P 4/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 23 kwietnia 2021 r. Pozycja 17 POSTANOWIENIE z dnia 25 marca 2021 r. Sygn. akt P 4/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Julia Przyłębska Wojciech Sych Michał Warciński – sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 marca 2021 r. , pytania prawnego Sądu Najwyższego : czy art. 121 i art. 122 pkt 13 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyż- szym (Dz. U. z 2018 r. poz. 5, ze zm.) w zakresie, w jakim „wyłączają możl i- wość złoże nia kasacji od prawom ocnych orzeczeń Odwoławczego Sąd u Dyscy- plinarnego przy Prokuratorze Generalnym, dotyczących deliktów dyscyplinar- nych popełnionych przed 3 kwietnia 2018 r oku, w których termin do wniesienia tejże kasacji upłynął po 3 kwietni a 2018 roku ” , są zgodn e z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE I 1. Sąd Najwyższy (dalej: sąd pytający) w postanowieniu z 7 lutego 2019 r. (sygn. akt II DO 5/18) przedstawił Trybunałowi pytanie prawne , czy art. 121 i art. 122 pkt 13 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2018 r. poz. 5, ze zm.; dalej: ustawa o SN) w zakresie, w jakim „wyłączają możliwość złożenia k asacji od prawomocnych orze- czeń Odwoławczego Sąd u Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym, dotycząc ych de- liktów dyscyplinarnych popełnionych prze d 3 kwietnia 2018 roku, w których termin do wnie- sienia tejże kas acji upłynął po 3 kwietn ia 2018 roku ”, są zgodne z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. OTK ZU A/2021 P 4/19 poz. 17 2 1.1. Pytanie prawne zostało złożone w związku z następującym stanem faktycznym : Orzeczeniem z 7 grudnia 2017 r. Sąd Dyscyplinarny przy Prokuratorze General nym uzn ał obwinionego prokuratora winnym zarzucanych mu czynów i wymierzy ł karę łączną wydale- nia ze służby prokuratorskiej. Odwoławczy Sąd Dyscyplinar ny przy Prokuratorze General- nym orzeczeniem z 17 maja 2018 r. zmienił zaskarżone orzeczenie w jednym punkcie, a w po zostałym zakresie utrzymał j e w mocy . Powyższe orzeczenie zostało wraz z uzasadnie- niem doręczone obrońcy obwinionego 23 lipca 2018 r. 21 sie rpnia 2018 r. obrońca obwinionego wniósł kasację od orzeczenia Odwoławczego Sądu Dyscyplinarnego p rzy Proku ratorze Generalnym, wnoszą c o jego uchylenie i przekaza- nie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarządzeniem z 27 sierpnia 2018 r. p rzewodniczący Odwoławczego Sądu Dyscypli- narnego przy Prokuratorze Generalnym odmówił przyjęcia kasacji jako niedopuszc zalnej z mocy prawa. Na powyższe zarządze nie z ażalenie do Sądu Najwyższego złożył obrońca ob- winionego, wnosząc o jego uchylenie i przyjęcie kasacji. Obrońca obwinionego wskazał, że w konsekwencji decyzji o odmowie przyjęcia kasacji, jego klient został pozb awiony konsty- tucyjnego prawa do są du. 1.2. Na tle ro zpatrywanej sprawy sąd pytający poda ł w wątpliwość zgodność z Kon- stytucją kwestionowanych przepisów. Sąd Na jwyższy, rozpoznając powyższe zażalenie, wi- nien dokonać oceny do puszczalności wniesienia kasacji w sytuacji, gdy orzeczeni e sądu dys- cyplinarnego drug iej instancji zapadło po wejści u w życie ustawy o SN ( 3 kwietnia 2018 r.), a hipotetyczny termin do wnie sienia kasacji, gdyby przysługiwała, upłynąłby także po wej- ści u w ż ycie ustawy o SN. Tymczasem, na podstawie art. 110 pkt 26 ustawy o SN z dniem 3 kwietnia 2018 r. zo- stał uchylony art. 163 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2017 r. poz. 1767, ze zm.; dalej: prawo o prokuraturze) przyznający stronom i Prokuratoro- wi Generalnemu kasację od orzeczenia wydanego przez Odwoławczy Sąd Dyscyplinarny. Do prawa o prokuraturze wprowadzono natomiast art. 163a § 1, zgodnie z którym od orzeczenia sądu dyscyplinarnego drugie j instan cji kasacja nie przysługuje. W myśl kwestionowanych przepisów intert emporalnych do postępowań dysc yplinar- nych prowadzonych na po dstawie prawa o prokuraturze stosuje się przepisy dotychczas owe do zakończenia postępowania wyjaśniającego lub postępowań w inst ancji, w której postępo- wanie się toczy – art. 122 pkt 13 ustawy o SN. Z kolei zgodnie z art. 121 ustawy o SN do czynów popełnionych przed wejściem w życie niniejszej ustawy stosuje się prz episy o odpo- wiedzialno ści dyscyplinarnej w brzmieniu nadany m niniejs zą ustawą, o ile przed dniem wej- ścia w życie ninie jszej ustawy nie u płynął termin d o wniesienia kasacji. Z daniem sądu pytającego, wykładnia językowa a rt. 163 § 1 i art. 163a § 1 prawa o prokuraturze nie budzi w ątpliwości, że od 3 kwietnia 2018 r. instytucja kasacji w postępo- waniu dyscyplinarnym prokuratorów została zniesi ona. Ma to bezp ośredni związek ze zmian ą modelu postępowania dyscyplinarnego, ponieważ po tej dacie sądem drugiej instan cji w sprawach dyscypli narnych prokuratorów jest Sąd Najwyższy (art. 145 § 1 pkt 2 prawa o prokuraturze). W odniesieniu do czynów pop ełnionych przed 3 kwietnia 2018 r. wykładnia język owa kwesti onowanych przepisów również nie nasuwa wątpliwości. Przepisy poprzednio obowią- zujące stosuje się do czynów popeł nionych przed 3 kwie tnia 2018 r. aż do zakończenia postę- powania wyjaśniającego lub postępowania w dan ej instancji, a n astępnie stosuje się przep isy nowe, tj. obowiązujące od 3 kwietnia 2018 r. W ocenie sądu pytającego, oznacza to, że w odniesieniu do de liktów dyscyplinarnych popełnionych przed 3 kwietnia 2018 r. niedopuszczalne jest wniesienie kasacji, j eżeli orze- czenie O dwoławczego Sądu Dyscypli narnego przy Prokuratorze Generalnym zapadło po wej- OTK ZU A/2021 P 4/19 poz. 17 3 ści u w życie ustawy o SN ( 3 kwietnia 2018 r.). oraz w takich sytuacjach, gdy orzeczenie za- padło co prawda przed 3 kwietnia 2018 r., ale termin do wniesienia kasac ji upłynął po wejś ciu w ży cie ustawy o SN. Do podobnych wniosków prowadzi także wykładnia celowośc iowa i systemowa. Zda- n iem sądu pytającego, wyraźnym celem ustawodawcy było wyłączenie możliwości złożenia kasacji w postępowaniach dyscyplinarnych prokurator ów od 3 kwietnia 2018 r. Zniesienie kas acji związane było z wprowadzeniem kontroli orzeczeń korporacyjnych sądu pierws zej instancji przez Sąd Najwyższy, orzekający w tych sprawa ch w Izbie Dyscyplinarnej. Sąd pytający podkreślił, że w orzecznictwie TK przyjmuje się, iż wszelkie orzeczenia dyscy plinarne winny podlegać kontroli sądowej. Niedopuszczalne jest zatem wyłącza nie w tym zakresi e prawa do sądu – art. 45 ust. 1 Konstytucji c zy też wprost zamykanie drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności i praw – art. 77 ust. 2 Konstytucji. 2. Marszałek Sejmu w piśmie z 15 maja 2019 r. przedstawił stano wisko Sejmu RP. Zadaniem Marszał ka Sejmu, art. 121 w związku z art. 122 pkt 13 ustaw y o SN „ w zakresie, w którym wyłącza możliwość złożenia kasacji od prawomocnyc h orzeczeń Odwoławcz ego Sąd u Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym, dotycz ących deliktó w dyscyplinar- nych popełnionych przed 3 kwietnia 2018 r., w których termin do wniesienia tejże kasacji upłynął po 3 kwietnia 2018 r.” , jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 Kon- stytucji. 2.1. Marszałek Sejmu podkreślił, że problem k onst ytucyjny dostrzeżony przez sąd py- tając y do tyczy pozbawienia prawa do sądu w jego podstawowym aspekcie, tj. prawa dostępu do są du. Po zmianach wprowadzonych od 3 kwietnia 2018 r. co do zasady w drugiej instancji w postępowaniu dyscyplinarnym orzeka Sąd Naj wyższy. Jednocześnie na mocy art. 163a § 1 prawa o proku raturze od orzeczenia sądu dy scyplinarnego drugiej instancji kasacja nie przy- sługuje. W sprawie, na kanwie której złożono pytan ie prawn e, w obu instancjach orzekał sąd korporacyjny. Zatem aby uczyn ić zadość wymaganiu zagwarantowania prawa do sądu, powin na być przewidziana możliwość wniesienia kasacji do Sądu Najwyżs zego. Tymczasem kwestionowane przepisy wyłąc za ją taką możliwość. N a mocy art. 121 ustawy o SN do czy- nów popełnionych przed 3 kwietni a 20 18 r. stosuje się przepisy dotychczasowe t ylko w wy- padku, gdy przed 3 kwietnia 2018 r. u płynął termin do wniesienia kasacji. W niniejszej spra- wie termin do wniesienia kasacji upłynął w sierpniu 2018 r., dlatego stosuje się do niej pr zepisy obowiązujące od 3 kwietnia 2018 r. i wyłączające możliwość wniesienia kasacji. Świadczy to o tym, że obwiniony prokurator został pozbawiony prawa dostępu do sądu. 2.2. Marszałek S ej mu podkreślił, że l inia orze cznicza Trybunału Konstytucyjnego w sprawach dyscypli narnych jest jednolita i trwała. Prawo dostępu do sądu powinno być za- gwarantowane w ramach każdego postępowania dyscyplinarnego. Sądow a kontrola prawi- dłowości postępowania d yscyplinarnego oraz rozstrzygn ięć w nim wydanych gwarantuje ochronę k onstytucyjnych praw i wolności osoby obwinionej, a także stanowi element nadzoru państwa nad działalnością samorządu zawodowego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TK, z art. 45 ust. 1 Konstytucji wynika prawo d o sądo wej ko ntroli orzeczeń dyscyplinarnych. 3. Prokurator Generalny w piśmie z 11 czerwca 2019 r. zajął stan owisko w sprawie. W ocenie Prokuratora, postęp owanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacj i i trybie postępowania przed Trybunałe m Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.), wobec niedopuszczaln ości wydani a wyroku. OTK ZU A/2021 P 4/19 poz. 17 4 3.1. Zdaniem Prokurator a Generalnego, nie ulega wątpliwości, że od 3 kwietnia 2018 r. nie przysługu je kasacja od orzeczenia sądu dyscyplinarnego drugiej instancji, którym od tego dnia jest Sąd Najwyższy. Wykładnia celowościowa kwesti onowanych przepisów intertemporalnych wskazuje, że wyraźnym celem ustawodawcy było wyłączenie możliwości złożenia kasacji w postępo- waniu dyscyplinarnym prokuratorów od orzeczenia Sądu Najwyższego orzekającego jako sąd drugiej instancji. Zniesienie kasacji związane j est z wprowadzeniem kontroli orzecze ń korpo- racyjnych sądu pierwszej instancji przez niezawisły, niezależny orga n sądowy, jakim jest Są d Najwyż szy, o rzekający w tych sprawa ch w Izbie Dyscyplinarnej. 3.2. Wykładnia językowa art. 121 i art. 122 pkt 13 ustawy o SN, a także art. 110 pkt 26-27 u stawy o SN i art. 163a § 1 prawa o prokuraturze może wyłączać kasację od orze- czenia sądu dyscyplin arnego drugiej instancji, której term in na złożenie upływa po wejści u w życie ustawy o SN (3 kwietnia 2018 r.). Jednakże w procesie wykładni kwestionowanych przepisów łatwo przeoczyć, że sfor- mułowaniem „sąd drugiej instancji” ustaw od awca posługuje się w o dniesieniu do Sądu Naj- wyższego, a nie do każdego sądu orzekającego w postępowaniu odwoławczy m. Ponadto w art. 27 § 4 pkt 2 ustawy o SN wyraźnie wskazano, że do Izby Dyscyplinarnej Sądu Naj- wyższego należy rozpatrywanie kasacji od orzec zeń dyscyplinarnych. Co więcej, przyję cie odmiennej wy kładni kwestionowanych przepisów, zaproponowanej przez sąd pytający, do- prowadził oby do niezgodnego z ratio legis ustawy o SN r ozwiązania polegającego na pozba- wieniu kontroli sądowej postępowania dyscy plinarnego wobec prokuratorów, a jest przeciw- nie. Jeżeli bowiem ustawodawca chciał sprostać wysokim standardom kons tytucyjnym odno- śnie do p ostępowań dyscyplinarnych i w konsekwencji wprowadził model, w którym Sąd Najwyższy jest drugą instancją orzekającą w sprawach dyscyplinarnych, to ni e mogło być jego intenc ją pozbawienie obwinionych dostępu do sądu. 3.3. Prokurator Generalny podkreślił , że w takiej sytuacji istnieje konieczność do ko- nania wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją. W pewnych bowiem wypadkach również reguły wykładn i funkcjonalnej m ogą przesądzać o jednoznacznym wyniku c o do ustalenia treści normy prawn ej. Prokonstytucyjna w ykładnia regulacji zawartych w art. 163a § 1 prawa o prokuraturze oraz art. 121 i art. 122 pkt 13 ustawy o SN prowadzi do wniosku, że unormowania te unie- możliwiają wniesienie kasacji wyłącznie od orzeczenia Sądu Najwyższego orzekającego w charakterze s ądu dyscyplinarnego drugiej instancji. Natomiast o d orzeczenia innego sądu dyscyplinarnego drugiej instancji – Odwoławczego S ądu Dyscyplinarnego prz y Prokuratorze Generalnym przysługuje kasacja na podstawie art. 519 k.p.k. w związku z art. 171 pkt 1 pra- wa o prokuraturze. Zdaniem Prokuratora Generalnego, należy opowiedzieć się za dopuszczalnością kasa- cji od orzeczeń wydanych pr zez Odwoławczy Sąd Dyscy plinarny przy Prokuratorze General- nym. W opinii Prokuratora Generalnego, oznacza to, że problem konstytucy jny w niniejszej sprawie w istocie nie występuje, a treść pytania prawnego oparta jest na błędnej przesłance. W rezultacie n ie jest spełniona przesł anka funkcjonalna pytania prawnego. Skoro w sprawie rozpoznawanej przez sąd pytając y od orzeczenia Odwoławczego Są du Dyscypli- narnego przy Prokuratorze Generalny m przysługuje kasacja, standard konstytucyjny został zachowany, nie istn ieje więc zależność międ zy odpowie dzią na pytanie prawne a rozstrzy- gnięciem toczącej się sprawy. OTK ZU A/2021 P 4/19 poz. 17 5 II Try bunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Uwagi wstępne. Sąd Najwyższy (dalej: sąd pytający, Sąd Najwyższy, SN) przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne czy art. 121 i art. 122 pkt 13 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2018 r. poz. 5, ze zm. obecnie Dz. U. z 2021 r. poz. 154; dalej: ustawa o SN), w zakresie, w jakim „wyłą czaj ą możliwość złożenia kasacji od p rawomocnych orzeczeń Odwoław czego Są du Dyscyplinarnego przy Prokuratorze General- nym, dotyczących deliktów dyscyplinarnych popełnionych p rzed 3 kwietnia 2018 roku, w których termin do wni esienia tejże kasacji upłynął po 3 kwietnia 2018 roku, są zgodne z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej? ”. Wątpliwości Sądu Najwyższego powstały w toku postępowania zainicj owan ego zaża- leniem ob rońcy obwinionego – byłego pr okuratora na zarządzenie przewo dniczącego Odwo- ławczego Sądu Dyscypli narnego przy Prokuratorze Generalnym z 27 sierpnia 2018 r. o od- mowie przyjęcia kasacji. W sprawie obwinionego 7 grudnia 2017 r. zapadło o rzecz enie Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym , zmienione w części orzeczeniem Odwoław- czego Sąd u Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym z 17 maja 2018 r. 3 kwietnia 2018 r. weszła w życie ustawa o SN , która wprowadziła zmiany w modelu sądown ictwa dyscyplinarnego prokuratorów. Orzeczenie Odwoławczego Sądu Dyscyplinar- nego przy Prokuratorze Generalnym zapa dło po wejściu w życie ustawy o SN. Wątpliwośc i sądu pytającego dotyczą s tosowania nowych przepisów w niniejszej sprawie. W ocenie SN, dokonan a nowelizacja przepisów doprowadziła do sytuac ji, w której obwiniony w niniejszej sprawie nie ma możliwości wniesi en ia kasacji do sądu. 2. Przedmiot i wzorce kontroli. Przedmiotem kontro li sąd pytający uczynił art. 121 i art. 122 pkt 13 ustawy o SN w zakresie, w jakim „wyłączają możliwość złożenia k asacji od prawomocnych orzecze ń Od- woławczego Sąd u Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym, do tyczącyc h deliktów dyscyp linarnych popełnionyc h przed 3 kwietnia 2018 roku, w których termin do wniesienia tejże kasacji upłynął po 3 kwietnia 2018 r oku ” . Zgodnie z art. 121 ustawy o SN do czynów popełnionych przed wejści em w ży cie ustawy o SN stosuje się przepisy o odpowiedzialnoś ci dyscyplinarnej w b rzmieniu nadanym niniejszą ustawą, o ile przed wejści em w życie ustawy o SN nie upłynął termin do wniesienia ka sacji. Natomiast w myśl art. 122 pkt 13 ustawy o SN do postępowań dy scyplinarnych prowadzonych na podstawie ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2017 r. poz. 1767, ze zm. obecnie Dz. U. z 2021 r. poz. 66; dalej: prawo o prokuraturze ) stosuje się przepisy dotychczasowe do zakończenia po- stępowan ia wyjaśniającego lub postępow ania w i nstancji, w której się toczy . Wzorcami kontroli sąd pytający uczynił art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji: „Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpa- trzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właści wy, niez ależny, bezs tronny i niezawi- sły sąd”. Zgodnie z art. 77 ust. 2 Konstytucji: „Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sąd owej dochodzenia naruszon ych wolności lub praw”. Sąd pytający zarzuca art. 121 i art. 122 pkt 13 ustawy o SN naruszenie konstytucyjne- go prawa do sądu oraz zakazu dochodzenia na drodze sąd owej naruszonych woln ości i praw. W ocenie SN, t reść kwestionowanych przepisów intertemporalny ch, a także ich wykładnia językowa prowadzą do wniosku, że ustawoda wc a pozbawił obwinionych prokur atorów do- stępu do sądu – możliwości złożenia kasa cji od prawomocn ych orzeczeń Odwoławc zego Sąd u Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym, w sprawach dotyc zących deliktów OTK ZU A/2021 P 4/19 poz. 17 6 dyscyplinarnych popełnionych przed 3 kwietnia 2018 r., w których termin do wniesienia ka- sa cji upłynął po wejści u w życie ustawy o S N (3 kwietnia 2018 r.). Zdaniem sądu pytającego , ma to bezpośre dni z wiązek z wprowadzoną reformą sądownictwa dyscyplinarnego w spra- wach prokuratorów i przyjęciem modelu, w któr ym to Sąd Najwyższy – Izba Dyscyplinarna staje się sądem odwoławczym od orzeczeń sądów korporacyjnych pierwszej instancji. 3. Ocena dopuszcz alności merytorycznego rozpoznania pytania pra wnego. Merytoryczne rozstrzygnięcie zagadnienia przedstawionego w p ytaniu prawnym skie- rowanym do T rybunału Konstytucyjnego wymaga s pełnienia przez to pytanie przesłanek pro- cesowych uregulowanych w art. 193 Konstytucji oraz w art. 52 ustawy z dnia 30 listopada 201 6 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, ze zm.; dalej: otpTK). 3.1. Zgodnie z art. 193 Konstytucji, każdy sąd może przedstawić Trybunałowi K onsty- tucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowa- nymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odp owiedzi na pytanie prawne za- leży rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Dopuszczalność me rytorycznego roz- poznania pytania prawnego uzależniona jest zatem od spełnienia przesłanek: 1) podmiotowej – podmiotem inicjującym w trybie pytania prawnego k onstytuc yjną kontrolę jest wyłącznie sąd; 2) przedmiotowej – ogranicza się kontrol ę jedynie do oceny hierarchicznej zgodności aktów normatywnych z Konstytucją , ratyfi kowaną umową międzynarodową lub ustawą; 3) funkcjonalnej – od odpowiedzi na pytanie prawne ma zale żeć rozstrzygnięcie sprawy to- czącej się przed sądem. Skuteczne zainicjowanie kontroli konstytucyjnej w trybie pytania prawnego wymaga zatem spełnieni a przes łanek określonych w art. 193 Konstytucji, a także sprecyzowanych w art. 52 otpTK. Przesłank a podmiotowa jest w niniejszej sprawie spełniona; p odmiotem inic jującym pytanie prawne jest sąd – S ąd Najwyższy . S pełniona jest także przesłanka przedmiotowa; przedm iotem kontroli są przepisy ustawy – art. 121 i art. 122 pkt 13 ustawy o SN w określo- nym zakresie. W ątpliwości może budzić natomiast spełnienie w sprawi e przes łanki funkcjo- nalnej. Przesłanka fun kcjonalna pytania prawnego jest nakazem, aby rozstrzygn ięcie sprawy toczącej się przed sądem pytającym było zależne od odpowiedzi, jakiej udzieli Trybunał Kon- stytucyjny (zob. zamiast wielu, postanowienie TK z 27 marca 2009 r., sygn. P 10/09, OTK ZU nr 3/A/2009, poz . 40). Musi zatem zachodzić ścisły związek mię dzy in dywidualną sprawą rozpoznawaną przez sąd pytający a wątpliwością co do zgodności z Konstytucją aktu norma- tywnego, któr a pojawiła się w tej sprawie. Związek ten powinien przejawiać się w zależności między odpowiedzią na pytanie prawne a rozstrzygnięci em kon kretnej sprawy toczącej się przed sądem pytającym (zob. wyrok TK z 7 października 2008 r., s ygn. P 30/07, OTK ZU nr 8/A/2008, poz. 135). Relewantność pytania prawnego zachodzi wtedy, gdy usunięcie wątpliwości konstytu- cyjnych nie jest możliwe przez sa m sąd pytający w drodze reguł interpretacyjnych i kolizyj- nych, w tym przede wszystkim wykładni zgo dnej z K onstytucją (zob. postanowienie TK z 27 marca 2009 r., sygn. P 10/09). W postanowieniu z 1 czerwca 2010 r. o sygn. P 38/09 (OTK ZU nr 5/A/2010, poz. 53), T rybunał odniósł się do kwestii dopuszczalności merytorycznego rozstrzygnięcia pytania prawneg o. „ Pyta nie prawne do Trybunału Konstytucyjne g o ma charakter środka sub- sydiarnego w tym sensie, że jest ono dopu szczalne dopiero po wyczerpaniu innych możliwo- ści ( « przedmiotem pytania prawnego winno być tego rodzaju zagadnienie prawne, którego rozwiązanie możliwe jest wyłącznie przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego» – postanowie- OTK ZU A/2021 P 4/19 poz. 17 7 nie z 7 lipca 2004 r., sygn. P 22/02, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 76; teza powtórzona w posta- nowieniach z: 30 maja 2005 r., sygn. P 14/04, OTK ZU nr 5/A/2005, poz. 60 i 23 czerwca 2009 r., sygn. P 35/07, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 100). W orzecznictwie Trybunału Konsty- tucyjnego wskazywano, że «Skład sądu, który ma wątpliwość co do zgodności ak tu norma- tywnego z Konstytucją, powinien w pierwszej kolejności we własnym zakresie zmierzać do jej wyjaśnienia, musi przy tym uwzględniać zasadę niesprzeczności systemu prawnego oraz zasadę nadrzędności Konstyt ucji. Normo m powinien nadawać takie znaczenie, żeby nie były sprzeczne z Konstytucją i aby najlepiej realizowały normy konstytucyjne» (postanowienie z 2 2 października 2007 r., sygn. P 24/07, OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 118; por. także posta- nowienia z: 12 lutego 2008 r., sygn. P 62/07, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 17; 15 kwietnia 2008 r., sygn. P 26/07, OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 52; 8 lipca 2008 r., sygn. P 38/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 114; 1 paźd ziernika 2008 r., sygn. P 25/07, OTK ZU nr 8/A/2008, poz. 142; 12 lutego 2009 r., sygn. P 64/08, OTK ZU nr 2/A/2009, p oz. 13). Jeżeli wątpliwości sądu co do zgodności danego aktu normatywnego z Konstytucją mogą być usunięte w drodze wykładni albo w danej s p rawie można zastosować inne, niebudzące wątpliwości przepisy lub inny akt normatywny, to pytanie prawne jest niedopus zczalne. Sądy, na podstawie art. 8 Kon- stytucji, mogą bezpośrednio stosować ustawę zasadniczą. Powinny zatem dokonywać wy- kład ni ustaw w zgodzie z Konstytucją (zob. np. powołane postanowienia o sygn.: P 14/05, P 24/07, P 25/07, P 26/07, P 62/07 i P 64/08 oraz postanowienie z 22 lipca 2008 r. sygn. P 41/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 109; w postanowieniu o sygn. P 62/07 wykładnię tę Try- bunał Konstytucyjny określił mianem «prokonstytucyjnej» ). Dopiero gdy te zabiegi za kończą się niepowodzeniem, powstaje możliwość przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego. Wątpliwości sędziów co do zasadności, słuszności lub skuteczności istni e- jących rozwiązań nie mogą być rozpatrywane w ramach pytań prawnych (por . powo łane postanowienia o sygn.: P 24/07, P 26/07, P 35/07, P 38/07 i P 62/07, a także postanowienie z 27 lutego 2008 r., sygn. P 31/06, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 24 oraz wyrok z 7 kwietnia 2009 r., sygn. P 7/08, OTK ZU nr 4/A/2009, poz. 46) ” . 3.2. W nini ejszej sprawie należało zatem rozważyć, czy is tniej e relewantny związek między odpowiedzią na pytanie prawne a rozstrzygnięciem indyw idualnej sprawy toc zącej się przed sądem pytającym. Orzeczeniem z 7 grudnia 2017 r. Są d Dyscyplinarny przy Prokuratorze Generalnym uznał obwinionego prokuratora winnym zarz ucanych mu czynów i wymierzył karę łączną wydalenia ze służby prokuratorskiej. Odwoławczy Są d Dyscyplinarny przy Prokuratorze Ge- neralnym orzeczeniem z 17 maja 2018 r. w p odstawowym zakresie utrzymał zaskarż one orze- czenie w mocy. Zarządzeniem z 27 sierp nia 2018 r. p rzewodniczący Odwoławczego Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym odmów ił przyjęci a kasacji jako niedopusz- czalnej z mocy prawa. Na zarządzenie zażalenie złożył obrońca obwinionego, wnosząc o jego uchylenie i przyjęcie kasacji. Sąd p yta jący, rozpatrując powyższe zażalenie, powinien zatem rozstrzygnąć, czy – wobec brzmienia kwestionowanych przepisów intertemporalnych – kasacja złożona po wej- ści u w życie ustawy o SN (3 kwietnia 2018 r.) jest dopuszczalna. Zgodnie z przytoczonym powyżej art. 121 ustawy o SN w sprawie toczącej się przed sądem pytającym należy stosować przepisy w brzmieniu nad anym przez ustawę o SN, czyli przepisy nowe. Natomiast w myśl art. 122 pkt 13 ustawy o SN przepisy dotyc hczasowe stosuje się do zakończenia postępowan ia w instancji, w której postępowanie to się toczy. Zasada ta znalazła zastosowanie w niniejszej sprawie – Odwoławczy Sąd Dyscyp linarny przy Prokuratorze Generalnym wydał orzeczenie 17 maja 2018 r., kończąc pos tępowanie w tej instancji. Nastąpiło to już po we jściu w życie nowych przepisów. OTK ZU A/2021 P 4/19 poz. 17 8 Nakaz stosow ania przepisów „w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą” należ y rozu- mieć nie tylko jako nakaz stosowania jedynie tych przepisów, które zostały zmienione lub dodane pr zez nową ustawę. Chodzi o nowy stan prawny, po wst ały od wejści a w życie ustawy o SN, czyli 3 kwietnia 2018 r. Dopuszczalność wniesienia kasacji od orzec zenia Odwoław- czego Sąd u Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym zapadłego 17 maja 2018 r. nale- ży ocenić na tle stanu prawnego powstałego od 3 kwietnia 2018 r. Trzeba jedn ak podkreślić, że interpretacja ta nie powinna abstrahować od wypracowane go w orz ecznictwie Trybunał u stanowiska o prawie do sądu w postępowaniach dyscyplinarnych. W orzecznictwie TK u kształtowała się jednolita linia orzecznicza d oty cząca konstytu- cyjnych standardów w zakresie sądowej kontroli orzeczeń dyscyplinarnych wydanych przez są dy korporacyjne. W wyroku z 16 marca 1999 r. o sygn. SK 19/98 (OTK ZU nr 3/1999, poz. 36), Trybu- nał stwierdził, że: „Zamykanie (…) drogi sądowej w sp raw ach dotyczących sfery wolności człowieka, zgodnie z art. 77 ust. 2 [K]onstytucji, jest niedopuszczalne. (…) W przypadku przekazania rozstrzygania konfliktów prawnych organom pozasądowym prawo do sądu, zgodni e z pogląda mi doktryny w inno realizować się po prz ez możliwość weryfikow ania przez sąd prawidłowości orzeczenia każdego organu pozasądowego”. W wyroku z 11 września 2001 r. o sygn. SK 17/00 (OTK ZU nr 6/2001, poz. 165), Trybunał podkreślił, że: „Powszechnie przyjmuje się, że jeśli sądy same nie rozstrzyga ją k on- fliktów prawnych , to przynajmniej powinny w sferze wymiaru sprawiedliwości sprawować kont rolę nad orzecznictwem organów quasi- sądowych (por. uzasadnienie K. 41/97, s. 656 i tam powołana literatura). Teza ta odnosi się w sposób szczególny do postęp owa ń dy scypli- narnych. Tak więc, o ile dopuszcza on o orzekanie w sprawach dyscyplinarnych przez organy poza sądowe (…), o tyle w sposób zdecydowany i konsekwentny przyjmuje on o , iż gwarancją poszanowania praw i w olności obwinionego jest zapewnienie kon troli sąd owej orzeczeń w spra wach dyscyplinarnych”. W wyroku z 29 czerwca 2010 r. o sygn. P 28/09 (OTK ZU nr 5/A/2010, poz. 52), Try- bunał zaznaczył, że: „wielokrotnie oceniał konstytucyjność przepisów regulujących postępo- wanie dyscyplinarne. Unormowania te dotyczy ły różnych grup zawo dowych i różny ch kwe- stii związanych z postępowaniem dyscyplinarnym. Istotny dla niniejszej sprawy problem prawa do sądu w ramach postępowania dyscyplinarnego był analizowany przez Trybunał w kon tekście przepisów dotyczących odpowiedz ial ności dyscyplinarnej komorników (zob. wyrok z 8 grudnia 1998 r., sygn. K 41/97, OTK ZU nr 7/1998, poz. 117), nauczycieli akademickich (zob. wyroki: z 27 lutego 2001 r., sygn. K 22/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 48; z 11 września 2001 r., sygn. SK 17/00, OTK ZU nr 6/2001, poz. 165; z 10 maja 2004 r., sygn. SK 39/03, OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 40), sędziów sądów po wszechnych (zob. wyrok z 4 marca 2008 r., sygn. SK 3/07, OTK ZU nr 2/A/2008, poz. 25), sędziów sądów woj sko- wych (zob. wyrok z 17 listopada 2009 r., sygn. SK 64/08, OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 148), funkcjonariuszy Policji (zob. wyroki: z 8 październi ka 2002 r., sygn. K 36/00, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 63; z 2 września 2008 r., sygn. K 35/06, OTK ZU nr 7/A/2008, poz. 120), funkcjonariuszy Służby Więziennej (zob. wyrok z 16 marca 1999 r., sygn. SK 19/98) oraz funkcjonariuszy Służby Granicznej (zob. wyrok z 16 listopada 1999 r., sygn. SK 11/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 158). Teza, zgodnie z którą prawo do sądu powinno być gwarantowane w ramach każdego postępowan ia dyscyplinarnego, niezależnie od tego, czy jest ono prowadzone przeciwko oso- bom wykonującym woln y zawód, czy przeciwko innym osobom, występowała w orzecznic- twie konstytucyjnym co najmniej od 1994 r. (zob. orzeczenia TK: z 7 grudnia 1993 r., sygn. K 7/93, OTK w 1993 r., cz. II, poz. 42; z 26 kwietnia 1995 r., sygn. K 11/94, OTK w 1995 r., cz. I, poz. 12). Jej wzmocnienie i potwierdzenie nastąpiło wraz z wejściem w życie Konstytu- cji z 1997 r.”. OTK ZU A/2021 P 4/19 poz. 17 9 Linia orzecznicza Trybunału Konstytucyjnego w sprawach dyscypli narnych jest zatem jednolita i t rwała. Trybunał wskazuje, że prawo do sądu powinno być zagwarantow ane w ra- mach każdego postępowania dyscyplinarnego, niezależnie od tego, czy chodzi o postępowa- nie dyscyplinarne wobec osób wykonujących zawód zaufania publicz nego, czy wobec osób przynale żących do innych grup zawodowych. Każde postępowanie dyscyplinarne je st bo- wie m postępowaniem represyjnym zmierzającym do ukarania osoby obwinionej o popełnie- nie przewinienia dyscypl inarnego. Sądowa kontrola prawidłowości postęp owania dyscypli- narnego oraz r ozstrzygnięć w nim wydawanych gwarantuje ochronę konstytucyjnych praw i wolno ści takiej osoby, a dodatkowo – jeżeli wykonuje ona zawód zaufania publicznego – stanowi element nadzoru państwa nad działalnością samorządu zawodoweg o. Z tego też wz ględu w każdej sprawie dyscyplinarnej, która była przedmiotem rozstrzygnięcia w pozasą- dowy m postępowaniu dyscyplinarnym, ustawodawca musi zapewnić prawo do wszczęcia sądowej kontroli postępowania dyscyplinarnego i zapadłego w jego wyniku or zeczenia (zob. np. wyrok TK z 6 listopada 2012 r., sygn. K 21/11, OTK ZU nr 10/A/2012, poz. 119). Z całokształtu zmian dokonanych przez ustawodawcę w ustawie o SN wynika, że ich celem było także, w zgodzie z powyżej powołanym orzecznictwem, wzmocnienie sąd owej kont roli orzeczeń zapadłych w postępowaniu dyscyplinarnym wobec prokuratorów, a nie ograniczanie kons tytucyjnego prawa do sądu. W nowym stanie prawnym przepisy o odpowiedzialności dyscyplinarnej prokurato rów znajdują się przede wszystkim w dziale IV ustawy o prokuraturze. W rozdziale 3 d ziału IV tej ustawy zostały zawarte przepisy regulujące odpo wiedzial ność karną, dyscyplinarną i służbo- wą prokuratorów. Zgodnie z art. 145 § 1 prawa o prokuraturze w brzmien iu obowiązującym od 3 kwietn ia 2018 r. „[ w] spraw ach wskazanych w niniejszym rozdziale orzekają: 1) w pierwszej instancji: a) Sąd Dyscyplinarny przy Pro kuratorze Generalnym w składzie 3 członków, b) Sąd Najwyższy w składzie 2 sędziów Izby Dyscyplinarnej i 1 ławnika Sądu Naj- wyższego w sprawach przewini eń dyscyplinarnych wyczerpujących znamiona umyślnych przestępstw ściganych z oskarżenia publiczneg o lub um yślnych przestępstw skarbowych lub w sprawach, w których wniosek złożył Sąd Najwyższy; 2) w drugiej instancji – Sąd Najwyższy w składzie 2 sędzió w Izby Dyscyplinarnej i 1 ławnika Sądu Najwyższego” . Ustawa o SN wprowadziła do prawa o prokuraturze ta kże art. 163a (art. 110 pkt 27 ustawy o SN). Zgodnie z § 1 tego przepisu o d orzeczenia sądu dyscyplinarnego drug iej in- stancji kasacja nie przysługuje. Natomiast w myśl art. 163a § 2 prawa o prokuraturze „[o] d orzeczenia sądu dyscyplinarnego drugiej instancji służy odwołanie do innego składu tego są- du, jeżeli orzeczeniem sądu dyscyplinarnego drugiej instancji obwinionemu wymierzono karę dyscyplinarną, pomi mo wydania w tej sprawie prze z sąd dyscyplinarny pierwszej instancji orzeczenia uniewinniającego lub umarzającego postępowanie dyscyplinarne” . Pojęcie „sądu dyscyplin arnego drugiej instancji” użyte w art. 163a § 1 i 2 prawa o prokuraturze należy ro- zumieć na tle zmi enionego tą samą ustawą art. 145 § 1 prawa o prokuraturze. Wykładnia tych przepisów pozwala uzn ać, że k asacja nie przysługuje tylko od orzeczenia sądu d rugiej instan- cji – Sądu Najwyższego w składzie dwóch sędziów Izby Dyscyplinarnej i jednego ławnika Są du Najwyższego, działającego w sprawach określonych w rozdz iale 3 d ziału IV prawa o prokuraturze. W przypa dku występującym w rozpatrywanej sprawie, a więc gdy sądem drugiej instancji jest sąd dyscyplinarny, kasacja przysługuje. Za taką wykładnią przemawia rów nież art. 171 pkt 1 prawa o prokuraturze., który sta- now i, że „[w] sprawach nieuregul owanych w niniejsze j ustawie: 1) do postępowania dyscy- p linarnego stosuje się odpowiednio przepisy części ogólnej ustawy z d nia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny oraz przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karne- go, z wyłączeniem art. 344a i art. 396a, z uwzględnieniem odrębności wynikając ych z charak- OTK ZU A/2021 P 4/19 poz. 17 10 teru postępowania dyscyplinarnego”. Rozstrzygnięcie zaga dnienia, czy od orzeczenia Odwo- ławczego Sądu D yscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym zapadłego 17 maja 2018 r. przysługuje k asacja, powinno być zatem oparte także na przepisach ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.; dalej: k.p.k.), z wyłąc zeniem art. 344a i art. 396a, i zarazem z uwzględnieniem odrębności dzielących po- stępowania karne oraz dys cyplinarne. Zakres odesłania z art. 171 pkt 1 prawa o prokuraturze do k.p.k. powinien jednak spełniać wymagania, jakie stawia wykładnia prokonstytucyj na. Omawiany kierunek interpretacyjny wspierają także art. 27 § 1 pkt 1 lit. b ustawy o SN, zgodnie z którym d o właściwości Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego należą spra- wy dyscyplinarne rozpatrywane przez Sąd Najwyższy w związku z postępowaniami dyscy- plinarnymi prowadzonymi na podstawie prawa o prokuraturze , a także art. 27 § 4 pkt 2 usta- wy o SN, w myśl którego Wydział Dru gi Izby Dyscyplinarnej rozpatruje w szczególności kasacje od orzeczeń dyscyplinarnych. W skazane przez sąd pytający przepisy, przedmiot ko ntroli w niniejszym postępowa- niu, można więc zinterpretować, w kontekście stosownych przepisów ustawowy ch współtwo- rząc ych nowy stan prawny, w zgodzie ze standardami konstytucyjnymi. Prowadzi to do wnio- sku, ż e w niniejszej sprawie nie zachodzi, w rozumieniu przyjętym w utrwalonym orzecznic- twie Trybunału, relewantny związek między odpowiedzią na przed stawione pytanie prawne a rozstrzygnięciem sprawy rozpatrywanej przez sąd pytający . Mając to na uwadze wydanie p rzez Trybunał wyroku w niniejszej sprawie było ni edopuszczalne, dlatego postępowanie należało umorzyć (art. 59 ust. 1 pkt 2 otpTK). Z tych wzgl ędów Trybunał Konstytucy jny postanowił jak w sentencji.