P 21/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 30 czerwca 2023 r. Pozycja 56 POSTANOWIENIE z dnia 27 czerwca 202 3 r. S ygn. akt P 21/ 1 7 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Michał Warciński Jarosław Wyrembak – sprawozdawca Andrzej Zielonacki , po rozpoznaniu , na posi edzeniu niejawnym w dniu 27 czerwca 202 3 r., pytania prawnego Sąd u Rejonow ego dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie : czy art. 767 3a zd anie pierwsze ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822 , ze zm.) w zakresie, w ja- kim na orzeczenie referendarza sądowego nie przysługuje skarga , jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji , p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie . Orzeczenie zapadło jedno gło śnie . UZASADNIENIE I 1. Postanowieniem z 3 paźd ziernika 2017 r., Sąd R ejonowy dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie , I Wydział Cywilny (dalej: sąd pytający) zadał Trybunałowi Konsty- tucyjnemu pyta nie pra wne, czy art. 767 3a zd anie pierwsze ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywiln ego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822 , ze zm. ; dalej: k.p.c.) w zakre- sie, w jakim na orzeczenie referendarza sądowego nie przysługuje skarga , jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 78 Kons tytucji. Pytanie prawne zostało przedstawione na tle następującej sprawy zawi słej przed są- dem pytającym: Dłużnik wniósł skargę na czynności k omornika s ądowego przy Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim , zarzucając niedoręc zanie k o respondencji, zajęcie ruchomości niebędących własnością d łużnika oraz naruszenia procedury związan ej z zajęciem ruchomo- ści. Referendarz s ądowy w Sądzie Rejonowym dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie , OTK ZU A/2023 P 21/17 poz. 56 2 postanowieniem z 5 czerwca 2017 r ., uchylił z askarżo ną czynność w całości . Skargę na orze- czenie referendarza sądowego wnieśli w ierzyciele. Zdaniem sądu pytającego , w związku z powyższą zawisłą przed nim sprawą, spełnio- ne zostały przesłanki umożliwiające skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konst ytu- cyjn ego. S ąd pytający podkreślił , że od rozstrzygnięcia pytania prawnego przez Trybunał Kon- stytucyjny z ależy rozstrzygnięcie sprawy t oczącej się przed sądem pytającym , bowiem zgod- nie z art. 398 22 § 5 k.p.c. (który znajduje zastosowanie w postępowaniu eg zekucyj nym na po dstawie art. 13 § 2 k.p.c.) sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również s kargę, której braków nie uzupełniono w terminie. Zgodnie z art. 767 3a zd anie m pierwsz y m k.p.c . skarga na postano- wienie referendarza sądowego przysługuje w przypadkach, w których na postanowien ie sądu przysługuje zażalenie. Gdyby zatem sąd zastosował dyspozycję powołanego przepisu , mu- siałby uznać, że na postanowienie referendarza sądowego w zakresi e rozpozn ania skargi na czynność komornika sądowego polegając ą na zajęciu ruchomości nie przysługuj e skarga. Nie budzi bowiem wątpliwośc i, że na orzeczenie takie nie przysługuje zażalenie. Sąd pytający podkreślił , że redakcja powołanego przepisu jes t jasna , a zatem nie jest możliwe doprowadze- nie do jego zgodności z Konstytucją na drodze zastosowania wyk ładni prokonstytucyjnej. Sąd może jedynie odrzucić skargę na orzeczenie referendarza sądowego przy zasto s owaniu art. 767 3a zd anie pierwsze k.p.c. bądź rozpoz nać m eryt orycznie skargę, nie stosując tego prz epi su, co będzie możliwe po zakwestionowaniu jego ko nstytucyjności na skutek pytania pra w nego. Zdaniem s ądu pytającego , art. 767 3a zdanie pierwsze k.p.c. jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. W o cenie s ądu pytającego , nie do pogodzenia z wymogami art. 45 ust. 1 Konstytucji jest taka regulacja ustawow a, która dopuszcza możliwość wydawania ostatecz- nych decyzji przez organy inne niż sąd. Co prawd a referendarzowi sądowemu przysługują kompetencje sądu w zakre sie powierzonych mu czynności (art. 47 1 k.p . c.), ale to nie znaczy , że jego decyzje nie podlegają n adzorowi judykacyjnemu sprawowane mu przez sąd. Przepis ten należy odczytywać w powiązaniu z art . 78 Konstytucji, zgodnie z którym każda ze stron ma pr awo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. T rybunał Kon- stytucyjny zwrócił już u wagę, że zasada wyrażona w powołanym przepisie nie ma charakteru bezwzględnego i dopuszcza wpro wadzanie wyjątków, ale w ocenie s ądu pytającego nie dot y- czy to kompetencji referendarza sądowego w postępowaniu egzekucyjnym. Niewątpliwie referendarz sądowy nie jest sądem w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości, a w konsekwencji wszelkie decyzje mające wpływ na prawa i ob- owiąz ki wier zycieli i dłużników powinny podlegać kontroli przez instancję sądową. Jak wskazał sąd pytają cy, w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie zw raca no uwagę na możliwość przekazy wania pewnych kompetencji z zakresu ochrony prawnej org anom po zasądowym . Dopuszczono również możliwość powierzenia takich kom- petencji referendarzowi sądowemu jak o organowi posiadającemu odpowiedni status oraz sta- bilność zatrudnienia . Podkreślano jednak wyraźnie, że istotne jest, aby ostateczne rozstrzy- gnięcie sprawy na le żało do sądu sprawującego wymiar sprawiedliwości. Na podstawie usta- wy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowa- nia cywilnego oraz n iektór ych innych ustaw (Dz. U. poz. 1311, dalej : ustawa nowelizująca) m ożliwoś ć wykon ywania cz ynności w postępowaniu egzekucyjnym zastrzeżonych dla sądu przekazano referendarzom sądowym, z pewnymi ograniczeniami (art. 759 § 1 1 k.p.c.), rozsze- rzono również kompet encje referendarzy sądowych w postępowaniu klauzulowym (art. 783 k.p.c.) . Dotyczy to spraw egzekucyjnych wszczętych od 8 września 2016 r. (art. 21 ust. 1 ustawy nowelizują cej). OTK ZU A/2023 P 21/17 poz. 56 3 Sąd pytający podkreślił , że ustawodawca przewidział odrębną regulację dotyczącą środków z askarżenia przysługujących stronom postępowania egzekuc yjnego. Zgodnie bowiem z art. 767 4 § 1 k.p.c. , zażalenie na postanowienie sądu przysługuje w wypadkach wsk azanych w ustawie. Stronom nie przysługują przy tym nadzwyczajne środki zaskarżenia ( art. 767 4 § 2 i 3 k.p.c.). Przed wejściem w życie ustawy nowelizu jącej r egulacj a ta ogranicza- ła się jednak do środków zas karżenia przysługujący ch od orzeczeń sądu , a nie i nnych orga- nów, takich jak referendarz sądowy. Wprowadzona w art. 767 3a k.p.c. regulacja dopuszcz a brak możliwości kontroli instancyjnej orzeczenia wyd anego p rzez referendarza sądowego, który nie posiada przymiotu niezawisłości i nie jest sądem w ro zumieniu art. 45 Konstytucji, a w konsekwencji nie jest instancją sądową. Istotne dla rozstrzygnięcia przedstawionego py- tania prawnego jest wyjaśnienie zagadn ienia d opuszczalności wydawania orzeczeń kończą- cych postępowanie przez o rgany niebędące sądem. Zda niem sąd u p ytającego , regulacja taka pozostaje w sprzeczności z regułami konstytucyjnymi określonymi w art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji, bowiem ostateczna weryfi kacja rozstrzygnięcia organu niesądowego powinna należeć do sądów. Sąd pytający nie kwestio nuje moż liwości istnienia regulacji , która nie przewiduje możliwości zaskarżenia niektórych postanowień sądu wydanych w postępowaniu egzekucyjnym, chociażby p ostanow ienia w zakresie rozpoznania sk argi na czynność komor- nika sądowego w przedmiocie zajęcia ru chomości . Istotą pytania prawnego nie je st bowiem zarzut naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania czy też brak możliwości zaskarża- nia orzeczeń sądowyc h w zak resie nadzoru sądu nad czynnościami organu egzekucyjnego , jakim jest komornik sądowy. Pytan ie prawn e zmierza jednak do oceny konstytucyjności regu- lacji prawnej dopuszczającej sprawowanie nadzoru nad organami egzekucyjnymi przez refe- rendarzy sądowych (organ niebędący sądem) bez możliwości kontroli takiego rozstrzygnięcia przez sąd. Przyjmując, że nadzór judykacyjny nad działalnością komorników sądowych nie stanowi działalności z zakresu wymierzania sprawiedliwości , nie jest konieczne, aby sądy orzekał y w pie rwszej instancji, jednak niezb ędne jest dopuszczenie zweryfikowania decyzji wydanej przez o rgan nie sądowy przez instancję sądową. Obowiązek zapewnienia środka za- skarżenia do sądu wynika z norm konstytucyjnych zawartych w art. 45 ust. 1 i art. 78 Kon sty- tucj i. Łączne odczytanie tych norm prowadzi do wniosku, że jednostka powinna mieć możli- wość uru chomieni a sądowej kontroli decyzji wydawanych przez organy niebędące sądami. Sąd pytający przypomniał stanowisko przedstawiane w literaturze, że regulacja art . 767 3a k.p.c. miała na celu realizację postulatu szybkości i sprawności postępowania . W li - teratur ze z auwa żono również, że poprzedni stan prawny prowadził do sytuacji, w których możliwe było zaskarżenie postanowień, które nigdy nie podlegałyby zaskarżeniu, gdyby zo- stały wydane przez sąd, a w konsekwencji nie odciążało to sądu. W ocenie sądu pytającego , jakkolw iek wskazane argumenty powinny być uwzględniane w procesie legislacyjnym w kon tekście zagwarantowania prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji), nie mogą jednak naruszać innych zasad konstytucyjnych gwaran- tu jących prawo do sądu. Orzeczenia referendarzy sądowych dotyczące rozpoznawania skarg na czynności komorników sądowych dotyczą bezpośrednio praw i obowiązków stron postę- powania egzekucyjnego, a zatem wierzycieli i dłużników. Przykładem takiego orzeczenia jest pos tanowienie uchylające czynność komornika sądoweg o w postaci zajęcia ruchomości w toku postępowania egzekucyjnego, na które skargę wnieśli wierzyciele w zawis łej przed sądem pytającym sprawie . Orzeczenie to prowadzi do pozbawienia możliwości prowadzenia egz ekucji z określonego składnika majątkowego przez komornika sądowego, co może w kon- sekwencji mieć wpływ na możliwość zaspokojenia się w postępowaniu eg zekucyj nym. Zda- niem s ądu pytającego , strony postępowania egzekucyjnego, niezależnie od tego , czy referen- da rz sądowy uchyliłby czynność komornika sądowego, czy też oddalił skargę w tym zakresie, powinny mieć możliwość poddania takiego rozstrzygnięcia kontro li sądu . W prz edmiotowej sprawie dwa organy pozasądowe, tj. komornik sądowy i referendarz sądowy , dokona ły pew- OTK ZU A/2023 P 21/17 poz. 56 4 nych czynności, jednak nie podlegają one kon troli instancji sądowej na żadnym etapie. Z tego powodu, art. 767 3a zd anie pierwsze k.p.c. w zakresie , w jaki m nie dopuszcza wniesienia skar- gi na orzeczenie referendarza sądowego , jest według sądu pytającego sprzeczny z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji . 2. Rzecznik Praw Obywatelskich (dalej: Rzecznik) , w piśmie z 15 stycznia 2018 r. zgłosił udział w p ostępow aniu i przedst awił stanowisko, że art. 767 3a zd anie pierwsze k.p.c. w zakresie, w jakim wyłącza pra wo wniesienia do sądu skargi na orzeczenie referendarza sądowego, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Rzecznik przypomniał, że ustawą noweli zującą znacznie rozszerzono kompetencje referendarzy sądowych w pos tępowaniu egzekucyjnym. W obowiązującym stanie prawnym, w postępowaniu egzekuc yjnym, czynności zastrzeżone dla sądu, z pewnymi wył ą czeniami, mogą być wykonywane przez referendarza sądowego. Rzeczn ik podkreślił, że referendarze sądowi nie mają jednak przymi otu niezawisłości , który cechuje sądy. W ocenie Rzecznika, dążenie do zapewnienia szybkości postępowania i zwiększenia efektywności egzekucji poprzez ograniczenie kognicji sądów w ten sposó b, że t o organ poza- sądowy – kontrolując czynności komornika – w spo sób wyłączny i ostateczny rozstrzyga o prawach i obowiązkach stron postępowania egzekucyjnego, nie realizuje standardu konsty- tucyjnego wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Rzecznik po dkreśli ł, że e tap wykonania wyroku sądowego jest objęty gwarancją u dzielaną przez art. 45 ust. 1 Konstytuc ji. Oznacza to, że również na etapie po stępowania egzekucyjnego strony postępowania powinny mieć zapewniony dostęp do sądu. To właśnie sąd powinien ko ntrolow ać wykonanie „wł asnego” (w sensie instytucjonalnym) wyroku i spra - wować pieczę nad tym, aby postępowanie egzekucyjne przebiegało zgodnie z prawem. Co więcej, istota egzekucji sądowej polega na stosowaniu przymusu przez organ państwowy. Sam zaś fakt stosowania przymusu przez organ państwowy powoduje, że kontrola tego środ- ka jest konieczna. Rzecznik przypomniał ponadto orzecz enie Trybunał u Konstytucyjn ego, który uznał za element prawa do sądu także prawo do wykonania prawomocnego orzeczenia sądowe go w postępowaniu egzekucyjnym ( zob. wyrok TK z 4 listopada 2010 r., sygn . K 19/ 0 6, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 96) , a także orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowie ka, któ- ry stwierdził, że ochrona prawa do rzetelnego procesu sądowego zapewniana przez art. 6 Kon wencji nie ustaje z chwilą wydania wyroku, gdyż jeśli wyrok nie może zostać wykonany, to prawo do sądu traci swój cel ( zob. wyrok z 8 kwietnia 2004 r. w sprawi e Assanidze prze- ciwko Gruzji, skarga nr 71503/01). Rzecznik zwrócił ponadto uwagę, że z akres przedmiotowy stosowania gwarancji za- wartych w art. 45 ust. 1 Konsty tucji wyznacza pojęcie sprawy. Przypomniał, że pojęcie „sprawa” ma na gruncie art. 45 ust. 1 Kon stytucji znaczenie autonomiczne, a w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wyraźna je st tendencja do objęcia gwarancjami jak najszerszego zakresu spraw – nie tylko z zakresu prawa materialnego, ale również kwestii incydentalnych regulowanych przez prawo procesowe. Zdaniem Rzecznika, skarga na czynności komornika inicjuje „sprawę” w rozumie niu art. 45 ust. 1 Konstytucji i powinn a podlegać pełnym gwa- rancjom proce duralnym zapewnianym przez tę normę konstytucyjną. O stateczne rozstrzy- gnięcie co do zasadności s kargi na czynności komornika powinno należeć do niezawisłego sądu, a nie do organu, któ remu takiego statusu przypisać nie można – referendarz nie może być uznan y za sąd w rozumieniu konstytucyjnym . Rzecznik stwierdził przy tym, że samo po- wierzenie referend arzom rozpoznawania skarg na czynności komornika sądowego nie stanowi jeszcze naruszeni a standardu wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zastrzeżenia budzi samo wyłączenie nadzoru judykacyjnego nad orzeczeniem dotykającym praw jednostki, wy- danym przez referendarza, a więc organ niebędący sądem. Powołując się na dotychczasowe OTK ZU A/2023 P 21/17 poz. 56 5 orzecznictw o Trybunału Konstytucyjnego, Rzecznik ocenił, że ustawodawca nie może wył ą- czyć kontroli sądowej nad postępowaniem toczącym się przed referendarzem sądowym, który wydaje akt kształtujący sytuację prawną podmiotu konstytucyjnych praw i wolności – taki właśni e akt wydawany jest w postępowaniu egzekucyjnym, w szczególności na skute k złoże- nia skargi na czynności komornika. Rzecznik przyznał, że absolutyzacja prawa do zaskarże nia każdego rozstrzygnięcia spowodowałaby niewydolność i paraliż poszczególnych postępo wań, również tych, w których – tak jak w przypadku postępowania egzekucyj nego – szybkość działania aparatu państwa decyduje nie tylko o racji bytu takiego postępowania, ale przede wszystkim zapewnia efek- tywną realizację konstytucyjnego prawa jednostki do w ykonania prawomocnego wyroku nie- zawisłego sądu. Dlatego też za uzasadnion e należy uznać ograniczenie prawa do zażalenia na postanowienie sądu wydane w postępowaniu egzek ucyjnym. Jednak, zdaniem Rzecznika, dążenie do jak najszybszego wykonania prawomocnego orzeczenia sądowego nie może iść tak daleko, żeby ustawodawca, dla osiągn ięcia tego celu, pozbawił stronę prawa podmioto- wego, gwarantowanego na poziomie konstytucyjnym. 3. Sejm, w piśmie z 5 lipca 2018 r., wniósł o stwierdzenie, że art. 767 3a zd anie pierw- sze k.p.c. w zakresie, w jakim nie przewiduje skargi na orzeczenie refere ndarza w przedmio- cie skargi na czynności komornika sądowego, jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Sejm wniósł ponadto o umorzenie postępowania w pozostałym zakresie ze względu na niedopusz- czalność wydania wyroku. Sejm uściślił pytanie prawne i poddał analizie brak skargi na orzeczenie referendarza jedynie w zakresie, w jakim dotyczy on rozpatrywania skargi na czynności komornika sądo- wego . Zdaniem Sejmu, postępowanie ze skargi na c zynności komornika nie jest samodzielną „sprawą” w rozumieniu art. 45 ust . 1 Konstytucji – jest nią całe postępowanie egzekucyjne. Postępowanie zainicjowane ska rgą na czynności komornika spełnia natomiast przesłanki po- stępowania wpadkowego odgrywającego wy łącznie rolę służebną wobec sprawy głównej; nie rozstrzyga o uprawnieniac h stron (uczestników) postępowania egzekucyjnego z zakresu pra- wa materialnego, ale odno si się wyłącznie do uprawnień wynikających z prawa procesowego; nie kończy postępowania egzekucy jnego, jak również nie zamyka jego samodzielnej części, lecz dotyczy kwes tii incydentalnej, powstałej w toku postępowania. Sejm zauważył wpraw- dzie, że istnieje możliwość, że uchybienia proceduralne komornika sądowego wpłyną na wy- nik postępowania egzekucyjn ego, prowadząc pośrednio do naruszenia materialnoprawnych uprawnień stron . Jest to jednak, zdaniem Sejmu, jedynie możliwa, a nie konieczna , konse- kwencja tych uc hybień, co według Sejmu nie jest wystarczające do uznania rozpatrywanego postępowania wpadkowego za „sprawę”, do której stosuje się gwarancje art. 45 ust. 1 Konsty- tucji. Sejm podkreślił ponadto, że orzeczenia referendarzy sądowych, w tym orzeczenie w przed miocie skargi na czynności komornika, poddane są kontroli sądowej w trybie art. 380 w zw iązku z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 362 1 i art. 397 § 2 k.p.c., co pozwala na ic h weryfikację przez sąd w takim zakresie, w jakim ich wadliwość ma wpływ na treść późni ejszych, zaskar- żalnych orzeczeń. W odniesieniu do art. 78 Konstytucji, Sejm ocenił, że nie jest on właściwy m wzorcem kontroli , ponieważ postanowienie referendarza w prze dmiocie rozstrzygnięcia skargi na czynności komornika nie może być kwalifikowane jako orzeczenie wydane w pierwszej in- stancji w rozumieniu tego przepisu. 4. Prokurator Generalny, w p iśmie z 31 lipca 2018 r., zajął stanowisko, że art. 767 3a zd anie pierwsze k.p.c. w zakresie, w jakim wyłącza prawo wniesienia do sądu skargi na po- OTK ZU A/2023 P 21/17 poz. 56 6 stanowienie referendarza sądowego, rozstrzygającego skargę na czynność komornika sądo- wego, jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem Prokuratora Generalnego, w pozosta- łym zakr esie postępowanie należy umorzyć ze względu na niedopuszczalność wy dania wyro- ku. Prokurator Generalny, podobnie jak Sejm, uściślił pytanie prawne, ograniczając jego zakres – z uwagi na wymogi związane ze spełnieniem przesłanki funkcjonalnej pytania praw- ne go – do zaskarżalności postanowienia referendarza sądowego rozstrzy gającego skargę na czynność komornika sądowego. W odniesieniu do art. 78 Konstytucji jako wzorca kontroli, Prokurato r Generalny wskazał, że w tym zakresie sąd pytający nie dopełnił obowiązk u uzasadnienia zarzutu naru- szenia tego przepisu. Rozważanie zarzutu braku zaskarżalności postanowienia referendarza sądowego w kontekście prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydaw anych w pierwszej instancji nie jest uzasadnione, ponieważ to właśnie roz strzygnięcie referendarza sądowego, weryfikującego czynności komorn ika, należy uznać za orzeczenie drugiej instancji. Odnosząc się do art. 45 Konstytucji, Prokurator Generalny podniós ł, że zarówno pra- wo do sądu , jak i zasada sprawiedliwości proceduralnej n ie mają charakteru bezwzględnego i mogą podlegać ograniczeniom spe łniającym wymogi art. 31 ust. 3 Konstytucji. Prokurator Generalny ocenił, że wobec szerokiego wachlarza czynności kom ornika sądowego, jakie mo- gą być przedmiotem skargi rozpoznawanej przez re ferendarza sądowego, nieuzasadnione jest przyjęcie generalnego zał ożenia, że zasada sprawiedliwości proceduralnej wymaga poddania kontroli sądowej każdego wydanego przez referendarza postanowienia, którego przedmiotem jest rozpoznanie skargi na czynności k omornika sądowego . Zdaniem Prokuratora Generalne- go, pozostawałoby to w sprzeczności z postulatem szybkości i sprawności postępowania eg- zekucyjnego. Nadmierne poszerzenie możliwości kw estionowania jednostkowych rozstrzy- gnięć zapadających w stadium wykonawcz ym postę p owania egze kucyjnego mogłoby prowa- dzić do utrudnienia, a niekiedy do praktycznego wstrzymania egzekucji, co kolidowałoby z zagwarantowanym wierzycielowi prawem do sądu w aspe kcie prawa do wykonania prawo- mocnego orzeczenia sądu. Prokurator Generaln y wskazał również, podobnie jak Sejm, na art. 380 k.p.c., zgodnie z którym sąd drugiej instancji, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia sądu pierwszej instancji, któr e nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzy gnięcie sprawy – przyznając jednak, że możliwość zastosowania teg o przepisu w po- stępowaniu egzekucyjnym może być, ze względu na jego specyfikę, istotnie ograniczona. II Trybunał Kon stytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 4 ustaw y z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i try- bie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej : u.o.t.p.TK ) , Trybunał n a posiedzeniu niejawnym wy daje postanowienie o umorzeniu postę- powania, jeżeli akt normatywny w zakw estionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał. 2. O bjęta pytaniem prawnym treść art. 767 3a zdanie pierwsze ustawy z dnia 17 listopa- da 1964 r. – Kodeks postępo wania cywilnego ( Dz. U. z 2016 r. poz. 1822 , ze zm. ; d alej: k.p.c.) została zmieniona na mocy art. 1 pkt 220 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie usta- wy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469 ; d alej: ustawa zmieni ająca z 2019 r. ) . Obecnie art. 767 3a k.p.c. ma brzmie nie następujące : OTK ZU A/2023 P 21/17 poz. 56 7 „ § 1. Wniesienie skargi na postanowi enie referendarza sądowego nie powoduje utraty mocy zaskarżonego postanowienia. § 2. Jeżeli wniesiono skargę na postanowienie ref erendarza sądowego wydane na pod- stawie art. 39 5 § 2 , ponowne wydanie post anowienia na tej podstawie przez referendarza są- dowe go nie jest dopuszczalne. § 3. Sąd rozpoznaje skargę w składzie jednego sędziego jako sąd drugiej instancji. Po rozpoznaniu skargi sąd utrzymuje w moc y lub zmienia zaskarżone postanowienie, stosując odpow iednio przepisy o zażaleniu ” . J ak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej z 2019 r. ( zob. druk sej- mowy 3137, VIII kadencja), powyższa zmiana została dokonana w ramach now ej regulacji postęp owania zażaleniowego i katalogu rozstrzygnięć sądu, od których służy zażalenie. 3. Przepis przejściowy, zawarty w art. 9 ust. 2 ustawy zmieniającej z 2019 r . stanowi, że „ [ d ] o spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w ży cie niniejszej usta wy stosuje się przepisy ustaw zmienianych w art. 1 i a rt. 5, w brzmieniu nadanym nini ejszą usta- wą ”. 4. Trybunał Konstytucyjny dostrzega, że przepis o treści literalnie niemal tożsamej z przepisem objętym rozpoznawanym pytaniem prawnym z nalazł się w art. 3 98 22 § 1 k.p.c. (w części pierwszej : P ostępowani e rozp oznawcz e , k się dze pierwsz ej: Proces, t ytu le VI : Po- stępowanie, d zia le Vb : Skarga na orzeczenie referendarza sądowego) . Jednak z miana przez ustawodawcę koncepcji regulacyjnej w wyżej ok reślonym zakresie , usytuowanie wskazanego przepisu w innym otoczeniu norm atywnym, na wyraź nie innym miejscu w ramach systema- tyki wewnętrznej k odeksu postępowania cywilnego, prowadzi do wniosku, że akt normatyw- ny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obow iązującą przed wyda niem orzeczenia przez Trybunał – w kształcie, który by ł podstawą pytania prawnego . 5. Okoliczności wskazane w punktach poprzedzających zobowiązują Trybunał Kon- stytucyjny do umorzenia postępowania wobec zaktualizowania się przesłanki ok reślonej w art . 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK – czynią zbędnym odnoszenie si ę do innych warunków do- puszczalności merytorycznego rozstrzygania pytania prawnego . Mając na uwadze wszystkie wyżej przedstawione racje, Trybunał Konstytucyjny po- stanowił jak w sent encji.