III SA/Kr 569/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Maria Zawadzka Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant sekretarz sądowy Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2025 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 27 lutego 2025 r. nr SKO.ŚR/4111/16/2025 w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę.

Decyzją z 27 lutego 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję z 16 grudnia 2024 r., którą Prezydent Miasta Krakowa odmówił przyznania skarżącemu (M. P.) specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku opieką na niepełnosprawną matką. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji co do braku możliwości objęcia skarżącego w roku zasiłkowym 2024/2025 pomocą w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na brak spełnienia kryterium dochodowego w kwocie 764 zł, określonego art. 16a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1208) – dalej "u.ś.r". Wyjaśniono, że podstawą do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w roku zasiłkowym 2024/2025 są łączne dochody z 2023 r. osoby sprawującej opiekę, tj. skarżącego i jego matki w przeliczeniu na osobę. Organ I instancji prawidłowo obliczył, że łączny roczny dochód z 2023 r. na kwotę 21 793,08 zł i miesięczny dochód rodziny w kwocie 1 816,09 zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny wynosił 908,05 zł, a zatem przekraczał kwotę 764 zł na osobę. Kwota przekroczenia kryterium dochodowego wynosiła 144,05 zł na osobę. W okresie zasiłkowym 2024/2025 wysokość najniższego zasiłku rodzinnego wynosiła natomiast 95,00 zł miesięcznie. W związku z powyższym zastosowanie w niniejszej sprawie art. 16a ust. 3 u.ś.r. nie było możliwe. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podał, że został potraktowany niesprawiedliwie, gdyż znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej – nie ma żadnego dochodu, a jego matka otrzymuje bardzo niską emeryturę. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga nie została uwzględniona ponieważ organy prawidłowo obliczyły dochód gospodarstwa domowego skarżącego, co w praktyce zobowiązało organy do odmowy przyznania tego świadczenia. Zgodnie z art. 16a ust. 2 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 764 zł. Ustawodawca powiązał zatem nabycie prawa do świadczenia z bezwzględnym warunkiem dochodowym. Przekroczenie tego progu, niezależnie od jego wysokości, zasadniczo wyłącza możliwość przyznania zasiłku. Z kolei art. 16a ust. 3 u.ś.r. przewiduje wyjątek od wskazanej zasady. Świadczenie może być nadal przyznane, jeżeli dochód przekracza kwotę, o której mowa w ust. 2, o wartość nie wyższą niż najniższy zasiłek rodzinny obowiązujący w danym okresie zasiłkowym, a osoba ubiegająca się pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy w poprzednim okresie. Jest to regulacja o charakterze wyjątkowym, wymagająca łącznego spełnienia obu przesłanek, a z uwagi na swój charakter podlega wykładni ścisłej. W rozpoznawanej sprawie ustalony przez organy administracji dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie opiekuna i w rodzinie osoby wymagającej opieki przekroczył ustawowy próg określony w art. 16a ust. 2 u.ś.r. o kwotę wyższą niż najniższy zasiłek rodzinny. Ponadto nie zachodziła przesłanka kontynuacji prawa do świadczenia, gdyż wnioskodawca nie korzystał z niego w poprzednim okresie zasiłkowym. Tym samym nie było podstaw do zastosowania art. 16a ust. 3 ustawy. W świetle powyższych regulacji organy administracji prawidłowo przyjęły, że niespełnienie kryterium dochodowego wyłącza możliwość uwzględnienia wniosku. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje innych klauzul pozwalających na pominięcie przekroczenia progu dochodowego z uwagi na szczególne okoliczności. Konstrukcja świadczeń rodzinnych oparta jest na obiektywnych kryteriach dochodowych, a ich stosowanie nie może mieć charakteru uznaniowego. Brak jest także podstaw do przyjęcia, że organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tok rozumowania zaprezentowany w decyzjach odpowiada treści przepisów prawa materialnego, a sposób ich zastosowania mieści się w granicach prawidłowej wykładni. Mając na uwadze, że wnioskodawca nie spełnił warunków określonych w art. 16a ust. 2 i 3 u.ś.r., odmowa przyznania świadczenia była zgodna z prawem. Niewątpliwie skarżący pozostaje w trudnym położeniu, utrzymując się razem z matką z jej dochodów – niemniej jednak, jak już Sąd wskazywał powyżej, obowiązujące przepisy wyznaczają sztywne ramy kryterium dochodu gospodarstwa domowego, a skarżący uzyskując miesięczny dochód w wysokości 908,05 zł nie spełnił warunku umożliwiającego przyznanie mu świadczenia. Skarżący jest synem niepełnosprawnej i z nią zamieszkuje. Co prawda ponieważ skarżący ukończył 25 lat to dla potrzeb ustalenia jego dochodu, należało uznać, że prowadzą z matką odrębne gospodarstwa domowe (art. 3 pkt 16 i art. 16a ust. 4 pkt 2 lit. d u.ś.r.). Niemniej jednak, na podstawie art. 16a ust. 2 u.ś.r. sumowaniu podlega łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę i rodziny osoby wymagającej opieki. Oznacza to, że w stanie faktycznym sprawy, wobec nieosiągania dochodu przez skarżącego, dochód matki będzie obejmował skarżącego. Co więcej, przekroczenie kryterium dochodowego przez skarżącego w chwili składania wniosku (co jest okolicznością bezsporną), nawet nieznaczne, nie powoduje więc potencjalnie destabilizacji jego sytuacji życiowej. Uniemożliwia natomiast otrzymanie tego świadczenia ze względu na kryterium dochodowe (art. 16a ust. 2 u.ś.r.), które to kryterium, jako odpowiadające zasadom konstytucyjnym, zostało zaakceptowane przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., K 38/13. Z tych to powodów skarga, jako bezzasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.).