K 5/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 27 maja 2024 r. Pozycja 51 POSTANOWIENIE z dnia 14 maja 202 4 r. Sygn. akt K 5/21 Trybunał Kon stytucyjny w składzie: S tanisław Piotrowicz – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Justyn Piskorski Bartłomiej Sochański – sprawozdawca Jakub Stelina , po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 maja 2024 r., wniosku grupy posłów o zbadanie zgodności: 1) art. 279 Traktatu o f unkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U rz . UE C 326 z 26.10.2012, s. 47) rozumian ego w ten sposób, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ma prawo nakazywać p aństwom c złonkowskim w ramach środków tymczasowych określone ukształtowanie składu, sposobu powoł y wa- nia, uprawnień, ustroju, kompetencji lub zawiesić funkcjonowanie konstytu- cyjnych organów państw członkowskich , w szczególności sądów, z art. 2, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 , art. 90 ust. 1 , art. 91 ust. 2 oraz z art. 178 ust. 1 Kon- stytucji Rzeczypospolitej Polskie j , 2) art. 260 Traktatu o f unkcjonowaniu Unii Europejskiej rozumian ego w ten spo- sób, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ma prawo dokonać kon- troli zgodności prawa krajowego z Konstytucją tego państwa , z art. 2, art. 4, art. 7, art. 8, art. 90 ust. 1 , art. 91 ust. 2 oraz z art. 178 ust. 1 Konstytucji , 3) art. 19 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U rz . UE C 326 z 26.10.2012, s. 13) rozumian ego w ten sposób, ż e Trybunał Sprawiedliwości Unii Europej- skiej ma prawo dokonywać kontroli przepisów krajowych dotyczących kształ- towania składu, sposobu powoływania, uprawnień, ustroju, kompetencji kon- stytucyjnych organów państw członkowskich, w szczególności sądów , z art. 2, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 , art. 90 ust. 1 , art. 91 ust. 2 oraz z art. 178 ust. 1 Kon- stytucji , p o s t a n a w i a : umorzyć postępowanie . Orzeczenie zapadło jednogłośnie. OTK ZU A/2024 K 5/21 poz. 51 2 U Z A S A D N I E N I E I 1. G rupa posłów na Sejm IX kadencji (dalej: w nioskodawca) 15 czerwca 2021 r. zwróciła się do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności z ustawą za- sadniczą niektórych przepisów prawa pierwotnego UE. Wnioskodawca przedmiotem kontroli uczynił: – art. 279 Traktatu o f unkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 326 z 26.10 . 2012, s. 47; dalej: TFUE) rozumian y w ten sposób, że uprawnia T rybunał S prawie- dliwości U nii E uropejskiej (dalej: TSUE) do nakazywa nia p aństwom c złonkowskim w ra- mach środków tymczasowych określone go ukształtowan ia składu, sposobu powoływania, uprawnień, ustroju, kompetencji lub zawies zeni a funkcjonowani a konstytucyjnych organów państw członkowskich, w szczególności sądów , z art. 2, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 , art. 90 ust. 1 , art. 91 ust. 2 oraz z art. 178 ust. 1 Konstytucji , – art. 260 TFUE rozumian y w ten sposób, że uprawnia TSUE do dokonywania kontro- li zgodności prawa państwa członkowskiego z Konstytucją teg o państwa , z art. 2, art. 4, art. 7, art. 8, art. 90 ust. 1 , art. 91 ust. 2 oraz z art. 178 ust. 1 Konstytucji , – art. 19 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 326 z 26.10 2012, s. 13; dalej : TUE ) rozumian y w ten sposób, że uprawnia TSUE do kontrol owania przepisów krajo- wych dotyczących kształtowania składu, sposobu powoływania, uprawnień, ustroju, kompe- tencji konstytucyjnych organów państw członkowskich, w szczególności sądów , z art. 2, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 , art. 90 ust. 1 , art. 91 ust. 2 oraz z art. 178 ust. 1 Konstytucji . Wszystkie powyższe normy zostały uzyskane w wyniku wykładni teleologicznej oraz oparte są nie o literalne brzmienie t raktatów, a o interpretację w kontekście „wartości” UE oraz normotwórcze orzecznictwo TSUE. 1. 1 . Wnioskodawc a wni ósł o zastosowanie zasady falsa demonstratio non nocet w w ypadku, gdyby przyporządkowanie problemów konstytucyjnych przedstawionych we wniosku do określonych jednostek redakcyjnych budziłoby wątpliwośc i. 2 . Rzecznik Praw Obywatelskich pismem z 1 5 lipca 2021 r. zgłosił swój udział w po- stępowaniu oraz zajął stanowisko, w którym wn iósł o stwierdzenie, że : – art. 279 TFUE rozumiany w sposób wskazany przez w nioskodawcę nie jest nie- zgodny z art. 2, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 90 ust. 1, art. 91 ust. 2 oraz z art. 178 ust. 1 Kon- stytucji , – w zakresie badania art. 260 TFUE postępowanie podlega umorzeniu z uwagi na nie- dopuszczalność orzekania, a jeżeli TK nie podzieli tego stanowiska , RPO wn iósł o uznanie, że art. 260 TFUE w sposób rozumiany przez w nioskodawcę nie jest niezgodny z art. 2, art. 4, art. 7, art. 8, art. 90 ust. 1, art. 91 ust. 2 oraz z art. 178 ust. 1 Konstytucji , – art. 19 ust. 3 TUE rozumiany w sposób wskazany przez w nioskodawcę nie jest nie- zgodny z art. 2, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 90 ust. 1, art. 91 ust. 2 oraz z art. 178 ust. 1 Kon- stytucji . E wentualnie, jeśli zamiarem w nioskodawcy, na co może wskazywać uzasadnienie wniosku, było poddanie kontroli art. 19 ust. 1 TUE, to przepis ten w sposób rozumiany przez w nioskodawcę nie jest niezgodny z art. 2, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 90 ust. 1, art. 91 ust. 2 oraz z art. 178 ust. 1 Konstytucji. 3 . Minister Spraw Zagranicznych pismem z 19 lipca 2021 r. zajął swoje stanowisko , w którym wn iósł o stwierdzenie, że: OTK ZU A/2024 K 5/21 poz. 51 3 – art. 279 TFUE rozumian y w ten sposób, że TSUE ma prawo nakazywać p aństwom c złonkowskim w ramach środków tymczasowych określone ukształtowanie składu, sposobu powoływania, uprawnień, ustroju, kompetencji lub zawiesić funkcjonowanie konstytucyjnych organów państw członkowskich , jest niezgodny z art. 2, art. 4, art. 7, art. 8 ust. l, art. 90 ust. l, art. 91 ust. 2 oraz z art. 178 ust. l Konstytucji , – art. 260 TFUE rozumian y w ten sposób, że TSUE ma prawo dokonać kontroli zgod- ności prawa krajowego z Konstytucją tego państwa , jest niezgodny z art. 2, art. 4, art. 7, a rt. 8, art. 90 ust. l, art. 91 ust. 2 oraz z art. 178 ust. 1 Konstytucji , – art. 19 ust. 3 TUE rozumian y w ten sposób, że TSUE ma prawo dokonywać kontroli przepisów krajowych dotyczących kształtowania składu, sposobu powoływania, uprawnień, ustroju, kompetencji konstytucyjnych organów państw członkowskich, w szczególności są- dów , jest niezgodny z art. 2, art. 4, art. 7, art. 8 ust. l, art. 90 ust. l, art. 91 ust. 2 oraz z art. 178 ust. l Konstytucji. Zwrócono również uwagę, że z uzasadnienia w nioskodaw cy wynika, iż to art. 19 ust. 1 TUE, a nie art. 19 ust. 3 TUE jest przedmiotem kontroli . Podkreślono, że TSUE z przedmiotu kontroli przepisu wywodzi ultra vires swoje prawo do ingerowania w we- wnątrzkrajową organizację władzy sądowniczej. 3. 1. W opinii MSZ o czywistym jest brak kompetencji zarówno TSUE, jak i samej UE w materii ustroju sądownictwa państwa członkowskiego . W szelkie kompetencje nieprzekaza- ne UE należą do wyłącznej sfery władzy państw członkowskich , tym bardziej wspólnota nie może rościć sobie prawa do regulowania i zmieniania ustrojów państw członkowskich. W powyższym zawiera się również zakaz zawieszania organów władzy państwowej zarówno ustawodawczej, wykonawczej, jak i sądowniczej . O rganizacj e międzynarodowe są zawsze pochodne do pierwotnych kompetencji państw konstytuujących dany ponadpaństwowy pod- miot. N ie istnieje możliwość , by organy UE (również TSUE) mogły zakazywać wykonywa- nia konstytucyjnych obowiązków i uprawnień sądownictwa. Uniemożliwia to – nawet przy bardzo szerokim rozumieniu środków tymczasowych TSUE – stosowanie ich w sposób do- wolny i niczym nieograniczony. W szczególności TSUE nie może stosować środków tymcza- sowych w materii jawnie wykraczającej poza kompetencj e przekazan e UE. 4 . Prokurator Generalny ( dalej: PG) pismem z 24 października 2023 r. wniósł o umo- rzenie postępowania z powodu niedopuszczalności wydania wyroku. 4 .1. PG stwierdził, że k ompetencja Trybunału Konstytucyjnego do badania zgodności z Konstytucją umów międzynarodowych (art. 188 pkt 1 Konstytucji) nie może polegać na opiniowaniu zgodności z konstytucją możliwych wariantów interpretacyjnych takich umów, niezależnie od powagi zarzutów podnoszonych względem tychże wariantów. 4 .2. Ponadto PG stwierdził, że jego s tanowisko bynajmniej ni e dezawuuje – nie po- zbawionych słuszności – obaw w nioskodawc y i jego wątpliwości konstytucyjnych, jeśli w pra ktyce stosowania prawa doszłoby do ukształtowania się określonego we wniosku zakre- su przepisów wskazanych jako przedmiot kontroli. Tym samym, postulowany w niniejszym stanowisku kierunek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie zamyka drogi do zainicjo- wania kontroli konstrukcyjności w sytuacji aktywizmu orzeczniczego TSUE lub innej formy ukształtowania norm prawnych wskazanych we wniosku jako przedmiot kontroli. Jednak na obecnym etapie wydanie orzeczenia zgodnego z wnioskiem g rupy p osłów ni e wydaje się do- puszczalne, co zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u . o .t. p . TK ) uzasadnia wniosek o umorzenie postępowania także w tej części. OTK ZU A/2024 K 5/21 poz. 51 4 II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje . 1. Postępowanie podlega umorzeniu z powodu niedopuszczalności wydania wyroku. Na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) postępowanie podlega umorzeniu „ w przypadku zakończenia kadencji Sejmu i Senatu, w niezakończonych sprawach wszczętych na podstawie wniosku grupy posłów albo grupy senatorów, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji ”. W ygaśnięcie kadencji Sejmu, z którego wywodziła się grupa posłów inicjujących postępowanie , jest przesłanką umorzenia postępowania (por. postanowienia z: 20 grudnia 2022 r. , sygn. K 12/17, OTK ZU A/2023, poz. 10 ; 21 lipca 2020 r. , sygn. K 13/17, OTK ZU A/2020, poz. 46 ; 3 czerwca 2020 r. , sygn. K 51/16, OTK ZU A/2020, poz. 22; 3 marca 2020 r. , sygn. K 16/19, OTK ZU A/2020, poz. 8 ; 21 stycznia 2020 r. , sygn. K 4/18, OTK ZU A/2020, poz. 5 ; 18 grudnia 2019 r. , sygn. K 49/16, OTK ZU A/2020, poz. 1; 19 listopada 2019 r. , sygn. K 6/16, OTK ZU A/2019, poz. 59). 2. 15 października 2023 r. odbyły się w Polsce wybory do Sejmu i Senatu. 3 . Zgodnie z p ostanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 7 listopada 2023 r. w sprawie zwołania pierwszego posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M. P. poz. 1208 ), pierwsze posiedzenie Sejmu wybranego 1 5 października 20 23 r. zwołano 13 li- stopada 2023 r. Oznacza to, że w przeddzień, tzn. 12 listopada 2023 r. zakończyła się IX ka- dencja Sejmu RP, w skutek czego wygasły mandaty posłów konstytuujących w nioskodawc ę w niniejszym postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 98 ust. 1 Konstytucji, kadencja Sejmu rozpoczyna się w dniu pierwszego posiedzenia Sejmu i trwa do dnia poprzedzającego dzień zebrania się Sejmu następnej kadencji. Skoro podstawę wniesienia wniosku w niniejszej sprawie stanowił art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji, a kadencja Sejmu IX kadencji zakończyła się 12 listopada 2023 r. , to postępowa- nie zostaje umorzone. Z powyższych względów Trybunał postanowił jak w sen tencji.