SK 103/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 1 marca 2024 r. Pozycja 24 POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 202 4 r. Sygn. akt SK 103/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina – przewodniczący Piotr Pszczółkowski Bartłomiej S ochań ski W ojc iec h Syc h – spra w o zd a wca Micha ł W a rci ński , p o r o zpoz nani u, na po siedz en iu niejawnym w dniu 15 lutego 202 4 r., sk argi konst ytucyjnej R.S. o z badanie zgodności: art. 627 w związku z art . 632 pkt 2 u stawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowa nia karnego (Dz. U . Nr 89, po z. 555, ze z m. ) w związku z ar t . 1 § 2 u staw y z dnia 6 czerwca 1 997 r. – Kodeks ka r n y wyko nawc z y (Dz. U . Nr 90 , poz. 557 , ze zm.) w za kresie , w ja ki m „ wskazan e przepisy wyłączają w s prawie z os karżen ia pu bl icznego zwr ot kosztów skazanemu z tytułu wynagrod zenia jednego obrońcy z wybo ru za postępowanie wykonawcze, w przypadk u, gd y postępowanie wykonaw cz e zos ta ło w szczęte be zpodstaw nie , z uwagi na wcze- śniejs ze wykonan ie przez skazanego orzeczonej kary ” , z art . 2 w związku z art . 32 ust. 1 w zw iązku z art. 42 u st. 2 Konst ytucji , p o s t a n a w i a: um orz yć po stępowanie . Or ze c zeni e zapadło j edno głośni e . U Z A S A D N I E N I E I 1. W ska rd ze kon stytuc y jnej z 16 września 2 01 9 r. , uzupełnionej w p i śmie proceso- w ym z 6 li pca 2 020 r., R.S. (dalej : skar żący) w y st ąpił z żądani em pr zytoczonym w k ompa ry- cj i n ini e jszego wyroku. 1.1. Ska rga została sfor mułowana na tle następującego stanu fa ktycz n ego : P rawomocnym postano wieniem z 4 lutego 2019 r . Sąd Ok r ę g owy w P . , n a wn ios ek pełnomocn ika skarżące go ustanowionego z wyb oru , umorz ył post ępowanie w ykonawcze OTK ZU A/2024 SK 103/20 poz. 24 2 w za kresie łącznej kary g rzywny , wymi er zonej skarżącemu wyrokiem tamtej szego sąd u z 29 g rudnia 2017 r. jako bezpodstaw nie wszcz ęte (skar żący u iśc ił orzeczoną wobec n iego karę grzy wny ). P ełn omocnik s karż ąceg o 11 marca 2019 r. wystąpił do Sądu Okręgo wego w P . z wnioskiem o zasądzenie n a rze cz ska rżącego kosztów ust ano wien ia obrońcy w zakoń- czony m postępo wan iu wykonawczym w zakre sie łączne j kary g rz ywny . W p osta nowi e ni u z 8 kwiet nia 2019 r. ( s ygn. a kt [ … ] ) S ąd Okręgowy w P . nie uw z ględnił wnios ku . W u zas ad- n ieni u wskazał , że art . 632 pk t 2 ustawy z dnia 6 czer wca 1997 r. – Kod eks postępowania karnego ( Dz. U. Nr 8 9, poz. 555, ze zm . ; da lej : k .p .k. ) , pr z e widu j ący , że w r azie u niewin nie- ni a os k arżonego lub umorzeni a postęp owania koszty pr ocesu w s prawa c h z o sk arżen ia p ubli cznego ponosi Skar b P aństw a , nie może mieć zastosowa n ia w postępowaniu wykonaw- czym, gdyż jest ono wszc zynan e j u ż po zak ończ eniu pos tę p owan ia sądowego ws kute k uz na- nia sprawstwa i w in y osk arż onego. Umorzenie post ęp owania wykonawczego nie może być odczytywane jako pr zypadek op i s any w art . 63 2 pkt 2 k. p .k. P os tępowanie wykonawc ze ma zu pełnie inny c harakter niż postępowanie jur ys dykc y j ne , któ r e – aż d o prawomocnego zakoń- czenia – dotyczy osoby niewinnej. Postępowanie wykon awcze zaś doty czy oso by prawomoc- nie skazanej, k tó ra musi lic z y ć si ę z wszelki mi konse kwencj am i tego, że została uznana win- ną po p ełnienia przestęp stwa, a więc także z t y m , ż e będzie ponosić kosz ty postępowani a wy- kona wczego. W postanowieniu z 1 0 czerwca 2019 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd A pelacyjny w P . co do istoty utrzy m ał w mo c y powoła ne wyże j ro zstrzygnięcie sądu okręgowego ( skorygował jedy- nie po dst aw ę p rawną rozs trzy g nię cia ) , pod k re ślając w uzasadnieni u, że „ status osoby skaza- nej , z mocy art . 627 k.p . k. w z w. z art. 632 pkt 2 – a contrario – k. p.k. w zw. z art . 1 § 2 [ u staw y z dnia 6 czerwca 1 997 r. – Kodeks karny wykonawc z y (Dz. U . Nr 90 , poz. 55 7 , z e zm. ; da lej: k.k . w. ) ], w ykl ucz a pono sz en ie przez Sk arb Państ wa w post ępowaniu wykonaw- czym ko sztów udziel onej taki ej osobie pomocy prawnej przez obr ońcę ustan o wionego z wy- b or u – r ównie ż w sytuacj i umorzeni a postępow ania związanego z wykonaniem orzeczenia – nawet , gdy n ast ąp iło to wskutek uwzględnien ia wniosku usta nowionego w tym post ępowan iu przez skaz anego obro ń cy z wybo ru ” . Orzecz e n ie to skarżący w skazał jako osta te czn e ro zs trzyg nięcie o jego pr awach i wol- nościach . 1.2. W oc en ie s karżącego , „ wy kł a dnia p rz ep isów zaprez ento w ana przez Sąd Apela- cy jny w P . ( … ) godzi w gwarantowan e konstyt ucy jnie uprawnienia j ednos tki , w tym zasadę spraw iedliwoś ci społecznej, zasadę równości i pra w o do ob rony ( … ) ” (skarga, s. 11) . W o bec sk arżące go bo wiem bezpo ds taw nie wszczęto p o raz d rugi w t ej samej sprawie postę powanie wykonaw cze , a następnie je umorzono . Wskutek bł ędu org anu wymiaru sprawiedliwości sk arż ąc y został zmuszony do ob rony swoich pr aw i w kon sekwencj i do poniesienia kosztów zastępstwa procesowego. Orzekają ce w jego sprawie sądy od mówiły mu natomias t zwrotu kosztów poniesionych z tytułu ustanowienia jednego obrońcy z wyb oru z uwagi na status skarżącego ( skazany ) . Zdanie m sk arżącego, to działanie naruszyło jego prawo do obrony sta- tuowan e w art. 42 ust. 2 Kons ty t u cji „ w ten sp osób , że po mimo wygrania , de facto bezzasad- nie , wszczęteg o ( … ) postępowan ia , ( … ) poniósł [on] koszt omyłki organu wymiaru sprawie- dliwoś ci, której nie powinien był pon ieść ” (p ismo pro ces owe, s . 3). S karżący wsk azał , że ró wnie ż s kazan y w pos t ęp owan iu wykona w czym , mi mo że po pe łnienie przestępstwa zosta ło mu udowodnione i zapadł wobec n iego prawomocny wyrok , może i powinien korzystać z prawa do obrony, za równ o w postaci materi alne j , jak i formalnej. P ow ołując się na orze c z- n ictw o Trybuna ł u, ar g u me ntował , że „ [ ś ] w iadomość konieczności pono szenia kosztów obro- ny bez wzglę du na wynik p ostęp owania może by ć wówczas powodem rezygnacji z profesjo- nalnej pomocy prawnej , a co za tym idzie , sku tko wać jedyni e obroną osobistą , której ef e k- OTK ZU A/2024 SK 103/20 poz. 24 3 tywność z p rzyc zyn o cz yw ist ych jest n iższ a . R ea lizacja pr awa do o b rony f or malnej ni e mo że wiązać się z k alkula cjami ekonomicznymi ( … ) ” (skarga, s. 12). Uzasadniając zarzut naruszenia zasady równo ści, s k arżący ws kazał, że „ [s ]koro ( … ) osoba wobec k tórej umorzon o p os tępowan ie karne może skutecznie domagać s ię zwrotu kosztó w ustanowienia jednego obrońcy z wyboru , to niezrozumiałym jest dlaczego oso ba skazana, któr a już odbyła/ui ściła orzecz oną wobec siebie karę , nie może sku tecznie ubiegać się o zwrot kosztów ust a n ow ie ni a j ednego ob ro ńc y z wy boru, w prz y p adku bezpods taw nego wszczęcia wobec niej post ępowania wykonawczego, a następnie je go umorzenia przez sąd ” (skarga, s. 14). Argumentował pona d to, ż e pomimo i ż b ez zasad nie i be zpo dstawnie wszczęte wobec niego postę powanie wyko nawcze zostało umorzo ne, to „ zwrot kosztów z tytułu ust a- nowienia jednego obrońcy z wyboru za to umorzone postępowanie mu nie przysługuje ( … ) , podczas gdy zwrot koszt ów z tytułu ustanowienia jednego obrońcy z wybo ru przysługiwałby [mu], gdyby be z po dstaw nie i bezza sa dn ie wsz częto , a na s t ęp ni e umorzo no wobec n iego po- stępowanie przyg otowawcze lub postę powan i e jurysdykcyjne ” ( pismo procesowe, s. 4). Za- sada równoś ci została naruszona, gdy ż , zdani em skarżą c ego, „ o s o b y , o tej sa mej cesze rel e- w antnej, tj . w obec kt órych umorzono postępowanie karne są trakt ow ane odmi ennie ” ( ibidem , s. 4 - 5). S karżący w skazał także, że zasada spraw iedliwoś ci społecznej zawarta w art . 2 K on- st ytucji „ wymaga ” , b y „ osoba , wo bec k tó rej bez zasa dni e wszczęto ( … ) post ęp owanie [wyko- n aw cze , ] [miał a] mo żl iw ość o t rzymani a zw r otu p oni esion ych kosztó w u stano wienia jednego obro ńc y z wyboru ” (sk arga, s. 10 ). 2 . W postanowien iu z 26 sierpnia 2020 r., s yg n. Ts 1 39 /19 ( OT K ZU B/ 20 2 0 , po z. 3 45 ) , Try b un ał Kon st ytu cy jny nadał skardze ko nstyt ucyjne j d alszy bi e g . 3 . W p i ś mie z 22 październ ik a 2 02 0 r. Rze czni k Pr aw O bywatelskic h ( da lej: Rzecz- nik) po inf orm ował, że zgłasza u dz iał w postępow an iu w sprawie skargi konstytucyjnej or az wni ósł o stwierdzenie, że art . 627 w związk u z art . 63 2 pkt 2 k.p.k. w związku z art . 1 § 2 k . k .w. w zakre si e, w jak im „ wskaza ne przep isy w sprawach z os k arżen ia publicznego nie przewi duj ą możliwości zwrotu kosztów procesu skazane mu w postaci uz asadnionych wydat- ków z ty tułu ustanow ieni a je dnego obrońcy z wyb oru w postępowani u w yk onawczym , w wy- pa dk a c h, gdy p ostępowani e w yko n awcze , w całości albo w części , zostało wszczęte bezpod- staw nie, bez jak ichkolw iek uchybie ń w wy konywaniu wyroku, wyroku łącznego , albo posta- nowienia w yd aneg o w to ku po stę powania wykonawczego , po stronie skaza n eg o, w t ym w szczególności z uwagi na w c ześnie jsze wy kon anie przez ska zanego orzeczon ej kary, jest niez godny z art . 42 ust . 2 w zw. z art . 32 ust. 1 w zw. z art . 2 Konstytucji ( … ) ” . 3.1. Rzecz nik z wrócił uwagę, ż e art . 632 pkt 2 k.p.k. w zakresie swojego zastosowa ni a m a wpi s aną pr ze sł an k ę „ umorzeni a postęp owania ” , nie zaś „ umorzenia postępowania przyg o- towawczego ” czy t eż „ umo rzenia p ostępowa nia rozpoznawczego ” , co zn aczy, ż e może być stosowan y w postępowaniu wy konaw cz y m. Odesłanie w art . 1 § 2 k.k.w. do „ odpowiedniego sto sowania przepisów Kodeks u postę powa n ia karne go ” p ow oduje jednak , że to od decyzji konkretne go skł adu or zekającego zależy, cz y skazany otrzyma zwrot kosztów procesu w p o- stac i uzasadnio nych wydatk ów z tytułu usta n owienia jednego obrońcy z wyboru , czy też nie. W ocenie Rzecz ni ka, „ [ s ] ta n p rawn y w t ym wz ględzie je st w oc zy wisty sp osób sprzeczn y z art. 32 ust . 1 Ko nstytucji, gdyż jego konsekwencją jest zr óżnicowanie pod miotów w prawie do ob r ony formal nej w ro zumi eniu art . 42 ust. 2 Konstytu cji z uwag i na cec h ę nierel ew antną jaką jes t p o gląd s kł ad u s ądu orze kaj ąc ego w kon kretnej sprawie ” (p ism o, s. 4). Zdaniem Rzeczn ika, w syt uacji, gd y postępow anie wy kon awcze zostało wszczęte bezpodstaw nie, b e z jakichk olw iek uchybień po stronie skazanego w wykonywaniu wyroku , wyroku łącznego albo OTK ZU A/2024 SK 103/20 poz. 24 4 post ano wie nia wydan eg o w tok u post ępowania wykonawcze go , gdy skazany korzystał z po- mocy obrońcy z wyboru, sąd powin ie n mi eć obowi ązek, waż ąc, czy wydatki skazanego z tytułu ustanowieni a w sprawie jedne go obrońc y były uza s adnione, or ze c o i c h z w rocie ska- z an emu. B ra k ist nien i a takie go roz wiąz ania st anowi istotę zarzutów sk arżącego, co znaczy , w o pinii Rzecznika, że skarga dotyczy pomini ę cia ustawodawcze go, ponieważ u sta wodawca pow inie n był uregulow ać szc zegół owo kwestię z wrot u kosztów postępowania wy konawczeg o w syt u ac ji , jak opisana wyżej. 3.2. Obe cny s tan prawn y nie spełn ia, w ocen ie Rzeczni ka, st a nda rdu wyn ikające go z zasady sprawiedliwości społecznej . W świetle kwestionowanej reg ulacji dotkniętej brakiem praw odawcz ym skaza n y , k tóry po dejmi e dec yzję procesową o s ko rz ystan iu z pomocy o b roń- c y , n ie tylk o n ie może oczek iwać z wrotu kosztów poniesionych z tego tyt ułu, le cz także bę- dzie z o bowiązany do zwrotu ko sztów sądowych za to postę pow ani e. Ustalenie to p ozwala na stwier dzenie, że w tym w y padku ma my do czyn ienia z nieko n stytuc yjny m ob ciążenie m kosz- tami „ strony wygrywają cej ” , któ ra utrzymała swoje stanowisko w toku postępowan ia. Istnieje nieb ezp ieczeńst wo, że skazan y , uznając, iż nie podoła cię żarom ekonomicznym , zrezyg n u je z usta n owienia ob rońcy i pon i esienia w t ym zakre s ie dod atk o w ych kos ztów. „ Sta n, w któ rym dochodzi do po wsta nia tzw. ef ekt u m rożą ce go , po legające go na wywołaniu nac isku na skaza- nego, aby powstrzymał się od korzys tani a z gw ar antowanego mu konstytucyjnie prawa d o w y boru o broń cy, st an owi naruszenie pr awa do obron y w r o zumieni u art . 42 ust . 2 Konstytu- cji ” (pis mo, s. 13). 4. W piś m ie z 25 sie rpnia 2021 r. Prokurator Gen eralny (dalej: Prokurator) wni ósł o umor zenie post ęp ow ania na pod stawie art . 59 ust. 1 pkt 2 u stawy z dn ia 30 li sto pada 20 16 r . o organ i z a cji i trybie postępowa nia przed Trybunałem Konstytuc yjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; da lej: u.o.t.p. TK ) wo bec niedopus zc zalnoś ci wyda nia wy roku. Zdaniem Pro kurato ra, sk arżący zakwestionował praktykę sto sowania prawa w in dy- widu al nej spraw ie, a ni e no rmę pr awn ą . A r gumenta c ję za wart ą w skard ze ( którą Proku rat o r przyw oł ał w treści pisma ) skierowano wyłącznie p rzec iwk o wykła dni przepisów, dokonanej w indyw idualnej sprawie, gł ów ną osią czyniąc polemikę z poglądami wyra żonymi w wyda- nych w s prawie sk arżącego o r zeczeniach sądów powszec hnych . W ocenie Prokuratora, „ [s]karżący ni e dostrzegł , ż e w Jego sprawie zapadło niekorzystne dla Nie go rozstrzygnięcie Sądu nie ze względu n a ni ek o n sty tucyjną treść zakwestionowa nej normy prawnej, l ecz z po- wod u przyjęcia ok reślonych pog ląd ó w prz ez sądy dwóch instancji w indywidualnej sprawie ” ( sta n owisko , s. 9). J edn ocz eśn ie P rokurator podkreśli ł, że skarżący nie wykazał, i ż pr ezentowana przez sądy interp retacja zakwestionowany c h przepisó w jes t jedno lit ą i ko n s e k w en tną prakty ką s t o- sow an i a p r a wa, utr wal oną w orzecz nictwie i poglądach doktryny. Tytułem p rzykładu wskazał postano wienie Sądu Apelacy jne go w Białymstoku z 18 grudnia 2017 r., sy g n . akt II AKzw 2233/17 , w kt órym uwzględn i o no wn iosek obroń cy sk az anego o zasądz enie na rzec z sk aza- ne go poniesiony ch prz ez niego wydatków z tytułu ustano wienia obrońc y z wy boru w postę- p owaniu wykonawczym . Zda niem Prokura tora, nie ma zatem j ednol itego sposo bu s tosowania przez sąd y odesłania zawartego w art. 1 § 2 k.k .w . w a s pekcie pon o s zenia przez S karb Pań- stwa kosztów udz ielonej skazanemu w postępowaniu wykonawczym pomocy praw nej przez obrońcę z wyboru. 5. W piśmie z 26 październi ka 2021 r. R zecznik ustosu nko wał się do sta nowi s ka Pro- kuratora , wyr ażo neg o w pi ś mie z 2 5 s ierpn ia 202 1 r. R zecznik w skaz ał , że po wołane w s t an ow isk u Prok urat ora postanow ienie Sądu Apela- cy jne go w Białymstoku z 18 gr udnia 2017 r. z ostał o zmie nione postanowieniem tegoż sądu OTK ZU A/2024 SK 103/20 poz. 24 5 z 20 luteg o 2018 r. , syg n. akt I I A Kzw 2233/17, p rz ez uch ylen ie rozs t rzygn i ę cia w zakr e sie kosztów postęp o wania . Ni e można w związ ku z tym n a je go p odstawie wyciąg ać wniosków relew a ntnyc h dla p ostępowania w n ini ejszej sprawie, w s zczególności twierdzić, że z ost a ła przeł am a na jedn olita in ter p retacja zaskarżonej n ormy pr awne j . 6 . W piśmie z 15 lis topada 2021 r. Prokurator o dpowi e dz iał na pis mo Rzeczn ika z 2 6 października 2021 r. , podtrzymując stan owisko, zgodnie z którym skarżący nie wykazał , że kwestionuje no rmę praw ną, a n ie jedynie praktykę s tosowan ia p ra wa w i ndyw i du a lne j spra wi e. Pon adto Pr okurator wskazał , że skarżący n ie wykazał, iż w ogó le istnieje zakwestio- nowan a przez niego n orma , g dyż o dp owiednie stosowan ie pr zep isów k .p.k . daje w tym zakre- sie sądo m pow szech nym pe wną swob odę, któ rą reali zują w drodze wykł ad ni w ind y wid u a l- nych sp rawach. J ako d oda tkow e a rgument y prz ema wiające za umorzeni em postępowania P rokurato r podniósł , że skarżący po pierwsze, p rzedmiotem zarzutu uczynił to, czego zakwestionowane przepis y n i e regulują (b rak normy n akaz ującej o rganowi p roces o w em u zw r ot ska z ane m u kosztów pro cesu w posta ci uz asadnionych w ydatków z tytuł u us tanowienia jednego obrońcy z wyboru w pos tęp o w aniu wykonawczy m ) , czyli zaniec hanie ustaw od awcze, kt óre nie po dle- ga kont ro l i Tr yb u nału ora z po drugie, lakoniczn i e uzasad n i ł zarzu ty . 7. W piś mi e z 1 pa źd ziernika 202 1 r. Sejm Rze czypo spoli t ej Polski ej ( dalej: Sej m ) , rep r e zent owany pr zez swego Marszał k a , w ni ósł o um orzen ie post ęp ow an i a na p o dstawie art . 59 us t. 1 pk t 2 u.o.t. p.T K ze wzglę du na niedopuszczalność wydan ia wy r ok u. 7 .1. Odnoszą c się do zarz ut u n aruszenia art . 42 ust. 2 Kon stytucj i, Sejm pr zyjął , że sk arżący nie może zasadnie wyw odzić , i ż doszło do rzeczyw istego naruszenia prawa do o b r o- ny przez to, że w nin i ejs zej spra wie są dy odm ów iły mu zwrotu kosztów poniesion ych z tytułu u st anowienia obrońcy z wyboru z uw agi na jego status ska zan ego . W s prawie nie ma bo wie m inform acji, czy sk arżący w ystąpił do s ądu o przyznanie obrońcy z urzędu i czy ewent u aln ie sąd odm ówił uwzględn ienia tego wni osku . S k arżący, rea lizując przysług ujące mu p ra wo do obrony w po s tępowaniu wyk onaw czym , korzystał zaś z ob rońcy z wyboru. Stąd też, zdaniem Sejmu, niez ależnie od sytuacji , w jakiej znalazł się sk arżący, argu men tacja wskazana w ska r- dze w odnie sieniu do art . 42 ust . 2 Konsty tucji j est bezprzedmiotowa. Sk arżąc y bo w iem świadomie zdecydował, ż e bronić jego interesów będzie obr ońc a z w yboru , a kons ekwencją tego ro zwią zania p ozostaje sam odzieln e poniesienie ko sztów obrony. Sejm uznał w związku z t ym, że w uzasadnie niu sk argi ni e przedstawiono ko nkr e t n yc h i prze k on u jących argum en- tów św iadczących o merytorycznej niezgodności zachodzącej między zas ka rżonym i prz epi- sami a wz orcem k on t roli wynikającym z art. 42 us t. 2 K on stytucji, z at em skarga nie sp ełnia w ymogu, o który m mowa w art . 53 ust. 1 pkt 3 u.o. t . p. TK. 7 . 2. Bi or ąc p o d uwagę powyż sze, w ko n s ek wencji , zdaniem Se jmu, także w odni esie- niu do po zostałych wz orcó w kontr oli uję tych związkowo z ar t . 42 ust. 2 K o nstytucji – art . 32 u st. 1 i art . 2 Konstytucji – postępowanie p owinno zos tać umorzone ze wzglę d u na niedo- puszc za lność or zek ania. Odnosząc s ię do zarzutu narusze nia art . 32 ust. 1 Konstytucji, Sejm wskazał, że skar- żący nie okreś lił wsp ólnej cechy istot nej porówn ywan ych podmiotó w ora z nie wykazał, że za sk ar żo ne unorm owania różnicują pr aw a lub obowiąz k i p odm i otów znajdują c ych się w ta- k iej same j lub podobnej sytuacji prawnie rele w antnej . Nie u zasadnił po nadto, czy odstępst wa te są konstytucyj ni e uz asadnion e, czy te ż nie. Zdan iem S ej mu, „ niezadow olenie skarżącego OTK ZU A/2024 SK 103/20 poz. 24 6 z ro z s t rzy gni ęcia sądów w niniejs zej ( … ) spr a w ie nie mo ż e być ocen i ane w kategor iach w y- ka zania naruszenia a rt . 32 Konst ytucj i ” ( stanowisko , s. 13). Sejm wskazał , że p owyższe dot yczy także argumentacji w o dniesieniu do art . 2 Ko n- styt u c ji. 7 .3. Niez al eżnie od p owyższe go , zdaniem Se jmu, skarżący za kwes t i on ował praktykę sto s owania prawa w o dnies i eniu do swoje j spr awy , a nie normę pr awną. Nie wykazał przy tym, że d okonana przez sąd y wykł a dnia za s k arżonych przepisów jest stała, jednolit a i kons e- kwentna, a tylko wówczas by łaby mo żliwa jej kontrola przez TK . II T rybunał K onst ytucyj n y z waż ył, co n astę puje : 1. W skar dz e kons tytucy jnej R . S . (da lej: skarżący) zakwesti onował zgodność z Kon- stytucją art. 627 w związku z art. 632 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postę- powania karnego (Dz. U. Nr 8 9, poz. 555, ze zm. ; o bec nie: D z. U. z 2 02 4 r. po z. 37 ; da lej : k .p .k. ) w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 6 cze rwc a 1 997 r. – Kod eks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557, ze zm. ; obecnie: D z . U . z 20 23 r . poz. 127, ze zm. ; d alej: k.k. w. ) . P owołane regulacj e nie został y do tej por y zm i enion e ani uch ylon e , w związku z cz ym z a punkt odniesien ia przy orzekaniu w niniejszej sprawie Tryb unał przyj ął ic h brzmie nie z tekst ów jednolit ych ogłoszon ych w powołan ych wyż ej Dziennika ch Us taw. Za skarżone przepis y sta nowią : „ Od skaz anego w sprawa ch z oskarżenia publicznego sąd za sądza koszty sąd owe na rzecz Skarbu Państwa oraz w ydatki na rzecz oskar życiela po- si łkowego ” ( art . 627 k.p.k.); „ Jeżeli ustawa nie stan owi inac zej , w razie u niewinnienia oskar- żonego lub umorzenia postępowania koszty procesu p on o si: ( … ) w spraw ach z oskarżenia pub licz nego – S karb Pańs twa , z wyjątkiem należności z tytułu udziału adwokata lub radcy prawnego w charakterze pełnomocnika pokrzywdzonego , oskarżyc iela posiłkowego albo in- nej osoby ” ( art . 632 pkt 2 k.p .k.); „ W postępowa n iu wykonawczym w k we stiach nieu re gulo- wa nych w nin iejszym kodeksie stosuje się odpow iednio przepisy Kodek su postępowa nia kar- nego ” ( art . 1 § 2 k . k.w.) . S ka r ż ący nie zak westi ono wał po wołanych przepisów wpr os t, lecz „ w za kres ie , w ja- ki m ( … ) wyłączają w s prawi e z o s karżen ia pu bl iczn e go zwr ot k osztów skazanemu z tytułu w yna grod zenia jednego obrońcy z wybo ru za postępowanie wykonawcze, w przypadk u, gd y postępowanie wykonawcze zostało w szczęte b e zpodstaw n ie , z uwagi na wcześniejsze wyko- nan ie przez ska zanego orzeczo nej kary ” . J ak o wz orce kon troli powołał w petitum s kar g i „ art . 2 w zw . z art . 32 u st. 1 w zw. z art . 42 ust. 2 Konstytucji RP ” . 2. P rzed pr zejście m do mery tory c znej analiz y s k argi Trybunał z a koniecz n ą uznał ocenę, czy skarga sp ełn i a warunki for mal ne, po mimo przeprowadzenia jej wstęp nej kontroli , zwieńczonej postanowieniem z 26 sie rp nia 202 0 r., sygn . Ts 139/19 ( OT K ZU B/ 20 2 0 , po z. 345 ) , o nadaniu skar dze d alszego bi eg u . Trybunał przypom i na bowiem , że n adanie skar- dze d al szego bi egu ni e jest dlań wią ż ą ce n a e tapie m eryto ryc znego rozpozn ania , ani nie prze- sądza o spełni e niu f orm alnopraw n ych przesłanek dopuszczalności orzekania w danej sprawie. Na każ d ym etapie postępo wan ia – aż d o wyda nia o rzeczen i a ko ń c z ące go postępowanie w sprawi e – ist nieje bowie m kon ieczność badan ia, czy n ie zachodzi kt ór a kolw iek z uj emny ch przesł anek pr ocesowych , p ociąga j ąca za sobą obligatoryjn e u m orzenie postępowan ia (zob . zamiast wielu postan owien ie TK z 17 pa ź dziernika 2023 r. , s y gn. SK 27/22 , OTK ZU A/202 3, poz . 77 i po woła n e tam wcz eśn iejsze orzecznictwo). OTK ZU A/2024 SK 103/20 poz. 24 7 3. Analizuj ąc przedmiot kontro li, Trybunał w pierwszej kol ejności o dniósł się do twierdzenia skarżącego jakoby w sprawie , na gruncie której sf o rmuło wał s ka rg ę, doszło do bezpodstawnego wszczęci a postępowani a wykonawczego. Zaznacz yć przy tym należy , że takie określenie pojawiło się w uzasadnieniach postanowień wydanych w sprawie skarżącego przez sąd pierwszej instancji oraz sąd odwoławczy i w ypełn i ło prze słankę „innej przyczyny wyłączającej po stępow anie”, zaistnienie której , zgodnie z a rt. 15 § 1 k.k.w., pociąga za sobą koniecznoś ć umorzeni a postępowania wykonaw czego . W zwi ązku z tym roz ważenia wymaga nie tylko ewentualna „bezpodstawność”, lecz ta k że sa mo pojęcie wszczęcia postępowania wykonawczego. Niesporny w nauce procesu karnego podział na trzy stadia: postępowanie przygoto- wawcze, postępowanie jurysdykcyjne oraz postępowanie wykonawcze, znajduje wyraz w odpowiednim podziale kodyfikacji karn ej. Opisane w k.p.k. postępowanie przygotowawcz e i postępowanie głó wne mają szczeg ółowe , okr eślone przez ustawodawcę cele ( zob. art. 2 § 1 i a rt. 297 § 1 k.p.k. ), któ re ma terializują się w orzeczeniu kończącym postępowanie . W orze- czeniu tym, którym co d o zasady jest wyrok, sąd rozstrzyga o przedmioci e proc esu. W t y ch silnie sformalizowany ch stadiach p rocesu karnego ustawodawca przewidział, że określone czynności inicj ujące post ę powanie przygotowawcze i post ę powanie główne mus zą mieć określoną formę i treś ć. Wszczęc ie śledztwa (art. 30 3 k.p.k.) lub dochodzen ia (art. 325e § 1 k.p.k.) musi przybrać p ostać postanowienia, natomiast sporz ądzenie i wn iesienie skargi ini- cjującej post ępowa nie główne (aktu oskarżenia lub wniosku o warunkowe umorzenie postę- powania) dla sw e j skut eczności spełniać musi li czne warunk i ( zob. ar t. 331 – art. 336 k.p.k.). Inaczej j est w pr zy padku po stępowania wy konawczego, którego c elem , naturalnym do tego stopnia, że niezwerbalizowanym przez ustawodawcę w konkretnej jednostce redakcyjnej k .k. w . , jest egzekucja, czyli dopro wadzenie do w ykonani a t ego wszystkiego, co wynik a z wy- roku k a rnego . Wykonawcze stadium procesu karnego, sk odyfikow ane przez ustawodawcę w odręb nej ustawie – k.k.w. , nie jest więc ani dalszą częścią postępowania karnego sensu s tricto , a ni odrębnym procesem , któ rego prze dmio tem mi ałoby by ć wykonani e orzeczen ia kończącego to postępowanie . Ma swoją specyfikę wynikającą z celu, k tóremu służy, w związku z czym charakter ystyczną jego cechą jest wolne od zbędnego formalizmu działa- nie s ądu ex o fficio . Jednoznaczny obowiązek działania z urzędu w postępowaniu wykon aw- czym wyrażo ny został przez ustawodawcę w art. 9 § 1 k.k.w. Z godnie z treścią tego przepi su po stępowanie wykonawcze wszczyna się bezzwłocznie, gdy orzeczenie stało się wykonaln e , co z nac zy , że wykonalność orzeczenia kończ ącego pos tępowani e główne jest samo istną prze- słanką postępowania wykonawczego . Oczywiste jest zate m, że – zgoła odmiennie aniżeli w postępowani u przygotowawcz ym lub główn ym , gdzie wszczęcie post ę powania jest zaw s ze wyraz em odp owiednio ukierunkowanej woli uprawn i onego podmiotu (organu ściga nia, oskarżyc iela ) – do w szczęci a post ę pow ani a wykonawcz ego dochodzi obligatoryjnie i niej ako a utomatycznie. W ymaga przy tym wyra ź nego podkreślenia , że wszczęcie postępowania wy- k onawc zego nie wi ąże się z jak ą ko l wiek czynnością proc esową są d u , w szczególności nie wymaga wydania przez sąd postanowienia . Wynikający z art . 9 § 1 k.k.w. obowiązek bez- zwłocznego wszczęcia postępowania wykonawczego należy interpretować jako obowiązek pod j ęcia nat ychmia st, najlepiej już w tym samym dniu, w którym orzeczenie stało si ę wyko- nalne , odpowiednich czynności wykona wczych ( zob. T. Przesławski, M. Rokosz, komentarz do art. 9 , [w:] Kodeks karny wykonawczy. Komentarz , red. T. Przesławski, W. Sych, L e x/el. 2023) . C zy nności te nie są czynnościami proceso wymi , ma j ą charakter administracyjny i na- leżą do prezesa sądu, przewodniczącego wydziału lub upoważnionego sędziego; w praktyce zazwyczaj do tego ostatniego oraz sekretariatu sądu . O charakterze tych czy n ności w yraźni e świadczą przepisy R ozporządzenia Min istra Sprawiedliwości z dn ia 18 czerwca 2 019 r. – Re- gulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 25 14 , z e zm .; dalej: r egu- lamin sądowy ) . Stosownie do § 391 u st. 1 r egulaminu sądowego ka żde orzeczen i e k ieruje się OTK ZU A/2024 SK 103/20 poz. 24 8 do wykonania nie później niż 14 dni od daty uprawomocnienia lub od daty zwrotu akt sądowi pierwszej instancji, natomiast w celu wykonania grzywny ( § 406 r egulaminu sądowego ) oso- ba funkcyjna lub osoba przez nią upoważnio na w sądzie, w którym wydano wyrok w pierw- szej inst ancji, bezzwł ocznie zarządza wpisani e grzywny do dzie nnika należności sądowych i wzywa ska zanego d o jej uiszczenia w terminie ustawowym , zatem n a zarządzenie sędziego sekretariat sądu kieruje do skazanego pismo wzywające do uisz czenia grzywny w terminie 30 dni od otrzymania wezwania. W świet le powyż szego twierdzenie o „bezpodstawności” wsz czę cia wobec skarżąc ego postę powania wykonaw czego nie tylko nie ma odzwierciedlenia w stanie faktycznym i praw- nym , w związku z który m została sformułowana skarga , l ecz także prowadzi do wniosku, że – z perspektywy prz episów regulujących postępowanie wyko nawcze – postępowanie to nie może być wszczęte bezp od stawnie. 4. Jak już zostało wspomniane, s k arżący zakwesti onował określoną normę wynika ją cą z powołany ch związkowo przepisów k. k.w. i k.p.k., zastosow aną przez s ądy orzekające w jego sprawie. Wyma gało to od T rybunału z badania, c zy tak wskazany prze d miot kontroli podle ga jego kognicji , szczegól nie w świetle argu mentac ji za prezen towanej przez Prokurato ra Gener alnego przede wszystki m w piśmie p rocesow ym z 25 sierpnia 2021 r. , zgodnie z którą skarżący zakwestionował praktykę s toso wan ia praw a w i n d ywidual nej spra wie, a n ie normę prawn ą oraz n i e w yka zał , ż e pra k tyk a ta ma charakt er stał y , pow ta rzal n y , p ow s zechn y oraz determinuje jednoznaczne odczyt anie zaskarżon ych przepi s ów , co czyn i niedopuszczalną jej kontrolę pr z ez Trybu nał . Trybunał nie p odzielił tej o ceny. Po pi erwsz e, s k arż ący w skaza ł normę , która sta ła się pod stawą ostatecznego rozs trz y gni ęcia o jego prawac h i wol nościac h . Norma ta wynika z powołanych w skardze związkowo przepisów k.p.k. i k.k.w. Po dr ugie, Try buna ł , po ana lizie orzeczni ctwa sąd ó w p owsz echnych , nie st wie rd ził rozbie żn ości w inte r- p retacji normy wskaz anej jak o pr zedmio t kontrol i ( p or. postanowien i a: Sądu Ape l acyjnego w Gdańsku z 7 września 2016 r. , sygn. akt II AK zw 1328/16, Lex n r 2175487; Sądu Apela- cyj nego w Białymstoku z 20 lutego 2 0 1 8 r., sygn. ak t II A Kz w 2233 /17, Lex nr 2623975 oraz wydane w sprawie skarżącego p osta n owienia : S ądu Okręgowego w P . z 8 kwietnia 2019 r. , sygn. a kt [ … ] i Sądu Apelacyjnego z 10 czerwca 2019 r., sygn. akt [ … ] , zob. także post ano- wi en ie S ądu A p elacyj ne go w Kra kowi e z 29 września 1999 r., sygn . akt II AKz 431/99, Lex n r 3852 9 ) . P o trzecie, Trybunał w obec n ym składzie pr zychyla się do pogląd u Trybunału wy- rażo nego w wyrok u z 22 maja 20 19 r., syg n. SK 22 / 16 (OTK ZU A/201 9, poz. 48) , zg o dn ie z k tórym „ [k] on t ro li zg odności z Ko n stytucją ws zczętej skargą konstytucyjną, w konk r etnej s prawie, rozstrzygniętej konk r etnym orzeczeniem, podlega, z natury skargi konstytucyjnej, przepis w rozumieniu przedstawionym w o statecznym orzec zeniu ” . 5 . Powyższa konk luzja nie prze sądza jesz cze o dopuszczalności merytoryczn ej kontro- li zarzutów s formuł owan ych w skardze. Op rócz prawi d łowego okre ślenia przedmiotu kontro- l i , zgodni e z art . 53 ust. 1 pkt 1 u stawy z dn ia 30 li sto pada 20 16 r . o organ iz a cji i trybie po stę- powa nia przed Trybunałem Konstytuc yjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; da lej: u.o.t.p. T K ) , s karżący ma obowiąze k wskazać na r uszone – je go zda niem – konstytucyjne pr awa i wolności or az spos ób naruszenia, a także uzasadnić sformułowany p rzez siebie zarzut niezgodności kwestionowanych przep isów z Konstytu cją ( art . 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p. TK). 5 .1 . W petitum s karg i j ako w z orce k ontroli skarżący ws kazał art . 2 w związku z ar t . 32 ust. 1 w zw iązku z ar t. 42 ust. 2 Kon st ytucji . Wobec rozbieżn o ści m iędzy petit um a uzasad- nieniem skarg i w t y m zakresie , w odp owied zi na zarządzenie sęd ziego Trybunału Konstytu- cyjnego z 23 czerwca 2020 r. wzyw ające do us unięcia br aków formalnych skargi, w piśmie procesowym z 6 lipca 202 0 r. skarżąc y , powtarzając uj ęcie wzorc ów z petitum skargi, wyj a- OTK ZU A/2024 SK 103/20 poz. 24 9 śnił, że „ podstawo w ym wzorcem kontroli jest art . 42 ust. 2 K o nstytucji , a pe ł n om o c nik skar- żącego po woła ł jak o wzo rce kontroli art . 2 oraz art. 32 ust. 1 Kon stytucji pomocniczo ” (s. 2) . Maj ąc na uwad ze powyż s ze wyjaśnienia oraz k ierując się za sadą falsa demo nstrat io no n nocet , Trybuna ł pr zyjął, że wzorcami kontroli w niniejszej spraw ie są art . 42 ust. 2 w zwi ą zku z art . 2 i w związk u z art . 32 ust. 1 Konstytucji . 5.2. Po doprecyzowani u wz orców kontroli Trybun ał dok onał oceny, czy s karga w za- kresie każdego ze wskazanych – także z w iązkowo – wzorców spełnia wym ó g f orm aln y u za- sadnieni a za r z ut u niezgod noś ci kwestionowa n ego przepisu ze wska z aną konstytucyjną wol- nośc ią lub prawem , z p o woł anie m arg um entów lub dowod ów na jego pop arcie , wy nikają c y z art . 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.T K. 6. P odstawowym wzorce m kontroli sk a rżący uczynił art. 42 ust. 2 Konstytucji , zgod- nie z któ rym „[k]ażdy, przeciw komu prowadzone jest postępowa n i e karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Może on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu”. 6.1. Trybunał Konstytucyjny w s w oim orzecznictw ie wielokrotnie odwoływał się do pra wa do obrony statuowanego w powołanym przepis ie Konstytucji . Z perspe kty wy nini ej- szej spraw y najistotniejsze znaczeni e ma kwestia , cz y przepis ten jest adekwatnym wz or cem kon troli względem przepisów prawa karnego wy kona wczego. Innymi słowy, czy wynikają c e z niego gwarancje przysługują także sk azan emu. Tr ybunał dotychczas nie zaj mował się bez- pośrednio problem em realizacji prawa do o brony przez ska zanego , tj. w ostat nim st adium pro cesu ka rnego, czyli na et ap ie wykonania kary. N ie wątpliwie jed nak przyj ął sz erokie rozu- mienie gwarancji wynik ających z art . 42 ust. 2 Konsty tucji . Teza o szer okim rozum ieniu pra- wa do obrony, rozciągającym się także na stadium wykonawcze procesu k arnego, została przez Trybunał sformułowana jeszcze na gru n cie poprzednio obowiązujących przepisów konstytucyjnych . W orzeczeni u z 20 października 1992 r., sygn. K 1/92 ( OTK w 1992 r., poz. 23) , Trybunał „ stanął na stanowisku, iż konstytucyjne prawo obrony rozum ieć należy szeroko. Szerokie rozumienie pojęcia oskarżonego oznacza, iż prawo do obrony przysługuje każdemu od chwili ws zczęci a przeciwko niemu postę powania, a wi ęc także podejrzanemu, aż do prawomocnego zakończenia postępowania, a także na etapie wy konywania kary. W tej mierze w ustawach karnych przewidz i ane zostały odpowiednie gwarancje, a stwierdzenie naruszenia prawa do obrony wywołuje określone konsekwencje prawno - procesowe ” . Pogląd ten został po dtrzymany p o wejściu w życie Konstytucji . W wy roku z 17 luteg o 2004 r., sygn. SK 39/02 ( OTK ZU nr 2/A/2004, poz. 7) , Trybunał wskazał, że „ prawo do obrony należy rozumieć szeroko, jest ono bowiem nie tylko fundamentalną zasadą procesu karnego, ale też elementarnym standardem demok ratycznego państwa p rawneg o. Prawo to przysługuje każ- demu od chwili wszczęcia przeciwko niemu postępowania karnego (w praktyce od chwili przedstawienia zarzutów) aż do wydania pr awomocnego wyroku, obejmuje r ównież etap po- stępowania wykonawczego ” . T eza ta została powtórzona w kolej nych orzecz en iach Trybuna- łu (zob. np. wyroki TK z: 19 ma rca 2007 r., sygn. K 47/05, OTK ZU nr 3/A/2007, poz. 27; 3 czerwca 2008 r., sygn. K 42/07, OTK ZU nr 5/A/200 8, poz. 77; 28 kwiet nia 2009 r., sy gn. P 22/07, OTK ZU nr 4/A/2009, poz. 55; 9 lipca 2009 r., sygn. K 31/08, OTK ZU nr 7/A/2009, poz. 107; 10 grudnia 2012 r., sygn. K 25/11, OTK ZU nr 11/A/2012, poz. 132; 30 września 2015 r., sygn. K 3/13, OTK ZU nr 8/A/2015, poz. 125). Trybuna ł w obecnym skł adzie p odz iela prz y to czone w yż ej stano wisko . Z daniem T ry- b un ału , s zerokie ujęcie prawa d o obrony wynika , po pierwsze, z zakorzenienia go w konsty- tucyjnej zasadzie demokratycznego państwa prawnego, co powoduje, m.in., że odnos i się ono ni e tylko do postęp owania karnego, le cz także do innych postępowań toczących się w przed- OTK ZU A/2024 SK 103/20 poz. 24 10 miocie odpowiedzialności o charakterze represyjnym (zob. wyroki TK z: 4 lipca 2002 r., sygn. P 1 2/01, OTK ZU nr 4/A/2002, poz . 50; 3 listopada 2004 r . , sygn. K 18/03, OTK ZU nr 10/A/2004, poz. 103; wyrok o sygn. K 47/0 5). Po drugie zaś posłużenie się prze z ustrojo- dawcę w art. 42 ust. 2 Konsty tucji pojęciem „wsz ystkich stadiów postępowania” niewątpliwie świadczy o woli objęcia gwarancjami prawa do obrony p ostępowania przygotowawczeg o, jurys dykcyjnego oraz wykonawczego. Pojęcie stadiów p ostępowania karnego, o którym mo- wa w powołanym przepisie, należy bowiem rozumieć tak, jak to wynika z dorobku nauki pr o- cesu karnego. W literaturze przedmiotu podzia ł procesu karnego na stadia, wśród których jako ostatnie, po przygotow awczym i jurysdykcyjnym (dzielonym czasami na dwa podstadia: główne oraz odwoławc ze) , wyróżnia si ę wy konawcze, jest od dawna utrwalony i niekwestio- nowany (zob. np. M. Cieślak, Polska procedura kar na. Podstawowe założenia teoretyczn e , Warszawa 1971, s. 54 - 55 ; M. Lipczyńska [w:] Polski proc es karny, cz. I, Zagadnienia ogólne , Z . Kegel, A. Kordik, M. Lipczyńska, Warszawa - Wrocław 1971, s. 14 ; S. Ś liwiński, Polski proces karny przed sądem powsz echnym. Zasady ogólne , Warszawa 1948, s. 315 - 316 ; K. Marszał , [w:] Proces ka rny , K. Marszał, S. Stachowiak, K. Zg ryzek, Katowice 2003, s. 380 - 381 ; T. Gr zegorczyk, J. T ylma n, Polskie postępowanie karne , Warszawa 2003, s. 50 ; S. Waltoś, Proces karny. Zarys systemu , Wa rszawa 2003, s. 461 - 462). Występow a nie prawa do obrony we wszystkich stadiach post ępowania, w tym rów- nież w postępowaniu wykonawczym, nie budzi wątpliwości tak wśród przedstawicieli dok- tryny prawa karnego (zob. np. P. Wiliński, Rzetelny proces ka rny w świetle Konstytucji i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego , [w:] Rz etelny proces karny w orzecznictwie s ądów polskich i międzynarodowych , red . P. Wi liński , Lex/el.; P. Wiliński, Zasada prawa do obrony w polskim procesie karnym , Kraków 2006, s. 248), jak i p rzedstawicieli d o ktryny pr a wa kon- st ytucyjnego (zob. B. Banaszak, komentar z do art. 42, [w:] K onstytucja Rzeczypospolitej Pol- skiej. Komentarz , Warszawa 2012, Legalis; P. Karlik, T. Sroka, P. Wiliński, komentarz do art. 42, [w:] Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1 - 86 , red. M. Safjan, L. Bosek , War- szawa 2016, Nb 187, Legalis). P. Sarnecki podkreśla, ż e „[w]e wszystkich (…) stadiach [pra- wo do obrony] występuje (…) w takim samym pełnym zakresie, niezależnie od tego, że nie wszystkie z tych stadiów mogą ko ńczyć si ę takim c zy innym o rzeczeni em” (P. Sarnecki, ko- mentarz d o art. 42 , [w:] Konstytucja R zeczypospolitej Polskiej. Komentarz , t. III , red. L. Gar- licki , Warszawa 2003, Nb 13). Reasumując, Trybunał w niniejszym sk ład z ie u zn ał, że praw o do ob rony przysługuje także skazanemu w stadium wy kona wcz ym procesu kar nego , a zatem art. 42 ust. 2 Ko nstytu- cj i jest – co do zasady – ad ekwa tnym wz orcem k ont roli względem przepis ów k.k.w. 6.2. Prawo do obrony w procesie karnym ma wymiar materialny i formalny. Obrona materia lna to możność bronienia przez oska rżonego jego interesów osobiście (np. możność odmowy skład ania wyjaśnień, prawo w glądu w akta i składania wniosków dowo dowych). Obrona formalna to prawo do korzystania z pomocy obrońcy z wyb oru lub z urzędu (zob. np. wyroki TK o sygn. : K 18/03, SK 39/02). W swoim orzecznictwie, wydanym m.in. w zw iązku z oceną zgodności z K onstytucją art. 632 pkt 2 k.p.k., Trybunał podkreślał, że prawo do ustanowienia obrońcy poz ostaje w ścisłym związku z możliwościami ekonomicz- nymi oskarżo nego, determinując swobodę wyboru a dwokata. Prawo do obrony jest narusza- ne, gdy skorzystanie z niego, nawet w minimalnym zakresie jedne go obrońcy, musi być przedmiotem kalkulacji ekonomicznych (zob. wyrok TK z 26 lipca 2006 r., sygn. SK 21/04, OTK ZU nr 7/A/2006, poz. 88 ). 6. 3 . Co do zasady zatem, z pu nk tu widzen ia forma lnego nie budzi wątpliwoś ci do- puszc za lnoś ć uczynienia wz orcem kon troli względem przepisów p r awa ka rnego wykonaw- czego statuo wanego w art . 42 ust. 2 Konstytu cji prawa do obrony . W niniejszej s prawie jed- OTK ZU A/2024 SK 103/20 poz. 24 11 nak sk arżąc y w od niesie ni u do tego wzorca nie dopełnił obowiązku wynik ające go z art . 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK , tj. ni e uz as adnił sformułowanego w pe titum skargi zarzutu. Podniósł on bowiem, że jego prawo do obrony zostało naruszone wskutek „ bezp odstawne go ” ws z cz ę- c i a wobec niego po raz dr u gi postępowania wyk on awczego , k tóre następn ie zostało um or zo- ne. Po dkre ś li ł, że w taki ej s ytuacji zmuszony został do ob rony swoich praw i poniesienia kosztów zastęps twa proces owego , gdyż sądy o dmó w iły mu zwrotu k osztów poniesionych z tytułu usta no wie nia obrońcy z wyboru, a okolicznością , k tór a o tym zdec y dowała, był jego status skazanego (zob. pi smo procesowe z 6 lipca 2 020 r., s. 3 - 4). T wierd zenia te nie zostały jed nak pop arte żadnymi argum entami uzasadni ającymi, że kwestionowan e regu lacje zawarte w k.p .k. i k.k.w. w za sk arżony m zakresie narusz yły prawo sk arżące go do o b rony . Odmow a przez sądy zw rotu kosztów obrony z wybo ru z uwag i na status skarżą cego (skazany) sama przez się nie św iadc zy o naruszeniu prawa do ob r ony , nawet w sy tuacji , gd y wszc zęte p ostę- powanie został o u m orzone. Skarżący nie wykazał natom iast, że został pozbaw ion y m ożliw o- ści broni enia swoic h intere sów osobiśc ie ( czyli, że naruszono jego praw o do o b rony w asp ek- cie mater ial nym) oraz ż e naruszono jego prawo do obr ony w wym iarze for m aln ym, tzn. , że zosta ł poz bawiony możliwości skorzyst ania z pomocy ob ro ńcy z wyboru albo z urzędu. Wręcz pr zeciwnie – w niniejszej spraw ie skarżący skorzystał z praw a do obrony formalnej , ustanawi ając pełnomo cnika z wyboru w osobie adw okata. Miał takż e mo żliw ość wnios kowa- ni a o usta n o wienie obrońcy z urzędu , jednak z e stanu fak tycznego spr aw y n i e wynika, i ż b y podją ł działania w tym ki erunku. N ależy z atem przy jąć , że ś wi ad omie dokonał wyboru obro- ny swo ic h inter esów pr zez obrońcę z w yboru. Kons e kwen cją tego roz wiązania po zostaje na- t omiast samo dzielne poniesienie kosztów obrony. 6. 4 . Kon kludując, Trybunał uznał, że skarżąc y nie prz e dstawił argumen tów świadczą- cych o na ruszeniu jego prawa do ob r ony przez zakwesti on owa ną regulację, w związku z czym postępowanie w o d ni es ieniu do w zorc a kontro li wynik ające go z art . 42 ust. 2 K onsty- tu cji zostało umorz one na podstawie ar t . 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK ze względu na ni ed opusz- cza lność wydania w yroku . 7. P ozostał e wz orce kontro li , tj. art . 2 i art . 32 ust. 1 Konstytucji , z ostały po woł a ne je- dynie pomocniczo , w zwi ązku z czym umorzen ie postępo w ania wzglę dem gł ó wnego wz orca – art . 42 ust. 2 Konstytu cji – czyni niedopuszczalnym także orzekanie o wz or cach związko- wych . Trybunał zwrócił ponadto uwagę , że art . 2 i art . 32 ust. 1 K onsty tu c ji, zgodn ie z jego utrwalo nym orzecznictwem, nie mogą b yć – c o do zasady – samoistnymi wzorcami kontrol i w trybie skargi konsty tucy jnej, gdyż nie stat uują same w sobie praw i w o lno ści konst ytucyj- n ych. Z p owy żs zych wzgl ęd ów Try bunał Konstytucyjny postan owił jak w s entencji.