a., który w tym trybie winien rozstrzygnąć Naczelny Sąd Administracyjny. W związku z powyższym, przedmiotowy wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego podlegał odrzuceniu – na zasadzie art. 15 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. orzeczono o zwrocie uiszczonego wpisu od wniosku.