K 9/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 27 października 2020 r. Pozycja 51 POSTANOWIENIE z dnia 7 paź dziernika 20 20 r. Sygn. akt K 9 /1 9 Trybunał Konstytucyjny w składzie: J ulia Przyłębska – przewodniczący Zbign iew Jędrzejewski Krystyna Pawłowicz Bartłomiej Sochański Wojci e ch Sych – spraw ozdawca , p o rozpoznaniu, na p osied ze n iu niejawnym w dniu 7 października 2020 r. , wniosku Rady Gminy Dygowo o zbadanie zgodności : art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 7 czerwca 2018 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1276 ) w zakres ie, w ja k i m przewi d uje wejście w życie z mocą wsteczną od 1 stycznia 2018 r. art. 2 pkt 1 i 6 oraz art. 3 pkt 1 tej ustawy , nadających nowe brzmienie art. 3 pkt 3 i załącznikowi do ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2018 r. poz. 1202 , ze zm.) o ra z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie el ektrowni wiatrowych (Dz. U. poz. 961, ze zm.) , z art. 2 w związku z art. 167 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzecze nie z apadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. Rada Gminy Dygowo (dalej: wnioskodawc a ) skierowa ła 4 września 2018 r. wn i o- s ek do Trybunał u Konstytucyjn ego o zbadanie zgodności art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 7 czerw- ca 2018 r. o zmianie ustawy o odnawia lnych źródłac h en e r gii ora z niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1276; dalej: ustawa nowelizująca) w zak resie, w jakim przewiduje wejście w życie z mocą wsteczną od 1 stycznia 2018 r. art. 2 pkt 1 i 6 oraz art. 3 pkt 1 ustawy noweli- zującej, nadających nowe brzmienie ar t. 3 p kt 3 i załącznikowi do ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2018 r. poz. 1202, ze zm.; dalej: prawo budow lane) oraz OTK ZU A/2020 K 9/19 poz. 51 2 art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych (Dz. U. p oz. 961, ze z m. ; d a lej: us tawa o inwest ycjach), z art. 2 w związku z art. 167 Konsty- tucji. Wnioskodawc a wskaza ł , że art. 17 pkt 2 ustawy nowelizu jącej wprowadził w życie z mocą wsteczną od 1 stycznia 2018 r. przepisy nadające nowe brzmienie definicjom budo wli i elektro wn i w i atrowej , które mają istotne znaczenie dla gmin jako jednostek samorządu tery- torialneg o, albowiem bezpośrednio determinują wyso kość ich dochodów uzyskanych z po- datku od nieruchomości. Wnioskodawc a podn iósł , że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z d ni a 1 2 styczn ia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1785, ze zm .; dalej: ustawa o podatkach i opłatach l okalnych) opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają nieruchomości lub obiekty budowalne, takie jak bud owle lub ich cz ęś c i związa ne z prowa- dze niem działalności gospodarczej. Dla potrzeb podatku od nieruchomo ści za budowlę uznaje się obiekt budowlan y w rozumieniu przepisów prawa bud owlanego niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury, a także urządze nie budowlane w r o z umieniu przepisów pr awa budowlanego związane z obiektem budowlanym, które zapewnia mo żliwość użytkowania obiektu zgodnie z jeg o przeznaczeniem (art. 1a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych ). Każda zatem zmiana definicji b udowli w praw ie b u d owlanym powoduje zmi anę w zakresie opodatkowania budowli podatkiem od nieruchomości, który stanowi w yłączny dochód gmin. W nas tępstwie wprowadzenia z mocą wsteczną zmian w definicjach budowli i elektrowni wiatrowej opodatkowaniu podlega część budowla na e l e ktrowni wiatrowej be z urządzeń technicznych, natomiast przed wprowadzoną zmianą opoda tkowaniu podlegała cała elektrownia wiatr owa, tzn. część budowlana wraz z częścią techniczną. Zmiana definicji bu- dowli i definicji elektrowni wiatrowej z mocą wstecz ną s p o wodował a, że g miny z ostały po- zbawione części swoich dochodów (swojej samodzielności f inansowej), a ponadto, na mocy wstecznego obowiązywania art. 17 pkt 2 ustawy nowelizującej, zobowiązane są do zwrotu pobranego już podatku od nieruchomo ści od elektr ow ni w iatrowy ch posadowionych na ich terenie. Wnioskodawc a wskaza ł , że zgodnie z art. 2 Kon stytucji Rzeczpospolita Polska jest demok ratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecz- nej. Zasada państwa prawnego mieś ci w sobie wi el e z a sad szc zeg ółowych, wśród których wymienić należy zasadę bezpieczeństwa prawnego jedno stki, zasadę ochrony interesów w toku, na kaz zachowania odpowiedniej vacatio legis i przede wszystkim zasadę lex retro non agit oraz zakaz zmiany prawa podatkowego w c ią g u roku p odatkowego. Wszystkie zmie- rzają do blokowania tworzenia prawa złej jakości i w ten sposób chronią wolności i prawa podm iotowe. Zasada niedziałania prawa wstecz jest dyrektywą postępowania organów pra- wodawcz ych, polegającą na zakaz ie stanowieni a no r m prawny ch nakazujących stosować no- wo us tanowione normy do zdarzeń, które miały miejsc e przed ich wejściem w życie. Zasada lex retro non agit wyznacza konstytucyjną sytuację prawną nie tylko osób fizycznych, lecz t akże jednostek samorządu terytorialne go . Z daniem wnioskodawc y zakaz zmiany prawa podatkowego w ciągu roku podatkowe- go jest bezw zględny, a swoboda ustawodawcy w tym zakr esie jest ograniczona przez art. 2 Konstytucji. Swoboda ustawodawcy w zakresie kształt owania treści ustaw podat kowych ograni cz on a jest ob owiązkiem przestrzegania reguł do tyczących wymogów drogi ustawodaw- czej, proced ury uchwalania ustaw podatkowych oraz wym ogu szczególnej dbałości legisla- cyjnej podczas stanowienia przepisów prawnych, aby umo żliwiały one konstruowani e precy- zyjnyc h no r m podatk owych. Swoboda ta jest ograniczon a również nakazem respektowania zasady vacati o legis i zakazem nadawania mocy wsteczne j oraz dokonywania zmian w ciągu roku podatkowego. OTK ZU A/2020 K 9/19 poz. 51 3 W ocenie wnioskodawc y z asada państwa prawnego, a zwłaszcza w ynikająca z n ie j z a- sada pe wności prawa oraz ochrony praw nabytych nakaz uj e , by zmiana prawa dotychczas o bowiązującego, która pociąga za sobą niek orzystne skutki dla sytuacji prawnej podmiotów, dokonywana była zasadni czo z zastosowaniem techniki przepisów p rzejściowych, a c o naj- mnie j odpowiedniej vacatio legis . Ustawodawca może z nich zrezygnować, jeżeli prze mawia za tym ważny interes publiczny, któ rego nie można wyważyć z interesem jednostki. Sytuacja prawna osób dotknię tych nową regulacją powinna być podda na takim prze pi so m przejśc io- wym, by mogły mieć one czas na dokończenie przedsięwzięć podjętych na podsta wie wcze- śniejszej regulacji, w przeświadc zeniu, że będzie ona miała charakter stabilny. Zasada ochrony interesów w toku zapewnia ochronę jednostki w syt uacjach, w kt ó- r yc h rozpocz ęła one określone przedsięwzięcia na gruncie dotychczasowych przepisów, a kore sponduje z nią nakaz zachowania odpowiedn iej vacatio legis , który to stanowi jedną z norm składających się na treść zasady demokratycznego państwa prawn ego i wynika wp ro s t z zasa dy zaufania do państwa, a jego celem jest zap ewnienie adresatom prawa czasu na przy- stosowanie się do zmienionych regula cji i na podjęcie odpowiednich decyzji co do dalszego postępowania. K westi onowany przepis wprowadza zmiany z mo cą wsteczną, co j e s t sprze czne z za- sadą lex retro non agit , a ponadto w sposób bezpośredni zmienia zasad y opodatkowania elek- trowni wiatrowych w t rakcie roku podatkowego. Brak jest przy tym w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej wartości konstytucyjne j, uzasadniaj ąc ej n aruszen ie zasady lex retro non agit . Mimo ż e dopuszczalne są wyjątki od tej zasady , t o bezwzględnie niedopuszczalne jest stano wienie z mocą wsteczną prawa surowszego – lex sever ior retro non agit . Zasada ta jest uwzględnia na przede wszys tkim w praw ie k arn y m , ale dotyczy również praw a podatkowe go . Zdaniem wnioskodawc y art. 17 pkt 2 ustawy n owelizującej narusza również wyrażoną w a rt. 167 Konstytucji zasadę samodzielności samorządu teryto rialnego, której jednym z ele- mentów składowych jest z asada samodzi el noś c i finan sowej. P o w yższa zasada, wyrażona w art. 16 ust. 2 Konstytucji, a następnie już expressis verbis w art. 165 ust. 2 i art . 167 Kon- stytucji, pozostaje jednym z fundamentów istnienia samorządu terytorialnego. Istotą samo- dzielności fin ansowej jest za pew n ienie j ednostko m samorządu terytorialnego docho dów po- zwalających na realizowanie zada ń publicznych tym jednostkom przypisan ych , pozostawienie im swobody kształtowania swoich wydatków (z uwzględnieniem jednak zastrzeżeń ustawo- wych) oraz s tworzenie odp ow ied n ich gwa rancji f o r malnych i proceduralnych w tym zakresie. Kwintesencją samodzielności finansowej jednostek samorządu teryto ria lnego (w tym gmin jako beneficjentów podatku od nieruchomości) jest art. 167 ust. 3 Konstytucji stwierdzający, że źródła doc ho dów jednost e k samor z ą du terytorialnego są określone w ustawie. Przepis ten, zgodnie z orz ecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, nal eży rozumieć dwojako. Po pierw- sze, jako prze pis gwarantujący gminom odpowiedni poziom dochodów, pozwalający im na realizację k ons t ytucyjn i e wyzna c z onych zadań oraz zastrzegający formę ustawy dla określa- nia źródeł ty ch dochodów. Po drug ie, pełni on rolę ins trumenta lną wobec celu podstawowego, jakim jest zapewnienie jednostce samorządu terytorialnego odpowiednich śro dków finanso- w yc h n a realiz ację jej z adań. Wnioskodawc a wskaza ł , że działa ł w pełni racjonalnie, uchwalaj ąc sw ój budżet w ter - minie ustawowym i w z godzie z obowiązującym wówczas prawem; uwzględni ł dochody z tytułu podatku od nieruchomości, których wysokość d ecydowała o s ka li p lanowan ych prz e d s ięwzięć. Dochody z tytułu podatku od nieruchomości na rok 2018 nie z ostały określone w budżecie wnioskodawc y jako rezerwa lub lokata. Na ich podstawie zostały zaplanowane konkretne wydatki, w przeważającej mierze inwesty cyjne, znajdu ją ce o dzwierc i edlen ie w wieloletniej prognozie finansowej. Wpływają one także na ustalenie indywidualnego wskaźnika zadłużenia gmin y , mającego kapitalne znaczenie dla jej kondycji finansowej. Sko- ro zasadą jest, że budżety jednostek samorządu t erytorialnego n ie p rzewi du ją nadw y żk i b u- OTK ZU A/2020 K 9/19 poz. 51 4 dżetowej , a gromadzone dochody nie stanowią rezerwy ani lokaty, to braki w zakresie docho- dów powodują nie możliwość pokrycia przewidywanych wydatków, przed e wszystkim zwią- zanych z realizacją zadań własnych. W konsekwe ncji, zwłaszc za w p rzypa dk u małyc h g min, na tere nie których zlokalizowane są elektrownie wiatrowe, prowa dzi to do pogorszenia jako- ści życia ich m ieszkańców. W ocenie wnioskodawc y powołane zasady konstytucyjne, w tym w szczególności za- sada demokratycznego p aństwa prawne go , z a kaz z mi any prz e pi sów prawa podatkowego w trakcie trwania roku podatkowego, jak i zasa da samodzielności finansowej jednostek sa mo- rządu terytorialnego, nakazywały gmin ie podejmowanie działań w zaufaniu do obowiązują- cego stanu prawnego i w żaden sposób ni e p o zwa lały na prz e wi dywanie, że władza ustawo- dawcza w trakcie roku budżetowego pozbawi g min ę znacznej części jej dochodów. O ile więc w granicach określonych ustawą, zgodnie z art. 167 ust. 3 Konstytucji, ustawodawca może kształtować wysoko ść dochodów w ła sn y c h gmin, w tym z t ytułu podatku od nieruchomości, o tyle powinien mieć na uwadze równi eż zasadę adekwatności wyrażoną w ust. 1 tego przepi- su. Udział w dochodach publicznych powinien być odpowiedni do przypadających jednost- kom samorządu te rytorialnego za da ń . Jeżeli zatem n as tępuje obniże nie tych dochodów bez zmniejszenia zadań oraz bez właśc iwej rekompensaty utraconych doch odów, to zasada ta jest zachwiana ze szkodą dla społeczności lokalnej, wobec której samorząd pełni funkcję służeb- ną. 2 . Rzecznik Pr aw Ob y w atelsk ich, w pi śmie z 10 maja 2019 r. (znak: V.511.240. 2019.EG) , poinformował, że ni e zgłasza udziału w niniejszym postępowan iu. 3 . Marszałek Sejmu, w piśmie z 1 8 c z er wca 2020 r. ( znak: BAS - WAK - 9 22 / 20 ), w imien iu Sejmu, wniósł o stwier dzenie, że ar t. 1 7 p k t 2 u stawy nowelizującej jest zgodny z zasadami: nieretroakcji prawa, ochrony zaufa nia do państwa i stanowionego przez nie p ra wa oraz niezmienności p rawa podatkoweg o w trakcie roku podatkowego, wywodzonymi z ar t. 2 Konstytucji w związk u z art. 167 ust. 3 K onsty tucji. Ponadto Marszałek Sejmu wniósł o umorzenie postę powania w pozostałym z akresie ze względu na niedopuszczalność w y dan ia wyroku , ponieważ wnioskodawc a ni e u zasadni ł zar zutu niezgodności kwestionowan ej regulacji z zasadą ochro ny praw nabyt ych, za s adą o chron y interesów w toku oraz art. 167 ust. 1, 2 i 4 Konstytucji. Zdaniem Marsz ałka Sejmu e lektrownie wiatrowe stanowią ist otny komponent źró dła tzw. zielonej e ne rgii, a redukcja liczby elektrowni wiatrow ych czy ograniczenie inwest yc ji w ich ro zwój z c ałą p ewnoś cią nie przyczyni się do uzyskania pożądanego udziału energii ze źródeł o dnawialnych i może skutkować znaczącymi k osz tami zwią zanymi z transferem staty- s t y cz nym energii z odnawialnych źródeł energii z państw czł onkowskich Uni i Europejskiej , które mają jej nadwy żkę . Z miana prawa w czerwcu 2018 r. ze skutkiem od 1 stycznia 2018 r. miała na celu ochronę Skarbu Państwa prz ed koniecznością w ypł aty odszkodowań w przy- padku uznania r os zczeń ze strony inwestorów (właścicieli fa rm wiatro wych) z racji na ich nieró wne trakt owa n i e pod k ątem podatkowym względem producentów pozostałych odna- wialnych źródeł energii (biogaz, fotowoltaika, hydroenergetyk a) . Ż aden z wytwórców w ska- zanych źródeł e n er gii nie był bowiem zobowiązany do płacenia podatków od nieruchomości za urząd zenia techni czne służ ące prowadzeniu działalności gospodarczej w zakresie wytwa- rzania energii ze źródeł odnawialnych. Niezależnie od powy ższ ego, troska o ko nd ycję i utrzymanie o dnawialnych źródeł energii wynika także z za dania płynącego względem władz publ icznych z ar t. 5 Kons tytucji , który przewiduje , że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego roz woju. Marszałek Se jm u podnió sł , że t r udno uznać, i ż wnioskodawca ma rację , twierd ząc, że celem kwestionowanej regula cji była nie ochrona jakichkolwiek wartości, ale zmniejszenie OTK ZU A/2020 K 9/19 poz. 51 5 obciążeń publicznoprawnych pewnej grupy przedsiębiorców. Jakkolwiek no welizacja miała n a celu zmniejszeni e konkret n ego rodzaju obciążeń podatkowych, do których doszło w spo- sób nieprzewidziany i które nigdy nie były celem ustawodawcy, to efekt ten nie stanowił celu samego w sobie. Należy go postrzegać raczej jako cel pośr edn i, narzęd zie ochr ony ważniej- szych w ar tości – s wobody prowadzenia działalności gos podarcze j , równości podmiotów wo- bec p rawa (w tym przypad ku przeds iębiorców prowadzących elektrownie wiatrowe, którzy zostali obciążeni podatkiem nieproporcjonalnie większym ni ż pozosta li produ cenci energii ze ź ró deł odna w ialnych) cz y bezpieczeństwa prawneg o jednos t ki. Wprowadzone ustawą nowelizującą unormowania skutkują ce zmianą definicji budow- li przywróciły zasady opodatkowania podatkiem od nieruchomości, które obowiązywały pr zed 1 sty cznia 20 17 r., rozstrzygaj ąc tym sam y m liczne wą tpliwości podnoszone prz ez jed- no s tki samorządu t erytorialnego w post ępowaniach p rzed sąda mi administracyjnymi. Z tych względów Marszałek Sejmu uznał , że wbrew twierdzeniom wnioskodawc y , okoliczn ośc i uzasad niające o dstąpienie od zasa dy lex retr o non agit w niniejszej sprawie mo- t ywowane są wartościami aprobowanymi konstytucy jnie. Odnos ząc się d o zarzutu naruszenia zasady ochrony zaufania do państwa i stanowio- nego przez nie prawa, Marszałek Sejm u w ska zał, że prace nad projektem ustawy no welizują- c e j , który trafił pod obrady parlame ntu z prze d łożenia rządowego , popr zedzone były szeroko zak rojonymi konsultacjami społecznymi, których początek datowany jest na czerwiec 2017 r. K westionowana regulacja z pr zyc zyn tech nicznych nie m o gł a istnieć na etapie k on sultacji publicznych, te bowiem b yły prowa d zone w 2017 r., kiedy wciąż istniał y realne sza nse na we jście w życie ustawy do końca 2017 r. Skutek retroaktywny nie był zatem wówczas rozwa- żany jako potrzebny. N ie można j ednak uznać, że wprowadzeni e art. 17 p kt 2 ustawy noweli- zującej było dla gmin zask o czeniem. Przepis ten pojawił się na etapie rząd owyc h pra c legisla- cyjnych . Ok reślenie daty wstecznej stosowania nowych definicji było środkiem do osiągnię- cia zamie rzo nych cel ów w sytuacji, kiedy wejści e w życie c ałego aktu opóźniało się z uwagi na skomplik o wany proces legislacyjny, w tym pro ces uzgod nie ń. Jednos tki samorządu teryto- rialnego, śledząc przebieg prac nad projektem ustawy nowelizującej , mogły uwzględnić w sw oich zał ożeniac h planów budżetowych e wentualn e zmiany , jakie zakładał ów projekt w zakresi e zmiany przedmiot u opodatkowania po datkiem od n ieruchomo ści. W ocenie Marszałka Sejmu odstąpienie od zasady ochrony zaufania do państwa i sta- nowionego przez nie p raw a było u zasadnione tymi samymi wart oś ciami ko n stytucyjnymi, które u sprawiedliwiał y odstąpi e nie od zakazu retroaktywności. Pona dto Marszał e k Sejmu z auważył, że przyjęcie kwestionowane j regulacji nie ozna- czało automatycznie obowiązku zwrotu inwestorom nad pła conego p odatku od nieruchomości za ok res od 1 stycznia 2018 r. do 30 czerwca 2018 r. Nadpł a ta , powstała na skutek zapłacenia j ednostce sa m orządu te rytorialnego przez pierwsze miesiące 2018 r . rat uwzględniających opodatkowanie części technicznych elektr own i, mogła zostać przeksięgowana na p oc zet ko- le j nych rat podatku za rok 2018, a naw et przysz ł ych zobowiązań podatkowych inwestor a z tytułu p odatku od nieruchomości w kolejnych latach. W ten sposób jednostki samorządu terytorialnego mogły zachować uzyskane śr odki w s wojej dyspozycji, planując na kolejny rok podatkowy (2019) niższe wydatki , bez kon i eczności poszukiwania środków na z w rot podatku inwestoro m. Jednostki samorządu terytorialnego, które w wyniku kwestionowanej regulacji utraciły część swoich docho dów planowa nych na 2018 r., z uwagi na z mniejsze n ie wpływów z tytułu podatku od nier uchomości (od elektrowni wiatrowych), mogły s korzystać z instru- men tu korekty do informacji finansowej w perspektywie danych o podstawowych dochodach podatkowych, mających w pły w na wys okość subwencji z budżetu p ań stwa. OTK ZU A/2020 K 9/19 poz. 51 6 4 . Pro kurator Generalny , w piśmie z 2 1 lipca 2 0 20 r. (znak : PK VIII TK 6 4 .20 20 ) , k tó- re wpłynęł o do Try bunału Konstytucyjnego 2 4 lip ca 2020 r., wniósł o umorzenie post ę powa- nia ze względu na niedopuszczalność orzekania . Po przedst awieniu stanow isk a wn ioskodawc y , kwestionowanych przepi s ó w i orzecz- nictwa T rybu nału Konsty t ucyjnego , P rokurat o r Generalny ws kazał , że wnioskodawc a uchybi ł obowi ązkowi powołania przekonujących argumentów wskazujących na niezgodność kwe- stionowan ych przepisów z Konsty t ucj ą i z tego powodu zachodzi konieczność umorzenia postępowania . Prokurator Gene ralny zastrzegł je d nak , że g dyb y Trybun ał Konstytucyjny nie podzielił argumentacji przemawiającej za umorzeniem postę powania w niniejszej spra wie , to jego z da- niem : 1) art. 17 pkt 2 ust awy nowel iz uj ącej w zakre s ie, w jakim przewiduje wejści e w życie – z mocą wsteczną – od 1 s tycznia 20 18 r. jej art. 2 pkt 1 i 6 oraz art. 3 pkt 1 , nadających no- we brzmienie art. 3 pkt 3 i załącznikowi do praw a budowlane go, a także art. 2 pkt 1 ustawy o inw estycjach , j est zgodny z wynikającą z art. 2 Konsty t ucj i zasadą lex retro non agit w związ k u z art. 167 ust. 1 i 4 Konstytucji ; 2) w pozostałym zakresie postępowanie podlega umorzeniu ze względu na niedopuszczalnoś ć wydani a orzecze nia. W ocenie Prokur atora G eneralnego kwestionowanie zgodności art. 17 pkt 2 ust a wy nowelizu j ącej w zakre s ie, w jak i m przewiduje wejście w życie z mocą wsteczną jej art. 2 pkt 1 i 6 oraz art. 3 pkt 1 z zasadą ochrony zaufan ia obywateli do państwa i stan owionego przez nie praw a oraz z zasadą o chrony praw słusznie nabytych, leży poza za k resem działania wn ioskoda wc y i z t e g o powodu za chodzi k onieczność umorzenia postępowania ze względu na niedopuszczal noś ć wydania orzeczenia. Prokurato r Gene ralny w skaz ał , ż e s koro o podatkowanie elektr owni wiatrow ych po- datkiem od nieruchomości nie „obciąża ” jednostek samorz ądu terytorialneg o , to zakaz z mian obc iążeń podatkowych w ciągu roku podatkowego jest w ninie jszej sprawie nieadekwatnym wzorcem kontrol i, co skutkuje koni ecznoś ci ą umorzenia po stępow ania w spraw ie kont roli zgodności kwestion ow anej regula c ji z wynikającą z art. 2 Konstytuc j i zasadą nie zmienian ia przepisów poda tkowych w trakcie trwania roku podatkowego z e względu na niedopuszczal- noś ć wydania wyroku . Zdaniem Prok uratora G eneralnego u morz eniu podlega też kontr ola zgodności kwe- stionowanej regu l acji z art . 167 ust. 2 i 3 Konsty t u cji , poniewa ż wniosk odawc a nie wskaza ł argumentó w lub dowod ów na poparcie t ych z arzut ów . Prokurato r Gene ralny w skaz ał , ż e k westionow a na r egulacja, choć pote ncjaln ie ograni- cza wpływy wnioskodawc y przez wyłączenie z datą w s teczną z przedmiotu opodatkowania p odatkiem od nierucho mości elementów technicznych elektrowni wiatrowych, to za razem brak danych wskazujących na to, aby sytuacja ta uniem ożliwiała wykonywan ie pow ierzonych mu z adań. Ustawa nowelizująca odnosi się bowiem t y lko do konstrukcji podatku od nier u- chomości od elektro w ni wiatrowych i nie nakłada nowych zadań na jednostki sam orządu tery- torialnego. W konsekwencji kwestionow a na r e gulac ja nie narusz a równ ież za sady lex retro non agit . Ponadto Prokurator Generalny podni ó sł , że zasada niedział ania prawa w s tecz nie jes t zasadą absolutną i przepisy działające wstecz wyjątkowo mogą by ć uznane za zgodne z zasa- dą demokratycznego państwa pr awneg o. Kwestionowana re gulacj a zmniej szył a wysokość wymaganego podatku, p onieważ podstaw a opodat kowania uległa ogranicz eniu . Zmniejszeni u mogły ulec jedynie wpływy z tego podatku uzyskiwane przez te je dnostki samorządu teryto- rialnego, na których obszarze elekt rownie wiatrowe dzi a łają. Jednocześnie, w kontekście wstecznego działania prawa, nas u wa się wątpliwość , czy tworzenie n o rm adresowan ych do j ednostek samorządu terytorialnego skutkujących zmniejszeni em wpływów do budżetów tych jednostek może podlegać ta kim s amym ocenom (rygoro m) jak tworzenie pra wa daninowego, którego adresatami są osoby f i zyczne i osoby prawne prawa prywat n eg o. J ednost ka samor zą- OTK ZU A/2020 K 9/19 poz. 51 7 du terytorialnego jako osoba prawna prawa publicznego, s prawująca władzę publiczną w za- kresie powierzonych jej zada ń publicznych, nie korzys ta z zagwarant owanych oso bie fizycz- nej, a także w ogranicz o n ym zakr esie innemu podmiotowi, w t ym osobie pr awnej pr awa pry- watnego, praw i wolności konstytucyjnych określonyc h w rozdziale dr ugim Konstytucji. Sko- ro j ednostki samo rządu terytorialnego są sytuow ane w obrębie władzy publicznej , a daniną jest przymusowe, bezzwrotn e, powszechne świadczenie pieniężn e o charakte rze publiczno- prawnym, stanowiące dochód państwa lub innego podmiotu publicznego, nakładane jedno- stronnie (władczo ) prz ez organ publicznop rawny, to adresowane do jednostek samorządu terytorialnego zmni e jszenie p odstawy opodatkowania pod a tkiem od nie ruchomoś ci elektrow- ni wiatrowych nie jest w tym kontekście „daniną” , a zatem nie p odlega konstytuc yjnym zasa- dom zmiany pr awa d aninowego. W odnies ieniu do jednostek s amorządu terytorialnego nie jest to świadcz e nie przym usowe, lecz dochód budżet o wy. Poza tym same je dnostki samorzą- du terytorialnego s tanowią o wysokości podat ku od nieruchomości od el ektrowni wiatrowych, czyli st anowi ą o jednym z elemen tów st osunku daninow ego . Zdaniem Prokuratora G eneralnego nawet g dyby wszy stkie, wypracowane w orze c z- nictwie Try bunału K onstytucyjnego, przesłanki dopuszczające retroaktywność pra wa miały się odnosić także d o kwestionowanej regulacji , to ich rygoryzm (poza oczywi stym wymogiem zawarcia przepisów działających wstecz w us t awie) nie powinien być wykorzystyw a ny w celu ok reślenia relacji między poszczególnymi podmiotami władzy publicznej . I I Trybunał K onstytucyj ny zważył, co następ uje: Zaskarżony przepis był już przedmiotem kontro li Trybunału Konstytucyjnego. Wyro- kiem z 2 2 lipca 20 20 r., sygn. K 4 / 19 (OTK Z U A / 20 20 , poz . 33 ; Dz . U. poz. 1 336 ) , Tryb u nał orzekł, że a rt. 17 p k t 2 ustawy z dn ia 7 czerwca 2018 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niek tóry ch innych ustaw (Dz. U. poz. 1276 ; dalej : ustaw a nowel i z ująca ) w zakresie, w jakim wprowad z ił z mocą ws teczną a rt. 2 pkt 1 i 6 oraz art. 3 pkt 1 te j ustawy, j est niezgodny z wy wodzoną z art. 2 Kon stytu cji zasadą nieretroaktywn ości prawa (zasadą lex retro n on agit ) . Trybunał orzekł ró wn ież , że we wskaza n ym zakr e sie niezgodny z Konsty t ucją przep i s traci moc o bowiązuj ącą po upł yw i e 1 8 ( o s iemnastu ) miesięcy od dnia ogłoszenia wy- roku w Dzienniku U s taw R zeczypospolitej Polski ej. Or ze czenie Trybunał u Konstytucyjne go o niezgodnoś ci z Konsty t u cją regulacji pra w- nej z jed n ym z w zorców kontroli powoduje eli m inacj ę t e j r egulacji z por ząd ku prawneg o z chwilą ogłoszenia orzeczenia Trybunału w dzienniku urzędowym alb o w innym terminie określon ym przez Trybunał . T ermin ten nie może przekroczyć osiemna stu miesięcy, gdy cho- dzi o u s taw ę, a gdy chodzi o inny akt norm a tywny – dwun astu mie s ięcy ( a r t . 190 ust . 3 Kon- s t ytucji ) . W sytuacji uprzedniego stwierdzenia niezgodności z Konstytucją kwestionow ane j re- gulacji , ponowne rozpoznaw anie tej samej kwestii jest zbędne , ponieważ został o sią g nięty cel kontroli zgodnoś ci pr awa z Konsty t ucj ą . N i e p rz eczy te mu czasowe pozostawien i e w syste- mie prawnym regulacji uznane j za nie zgodn ą z Konsty t ucją wyrokiem Trybuna łu Konsty t u- cyjnego . Powody od rocz e n ia t erminu utraty mocy obowiązującej ni e zgodne go z K onsty t uc j ą a rt. 17 pkt 2 ustawy n o welizując ej w zakres ie, w jak im wprowad z ił z mocą wsteczną art. 2 pkt 1 i 6 oraz art. 3 pkt 1 tej ustawy , Trybunał Konsty t ucyjny szcze g ó łowo wyja śnił w wyr o- ku o sygn. K 4 / 19 . Zgod nie z art . 5 9 ust. 1 pkt 3 ustaw y z d nia 3 0 l isto p ada 2016 r. o organizacji i trybie post ępow ani a przed Tr y bunałem Kons tytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. po z. 2 393 ) Trybunał uma- OTK ZU A/2020 K 9/19 poz. 51 8 rza postępowanie, j eżeli wy dan ie orzeczenia jest zbędne . Mając na uwadze, że w spraw ie o sygn. K 4 / 19 Trybunał Konsty t ucyjn y o r zekł , że a rt. 17 pkt 2 ustawy now e l izując ej w z a- kresie, w jakim wprowadził z mocą wsteczną art. 2 pkt 1 i 6 oraz art. 3 pkt 1 tej ust awy, jest niezgodny z wy wodzoną z a r t. 2 Kon stytu cji zasadą nieretro akt y wności prawa (zasadą lex retro non agit ) , należało umorzyć postępowanie w niniejszej s p r awie ze wz gl ę du na zbędność wydania wyroku. Z przeds taw ionych wzg l ę dów Trybu nał Kon st ytucyjny pos tanowi ł jak w sentencji .