K 9/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 17 marca 2022 r. Pozycja 16 POSTANOWIENIE z dnia 15 marca 2022 r. Sygn. akt K 9/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski – przewodniczący Krystyna Pawłowicz Stanisław Piotrowicz Jakub Stelina – sprawozdawca Wojciech Sych, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 marca 2022 r., wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodności : art. 635 w z wiązku z art. 632 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowan ia karnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1904, ze zm.) w zakresie, w jakim w yłącza w sprawie z oskarżenia publicznego zwrot kosztów oskarżonem u z ty- tułu wynagrodzenia obrońcy za postępowanie odwoławcze , w przypadku uwzględnienia apelacji oskarżonego wniesionej wyłącznie od wymiar u kary, z art. 78 w zw iązku z art. 45 ust. 1 i w zwi ąz ku z art. 42 ust. 2 Konstytucji Rze- czypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1 . We wniosku z 22 października 2018 r. Rzecznik Praw Obywatelskich (dalej : RPO lub wnioskod awca) zw rócił się do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie , że art. 635 w z wiązku z art . 632 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowan ia ka rnego ( Dz. U. z 2017 r. poz. 1904, ze zm. ; obecni e: Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm. ; dalej: k .p. k. ) w za kresie , w ja kim wyłącza w sprawie z oskarżenia publicznego zwrot kosztów oskarżone- m u z tytułu wynagrodzenia obrońcy za postępowanie odwoławcze , w pr zy padku u względni e- nia apelacji oskarżonego wniesionej wyłącznie od wymia r u kary, jest niezgodny z ar t. 78 w związku z a rt. 45 ust. 1 i w związku z art . 42 ust. 2 K onstytucji . OTK ZU A/2022 K 9/18 poz. 16 2 W ocenie wnioskodawcy , art . 635 k.p.k. , do tycz ący syt uac ji u względnienia środka o dw oławcze go wnie sionego na niekorzyść oskarżon ego , rozstrzyga kwestię kosztów w po- stępowaniu odwoław czym jed ynie w pewnym zakresie, stanowiąc, że w wypadku wyczerpa- nia jego dyspozycji, koszty ustala się na zasadach og ól nych. N at omiast poza jego zakresem po zo stają p rzypadk i wniesienia apelacji na korzy ść oskarżonego i jej uwzględnienia , co ma szczególne z naczenie w wypadku apelacji wniesionej jedynie co do kary i następnie uwzględn ionej przynajmniej w częś ci. A rt . 632 p kt 2 k.p.k. s tanowi natomiast o tym , kt o po- nosi koszty postępowania w przypadku uniew innienia oskarżonego lub um o rzenia postępo- wani a . Zdani em RPO , „ brak [ jest ] ( … ) normy, która stanowił a by , że w przypadku uwzględ- nieni a apelacji jedynie od wymia ru kary wniesi on ej na kor zyść , stosuje się te same za sady og ólne , tak jakby stanowisko oskarżonego zostało uwzględnione. B rak takiego rozwiązan ia stano wi esenc ję niniejszego wniosk u , który dotyczy w istocie pominięcia ustawodawczeg o, bowiem ustawodawca pow inien był takż e uregulowa ć szczegółowo kwestię kosz tó w II in- stancji w sytuacji, gdy środek odwoławc zy na korzyść skazanego dotyczący jedynie wy miaru ka ry zosta nie uwzglę dniony. W sytuacji takiej oskarżonemu powinien przysługiwać zwrot kosztów obrony z wybo ru. N i e powini en on także być obciążony kosztami są do wymi w sytu- acji , w której apelacja wniesiona n a korzyść został a uwzględniona w całości , za ś jedyn i e pro- por cjonalnie , jeśli została uwzględniona w części ” (s. 3 wniosku). Wnioskoda wca podniósł ponadto, że „ możliwość zwr ot u kosztó w postępowania , w którym s ta nowisko danej strony zostało uznane za zasadne ( … ) jest połączon a z prawem do sprawiedliwo ś ci . N i e można b owiem oczekiwać od jednostki ponoszenia kosztów tego, że sądownie była zmuszona do dochodzenia swojej racji ” ( s. 4 wniosku) . W ocenie R PO, z przepi só w k.p.k . w ob ecnym brzmieniu w ynika jasno, że w wypad- ku skazan ia koszty ponosi oskarżony. „ N ie tyl ko nie u z yskuje on zatem zwrotu kos ztów poniesionych przez siebie, ale także zmuszony jest zapłacić zwrot kosztów sądowych i ewen- tu alnych wydatk ów oskarżyci el a posił kowego (jeśli występuje on w sprawie) . Taka sama za- sada obowiązuje, na drodze art . 634 k.p. k. w pos t ępowaniu w II instancji. Jeśli w wyniku po- stępowania odwo ławczego wyrok skazujący nie zostanie uchylony albo zmieniony na unie- winni ający albo um arz aj ący pos tępowan ie , skazany zawsze zostanie obc iążony kosztami sądowymi ” (s. 3 wniosku). „ T akie uks ztał towan ie kwestii ko sztów postępowania odwoław- czego może zniechęcać osoby skazane do odwoływania się od wymiaru o rzeczonej w I in- stancji k ary w obawie, że na wet w p rzypad ku uwzględnienia ich apelacji , korzyść w postaci złagodzenia wyroku będzie n iepropor cjonalnie niska w stosunku do kosztów , które w związ- ku z tym musiały by ponieść . K o nieczność wyłożeni a kosztów obrony, ze świadomością, że w żadnym przypa dku ni e będą one po dlegały zwrotowi, może z kolei zniechęcać do zaanga- żowania obr ońcy z wybo ru i sk łoni ć os karżo nego do re zygnacji z profesjonalnej pomocy prawnej ” (s. 6 wniosku). Uzasadniając zarzut naruszenia art . 78 K onstytucji , RPO wskaza ł, że przep is t en wp ro wadza ogólną z asadę zaskarżalności orzeczeń i decyzji wydanych w pierwsz ej instancji. W skazuj ąc n a poglą dy dokt ryny uznał, że pośrednio narusz eniem prawa do odwołania jest wprowadzani e formalnych lub fiskalnych wyma g ań co do środka z ask arżenia , któr ych s kut- kiem byłoby nadmierne utrudnienie jego sku tecznego wniesienia. Taką barier ę w stosunku d o osob y, któ r a chciałaby wnieść apelację jedynie co do wymiaru kary , stanowi , zdaniem wnio- skodawcy, konieczność pon iesi enia ko sztów „ związanych z wniesieniem apela cj i, wyna ję- ciem obrońcy, a także możliwość byci a obciążonym kosztami sądow ymi i wydatkami n a rzecz oskarżyci ela posił kowego ” (s. 7 wniosku) . Uzasad n i ając zarzut naruszeni a art . 45 ust. 1 K o nstytucji , RPO wskazał, że prz epis ten przewiduje prawo dostępu do s ądu i p rawo do sprawiedliwego procesu. Natomia st „ [ o ] mawiane rozwiązania dot. k o sztów pos tępowani a odwoław czego tymczasem stanowią p ośrednią bari erę , zniechęcają cą do zas karż enia wyroku wydanego w I instancji, a tym sa- OTK ZU A/2022 K 9/18 poz. 16 3 mym do dochodzenia sprawiedliwości w k onstytu cyjnie p rzewidzianym, co najmniej dwuin- stancyjnym postępowaniu ” (s. 8 wn iosku). U zasadnia j ąc zarzu t narusz enia art . 42 ust. 2 K o nstytucji , wniosk odawca po dniósł, ż e przepis ten s tatuuje prawo do obrony w postępowaniu karnym w każdym jego stadium. Z gwaran cji tej wynika jedno znacznie , że oskarżo nemu nie mo że być ograniczone prawo do pos iadania i korzyst ania z pomocy obrońcy. W oc enie RPO, sam a świadomość koni e cznoś ci poniesienia kosztów postępowania bez względu na jego wynik może być powodem rezy gn a- c ji z pr ofesjonalnej pomocy praw nej i skutkować p rowadzeniem j edynie obrony osobistej. Naw et oskar żony , któ remu został przyznany o brońc a z u rzędu , n ie ma żadnej gwarancj i , ż e n a koniec postępowania zosta nie zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych w postęp ow aniu od woławczym na zasadzie art . 624 § 1 k.p. k. , a „ [ k ] onieczność przeprowadz enia takiej kalku- la cji opłac alności s tanowi pośrednią bari erę wobec pra wa do korzyst ani a z po moc y obrońcy, a tym samym prawa do obrony w postępowaniu karnym ” (s. 9 wniosku). 2 . W piśmi e z 17 stycznia 2019 r. stanowisko zajął, w i mieniu Sejmu, Marszałek Sej- mu, który w ni ósł o stwier dz enie , że art . 635 w związku z a rt . 632 pkt 2 k.p. k. w zak resie , w jak im w sprawach z oskarżenia publicznego nie przewiduje możl iwości zwrotu oskarżo ne- mu kosz t ów z tytułu wynagrodzenia obrońcy za post ęp ow anie odwoławcze , w wypadku uwzględnie nia jego apelacj i wniesionej wyłącznie od wymia ru kary, jest niezgodny z art . 42 ust . 2 w związku z art . 45 ust. 1 K o nstytucji, w związku z art . 78 K o nstytucji. N a w stępie Marszałek Sejmu podnió sł , że RPO , identy fik ując regulacje dotknięt e po- minięciem pr awodawcz ym , wskaz ał na art . 635 w związku z art . 632 pkt 2 k.p .k. Kwestio no- wane pr zep isy, zdaniem M a rszałka Sejmu, stanowią część regulacji odnoszącej się do zasad z as ądzania kosztó w w postępowaniu odwoławczym w proce sie karnym . Uznał , że postulo- wane przez wn iosko dawcę uno rmowanie wykazuje konieczne po dobieństwo z regulacjami z awartymi w z askarżonyc h przepisach. Marszałek Sej mu zauważył, że w świetl e kwestionowanej re gu lacji d otknięte j pomi- nięciem prawodawczym, oskar żo ny , który podejmie decyzję o wniesieniu apelacj i jedynie w zakresie wymia ru kary, jest zmusz ony brać pod uwagę, że nawet w s ytuacji uwzględnienia apelacji , poniesie koszty w postępowaniu odwoławczy m , a za te m przed wszczęciem postę- powania odwoł awczego mu si przeprowadz ić swoist ą kalkulacj ę opłaca lności e konomiczn ej dochodzenia sprawiedliwości . Marszał ek Sejmu uznał ponadto , że „ [s]k oro ( … ) oso ba skazana w p ierwszej instancji dochodzi należnego jej prawa do sp rawiedl iwego rozstrzygni ęcia jej sprawy karnej w zakresie wymierz a nej kary i u zyskuje pot wierdzen ie zasadn ości swoich żądań przez sąd drugiej in- st ancji, a mimo to musi po ni eść koszt y p oszukiwania sprawiedliwości , to w tym zak resie tru dno mówi ć o sprawied li wym pos tępowan iu kar n ym ” (s. 25 i 26 pi sm a) . Z godził się zatem z wnio skodawcą , że kwestio nowane u normowani e w zakresie kosztów procesu ogr anicza kon stytucyjne prawo do obron y ( art . 42 ust. 2 Konstytucji), a funkcjonujący stan prawny jest rów nież nie do p og odzeni a z e standardem sprawiedliwości p roceduralnej wynikającym z art . 45 ust. 1 w zw iązk u z art . 78 K o nst ytucji. 3 . W pi śmi e z 29 styczni a 2019 r. Prokurator Gener alny zają ł s tanowisko , że postępo- wanie w niniejszej sprawie podlega umo rzeniu wobec niedo pu szczaln ości wydania orzecz e- nia. Proku rator Generalny podniósł, że regulacja, która zdanie m RPO , p owinna z naleźć normatywne z akotwiczenie w treści zask arżone go jak o wiodący art . 635 k. p.k., nie wykazuje konieczne j tożsamości i podobieństwa z zakresem uno rm owania tego przepisu . Z tr eśc i za- skarż one go art . 635 k.p.k. wynika bowiem tyle i tylko tyl e , że w w ypadku orzeczenia nieko- rzystnego dla oskarżonego zapadłego w po stępowaniu odwoławczym ( skazani a lub warun- OTK ZU A/2022 K 9/18 poz. 16 4 kow ego umorz enia postępowania ) ponosi on koszty pr oc es u – t ak samo jak w post ępo waniu w p ier wszej instancji. Przepis t en stanowi jedynie uzu pełnieni e regulacj i wynikającej z art . 634 k.p.k., kt óry wskazuje na odpowiednie stosowanie w postępow aniu odwoławczym przep isów o kosztach za postępowanie przed sąde m p ierwsz ej instancji , jeż eli inne prz epi sy k.p.k. nie stanowią inaczej. W ocenie P rokurat ora Gene ralnego, a rt . 635 k.p .k. nie stanowi po dstawy do obciążenia skazan ego kosztami postępowania odwoławczego w wypadku , gdy środek odw oławczy wniesiony przez oska rż o nego z ostał w jaki mkolw iek zakresie uw zględ- niony . P rzes ądza o tym natomiast treść art . 634 k.p . k., który nie został objęty zakresem za- skarżenia . Intencją RPO było zatem uzupełnienie art . 635 k.p.k. o normę, której ten przepis zawierać nie może. Zdaniem Pr o kurato ra Generalnego , p odob nie sytua cja prz edstawi a się w stosunku do art . 632 pkt 2 k. p.k. zas karżone go w związku z art . 635 k.p.k. , który mo że mie ć jedyn i e zastosowanie w wypadku uniewinnienia oskarżonego lub umo rz enia postępo- wania. Prokurator Genera ln y zauwa ży ł ponadto, że n awet w wypadk u p rzyjęcia , że odpo- wiednim miejscem dla brakującej , zdanie m RPO, nor my jest art . 634 k.p.k. , to i tak nie moż- na tego rodzaju niedosta t ku treściowego traktować w kategoriach pominięcia prawodawcze- go . Nieobjęcie bowiem w p rzepi sach o kosztach p ostę powania o dwo ławczego sytuacji b ędą- cych przedmiotem wniosku R PO n i e j e st rozwią zaniem pr zypadkowym i dysfunkcjonalnym, ale stanowi świadomą decyzję ustawodawcy . To o skarżony, którego w ina został a s twierdzo- na , pon osi koszty proc ed ur y uru chomionej z uwagi na popełnion y z jego winy czyn. Rele- wan tny dla rozstrzygnięcia o koszta ch jest os tateczny wynik postępowania. „ Innymi słowy , dopiero wówczas, gdyb y ustawodawca oparł zasady ro zdz i elania kosztów postępowania na stosunku rodz aju lu b wysokoś ci kary żąd anej d o k ary wymierzonej przez sąd w pierwszej instancji i, przyjmując takie r ozwiązanie , jedno cześnie nie powiązał zasad rozdziału kosztó w ze zmianą wymiaru kary przez są d drugie j instancji, można by zasadnie podnosi ć argument o wystąp ie niu p om inięcia pra wodawc zeg o ” (s. 38 pisma). I I Trybunał Konstytuc yjny zważył, co następuj e: 1. Przed p rzystąpieniem do merytorycznego rozpatrzenia sprawy Trybunał Konstytu- cyjny jest obowiązany badać na każdym etapie postępowania , czy nie za chodzą uje mne prze- s łanki procesowe, kt óre skutkują obligatory jnym umorzeniem postępowania. 2. Po stępowan ie w ninie jsz ej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem Rzecznik a Praw Obywatelskich (dalej : RPO lub wnioskodawca) . Wniosek ten winien spełniać wymogi ok reślone m ię dzy inn ymi w ar t . 47 ust . 1 i 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i tr ybie pos tępo wania prz ed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: o.t.p.TK ) . Należy w nim wy raźnie określić przedmiot i wzorce kontroli oraz sformuło wa ć uzasa dnienie zawierają ce przywoła nie treści kwestionowanego wnioskiem przepisu oraz wzorców kontroli wra z z ich wykładnią , określ enie problem u konstytucyjn ego i zarzut u nie- konstytucyjności , a także wskaz ujące argumen ty lub dowod y na poparcie t ego zarzu tu . N ied ochowani e wymogów fo rmalnych wniosku może stanowi ć przyczynę umorzenia postępo wania na podstawie ar t . 59 ust. 1 pkt 2 o.t.p.TK. 3. Przedmiotem zas karżenia w niniejszej sprawie wnioskodawca uczynił art. 635 w z wiązku z art. 632 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowan ia karnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1904, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim wyłącza w sprawie z oskarżenia publicznego zwrot kosztów oskarżone- OTK ZU A/2022 K 9/18 poz. 16 5 m u z tytułu wynagrodzeni a obro ńcy za p ostępowan ie odwoławcze , w przypadku uwzględn ie- n ia apelacji oskarżonego wniesionej wyłącznie od wymiar u kary. Wniosek ma zatem charak- ter zakresowy, gdyż nie dotyczy kontroli konstytucy jności całego przepisu (normy), a w do- datku odnosi się do pewnego sposobu rozumienia tego przepisu. Oznacza to, że należ y za- chować szczególną ostrożność przy ustalani u dopuszczalności rozpoznawania tego typu wniosków, tak by nie wyjść poza granice kompetencji przyzn anych T rybunałow i przez prze- pisy Konstytucji. Trybu nał ma bowiem wyłącznie kompetencj ę do kontroli zgodności p rzepi- su (normy) z ustaw ą zasadniczą , nie ma natomiast uprawnienia do ustalania wiążącej wykład- ni . W niniejszej sprawie wnioskodawca określił jednak przedmiot zaskarżenia , odnosząc się do treści, która w p rzepisie (normie) nie została wyrażona. Stąd i stot ą przedmiotowego wnio- sku był , na co zresztą wprost zwrócił uwagę RPO, zarzut pominięcia ustawodawczego , bo- wiem w zaskarżonych przepisach brakuje normy, która st anowił aby , że w p rzypadku uwzględ nienia apelacji jedynie od wymiaru kary wniesionej na korzyść , os karżonemu powi- nien przysługiwać zwrot kosztów obrony z wybo ru. „ Nie powinien on także być obciążony kosztami sądowymi w sytuacji , w której apelacja wniesiona n a korzyść został a uwzgl ędniona w całoś ci, z aś jedynie proporcjonalnie, j eśli została uwzględniona w części” (s. 3 wniosku). 4. Zgodnie art. 635 k.p.k. „[n] iezal eżnie od tego, kto wniósł środek odwoławczy, jeżeli dojdzie do zmiany wyroku skazującego lub or zeczenia o warunkowym umorzeniu post ęp o- wania na niekorz yść oskarżonego, koszty procesu za postępo w anie odwoławcze ustala się na ogólnych zasadach ” . Z treści tego przepisu wynika , że w przypadku zmiany wyroku skaz ują- cego lub orzeczenia o warunkowym umorzeniu postępowania wyłącznie na niekorzy ść oskar- ż onego koszty procesu za postępowanie odwoła wcze zosta ją ustalone na zasadach ogólnych, a zatem obci ąża się nimi oskar żon ego. Natomiast zgodnie z art. 632 pkt 2 k.p.k., „ [j] eżeli ustawa nie stanowi inaczej, w raz ie uniewinnienia oskarżonego lub umorzenia po stępowani a koszty procesu ponosi ( … ) w sprawach z os karżenia publicznego – Skarb Państwa, z wyjąt- kiem nale żności z tytuł u udz iału adwokata lub radcy prawnego w charakterze peł nomocnika pokrzywdzonego, oskarżyci e la posiłkowego albo innej osoby” . Przepis ten znajduje zatem swoje zastosowanie w sytuacji uniewinnienia oskar żonego lub umorzenia postępowania. Należ y w skazać, że pierwszym w systematyce k.p.k. przepisem regul ującym kwestie kosztów postępowania odwoławc zego jest art. 634 k.p.k. Przepis ten wprowadza zasad ę, że do kosztów procesu za postępowanie odwoławcze od orzeczeń kończących postę powanie w sprawie m ają odpowiednie zastosowanie przepisy o kosztach za postępowanie przed sądem pierwszej instancji, j eżeli inne przepisy k.p.k. nie stanowią in aczej. Wy jątki od tej zasady zostały natomiast przewid ziane w art. 635-637 k.p.k. „Wskazują one, że art. 634 ma zas toso- wanie przede ws zystkim w sytuacji, gdy sąd odwoławczy zmienia zaskarżone orzeczenie na korzyść oskarżonego, niezależnie od tego, na skute k czyjego środka odwoławczego ( …) . Możliwe konfiguracje w tym zakresie co do zasady przed stawiać będą się następują co: – zmiana z e ska zania lub warunkowego umorzenia postępowania na uniewinnienie – koszty postępowania o d woławczego ponosi w trybie publiczno sk a rgow ym Skarb Pa ństwa (art. 630 i 632 pkt 2 w zw. z art. 63 4), a w trybie prywatnoskargow ym – oskarżyciel prywatn y ( art. 632 pk t 1 w zw. z art. 634); – zmiana ze skazania na warunkowe umorzenie postępowania – koszty p o stępowania odwoławczego ponosi skaza ny (art . 629 w zw. z art. 634); – zmiana ze skazania lub waru nkowego umorzenia postępowania na b ezwarunkowe umorzen ie postępowani a – k oszty postępowania odwoławczego ponosi w trybie publiczno- skargowym Skarb Państwa (art . 630 i 632 pkt 2 w zw. z art. 634) l ub oska rż ony (art. 632a w zw. z art. 634), natomiast w trybie prywatnoskargowym – oskarżyciel p r ywatny (art. 632 pk t 1 w zw. z ar t. 63 4), oskarżony lub Skarb Państwa (art. 632a w zw. z art. 634) albo oskar- żony (art. 629 w zw. z art. 634); OTK ZU A/2022 K 9/18 poz. 16 6 – zmiana polegają ca na « zł agodzeniu » skazania – koszty postępowania odwoławcze go ponosi skazany (art. 627 i 628 w zw. z art. 634), e wen tualnie w t rybie prywatnoskargowym w razie odstąpienia od wymierzenia kary – tylko częściowo (art. 63 1 w zw. z art. 634) ” ( S. Steinborn , k om entarz do art . 634 [w:] Kome ntarz aktua lizowany do art. 425 - 673 Kodeksu postępowania karnego , red. L. K. Paprzycki, L ex /el. 2015 ) . „Oznacza to, że gdy na skutek uwzględnienia w całości lub w części apelacji wniesionej na korzyść o s karżonego zostanie on ł ag odniej skazany lub nastąpi warunkowe umorzenie postępowania , koszty postępowania odwoławczego ponosi i tak oskarżony (art. 627 i 629 k.p.k. w zw. z art. 634 k.p.k.) . Działa wówczas ogólna reguła , że każdy, kto przez swój czyn spow o dował postępowanie karn e, zo- bowi ązany j est do ponoszenia wszystkich wydatków z tym z wiązanych, jeżeli został skazany lub warunkowo umorzono postępowanie ” ( D. Świecki, Rodzaje wyroków sądu odwoławczego [w:] Czynności procesowe obrońcy i pełnomocnika w sprawach karnych , Warszawa 2 01 5 ). Art. 635 w z wiązku z art. 632 pkt 2 k.p.k., będące prz edmiotem kontroli, nie stanowią zatem podstawy obciążenia oskarżonego kosztami postępowania odwoławczego w sytuacji, gdy wniesiony przez niego środek za s karżenia został w jakimkolwiek zakresie uwzg lędnion y. Przepisy te, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy wskazanym w petitum wniosku, nie wyłą- cza ją w sprawie z osk arżenia publicznego zwrot u kosztów oskarżonemu z tytułu wynagro- dzenia obrońcy za postępowanie odwoławcze , w przy padku uwzględ nienia apelacji os karżo- nego wniesionej wyłącz nie od wymiaru kary. P rzesądza o tym natomiast treść art. 634 w z wiązku z art. 627 k.p.k., które nie zostały objęte z arzutem wniosku. 5 . Trybunał K o nstytucyjny w swoim or z e cznictwie wielokro tnie wskazywa ł, że s pecy- fika za rzut ów dotycz ących po minięcia prawodawczego wiąże się z trudności a mi wyznacz eni a granicy między pominięciem a z a ni echaniem prawodawczym , a także z wyjątkowym charak- terem orzekania o pominięciach prawodawczych . Sto sownie do art. 188 Kons tytucji w kom- peten cji Tr yb unału K o nstyt ucyjnego jest bowie m orzekanie o wskazanych w n im przepis ach prawa stanowionego, natomiast o c en ianie konstytucyjności aktów prawnych pod względem zupeł ności regulacji dopuszcza się jedynie na zasadzie wyj ątku. Trybuna ł podch odzi zatem z ostr oż ności ą do teg o rodzaju zarzutów, by swoją działalnością orz e czniczą ni e wkraczać w zastrzeżoną , co do zas a dy , dla władzy ustawodawczej sferę two rzenia prawa (zob. posta- n o wienie TK z 1 marca 2017 r., sygn. K 13/14, OTK ZU A/2017, p oz. 1 0). Trybunał K o nsty- tu cyjny w ielokr otnie określał c harakter kontroli konstytucyjn o ści pomini ęć prawodawczych. „ O kreślona regula c ja może być uznana za zawierającą unormowanie niepełne w sytuacji , gdy z punktu widzenia zasad konstytucyjnych ma zbyt wąski zakres zastosowan ia alb o pomij a treści istotne z punktu widzenia przedmiotu i celu t e j regulacj i. Ocena, czy ustawodawca do- puścił s ię pominięcia prawodawczego, wymaga więc a casu ad casum zbadania danego unormowania w kontekście wzorców i war tości konstyt ucyjnych, które ze wzglę du na n at urę te j regulacji muszą zostać poszerzone o daną kat e gorię podm iotów lub zachowań. To znaczy, że z no rm konstytucyjnych da się odtworzyć wzorzec instytucji prawnej kształtowanej w ak- cie normatywnym, lecz instyt ucja w akcie tym ukształtowana konsty tu cyjne mu wzorc owi nie odpowiada (…). Nie zbędnym warunkiem te j analizy j est ustalenie, że w określonej sytu a cj i zachodzi jakościowa tożsamość materii unormowanych w danym p rzepisie i tych pozosta- wionych poza jego zakres em, gdyż zbyt pochopne «upodobn ienie» m ateri i nieure gulowanych z materiami, które znalazły swój wy r az w treśc i kwestionowanego przepisu, może sp o wo do- wać wykroczenie przez Trybunał poza sferę kontroli prawa” ( postanowienie TK z 18 czerwca 2013 r., sygn. SK 1/12, OTK ZU nr 5/A/2013, poz. 70 ) . Tr ybuna ł K o nsty tucyjny jednocześnie zauważ ył , że z powyższych względów z akwe- stionowanie pominięcia prawodawcze go wymaga od podmiotu inicjującego postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym wyjątkowe go zaangażowania i s taranności , a „ skuteczne podnie sienie z arzut u pomini ęcia prawodawczego zależy od tego, czy podmiot inicjujący po- OTK ZU A/2022 K 9/18 poz. 16 7 stępowanie przed Trybun a łem wykaże, że w określonej sytuacji rzeczywiście istnieje « jako- ściowa tożsamość » albo przynajmniej « daleko idące podobi eństwo » treśc i normatywnej ujęt ej w z ak westi on owanym przepisie oraz materii, która została pozosta w iona poza jego zakresem, a która – z d aniem inicj atora postępowania – powinna była w tym przepisie się znaleźć ” (po- stanowienie TK z 24 lis topada 2015 r., sygn . P 64/14, OT K ZU nr 10/A/2015, poz. 17 5) . T ym czasem uzasadnienie wniosku nie spełnia ło wynikający c h z orzecz nictwa prze- słanek ko ntroli . R PO nie wykazał , że zachodzi jakościowa tożsamość ani nawet podo bień- stwo materii unormowanych w zaskarżonyc h przepi s ach ( art . 635 i art . 632 pkt 2 k.p.k. ) i t ych poz ostawionych poza jego zakresem . Wnios kodawc a przepro w adził wprawdzie a nalizę treści wyżej wymienionych przepisów , ale w swoich rozważaniach nie odniósł się w zasad zie do ugruntowa nych w orzecz nictw ie konstytucy jnym kryterió w rozróż nienia pominięci a i zanie- chania prawodaw czego . Na dmien i ł jedynie w dwóch z dan i ach ( n a s. 9 wnio sku ) , czym jest pominięcie i zaniechanie ustawodawcze , uzn ając , że skoro w innej spra wie ( wyrok z 8 paź- dziernika 2013 r., sygn. K 30/11 , OTK Z U nr 7/A/2013 , poz . 98 ) Trybuna ł s t wi erdził nie- zgodn ość pominięcia ustawodawczego z i dentycznymi wzorcami kon troli , to „ [ n] ie ulega wię c wąt pliwoś c i , że tak określony zakres zaskarżenia oraz wzo rce kontroli znajdują się w zakresie kognicji Trybunału ” (s. 1 0 wniosku) . Trybu nał K o nstytuc yjny zw r ócił j ednak u wagę, że wskazany powyżej argument n ie by ł wy starczają c y dla skutecznego podniesien i a zarzutu p ominięcia prawodawczego w niniejsze j sprawie , przede wszystkim dlatego, że w spraw i e o sygn . K 30/11 został w yznaczony z up e łnie inn y p rzedmi ot za sk a rżeni a , a mia- nowicie art . 81 § 1 i art . 78 § 2 k.p.k. Maj ą c na uwadze , że wnioskodawca nie wykazał, że zachodzi jakościowa tożsamość ani nawet podo bieństwo materii unormowanych w zaskarżonych przepi sach (art. 635 i art. 632 pkt 2 k.p.k.) i tych pozostawionych poza jego zakresem , Trybunał zauważył , że kwestia zwrotu kosztów oskarżonemu z tytułu wynagrodzenia obrońcy za pos tępowanie od- woławcze w sprawach z oskarżenia publicznego , w przypadku uwzg lędn ienia apelacji oskar- żonego wniesionej wyłącznie od wymiaru kary, nie jest tożsam a z rozliczeniem kosztów pro- cesu w sytuacji uw zględnienia środka odwoławczego wniesionego na niekorzyść oskarżone- go, o czym traktuje art. 635 k.p.k., ani z wynikającą z art. 632 pkt 2 k.p .k. zasadą podziału kosztów procesu w przypadku uniewi nnienia oskarż onego lub umorzen ia postępowania. Tego rodzaju niedostatku treściowego, co słusznie zauważył Prokurator Generalny, nie można po- traktować jako pomini ęcia ustawodawczego również z uwagi na to , że ni eobjęcie w p rzepi- sach k.p.k. uprawnienia oskar żonego do zwrotu kosztów z ty tułu wynagrodzenia obrońcy za postępowanie odwoławcze , w przypadku uwzględn ien ia apelacji oskarżonego wniesionej wyłączn ie od wymiaru kary, nie jest rozwiązan iem przypadkowym i dysfunkcjonalnym, lecz stanowi wyraz spójnej koncepcji ustawodawcy. K.p.k. przewiduje bowiem zamknięty katalog sytuacji, w których istnieje możliwość ubiegania się o zwrot kosztów procesu , opartych na z asadzie, że koszty procesu ponosi ten, kto je spo wodował . Nie można ponadto tra cić z pola widzenia faktu , że p raprzyczyn ą uruchomienia p ostępowania karnego jest popełnie nie prze- stępstwa . Jednocz eśnie Trybunał po dziel ił pog ląd Prokuratora Generalnego, że dopiero gdyby ustawodawca opar ł zasady rozdziału k osztów post ępowania karnego na stosunku rodzaju lub wys okości kary żądanej do kary wymierzonej przez s ąd pi erwszej instancji i, przy jmując to rozwiązanie, jednocześnie nie powiązałby zasad rozdziału kosztów ze zmianą wymiaru kary przez sąd drugiej instancj i w postępowaniu odwoławczym – to w takiej sytuac ji moż na by ewentualnie zasadnie po dnosić argument o wystą pieniu pominięcia praw odawczego. W ko nk luzji Trybunał Konstytucyjny stwierd z ił, że wnioskodawca nie domagał się w istocie kontroli pom inięcia prawo dawczego , lecz dąży ł do zmiany zak resu prawnego kw e- stiono wan ych art . 635 i art . 632 pkt 2 k.p.k . Przedmiote m niniejszego wni osku było zatem zan iechani e prawodawcze , które nie pod leg a kog ni cji T r ybunału K o nstytucyjnego . OTK ZU A/2022 K 9/18 poz. 16 8 Badanie przez Trybu nał K o nstytuc yjny pominięcia prawodawczego w żadnym wy- padku nie m oż e prowa dzić w swoich skutkach do „uzupełniani a” przez Tr ybu nał obowiązują- cego stanu prawnego o rozwiązania prawne , które są pożąda n e z punktu widzenia inicjatora postępowania, ale nie wyn ik ają z treści poddanej kontroli normy prawnej . Naruszałoby to bowi em zasadę podziału i równowagi władzy, a w kons ekwencji or zek anie w sprawie zanie- chania ustawo dawczego oznaczałoby wykroczenie przez Trybuna ł K o nstytucyjny poza jego konstytucyjną rolę tzw. u stawodawcy ne gatywnego ( zob. postanowienie T K z 13 październi- ka 2 01 0 r. , s ygn. P 19/09, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 92). P ostę pow anie należało zatem umorzyć na po dstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 o.t.p.TK, z u wa gi na niedopuszczalnoś ć wydania wyroku. Ze wzgl ędu n a powyższe o ko licznoś ci, Trybunał Konstytucyjny posta nowił jak w sen- tencji.