III OZ 414/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2025 r. sygn. akt II SPP/Wa 96/25 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. M. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2024 r. o sygn. akt III OZ 455/24 oddalającym zażalenie E. M. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SAB/Wa 161/24 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi E. M. na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia: 1. sprostować z urzędu oczywistą omyłkę w komparycji zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że w miejsce "o sygn. akt II OZ 455/24" wpisać "o sygn. akt III OZ 455/24", 2. oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 5 czerwca 2025 r. sygn. akt II SPP/Wa 96/25, na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a." odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że odmówił przyznania prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. Skarżąca wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem oddalającym zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, które nie jest wydawane w postępowaniu samodzielnym i odrębnym, ale w ramach postępowania inicjowanego w ramach wniesionej skargi do sądu. Zarządzenie nie rozstrzyga i nie kończy żadnego postępowania sądowego i z tego powodu nie może być przedmiotem skargi o wznowienie postępowania. W związku z powyższym niedopuszczalne jest wznowienie postępowania w odniesieniu do zarządzenia w przedmiocie kosztów, a zatem niedopuszczalne jest także uczynienie przedmiotem skargi o wznowienie postanowienia oddalającego zażalenie na to zarządzenie. Powyższe ustalenia, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, przesądzały o oczywistej bezzasadności skargi o wznowienie postępowania i tym samym o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy. Zażalenie na to postanowienie wniosła skarżąca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Stosownie do treści art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Na gruncie tego przepisu w orzecznictwie słusznie wskazuje się, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy nie ulega najmniejszej wątpliwości, że skarga nie może zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuacje, gdy obowiązujące prawo jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania zawartego w skardze bądź gdy zachodzą przesłanki niedopuszczalności skargi (np. postanowienia NSA: z 21 sierpnia 2014 r., II OZ 765/14, LEX nr 1564210, z 20 sierpnia 2014 r., I OZ 673/14, LEX nr 1501787, z 17 lipca 2014 r., II OZ 700/14, LEX nr 1495334). W konsekwencji jedną z przesłanek uznania skargi za oczywiście bezzasadną jest stwierdzenie podstaw do odrzucenia tego środka prawnego jako niedopuszczalnego. W rozpatrywanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w sprawie o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 czerwca 2024 r. o sygn. akt III OZ 455/24 oddalającym zażalenie skarżącej na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SAB/Wa 161/24 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Zarządzenie w przedmiocie wpisu od skargi jest wydawane w ramach postępowania sądowoadministracyjnego, niemniej nie inicjuje odrębnego etapu tego postępowania. Dotychczas w orzecznictwie przyjmowano, że art. 270 p.p.s.a. nie przewiduje dopuszczalności wznowienia postępowania niekończącego postępowania w sprawie. Takie stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny zajął w sprawie żądania wznowienia postępowania w przedmiocie wyłączenia sędziego (postanowienia NSA z 14 lutego 1997 r., I SA 1468/96, z 22 czerwca 2006 r., I GZ 2/06, zob. podobnie A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 270, pkt III). Stanowisko to należy odnieść także do postanowienia rozstrzygającego zażalenie na zarządzenie w przedmiocie uiszczenia wpisu od skargi. Postanowienie to kończy postępowanie zażaleniowe, niemniej nie kończy postępowania w rozumieniu art. 270 p.p.s.a. Należy jednak zwrócić uwagę, iż powyższy pogląd został zakwestionowany w uchwale NSA z 26 maja 2025 r., II FPS 1/25. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podzielił ten nurt orzeczniczy, który dopuszcza możliwość wznowienia postępowania w sprawie incydentalnej. Jakkolwiek stanowisko to dotyczyło wznowienia postępowania na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP), to ustalenia NSA odnośnie do dopuszczalności wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem incydentalnym mają charakter uniwersalny i można je odnieść także do postanowienia rozstrzygającego zażalenie na zarządzenie w przedmiocie wpisu od skargi. Oznacza to, że błędne są wywody Sądu Wojewódzkiego o niedopuszczalności żądania wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem rozstrzygającym zażalenie na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie kosztów sądowych. Powyższe ustalenie nie zmienia faktu, iż skarga o wznowienie była oczywiście niezasadna, z uwagi na treść art. 276 p.p.s.a. Skarżąca wniosła bowiem o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z art. 276 p.p.s.a. "Do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Jednakże, gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, stosuje się odpowiednio przepisy art. 175". Przepis ten, przez odwołanie do art. 175 p.p.s.a., statuuje przymus adwokacko-radcowski. W świetle utrwalonego orzecznictwa NSA do skargi o wznowienie postępowania zakończonej prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ma zastosowanie przymus adwokacko-radcowski, co oznacza, że musi być ona sporządzona przez jednego z profesjonalnych pełnomocników wymienionych w art. 175 p.p.s.a. Niedopełnienie tego obowiązku jest brakiem nieusuwalnym skargi o wznowienie postępowania (postanowienie NSA z 11 października 2012 r., II FSK 2477/12). Oznacza to, że skarga o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem NSA powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Jednocześnie poza sporem pozostaje, iż skarga o wznowienie postępowania została podpisana i wniesiona osobiście przez skarżącą jako osobę nieuprawnioną do sporządzenia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Powyższe ustalenie przesądza o oczywistej bezzasadności wniesionego środka prawnego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie i na podstawie art. 156 § 1 i 3 p.p.s.a. w zw. z art. 166, art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł o sprostowaniu zaskarżonego postanowienia.