P 18/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 14 marca 2025 r. Pozycja 25 POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 202 5 r. Sygn. akt P 18 / 19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Stanisław Piotrowicz – sprawozdawca Bogdan Święczkowski Jarosław Wyrembak , po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 202 5 r., pytania prawnego Sądu Najwyższego : czy art. 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360 , ze zm.) w zakresie, w jakim: 1 ) wyklucza stwierdzenie niewłaściwości sądu w razie oznaczenia przez Sąd Najwyższy sądu, przed który należy wytoczyć powództwo , jest zgodny z art. 2 oraz z art. 45 ust. 1 Konstytucji, 2) nie określa kryteriów ani przesłanek stanowiących podstawę oznaczenia przez Sąd Najwyższy sądu, przed który należy wytoczyć powództwo , jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 2 oraz z art. 7 Konstytucji , p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. Postanowieniem z 11 marca 2019 r. Sąd Najwyższy zwrócił się do Trybunału Kon- stytucyjnego z pytaniem prawnym, czy art. 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Ko deks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360 , ze zm. ; dalej: k.p.c. ) w zakresie, w jakim wyklucza stwierdzenie niewłaściwości sądu w razie oznaczenia przez Sąd Najwyższy sądu, przed który należy wytoczyć powództwo , jest zgodny z art. 2 oraz z art. 45 ust. 1 Kon- stytucji oraz w zakresie, w jakim nie określa kryteriów ani przesłanek stanowiących podstawę oznaczenia przez Sąd Najwyższy sądu, przed który należy wytoczyć powództwo , jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 2 oraz z art. 7 Konstytucji . OTK ZU A/2025 P 18/19 poz. 25 2 1. 1 . Pytanie prawne zostało przedstawione w związku z następującym stanem faktycz- nym . Do Sądu Najwyższego został złożony wn ios ek o wyznaczenie sądu właściwego do roz- poznania sprawy z powództwa M . K . przeciwko K .K. o rozwód. Wnioskodawczyni wraz z uczestnikiem zawarli w 1993 r. związek małżeński w B . , gdzie strony wspólnie zamieszki- wały do 2013 r. W 2013 r. małżonkowie wyjechali do Republiki Federalnej Niemiec, gdzie przebywają do chwili obecnej z zamiarem stałego pobytu. Oboje zatem mają ośrodek spraw życiowych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Strony mają regularny kontakt i przy- bywają do ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania w Polsce z uwagi na fakt zamieszki- wania tam ich rodzin oraz znajomych. Ponadto posiadają tam nieruchomości. W świetle powyższych okoliczności nie można ustalić właściwości miejscowej sądu na podstawie art. 41 k.p.c. 1. 2 . Przedmiotem pytania prawnego jest art. 45 k.p.c. w zakres ach wskazanych w sen- tencji postanowienia , któremu Sąd Najwyższy zarzucił niezgodność z art. 2, art. 7 oraz art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 2 Konstytucji . W ocenie Sądu Najwyższ ego brak wskazania w art. 45 k.p.c. jakichkolwiek kryteriów, jakimi powinien kierować się rozstrzygając w ogólności albo w różnych kategoriach spraw Sąd Najwyższy, nie spełnia standardów prawa do sądu właściwego, a w konsekwencji pozo- staje w sprzeczności z zasadą sprawiedliwości proceduralnej. Niewskazanie takich kryteriów przez ustawodawcę powoduje, iż rozstrzygnięcia wydane na podstawie art. 45 k.p.c. pozostają dowolne bez możliwości ustalenia przez strony ani postronne podmioty motywów i ocen, jakimi kierował się Sąd Najwyższy. B rak kryteriów należy uznać za uchybienie nie do pogo- dzenia z zasadą przewidywalności działań organów władzy publicznej wynikającą z art. 2 Konstytucji. Ocena konstytucyjności braku ustawowych kryteriów z jednej oraz określony mechanizm wykluczający możliwość weryfikacji właściwości na dalszych etapach postępo- wania (przed sądem oznaczonym) z drugiej strony pozostają ze sobą w ścisłej korelacji z punktu widzenia oceny rzetelnej procedury i w konsekwencji prawa do sprawiedliwego roz- strzygnięcia ściśle związanego z zasadą sprawiedliwości społecznej. Natomiast w świetle art. 176 ust. 2 Konstytucji wyznaczenie właściwości sądu powinno nastąpić w ustawie. Tym- czasem, jak zauważa się w piśmiennictwie, mechanizm przewidziany w art. 45 k . p . c . w przy- padku braku odpowiedniej normy prawnej o właściwości miejscowej zmierza w istocie do wypełnienia treścią zakresu nieunormowanego, a zatem w pewnym sensie do zastąpienia ustawodawcy. Zdaniem Sądu Najwyższego treść art. 45 k . p . c . nie pozwala na jednoznaczne rozstrzygnięcie kształtu mechanizmu ustalania właściwości miejscowej sądu, czy i kiedy jest możliwe jego weryfikowanie. Nadto zasada zaufania wywodzona z art. 2 Konstytucji ozna- cza, że jednostka ma prawo oczekiwać od władzy, której zachowanie się ocenia (ustawodaw- ca, sąd), czytelności, przejrzystości, poszanowania zasad systemowych gwarantujących ochronę praw człowieka. Sąd Najwyższy wskazał także , że założenie ostateczności rozstrzy- gnięcia na podstawie art. 45 k . p . c . oznacza zatem niedopuszczalną ingerencję w prawo do właściwego sądu przysługującego tej stronie, która nie jest wnioskodawcą. Ukształtowanie mechanizmu przewidzianego w art. 45 k.p.c. w taki sposób, który powoduje związanie sądu, który został oznaczony w orzeczeniu Sądu Najwyższego, a w konsekwencji niemożność usta- lenia przez ten sąd okoliczności wpływających na właściwość rzeczową, czyni w istocie pra- wo do właściwego sądu instytucją pozorną (pustą, pozbawioną treści), bowiem otwiera szero- kie pole możliwych nadużyć bez możliwości realnej weryfikacji podstaw określenia właści- wości ani jej ustalenia na ogólnych zasadach. W tym zakresie mechanizm ukształtowany w art. 45 k.p.c. ingeruje w niedopuszczalny sposób w sferę istoty konstytucyjnego prawa do sądu. Weryfikacja właściwości jest elementem gwarancji sprawiedliwości proceduralnej, któ- rej urzeczywistnieniu służy prawo do właściwego sądu. Powinna ona następować zawsze, a w każdym razie pozostawać możliwa do przeprowadzenia co najmniej na wniosek strony – OTK ZU A/2025 P 18/19 poz. 25 3 w analizowanym zakresie albo na etapie postępowania przed Sądem Najwyższym, albo po wytoczeniu powództwa na zasadach ogólnych po wydaniu postanowienia na podstawie art. 45 k.p.c., w którym oznaczono sąd, przed który należy wytoczyć powództwo. Wymaga to jednak uznania, że sąd określony na zasadzie art. 45 k.p.c. nie jest sądem „właściwym ” w rozumieniu kodeksowym, a zatem nie znajduje w tym wypadku zastosowania art. 15 k.p.c., bowiem art. 45 k.p.c. wbrew powszechnemu zapatrywaniu nie stanowi normy o właściwości i nie od- nosi się do ustalenia „sądu właściwego” w znaczeniu kodeksowym, lecz jest normą kompe- tencyjną pozwalającą na wskazanie sądu inter alia mogącego dopiero ustalić właściwość na zasadach ogólnych, a odpowiednie ustalenie Sądu Najwyższego ma charakter w istocie wstępny, i w tym zakresie postanowienie wydane na podstawie art. 45 k.p.c. nie pozostaje co do określenia właściwości rzeczowej wiążące na zasadach ogólnych. 2. W piśmie z 14 sierpnia 2019 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie przystęp uje do postępowania. 3 . W piśmie z 8 stycznia 202 0 r. Sejm zajął stanowisko w sprawie. W ocenie Sejmu, art. 45 k . p . c . w zakresie , w jakim nie określa ani kryteriów ani przesłanek stanowiących pod- stawę oznaczenia przez Sąd Najwyższy sądu, przed który należy wytoczyć powództwo , jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji, a w pozostałym zakresie postępowanie podlega umorze- niu, na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie post ę powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.: dalej: u.o.t.p.TK ) wobec niedopuszczalności wydania wyroku. Zdaniem Sejmu, pytanie prawne dotyczące tego czy art. 45 k . p . c . w zakresie, w jakim wyklucza stwierdzenie niewłaściwości sądu, przed który należy wytoczyć powództwo, nie spełnia wymogu określonego w art. 52 ust. 2 pkt 5 u.o.t.p.TK, który nakłada na sąd pytający obowiązek wskazania, w jakim zakresie odpowiedź na pytanie może mieć wpływ na rozstrzy- gnięcie sprawy, w związku z którą pytanie zostało przedstawione. W ocenie Sejmu, sąd nie wskazał, w jaki sposób rozstrzygniecie sądu uległoby zmianie, gdyby określony przepis prawny, we wskazanym zakresie, utracił moc obowiązującą wskutek orzeczenia przez Trybu- nał Konstytucyjny o jego niezgodności z Konstytucją. W konsekwencji w tym zakresie postę- powanie podlega umorzeniu. W zakresie pytania prawnego sądu dotyczącego badania zgodności art. 45 k . p . c . w zakresie braku określenia kryteriów lub przesłanek stanowiących podstawę oznaczenia przez Sąd Najwyższy sądu, przed który należy wytoczyć powództwo z art. 45 ust. 1 w zw iąz- ku z art. 176 ust. 2 oraz art. 7 Konstytucji , Sejm wniósł o umorzenie postępowania w części dotyczącej badania zgodności art. 45 k . p . c . z art. 7 i art. 176 ust. 2 Konstytucji ze względu na brak sformułowania przez sąd pytający zarzutu dotyczącego naruszenia wskazanych przepi- sów Konstytucji, a więc w konsekwencji z uwagi na niedopuszczalność wydania wyroku. Jeśli chodzi o badanie zgodności art. 45 k . p . c . w zakresie braku wskazania w nim przesłanek i kryteriów stanowiących podstawę oznaczenia przez Sąd Najwyższy sądu, przed który należy wytoczyć powództwo, Sejm uznał, że jest on zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Sejm dokonał analizy zgodności art. 45 k . p . c . z art. 45 ust. 1 Konstytucji i wskazał, że na treść konkretnej normy prawnej składa się nie tylko brzmienie zaskarżonego przepisu, lecz również jego systemowe uwarunkowanie, przyjęte poglądy doktryny oraz ukształtowana w tej materii linia orzecznicza. Sejm zauważył, że w czasie obowiązywania zaskarżonego przepisu doktry- na nie zgłaszała postulatów rewizji ani nie kwestionowała jego konstytucyjności, a znaczna część orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych na podstawie tego przepisu to postanowienia oddalające wnioski o oznaczenie sądu właściwego miejscowo, w uzasadnianiach których wskazywano , że okoliczności danej sprawy pozwalają ustalić sąd właściwy miejscowo na OTK ZU A/2025 P 18/19 poz. 25 4 podstawie art. 27 - 42 k . p . c. Nadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego sformułowane zostały dyrektywy ogólne dla orzekania w trybie art. 45 k . p . c. 4 . W piśmie z 28 lutego 2020 r. Prokurator Generalny (dalej: Prokurator) zajął sta- nowisko w sprawie. W jego ocenie, postępowanie podlega umorzeniu, na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, wobec niedopuszczalności wydania wyroku. Prokurator , w pierwszej kolejności, zwrócił uwagę na zmianę brzmienia art. 45 k . p . c . i stwierdził, że sąd pytający może i powinien rozpoznać wniosek złożony przed zmianą brzmienia art. 45 k . p . c. Zdaniem Prokuratora, sąd pytający nie wykazał przesłanki funkcjo- nalnej w zakresie określonym w pkt 1 pytania prawnego bowiem od odpowiedzi na pytanie, czy art. 45 k . p . c . w zakresie, w jakim wyklucza stwierdzenie niewłaściwości sądu w razie oznaczenia przez Sąd Najwyższy sądu, przed który należy wytoczyć powództwo jest zgodny z Konstytucją, nie zależy rozstrzygni ę cie sprawy zawisłej przed sądem pytającym. Jeśli chodzi o pkt 2 pytania prawnego, Prokurator wskazał, że wątpliwości równ i eż budzi istnienie przesłanki funkcjonalnej bowiem ewentualne orzeczenie niekonstytucyjności zaskarżonego przepisu samo w sobie nie doprowadzi w pełni do usunięcia stanu niekonstytu- cyjności. Prokurator zwrócił uwagę na to, że w postępowaniu zainicjowanym przez sąd przy rozstrzyganiu sprawy , w której kierowano pytanie prawne, sąd ten musiałby zastosować się do dyspozycji przepisu, w brzmieniu, które zakwestionował, a źródłem brakującej treści nor- matywnej nie może być sentencja wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zatem nawet poten- cjalne uwzględnienie zarzutów sformułowanych w pytaniu prawnym nie doprowadziłoby do zmiany treści art. 45 k . p . c. W wyniku wydania przez TK wyroku w zakresie pkt 2 pytania prawnego, nie zostałyby określone kryteria ani przesłanki stanowiące podstawę oznaczenia przez S ą d Najwyższy sądu, przed który należy wytoczyć powództwo, gdyż Trybunał nie po- siada kompetencji ustawodawczej. Nadto sąd pytający nie wykazał w jaki sposób zmieniłoby się rozstrzygni ę cie sprawy w przypadku orzeczenia niekonstytucyjności art. 45 k . p . c . w za- kresie wskazanym w pkt 2 pytania prawnego. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przedmiot pytania prawnego. 1.1. Sąd Najwyższy (dalej: pytający sąd) w postanowieniu z 11 marca 20 19 r. przed- stawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, czy art. 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm. ; obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 1568; dalej: k.p.c. ) w zakresie, w jakim wyklucza stwierdzenie niewła- ściwości sądu w razie oznaczenia przez Sąd Najwyższy sądu, przed który należy wytoczyć powództwo , jest zgodny z art. 2 oraz z art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz w zakresie, w jakim nie określa kryteriów ani przesłanek stanowiących podstawę oznaczenia przez Sąd Najwyższy sądu, przed który należy wytoczyć powództwo , jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 2 oraz z art. 7 Konstytucji. 1.2 . Zaskarżony art. 45 k.p.c. brzmiał : „ J eżeli w myśl przepisów kodeksu nie można na podstawie okoliczności sprawy ustalić właściwości miejscowej, Sąd Najwyższy na posie- dzeniu niejawnym oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć powództwo ” . Obecne brzmienie art. 4 5 k.p.c. jest następujące: „ § 1. Jeżeli na podstawie przepisów kodeksu nie można w świetle okoliczności sprawy ustalić właściwości miejscowej, Sąd Naj- OTK ZU A/2025 P 18/19 poz. 25 5 wyższy oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć powództwo. § 2. O oznaczenie sądu, przed który należy wytoczyć powództwo, występuje sąd, do którego wpłynął pozew” . 1.3. Trybunał stwierdza, że o ile sama zmiana brzmienia kwestionowanego art. 45 k.p.c. pozostaje irrelewantna dla oceny istnienia przes ł anki funkcjonalnej przedmiotowego pytania prawnego, o tyle odr ę bnej oceny wymaga kwestia spe ł nienia tego niezb ę dnego wa- runku dopuszczalno ś ci pytania prawnego w odniesieniu do przedstawionych przez s ą d zakre- sów stosowania art. 45 k.p.c., które zakwestionowano jako niezgodne ze wskazanymi wzor- cami konstytucyjnymi. 2. Dopuszczalność pytania prawnego. 2.1. Zgodnie z art. 193 Konstytucji, każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konsty- tucyjnemu pytanie prawne, jeżeli od odpowiedzi na nie zależy rozstrzygnięcie sprawy toczą- cej się przed sądem. Zatem dopuszczalność rozpoznania merytorycznego pytania prawnego uzależniona jest od spełnienia trzech przesłanek materialnych: podmiotowej (podmiotem formułującym pytanie prawne może być „każdy sąd”), przedmiotowej (przedmiotem pytania prawnego może być tylko zgodność aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą) i funkcjonalnej (musi istnieć związek między od- powiedzią na pytanie prawne a rozstrzygnięciem w toczącym się przed sądem postępowaniu w sprawie indywidualnej). Ponadto art. 52 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) wymaga, aby pytanie prawne miało formę postanowienia i zawierało: 1) wskazanie sądu, przed którym toczy się postępowanie w sprawie wraz z jej oznaczeniem; 2) wskazanie orga- nu, który wydał kwestionowany akt normatywny; 3) określenie kwestionowanego aktu nor- matywnego lub jego części; 4) sformułowanie zarzutu niezgodności kwestionowanego aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą oraz jego uzasadnienie, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie; 5) wyjaśnienie, w ja kim zakresie odpowiedź na pytanie może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w zwią - zku z którą pytanie zostało przedstawione. 2.2. Trybunał stwierdził, że pytanie prawne spełniło przesłankę podmiotową i przed- miotową. Wniesione zostało przez sąd w rozumieniu art. 193 Konstytucji, który zakwestio- nował konstytucyjność przepis u ustawo wego , tj. art. 4 5 k.p.c. S ą d powzi ął w ą tpliwo ść co do konstytucyjno ś ci art. 45 k.p.c. w zakresie, w jakim przepis ten wyklucza stwierdzenie niew ł a- ś ciwo ś ci s ą du w razie oznaczenia przez S ą d Najwy ż szy s ą du, przed który nale ż y wytoczy ć powództwo, oraz w zakresie, w jakim nie okre ś la kryteriów ani przes ł anek stanowi ą cych pod- staw ę oznaczenia przez S ą d Najwy ż szy s ą du, przed który nale ż y wytoczy ć powództwo. 2.3. Szczegółowego rozważenia wymaga, czy spełniona została przesłanka funkcjo- nalna. Przesłanka funkcjonalna wskazuje na związek między pytaniem prawnym a sprawą zawisłą przed sądem. Pytanie prawne może być podniesione wyłącznie na tle konkretnej sprawy, a jego przedmiotem może być wyłącznie przepis prawa, który ma bezpośredni zwią- zek z toczącym się postępowaniem (por. postanowienie TK z 10 października 2000 r., sygn. P 10/00, OTK ZU nr 6/2000, poz. 195). Tym samym przedmiotem pytania prawnego może być przepis, który będzie zastosowany przez sąd w toczącym się postępowaniu i w oparciu o który sąd jest zobowiązany wydać stosowne orzeczenie, a więc który będzie stanowił pod- stawę rozstrzygnięcia (por. postanowienia TK z: 27 lutego 2008 r., sygn. P 31/06, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 24; 4 października 2010 r., sygn. P 12/08 , OTK ZU NR 8/A/2010, poz.86 OTK ZU A/2025 P 18/19 poz. 25 6 oraz 19 października 2011 r., sygn. P 42/10, OTK ZU nr 8/A/2011, poz. 92). W drodze pytań prawnych mogą podlegać ocenie Trybunału „te regulacje prawne, które będą wykorzystane (stosowane) w trakcie postępowania sądowego i które mogą doprowadzić organ sądowy do wydania na ich podstawie aktu stosowania prawa (orzeczenia). Mogą to być zarówno przepisy (normy) prawa proceduralnego, wyrażające tryb danego postępowania, jak i przepisy (normy) prawa materialnego, na podstawie których możliwa jest ocena stanów faktycznych. Wreszcie mogą to być przepisy (normy) kompetencyjne i ustrojowe” (wyrok TK z 20 października 2010 r., sygn. P 37/09, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 79). Kontrola dokonywana w drodze pytań prawnych ma charakter incydentalny i jest możliwa jedynie w zakresie, w jakim rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem zależy od odpowiedzi na przedstawione pytanie (art. 52 ust. 2 pkt 5 u.o.t.p.TK). Odpowiedź na pyta- nie prawne powinna być sądowi niezbędna do prawidłowego rozstrzygnięcia toczącej się przed nim sprawy, a owa zależność powinna być wskazana i uzasadniona przez sąd. Tym samym pytający sąd musi dokładnie uargumentować, dlaczego rozstrzygnięcie toczącej się przed nim sprawy nie jest możliwe bez wydania orzeczenia przez Trybunał (por. wyrok o sygn. P 37/09). Zgodnie z orzecznictwem TK dopełnienie nałożonego na sąd obowiązku wskazania, w jakim zakresie odpowiedź na pytanie może mieć wpływ na rozstrzygnięcie spra wy, w związku z którą to pytanie zostało zadane, nie następuje przez powtórzenie ogólnej formuły ustawowej, ale „ wymaga wykazania, że in casu spełniony jest konstytucyjny waru- nek dopuszczalności pytania prawnego” (wyrok TK z 7 listopada 2005 r., sygn. P 20/04, OTK ZU nr 10/A/2005, poz. 111). Podejmując próbę spełnienia przesłanki funkcjonalnej, pytający sąd wyjaśnił, że „ [u] sta laj ą c istnienie przes ł anki funkcjonalnej w niniejszym post ę powaniu nale ż y stwierdzi ć , i ż wp ł yw odpowiedzi na rozstrzygni ę cie w niniejszej sprawie wymaga oceny dwup ł aszczy- znowo”. Po pierwsze , „art. 45 k.p.c. stanowi podstaw ę rozstrzygni ę cia w sprawie zawis ł ej przed S ą dem Najwy ż szym poprzez wskazanie s ą du na podstawie tego przepisu « przed któ- rym nale ż y wytoczy ć powództwo » ”. Po drugie, „nale ż y uzna ć , ż e rozstrzygni ę cie co do tego, w jaki sposób przez S ą d Najwy ż szy i na podstawie jakich kryteriów (przes ł anek), a w konse- kwencji który s ą d polski zostanie wskazany w post ę powaniu w niniejszej sprawie jako ten, « przed którym nale ż y wytoczy ć powództwo » (co w uznaniu S ą du w niniejszej sprawie nie musi by ć to ż same z poj ę ciem « s ą du w ł a ś ciwego » ), zale ż y od oceny konstytucyjno ś ci rozwi ą- zania obecnie obowi ą zuj ą cego, przede wszystkim z uwagi na brak takich kryteriów” . P ytający sąd nie stwierdza, że rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed nim jest za- leżne w sposób ścisły od odpowiedzi udzielonej przez Trybunał Konstytucyjny, natomiast stwierdza, że „orzeczenie o niezgodno ś ci art. 45 k.p.c. w zakresach wskazanych w niniejszym pytaniu prawnym (przede wszystkim w pkt 2.) mo ż e doprowadzi ć do konieczno ś ci realizacji wyroku Trybuna ł u przez ustawodawc ę poprzez doprecyzowanie kryteriów, jakimi powinien kierowa ć si ę S ą d Najwy ż szy wykonuj ą c przyznan ą mu przez ustawodawc ę kompetencj ę ” . Jednocześnie sam stwierdza, uzasadniając przesłankę funkcjonalną, że „ [a] ni S ą d Najwy ż szy, ani Trybuna ł Konstytucyjny, nie mog ą bowiem samodzielnie sformu ł owa ć takich kryteriów, których wskazanie stanowi wy łą czn ą kompetencj ę normodawcz ą organów w ł adzy ustawo- dawczej”. Ponadto, „w zakresie dotycz ą cym pkt 1 pytania prawnego uznanie niezgodno ś ci art. 45 k.p.c. z art. 2 oraz z art. 45 ust. 1 Konstytucji umo ż liwi nast ę pcz ą weryfikacj ę w ł a ś ci- wo ś ci miejscowej s ą du w ramach post ę powania dowodowego (kontroli « nast ę pczej » ) przed tym s ą dem, który w tym zakresie nie by ł by zwi ą zany orzeczeniem S ą du Najwy ż szego w razie mo ż liwo ś ci ustalenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej w ś wietle kodeksowych zasad ogólnych. Trud- no bowiem zak ł ada ć , ż e kontrola taka mia ł aby by ć ka ż dorazowo dokonywana w ramach przy- j ę tego przez ustawodawc ę modelu post ę powania przez S ą d Najwy ż szy”. OTK ZU A/2025 P 18/19 poz. 25 7 2.4. Trybunał Konstytucyjny uznał, że pytający sąd nie spełnił przesłank i funkcjonal- n ej . Pytający sąd nie wykazał w jaki sposób zmieniłoby się rozstrzygni ę cie sprawy w przy- padku orzeczenia niekonstytucyjności art. 45 k.p.c. w zakresie wskazanym w pkt 1 i 2 pytania prawnego. Samo o rzeczenie o niekonstytucyjności zaskarżonego przepisu nie doprowadzi do bezpośredniego usunięcia tego stanu . Prokurator słusznie zwrócił uwagę na to , że przy rozstrzyganiu sprawy, w której s kie- rowano pytanie prawne, sąd musiałby zastosować się do dyspozycji przepisu, w brzmieniu, które zakwestionował, a źródłem brakującej treści normatywnej nie może być sentencja wy- roku Trybunału Konstytucyjnego. Zatem nawet potencjalne uwzględnienie zarzutów sformu- łowanych w pytaniu prawnym nie doprowadziłoby do zmiany treści art. 45 k.p.c. , na podsta- wie którego sąd pytający by orzekał w sprawie. W wyniku wydania przez TK wyroku w za- kresie pkt 2 pytania prawnego, nie zostałyby określone kryteria ani przesłanki stanowiące podstawę oznaczenia przez S ą d Najwyższy sądu, przed który należy wytoczyć powództwo, gdyż Trybunał nie posiada kompetencji ustawodawczej. Takie kryteria natomiast sąd pytający może odnaleźć w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W zakresie, w jakim zaskarżony przepis „ wyklucza stwierdzenie niewłaściwości sądu w razie oznaczenia przez Sąd Najwyższy sądu, przed który należy wytoczyć powództwo ” , nie znajdzie on zastosowania w stanie faktycznym sprawy zawis ł ej przed s ą dem pytaj ą cym. Z samego brzmienia przyjętej wyżej formuły wynika wyra ź nie, ż e norma ta nie b ę dzie mia ł a zastosowania w post ę powaniu prowadzonym przez S ą d Najwyższy oznaczaj ą cy s ą d, przed który nale ż y wytoczy ć powództwo . Będzie miała zastosowanie d opiero w post ę powaniu pro- wadzonym przez s ą d ju ż oznaczony, przed którym nale ż a ł o wytoczy ć powództwo, o ile s ą d ten uzna si ę niew ł a ś ciwym miejscowo lub te ż strona procesu zainicjowanego wniesieniem powództwa uzna, ż e s ą podstawy do stwierdzenia takiej niew ł a ś ciwo ś ci. Słusznie sąd pytający wskazał, że „ z ale ż no ść mi ę dzy spraw ą tocz ą c ą si ę przed s ą dem a pytaniem prawnym powinna polega ć na tym, ż e rozstrzygni ę cie s ą du pytaj ą cego b ę dzie inne w sytuacji orzeczenia przez TK o niekonstytucyjno ś ci przepisu, którego pytanie dotyczy, a inne w sytuacji orzeczenia o konstytucyjno ś ci takiego przepisu ” (J. Trzci ń ski, M. Wi ą cek, uwagi do art. 193 Konstytucji, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 5, red. L. Garlicki, Warszawa 2007, s. 11). Jednakże, wypowied ź Trybunału Konstytucyjnego we wskazanych zakresach w wyroku nie miałaby wpływu na wynik sprawy przed Sądem Najwyższym, co przesądza o umorzeniu niniejszego postępowania. 2.5. Wobec powyższ ego Trybunał Konstytucyjny, zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia, czy art. 45 k.p.c. w zakresie, w jakim wyklucza stwierdzenie niewłaściwości sądu w razie oznaczenia przez Sąd Najwyższy sądu, przed który należy wytoczyć powództwo , jest zgodny z art. 2 oraz z art. 45 ust. 1 Kon- stytucji oraz w zakresie, w jakim nie określa kryteriów ani przesłanek stanowiących podstawę oznaczenia przez Sąd Najwyższy sądu, przed który należy wytoczyć powództwo jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 2 oraz z art. 7 Konstytucji, ze względu na niedopusz- czalność wydania wyroku. Z tych wszystkich względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.