SK 105/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 22 listopada 2023 r. Pozycja 82 WYROK z dnia 4 października 2023 r. Sygn. akt SK 105 / 2 0 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Mariusz Muszyński Bogdan Święczkowski Andrzej Zielon ac k i – sprawozdawca , po rozpoznaniu w trybie art. 92 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) , na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 202 3 r., sk a rgi konstytucyjnej N . W . o zbadanie zgodności: art. 632 pkt 2 w związku z art. 616 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 20 20 r. poz. 30, ze zm.) w związku z § 15 ust. 2 w związku z § 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedli- wości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, ze zm.) „w zakresie, w jakim ograniczają możliwość przy- znania osobie, wobec której umorzono postępowanie karne, zwrot ponies io nych kosztów wynagrodzenia obrońcy jedynie do wysokości stawki minimalnej”, z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , o r z e k a: § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1 964 ) j est nie- zgodny z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . Ponadto p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie. Orz ecze nie zapadł o większością głosów . * Sentencja została ogłoszona dnia 1 3 października 2023 r. w Dz. U. poz. 2 2 08 . OTK ZU A/2023 SK 105/20 poz. 82 2 U Z A S A D N I E N I E I 1. W sporządzonej przez adwokat ów skar dze konstytucyjnej z 3 lutego 2020 r., wnie- sionej do Trybunału Konstytucyjnego tego samego dnia (data nadania), N . W . (dalej: skarżą- cy) zarzu cił niezgodn ość a rt. 632 pkt 2 w związku z art. 616 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerw- ca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 20 20 r . poz. 30, z e zm. ; dalej: k.p.k. ) w związku z § 15 ust. 2 w związku z § 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spra wiedliwo- ści z dni a 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynn ości adwokackie (Dz. U. poz. 1800, ze zm. ; dalej: r.o.c.a. ) „w zakresie, w jakim ograniczają możliwość przyznania osobie, wobec której umorzono postępowanie karne, zwrot poniesionych kosztó w wyna gro- dzenia o brońcy jedynie do wysokości stawki minimalnej”, z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Pols kiej. 1.1. S karg ę konstytucyjn ą wniesiono w oparciu o następujący stan faktyczny: Postanowieniem z 26 czerwca 2019 r. (sy gn. akt [ …] ) p rokura tor Prokuratury Rejo- nowej w P . delegowany do Prokuratury Okręgowej w P . umorzy ł wobec skarżą cego śledztwo z powodu okoliczności, że skarżący nie popełnił zarzucanego mu czynu. Pismem z 28 s ierpni a 2019 r. s karżą cy wniósł o przyznanie od Skarbu Pa ństwa na jego rzecz kwoty 3600 zł tytułem zwrotu kosztów obrony w postępowaniu przygotow awczym, albowiem był on reprezentowany przez obrońcę z wyboru; do wniosku dołączona została kse- rokopia faktury VAT. P ostanowieni em z 13 września 2019 r. (sygn. akt [ …] ) prokurator Prokuratury Rejo- nowej w P . delegowany do Prokuratury Okręgowej w P . – na podstawie art. 616 § 1 pkt 2, art. 617 i art. 632 pkt 2 a contrario k.p.k . w związku z § 1 1 ust . 1 pkt 2 w związku z § 15 ust. 2 r.o.c.a. – odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanej kwoty. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąc y wniós ł zażalenie. Postanowieniem z 17 grudnia 2019 r. (sygn. akt [ …] ) Sąd Rejonowy w S . zm ie nił za- ska rżone postanowienie i – na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. – zasądził od Skarbu Państwa – Prokuratury Okręgowej w P . na rzecz skarżącego kwotę 600 zł tytułem zwrotu kosztów obro- ny w postępowaniu przygotowawczym . W uzasadnieniu t ego o rzeczenia Sąd zwr ócił uwagę, że § 15 ust. 2 r.o.c.a. uniemożliwia p odwyższenie stawki minimalnej w sprawach niewymaga- jących przepro wadzenia rozprawy. 1.2. W u zasadnieni u skargi konstytucyjnej skarżący podniósł, ż e zaskarżone przepisy naruszyły jego prawa wywod zone z powo łanyc h wzorców konstytucyjnych, gdyż „[o] soba, wobec której umorzono postępowanie karne, a która poniosła koszty s wej obrony w wysoko- ści wyższe j niż stawka minimalna, w myśl zaskarżonych przepisów nie otrzymuje pełnego zwrotu poniesi o nych kosztó w obrony, c o pro wadzi do swoistego finansowego «ukarania» osób niewinnych i musi być uznane za sprzeczne z elementarnym poczu ciem sprawiedliwo- ści, a zatem za godzące – w tym aspekcie – w art. 2 Konstytucji RP. Jednocześnie zaskarżone przepisy p r owadz ą do n ieuzasadnio nego nierównego traktowania osób o tożsamym statusie procesowym, co narusza wynikającą z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadę równości, ponie- waż wyłącz nie osoby, wobec których umorzono postępowanie karne, a których koszty usta- nowieni a obro ńcy były niż sze l ub ró wne wysokości stawek minimalnych, mogą otrzymać zwrot tych kosztów w całości. Nadt o przepisy te naruszają wynikającą z art. 32 ust . 1 Konsty- tucji RP zasadę równości między osobami, wobec których postępowanie zostało umorzone na e tapie śledztwa, a osob ami, wobec których postępowanie zostało umorzone po przeprowa- OTK ZU A/2023 SK 105/20 poz. 82 3 dzeniu rozprawy. Te drugie mogą liczyć na zwrot kosztów obrony w wysokości 6 - krotno ści stawki minimalnej ” . Zdaniem skarżącego „ zaskarżone przepisy różnicują klasę podmiotów chara kteryzują- cą się c echą relewantną (statusem osoby, wobec której umorzono postępowanie karne) za kryterium przyjmując etap postępowania karnego. Pojęcie r ówności w art. 32 ust. 1 Konstytu- cji RP mieści się w ogólnym , opisowym pojęciu równości jako przynależno ści da nych pod- mio tów d o tej samej klasy, którą wyróżniamy z punktu widzenia cechy uznanej za relewant- ną. Niewątpliwie w niniejszym przypadku cechą relewantną, uzas adniającą takie czy inne rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania, w tym kosz t ów ob rony należy przyj ąć uz nanie oskarżonego (podejrzanego) za winnego albo jego uniewinnienie bądź umorzenie przeciwko niemu postępowania. Dalsze różnicowan ie osób, wobec których umorzono postę- powanie karne, w zależności od etapu postępowania (śledztwo/rozpraw a) mus i zostać uz nane za niedopuszczalne, ponieważ brakuje konstytucyjnie doniosłych argumentów je uzasadniają- cych ( … ). Tym bardziej, że w wielu wypadka ch obrona w toku śledztwa jest znacznie bar- dziej pracochłonna, a co za tym idzie – kosztowna, niż w dals zym to ku postępow ania ” . Skarżący podniósł, że w prowadzonym przeciwko niemu „ śledztwie zebrano bardzo obszerny materiał dowodowy (kilkadziesiąt tomów akt), wymagający wnikliwej analizy i oceny oraz przeprowadzono wiele czynnośc i procesowych (w tym z udział em skarżącego i o brońc y) , w szczególności tzw. postępowań wpadkowych, dot. zastosowania i przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania, w toku któr ych rozstrzygano w przedmiocie jednego z na j wyższych dóbr skarżącego, a mianowicie Jego wolności. W niosk i o za stosowa- nie/ przed łu żenie tymczasowego aresztowania były w tym wypadku znacznie obszerniejsze, niż przeciętny akt oskarżenia, podobnie jak przedstawiany wraz z nimi materiał dowodowy (abstrahując od jego jakości). Dodać należy, że skarżący w toku spraw y był osadzo ny w odle- g ły ch (…) jednostkach penitencjarnych (…), co generowało dodatkowe koszty obrony (kon- takty telefoniczne z obrońcą i dojazdy na widz enia). Na uwagę zasługuje również fakt, że śledztwo prowadzone było przeciwko skarżącemu przez półtora r oku. Zwykle łączn y cza s całego postępowania jest krótszy. Nie sposób zatem racjonalnie uzasadnić dlaczego osoba, wobec której umorzono postępowanie po przeprowadzeniu rozprawy, każdorazowo może liczyć na zwrot wielokrotnie wyższych kosztów ob rony, na w et je śli czas trw ania postę po wa- nia i obszerność materiału dowodowego są niewielkie, natomiast osoba, wobec której umo- rzono postępowanie przygotowawcze otrzym a jedynie stawkę minimalną ” . Skarżący podniósł także, że „ zaskarżone przep is y bez wątpienia ograniczają prawo do obrony, a tym s amym naruszają art. 42 ust. 2 Konstytucji RP, gdyż mogą zaważyć na skorzy- staniu przez oskarżonego z pomocy profesjonalnego obrońcy oraz na swobodzie jego wyboru, ponieważ osoba niewinna, świadoma nikłych możliwości zwrotu kosz t ów ob rony, może po- wstr zymać s ię od ustanowienia obrońcy, a brak profesjonalnej obrony może z kolei mieć wpływ na wynik postępowania, co może wręcz skutkować brakiem gwarancji rzetelnego pro- cesu. Regulacja, zgodnie z którą oskarżony musi się liczyć z tym, że naw et w r azie uniewi n- nien ia czy umorzenia postępowania nie ma podstaw dochodzenia zwrotu całości wydatków z tytułu ustanowionej obrony prowadzi w sposób ewidentny do ograniczenia prawa oskarżo- nego (podejrzanego) do obrony (…)”. 2. Postanowieniem Trybun a łu Ko nstytu cyjnego z 3 wrze śnia 202 0 r. o sygn. Ts 26 / 20 ( OTK ZU B/20 2 0 , poz. 364 ) skar dze konstytucyjn ej nadano dalszy bieg , a zarządzeniem Pre- zesa Trybunał u Konstytucyjnego z 2 1 września 20 2 0 r. została ona zarejestrowana pod sygn. akt SK 105 / 2 0 . 3 . Pi s mem p roceso wym z 2 1 pa ździe rnika 202 0 r. (znak: II. 511.664.2020 .MT ) Rzecz- nik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszym postępowaniu. OTK ZU A/2023 SK 105/20 poz. 82 4 4. W niedatowanym piśmie procesowym (znak: DLPK - IV.070. 5 .20 2 0 ) , które wpłynę- ło do Trybunału drogą el ektroniczną 30 pa ździe rnika 2020 r., stanowisko w sprawie zajął M i- nister Sprawiedliwości , który wniósł o orzeczenie, że art. 632 pkt 2 w związku z art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. w związku z § 15 ust. 2 w związku z § 11 ust. 1 pkt 2 r.o.c.a. „w zakresie, w ja- kim ograniczają możl iwość przyznania osobie, wobec której umorzono postępowanie karne , zwrot poniesionych kosztów wynagrodzenia obrońcy jedynie do wysokości stawki minimal- nej”, są zgodne z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji . 5 . W piśmie proc esowym z 2 grudni a 20 20 r. (sygn. akt PK VIII TK 158 .202 0 ) stano- wisko w sprawie zajął Prokurator Generalny, który wniósł o umorzenie postępowania na pod- stawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u stawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowa- nia przed Trybunałem Konst ytuc yjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: uotpTK ) ze wzglę- du na niedopuszczalnoś ć wydania orzeczenia . 6. W piśmie procesowym z 15 stycznia 2021 r. (znak: BAS - WAK - 2019/20), w imie- niu Sejmu Rzecz ypospolitej Polskiej, stanowisko w s prawi e zajął Mars załek Se jmu, który w odniesieniu do art. 632 pk t 2 w związku z art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. wniósł o umorzenie po- stępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 uotpTK ze względu na niedopuszczalność wyda- nia w yroku, jednocześnie zastrzegając, iż nie ma leg itymacji do za jęcia stanowiska w przed- miocie konstytucyjności § 15 ust. 2 w związku z § 11 ust. 1 pkt 2 r.o.c.a. II Stosownie do art. 92 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i try- bie postępowania przed Trybunałem Kons t ytucy jnym ( Dz. U. z 20 19 r. poz. 2393) Trybunał może rozpoznać wniosek, pytanie prawne albo skargę konstytucyjną na posiedzeniu niejaw- nym, jeżeli m.in. pisemne stanowiska wszystkich uczestników post ępowania oraz pozostał e dowody zgromadzone w sprawie stanowią w ystarczającą pods taw ę do wydania orzeczenia. Trybunał uznał, że w niniejszej spra wie przesłanka ta została spełniona. III Trybunał Konstytucyjny zważy ł, co następuje: 1 . Uwaga ogólna. Na wstępie Trybunał przypomina, że model skargi konstytucyjnej , przy jęty w polskim po rzą dku prawnym, ma przede wszystkim na celu eliminację z systemu prawnego niekonsty- tucyjnych norm, co odróżnia ten środek prawny od skargi wnoszonej do sądu konstytucyjne- go, będącej instrumen tem konstytucyjnej korekty rozstrzygnięć indywid ualnyc h (np. w Ni em- c zech). Wskazana cecha charakterystyczna skargi ujawnia się przede ws zystkim w tym, że ostateczne rozstrzygnięcie nie jest bezpośredn im przedmiotem oceny konstytucyjności przez Trybunał Kon stytucyjny. Kontrola Trybunału koncentruje się t u na normach leżą cyc h u pod- staw tego rozstrzygnięcia. Inicjujący kontrolę konstytucyjnoś ci normy w trybie skargowym musi spełnić wszystkie przesłanki wymagane dla kontroli abstrakcyjnej, a także musi się legi- tymować ostatecznym rozstrzygnięciem własnej, ko nkretn ej sprawy, w k tórej doszło do naru- szenia jego konstytucyjnego prawa podmiotowego, przy czym źródłem naruszenia musi być zastosowanie niekonstytucy jnej normy (por. np. wyrok TK z 15 grudnia 2020 r., sygn . SK 12/20, OTK ZU A/2021, poz. 2). W doty c hczas owym o rzecznictwi e T rybunał Konstytucyjny opowiadał się wyraźnie za „publicznym” charakterem swoich rozstrzygnięć wydawanych w ramach kontroli inicjowanej OTK ZU A/2023 SK 105/20 poz. 82 5 skargą konstytucyjną, polegającym na sui generis „ode rwaniu” przedmiotu rozstrzygnięcia od sprawy, kt óra legła u podst aw rozpoznania skargi. W wyroku z 21 maja 2001 r. o sygn. SK 15/00 (OTK ZU nr 4/2001, poz. 85) Trybunał wskazał bowiem, że „rozpoznając skargę, rozstrzyga (…) o zgodności aktu normatywnego z Konstytucją. Orzeczenie [jego] zaś tylko p o średn io dot yczy sprawy in dywidualnej skarżącego w tym sensie, iż rozstrzyga o dopusz- czalności stosowania określonego aktu normatywnego. Orzeczenie rozstrzygające meryto- rycznie skargę konstytucyjną ma więc niewątpl iwie walor ogólny, jest skuteczne erga omn e s ; ma moc p owszechnie obo wiązującą (art. 190 ust. 1 Konstytucji). Ustalenie przez TK nie- zgodności aktu normatywnego z Konstytucją powoduje eliminację takiego aktu z porządku prawnego, a więc konse kwencje dotyczące nie tylko skarżącego, ale również innych uczest ni- ków obrotu praw neg o”. Z kolei w wyroku pełnego składu z 24 października 2007 r. o sygn. SK 7/06 (OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108) Trybunał podkreślił, że „[z] uwagi na swe charakterystyczne cechy konstrukcyjne , skarga konstytucyjna służy w polskim sys t emie prawny m w pierwsz ym rzę- dzie ochronie konstytucyjności porządku prawnego, natomiast eli minacja z obrotu niekonsty- tucyjnych rozstrzygnięć indywidualnych d okonuje się tylko w ramach regulacji następstw orzeczeni a o niekonstytucyjności”. 2. Problem kons t ytucy jny. W niniejsz ej sprawie skarżący przedstawił problem dyskryminacji w zakresie zwrotu poniesionych kosztów na wynagrodzenie obrońcy, polegającej na tym, że w sprawach nie- wymagających przeprowadzenia rozpr awy wysokość kosztów podlegających zwrotowi ustal a się wyłącz nie w w ysokości równej stawce minimalnej właściwej dla odnośnego postępowa- n ia, podczas gdy w sprawach, w których rozprawę przeprowadzono, wy sokość zwracanych kosztów może zostać zwielokrotniona d o sześciokrotności odnośnej stawki minimaln e j . 3 . Kwe stie formal n e . 3 . 1 . Uwaga w stępna . W sprawach inicjowanych skargą konstytucyjną Trybunał Konstytucyjny na każdym etapie postępowania bada, czy nie zachodzi któraś z ujemnych przesł anek procesowych, skut- kująca umorzeniem postępowania. Dotyczy to ws zelkic h kwestii w st ępnych, jak również przesłanek formalnych, wspólnych dla kontroli inicjowanej w t rybie skargi konstytucyjnej, wniosku lub pytania pra wnego. Merytoryczne rozpoznanie zarzutów s formułowanych w skardze konstytucyjnej jest uzależnione o d spe łnienia wszy stkic h warunków jej dopusz- czalności. Podkreślić również należy, że składu rozpoznającego sprawę in merito nie wiąże stanowisko zajęte w postanowieniu o nadaniu skardze konstyt ucyjnej dalszego biegu lub po- stanowieniu o uwzględnieniu zażalenia sk arżącego na posta no wienie w przedmiocie odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej (zob. m .in. wyrok pełnego składu TK z 25 wrze śnia 2019 r., sygn. SK 31/16, OTK ZU A/2019, poz. 53 ora z powołane tam orzecz- nictwo) . 3 .2. Z askarżon e przepis y o r az um orzenie postępowa nia w odniesieniu do części przedmiotu kontroli . 3 .2.1. W niniejszej sprawie z askarżono art. 632 pkt 2 w związku z art. 616 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 20 20 r. poz. 30, ze zm. ; obowiąz ujący tek st jedno lity: Dz. U. z 2022 r. poz . 1375, ze zm.; dalej: k.p.k. ) w związ- ku z § 15 ust. 2 w związku z § 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 paździer nika 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz . 1800 , ze z m. ; OTK ZU A/2023 SK 105/20 poz. 82 6 obowiąz ujący tek st jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ; dalej: r .o.c.a. ) . Przepisy te mają następujące brzmienie: – art. 632 pkt 2 k.p.k.: „ Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, w razie uniewinnienia oskarżonego lub umorzenia postępowania koszty p rocesu ponosi: (… ) 2) w sprawach z oskarżenia publicznego – Skarb Państwa, z wyjątkiem należności z tytułu udziału adwokata lub radcy prawnego w charakterze pełnomocnika pokrzywd zonego, oskarżyciela posiłkowego albo innej osoby ”; – art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k .: „ Do kosztów pr ocesu należą: (…) 2) uzasadnione wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obroń- cy lub pełnomocnika ”; – § 15 ust. 2 r .o.c.a. : „ Opłatę w spraw ach niewymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wyso- kości równej sta wce mi nimalnej ”; – § 11 ust. 1 pkt 2 r .o.c.a. : „ Stawki minimalne wynoszą w sprawie objętej: (…) 2) śledztwem – 600 zł ”. 3 .2.2. W świetle sformułowanego w petitum skargi konstytucyjnej zarzutu odnośnie do o granicz enia możliwoś ci przyznania osobie, wo b ec kt órej u morzono pos tępowanie karne, zwrot u poniesionych kosztów wynagrodzenia obrońcy jedynie do wysokości stawki minimal- nej , a także wydanego w sprawie s karżącego postanow ienia Sądu Rejonowego w S . z 17 gru - dnia 2019 r. (sygn. akt [ …] ), w k tórego uzasadnien iu wyraźnie wskazano, że zasądzenie zwrotu kosztów obrony w wysokości przewyższającej stawkę minimalną uniemożliwia § 15 ust. 2 r.o.c.a., nie budzi wątpl iwości Trybunału Konstytucyjnego, iż to ten właśnie przepis ukształtował położen i e pra wne skarżącego. S karżący nie zakwestionował natomiast samej wysokości stawki minimalnej wynagrodzenia adwokackiego w wysokości 600 zł (§ 11 ust. 1 pkt 2 r.o.c.a.), a prze pisy art. 632 pkt 2 i art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. same w sobie nie zawierają regulacji o graniczających wy sokość dochodzonych kosztów procesu. Z tych też powodów art. 632 pkt 2 i art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. oraz § 11 ust. 1 pkt 2 r.o.c.a. nie spełniają wymogu z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 uotpTK, co przekłada się n a umo rzenie niniejszeg o postępowania – w odniesieniu do badania ich konsty- tucyjności – na podstawie art. 5 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u otpTK) . 3 .3. Do puszczalność badania konstytucyjności przepisów ograniczających wyso- kość stawek wynagrodzenia dla pełnomocników procesowych . W ni niejszej sprawie nie zachodzi podstawa do umorzenia postępowania na zasadzie art. 59 ust. 1 pkt 2 uotpT K odno śnie do kont roli konstytucyjności § 15 ust. 2 r.o.c.a., ponie- waż badanie kontroli zgodności z Konstytucją przepisów ograniczających wysokość staw ek wyna grodzenia pełnomocników procesowych należy do kompeten cji Trybunału Konstytucyj- nego (por. wyroki TK z: 2 3 kwie tnia 2020 r . , sygn. SK 66/19 , OTK ZU A/20 20 , poz. 1 3 oraz 20 kwietnia 2023 r., sygn. SK 53/22, OTK ZU A/2023, poz. 49 ). OTK ZU A/2023 SK 105/20 poz. 82 7 3 . 4 . Zakres zaskarżenia. W peti tu m skargi konstytucyjnej (przytoczonym w komparycji niniejszego wyroku oraz punkcie 1 ab i n itio cz. I niniejszeg o uzasadnienia) skarżący określił zakres zaskarżenia kwestionowanych przepisów r .o.c.a . i k.p.k. Wziąwszy pod uwagę umorzenie postępowani a w odniesieniu do art. 632 pkt 2 i art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. oraz § 11 ust. 1 pkt 2 r.o.c.a. , a także uwzględniwsz y st a n faktyczny i prawny leżący u podstaw niniejszej sprawy oraz argumentacj ę zawartą w uzasadnieniu skar- gi konstytucyjne j , Trybunał stwier dza , że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie powi- n ie n być cały § 1 5 ust. 2 r.o.c.a . 3 .5. Wz o rce k ontrol i. 3 . 5.1. Uwagi wstępne. W niniejszej sprawie skarżący w petitum skargi konstytucyjnej jako wzorce kontroli, wnosząc o uznanie niezgodności z nimi zaskarżonych przepisów, powołał art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospo l itej Polski ej. W tej s ytuacji, w świet le konstytucyjnych oraz ustawowych przesłanek skargi konsty- tucyjnej, należy rozważyć dopuszczalność badania rozpatrywan ej skargi pod kątem wskaza- nych wzorców kontr oli (por. np. wyroki TK z: 18 listopada 2014 r., sygn. SK 7/ 11, OT K ZU n r 10/ A/2014, poz. 112 ; 21 czerwca 2017 r., sygn. SK 35/15, OTK ZU A/2017, poz. 51 oraz 23 kwietnia 2020 r., sygn. SK 66/19). 3 . 5 .2 . Powołanie art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz w niosek Prokuratora Ge- neralnego o umorzenie postępowan i a z p owodu niedop uszcz alności wydania wyroku . 3 . 5 . 2.1 . Artykuł 2 Konstytucji stanowi: „Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywi stniają- cym zasady sprawiedliwości społecznej”. Z kolei art. 32 ust. 1 ustawy zasadniczej ma następujące brzmie nie: „ Wszys cy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne”. 3 .5.2.2. W swoim stanowisku – odnosząc się do powołanych w skardze konstytucyjnej wzorców kontroli – Prokurator Generalny podniósł, że „[w] n i niejs zej sp rawie przep isem sta- tuującym określone prawo Skarżącego – które w Jego ocenie zostało naruszone przez kwe- stionowane przepisy – jest art. 42 ust. 2 Konstytucji RP. Skarżący przywołał jednak, obok tego głównego wzorca kontroli, również art. 32 us t . 1 or az art . 2 Ko nstyt ucji RP. Sposób sformułowania zarzutu, a także wywody zawarte w uzasadnieniu skargi nie dostarczają argu- mentów na rzecz i nnego traktowania dwóch ostatnich wzorców przez Skarżącego niźli wzor- ców «samodzielnych»” . To zaś – zdaniem teg o uczes tnika postęp owani a – przemawiać ma za umorzeniem niniejszego postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 uotpTK . 3 . 5 .2 . 3 . Trybunał uznaje wniosek Pr okuratora Generalnego za niezasadn y , a tym sa- mym podlegający oddaleniu . 3 .5.2. 3. 1. D la porządku należy przypomnieć , że w spr aw ach skargowych Trybunał Konstytucyjny dopuścił art. 2 Konstytucji jako wzorzec „samodzielny” : – odnośnie do wywodzonej z niego zasady ochrony zaufania obywateli d o państwa i stanowionego przez nie prawa (zob. wyrok pełnego skł a du z 8 grud nia 19 99 r. , sygn. SK 19/99 , OTK ZU nr 7/1999, poz. 161 oraz wyroki z: 10 lipca 2000 r. , sygn. SK 21/99 , OTK ZU nr 5/2000, poz. 144 ; 14 września 2 001 r. , sygn. SK 11/00 , OTK ZU nr 6/2001, poz. 166 ; 9 czerwca 2003 r. , sygn. SK 12/03 , OTK ZU nr 6 / A/200 3, poz . 51 ; 8 kwi etnia 2014 r. , sygn. SK 22/11 , OTK ZU nr 4/A/2014, poz. 37 oraz 16 grudnia 2020 r. , sygn. SK 26/16 , OTK ZU A/2020, poz. 69 ); OTK ZU A/2023 SK 105/20 poz. 82 8 – odnośnie do wywodz onej z niego zasady lex retro non agit (zob. wyroki z: 10 lipca 2000 r. , syg n. SK 21/99 o raz 2 5 maja 2004 r. , s ygn. SK 44/03 , OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 46 ); – odnośnie do wywodzonej z niego zasady ochrony praw nabytych (zob. wyrok TK z 10 lipca 20 00 r., sygn. SK 21/99); – odnośnie do wywodzonej z niego zasady przyzwoitej legislacji (zob. wyroki TK z : 9 cz erwca 2003 r. , sygn. SK 5/03 , OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 50 ; 8 kwietnia 2014 r. , sygn. SK 22/11 oraz 16 grudnia 2020 r. , sygn. SK 26/16 ) ; – odnośnie do zawa rtej w nim zasa dy sprawiedliwości społecznej (zob. wyrok pełnego skła du z 26 lipca 2006 r . , syg n. SK 21/04 , OTK ZU nr 7/A/2006, poz. 88 oraz wyrok z 29 sier pnia 2006 r. , sygn. SK 23/05 , OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 94) . Skarżący w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej odwołał s ię do zasady sprawiedliwości społecznej (s. 5 i 8) oraz zasady zaufania ob y watel a do państwa i st anowionego przez nie prawa (s. 8) . W świetle zaś wyroku pełnego składu w sprawie SK 21/04 i wyroku w sprawie SK 23/05 ( odnośnie do zasady sprawiedliwości społecznej ) oraz wyroku pełnego składu w sprawie SK 19/99 i wyroków w sprawach SK 21/ 99, SK 11/00 , SK 12/03, SK 22/11 i SK 26/16 (odnośnie do zasady zaufania obywateli do państwa i sta nowionego przez nie prawa) możliwe byłoby rozpoz nanie skargi konstytucyjnej, w które j wskazane wyżej zasady, wywodzone z art. 2 Konstytucji, miałyby ch a rakte r wzor ców „s amodz ielnych”. 3 .5.2.3.2 . W odniesieniu do art. 3 2 ust. 1 Konstytucji należy – również dla porządku – przypomnieć, że wprawdzie w post anowieniu pełnego składu z 24 października 2001 r. o sygn. SK 10/01 (OTK ZU nr 7/2001, poz. 225) Trybunał Kon stytuc yjny u morzy ł – ze względu na niedopuszczalność orzekania – postępowanie w sprawie ze skargi konstytucyjnej, w której jedynym wz orcem kontroli był art. 32 Konstytucji, uznawszy że jest on jedynie „szczególnego rodzaju prawem podmiotowym”, wyraża j ącym „zasadę ogól ną”, mając ą cha- rakter niejako prawa drugiego stopnia, swoistego „metaprawa”, do którego odwołanie nie może być samodzieln ą podstawą ska rgi konstytucyjnej. Niemniej jednak w późniejszym cza- sie od stanowiska zawartego w tym judykacie zaczęto odst ępować , co m iało miejs ce w wyro- ku pełnego składu z 26 lipca 2006 r. o sygn. SK 21/04 oraz wyrok ach z : 29 sierpnia 2006 r. o sygn. SK 23/05 , 12 kwietnia 2011 r. o sygn. SK 62/08 (OTK ZU nr 3/A/2011, poz. 22) i 29 stycznia 2013 r. o sygn. SK 28/11 (OTK ZU nr 1/A/2 013, p oz. 5 ). Podsumowując, w świetle wskazanych wyżej orzeczeń rozpoznanie merytoryczne skargi konstytucyjnej, w której powołano art. 32 ust. 1 K onstytucji jako wzor zec „samodziel- n y ” również byłoby możliwe . 3 .5. 3 . Badanie zgodności zaskarżonej regu lacji z art. 42 u st. 2 Konstytucji. Artykuł 42 ust. 2 Konstytucji stanowi: „ Każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Może on w szczególności wybrać ob rońcę lub na zasadach określo nych w usta wie korzystać z obrońcy z urzędu”. W wyroku pełnego składu z 26 lipca 2006 r. o sygn. SK 21/04 Trybunał Konstytucyj- ny uznał art. 42 ust. 2 Konstyt ucji za adekwatny wzorzec kontroli w odniesieniu do regulacji w przedm iocie zwrotu poniesionych przez oskarżonego kosztów postępowania karnego. W związku z powyższym powołanie art. 42 ust. 2 Konstytucji w niniejszej sprawie ja- ko wzorca kontroli było prawidłowe. 3. 5.4 . Uwaga końcowa . Niezależnie jednak od powyższych uwag Trybunał stwie rdza, że uważna lektura uza- sadnienia skargi konstytucyjnej prowadzi do wniosku, że skarżący w ywodz i z – ujmowanych OTK ZU A/2023 SK 105/20 poz. 82 9 łącznie – art. 2 i art. 32 ust. 1 oraz art. 42 ust. 2 Kons tytucji z asad ę niedyskryminacji w zakre- sie prawa do zwrotu poniesiony ch kosztów obr ony w postępowaniu karnym . 3 . 6 . Uzasadnienie skargi konstytucyjnej. Odnosząc się do uzasadnien ia skargi konstytucyjnej, należy przypomnieć, że w wyro- ku z 15 grudnia 2020 r. o sygn. SK 12/20 Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, iż „o do- pu szczalności or zekania merytory cznego w sprawie zainicjowanej skargą konstytucyjną nie decyduje objętość jej uzasadnienia, lecz zasadność (trafność) poruszonego przez skarżącego problemu (…). Trybunał Konstytucyjny jest zaś obowiązany samodzielnie uzasadnić określo- ne roz strzygnięcie, nie ograniczając s ię do weryfikacji stanowisk uczestników postępowania, co wynika z niekwestionowanej na gruncie naszej kultury prawnej zasady iura novit curia oraz normy wyrażonej w art. 69 ust. 1 uotpTK, nakazującej Trybunałow i w toku postę powa- nia zbadać w szystkie is totne okoliczności w celu wszechstronnego wyj aśnienia sprawy”. Sta- nowisko to zostało podzielone w wyr o kach z 7 czerwca 2022 r. o sygn. SK 68/19 (O TK ZU A/2022, poz. 34) oraz 22 czerwca 2022 r. o sygn. SK 3/20 ( OTK Z U A/2022, poz. 46). Skład orzekający w niniejszej sprawie – aprobując to stanowisko – stwierdza, że uza- sadnieni e rozpatrywanej skargi konstytucyjnej spełnia wymóg z art. 53 ust. 1 pkt 3 uotpTK. 3 .7. Konkluzja. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że w niniejszej spr awie roz- patrywać będzie problem zgodności § 15 ust. 2 r.o.c.a. z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji . 4 . Ocena konstytucyjności § 15 ust. 2 r.o.c.a . 4 . 1 . Na wstępie Trybunał Konstytucyjny przypomi na, że z agwara ntowanie ochrony własności jest konstytucyjną powinnoś cią państwa i stanowi wartość wyznaczającą k ierunek interpretacji zarówno – niepowołanego jako wzorca w niniejszej sprawie – art. 64 Konstytu- cji, jak i innych przepisów ustawy zasadniczej odnoszon ych ja ko wzorce kontro li do sytuacji majątkowej jednostki, a także unormowań zawartych w prawodawstwie zwykłym (normach podkonstytucyjnych). Wynika z tego, że podmiot zagrożony w realizacji swoich uprawnień może – in abstracto – żądać od państwa ni e tylko nieing erowania w sferę jego uprawnień, lecz nawet zachowań pozytywnych służących ich ochronie ( por. wyro k i TK z : 28 czerwca 2018 r., sygn. SK 4/17 , OTK ZU A/2018, poz. 43 ; 23 kwie tnia 2020 r., sygn. SK 66/19 oraz 20 kwietnia 2023 r., sygn. SK 53/22 ) . W wyroku z 2 czerwca 1999 r . o sygn. K 34/98 (OTK ZU nr 5/1999, poz. 94) Trybu- nał zajął stanowisko, że: – po pierwsze – na prawodawcy zwykłym spoczywa nie tylko obowiązek pozytywny ustanowienia przepisów i proce dur udzielających ochrony prawnej prawom majątkowym, al e także obowiązek negatywny pows trzymania się od przyjmowania regulacji, które owe prawa mogłyby p ozbawić ochrony prawnej lub też ochronę tę ograniczyć; – po drugie – gwaran cja równej ochrony praw mają tkowych nie może być utożsamia- na z identy cznością inten sywności ochrony udzielanej posz czególnym kategoriom praw ma- jątkowych; – po trzecie – równość może być odnoszona jedynie do praw majątkowych należących do tej samej kategorii. Zasada równej dla wszyst kich ochrony prawnej w płaszczyźnie podmi otowej oznacza zakaz różnicowania intensywnośc i ochrony pomiędzy podmiotami prawa prywatnego, oso- bami fizycznymi , podmiotami prawa publicznego czy też państwem. Chodzi tu zarówno o regula cje pozytywne (lub ich brak) na poziomie ustawy, jak i sytuacje, w kt órych określon e OTK ZU A/2023 SK 105/20 poz. 82 10 prawo (uprawni enie) majątkowe został o przyznane przez ustawodawcę, natomiast podusta- wowa regulacja wykonawcza – wbrew wytycznym delegacyjnym – dokonuje jego ogranicze- nia ( por. wyrok i TK z : 28 czerwca 2018 r., sygn. SK 4/17 ; 23 kwietnia 2020 r., sygn. SK 66/19 ; 20 grudni a 2022 r., sygn. SK 78/21, OTK ZU A/2023, poz. 20 ; 19 kwietnia 2023 r., sygn. SK 8 5/22, OTK ZU A/2023, poz. 41 oraz 20 kwietnia 2023 r., sygn. SK 53/22 ) . 4 . 2 . Obowiązujące od 1 stycznia 2016 r. r.o.c.a. zostało wydane na pod stawie art. 16 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r. poz. 615, ze zm.; obowiązujący tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 1184, ze zm.; dalej: praw o o adwoka- turze ) . Przepis ten od dnia wejścia w życie art. 8 pkt 1 ustawy z dni a 30 sierpnia 20 02 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.), tj. 5 października 2002 r., ma następujące brzm ienie : „ 2. Min ister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Adwokackiej i Krajowej Rady Radców Prawnych, określi, w drodze rozporządzenia, wysokość opłat za czynności adwok ackie przed organami w ymiaru sprawiedliwości, stanowiących podstawę d o zasądzenia p rzez sądy kosztó w zastępstwa prawnego i kosztów adwokackich, mając na względzie, że ustalenie opła ty wyższej niż stawka minimalna, o której mowa w ust. 3, lecz nieprzekraczającej sześciokrotności tej stawki, może być uzasadnione rodzajem i za wiłością spraw y oraz niezbędnym nakładem pracy adwokata. 3. Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Adwokackiej i Krajowej Rady Radców Prawnych, określi, w drodze rozporządzenia, stawki minimalne za czynności adwokackie, o których m owa w ust. 1, mając na względz ie rodzaj i zawiłość spra- wy oraz wymagany nakład pracy adwokata ”. Wskazując jako podstawę prawną powyższ e dw a ustęp y art. 16 prawa o adwokaturze , Minister Sprawiedliwości określił w § 15 r.o.c.a., co następuje: „ 1. Opłaty sta nowiące podsta wę zasądzania kosztów zastępstwa prawnego i kosztów adwokackich ustala się z uwzględnieniem stawek minimalnych określonych w rozdzia łach 2 - 4. 2. Opłatę w sprawach niewymagaj ących przeprowadzenia rozprawy ustala się w wy- sokości równej stawce m inimalnej. 3. Opłatę w sprawac h wymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysoko- ści przewyższającej sta wkę minimalną, która nie może przekroczyć sześciokrotności tej st aw- ki, ani wartości przedmiotu sprawy, jeśli uzasadnia to: 1) niezbędny nakład p racy adwokata, w szczególności poświęcony czas na przygoto- wanie się do prowadzenia sprawy, liczba stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i po- siedzeniach, czynności podjęte w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesie niem pozwu; 2) w artość przedmiotu sprawy; 3) wkład pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnien ia okoliczności faktycz- nych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istot- nych zagadnień prawnych budz ących wątpliwo ści w orzecznictwie i doktrynie; 4) rodzaj i zawiłość sprawy, w szczególności tryb i czas prowadzenia sprawy, obszer- ność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowe go, w szcz ególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądo wych, dowodu z z eznań świad- ków, dowodu z dokumentów, o znacznym stopniu skomplikowania i obszernoś ci ”. Dla porównania wypada zauważyć, że w § 2 poprzednio obowiązu jącego rozporzą- dzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w spr awie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.; tekst jednolity : Dz. U. z 2013 r. OTK ZU A/2023 SK 105/20 poz. 82 11 poz. 461, ze zm.) , które również zostało wydane na podstawie art. 16 ust. 2 i 3 prawa o ad wo- katurze i które obowiązywało od 5 października 2002 r. do 31 grudnia 2015 r., kw estia ta była uregulowana zgoła w odmienny sposób: „ 1. Zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwag ę niezbędny na kład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwo- kata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. 2. Podstawę zasądzenia opłaty, o któ rej mowa w ust. 1, stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3 - 5. Opłat a ta nie może być wyższa niż s ześciokrotna stawka mini- malna ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy. 3. W spr awach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej prze z adwo- kata ustanowionego z urzędu, opłaty, o których mowa w ust. 1, sąd podwyżs za o stawkę po- datku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach ”. 4 . 3 . K onstytucja samodzielnie nie ustanawia poszczególnych kategorii praw podmio- towyc h, nie hierarc hizuje ich ani t eż nie determinuje określonych rozwiązań konstrukcyjnych lub treściowych, gdyż to jest zadaniem właściwych regulacji prawodawstwa zwykłego. Z drugi ej jednak strony, zasady tej nie można rozumieć w sposób czysto formalny i blan kie- towy, pozwa lający prawodawcy na całkowitą dowolność kreowania poszczególnych praw podmiotowych. Przedmiotem oceny jest bowiem – z punktu widzenia regulacji konstytucyj- nej nakazującej r ówną ochronę prawną praw majątkowych – również stosowane przez prawo- d awcę kryterium wyodrębnienia p o szczególnych kategorii praw i zasadność merytoryczna stosowanego podziału. Czysto formalne wyodrębnienie na poziomie podkonstytucyjnym ja- kiegoś prawa majątkowego i zapewnienie zasadniczo odmiennej ochrony prawnej temu pra- wu w stosunku do i nnego, należącego wprawdzie do formalnie różnej kategorii praw mająt- kowych, ale treściowo, konstrukcyjnie i funkcjonalnie zbliżonego czy prawie identycznego z prawem, którem u przyznawana jest ochrona znacznie silniejsza – może uzasadniać zarz ut naruszenia zasady niedyskry m inacji w zakresie prawa do zwrotu poniesionych kosztów obro- ny w postępowaniu karn ym . Prawodawca co do zasady nie może zatem doprowadzać do tak istotnego zawężenia możliwości realizacji formalnie przyznanego jednostce prawa ma jątkowego, któ re w istocie prow adzi do powstania swoistego ius nudum – w praktyce pozbawionego realnej wartości ekonomicznej (por. wyrok TK z 27 lutego 2018 r., sygn. SK 25/15 , OTK ZU A/2 018, poz. 11 ) . Jak wskazał bowiem Trybunał w wyroku z 19 grudnia 2002 r. o sygn. K 33/02 (OTK ZU nr 7/A/2002, poz. 97): „[i]ngerencja w sferze prawnie chronionych interesów ma- jątkow ych podmiotu następująca bez formalnego pozbawienia uprawnionego samego tytułu prawnego przybiera postać wywłaszczenia de facto , w rozumieniu pr zyjętym w orze cznictwie Europej skiego Trybunału Praw Człowieka”. W wyroku pełnego składu z 26 lipca 2006 r. o sygn. SK 21/04 Trybunał Konstytucyj- ny z wrócił uwagę, że „[k] ażdy, przeciw kom u prowadzone jest postępowanie karne, może wybrać obrońcę albo – na z asadach określ onych w ustawie – skorzystać z obrońcy z urzędu (prawo do obrony w sensie formalnym). Prawo to gwa rantuje możliwość obrony racji obwi- nionego i oskarżonego (prawo do przeciwstawienia się tezom oskarżenia – prawo do obrony w sensie materialnym) przez wykwali fikowanego pełnom ocnika procesowego. Zadaniem obrońcy jest ochrona oskarżonego w taki sposób, by cel procesu karnego osiągnięty został z zagwarantowaniem prawa do obrony (…) ”. Trybunał zaznaczył przy tym , że „prawo do obrony jest naruszane, g dy skorzystani e z niego, nawet w minimalnym zakresie jednego obrońcy, musi być przedmiotem kalkulacji ekonomiczn ych. Kodeksowa konstrukcja prowa- dzi do stanu, w którym oskarżony, mimo uniewinnienia, nie otrzymuje zwrotu kosztów obrońcy, czyli ponosi materia lne skutki bez zasadnego oskarże nia. Stanowi to naruszenie pra- OTK ZU A/2023 SK 105/20 poz. 82 12 wa do obrony, istnieje bowiem niebezpieczeństwo, że osoba niewinna, świadoma braku moż- liwości odzyskania kosztów obrony, może wręcz powstrzymać się od ustanowienia obrońcy, a jego brak może wpłyn ąć na wynik po stępowania, w sk r ajnym wypadku skutkując nawet nierzetelnym procesem i skazaniem osoby niewinnej”, a „w państwie prawnym zasadą po- winno być obciążanie kosztami postępowania tej ze stron, która w jego toku nie zdołała utrzymać swojego stanowis ka. W odniesie niu do zakończony ch uniewinnieniem postępowań z oskarżenia publicznego oznacza to, że koszty winna ponosić strona oskarżająca – organ władzy publicznej, a faktycznie – Skarb Państwa. Biorąc pod uwagę, że oskarżony jest w po- stępowaniu stroną s łabszą, a wybó r obrońcy przycz y nia się do wyrównania szans proceso- wych, uznać trzeba, iż osoba uniewinniona powi nna otrzymywać całościowy zwrot poniesio- nych kosztów postępowania, w tym kosztów obrony. Taka regulacja realizowałaby konstytu- cyjne prawo do obr ony oraz sprzy jała zasadzie rów ności broni, a jej dodatkową zaletą byłoby minimalizowanie przez państwo negatywnych konsekwencji wynikających dla obywatela z faktu jego niesłusznego oskar żenia i prowadzenia przeciwko niemu postępowania karnego”. Z kolei w wyroku z 18 pa ździernika 2011 r . o sygn. SK 39/09 (OTK ZU nr 8/A/2011, poz. 84) Trybunał zastrzegł, że „regulacj e prawne nie mogą powodować sytuacji, w której strona uzyskująca rozstrzygnięcie zgodne ze stanowiskiem zajmowanym przez siebie w po- stępowaniu s ądowym, nie mo głaby domagać się uwzględnienia poniesionych przez nią wy- datków. Trybunał uznaje za odpowiadającą postulatowi równości i sprawiedliwości zasadę, zgodnie z którą do zwrotu ko sztów jest zobowiązany ten, czyje stanowisko nie utrzymało się w toku postępowania, zaś o soba, któr ej racje uznano w wyroku – może liczyć na zwrot swo- ich uzasadnionych wydatków. (…) Z przepisów rozdziału 70 k.p.k. wyłania się w sposób nie- budzący wątpliwości reguła, zgodnie z którą koszty procesu ponosi ten, kto je spowodowa ł”. Przytoczon e powy żej poglądy mutatis mutandis zachowują aktualność w odniesieniu do zagadnienia prawnego wywołanego rozpatrywaną skargą konstytucyjną. 4.4. W ocenie Trybunału § 15 ust . 2 r.o.c.a. jest sprzeczn y z zasadą niedyskryminacji w zakresie praw a do zwro tu po niesio nych koszt ów obrony w postępowaniu karnym , gdyż w sposób nieuzasadniony różnicuje uzyskanie zwrotu poniesionych kosztów na wynagrodze- nie profesjonalnego zastęp cy prawnego (obro ńcy ) w zależności od tego, czy w odnośnym postępowaniu była przeprowadzana rozprawa , bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Delega- cja ustawowa zawarta w art. 16 ust. 2 i 3 prawa o adwokaturze milczy w tym zakresie, zaś a rt. 616 § 1 pkt 2 i art. 632 p kt 2 k.p.k. (czyli regulacje hierarchicznie wyższe względem r.o.c.a. ) nie dają Mini strowi Sprawiedl iwości żadnego pola manewru odnośnie do ustalania jakichkolwiek ograniczeń przy za sądzaniu wielokrotności stawki minimalnej. W swoim stanowisku Minister Sprawiedliwości – broniąc kwestionowanej regulacji – poniósł, że „Konsty tucja RP nie u zasadnia stawiania ustawodawcy wymogu tworzenia prawa umożliwiającego dochodzenie wyrównania strat powstałych w wyniku legalnych działań or- ganów władzy publicznej. Ryzyko zw iązane z uruchomieniem procedury karnej, w wypadku stwierdzenia podej rzenia popełni enia przestępstw a, muszą ponosić wszyscy obywatele w inte- resie ochrony dobra wspólnego. Wynikające stąd dolegliwości, jako spowodowane legalnymi działaniami władzy publicznej, nie mogą być uważane za podstawę powstania bezwarunko- wego obowiązk u kompensacyjn ego państwa”. Takie tłumaczenie – zwłaszcza w kontekście zawartej w art. 2 Konstytucji zasady sprawiedliwości społecznej – jest nieakceptowalne dla Trybunału Konstytucyjnego , gdyż opiera się na lekceważącym stosunku państwa do jednost- ki . W sp rawach – zwłas zcza – karnych o bywatel nie może ponosić w żadnym stopniu nega- tywnych konsekwencji (w tym majątkow ych) działania władz publicznych (w tym legalnych) , gdy nie doszło do jego prawomocnego skazania, a tym bardziej, gdy umorzono wobec niego postę powanie przygo towawcze wobec niestwierdzenia popełnienia czynu zabronionego. Co więcej – czego zdaje się nie zauważać Minister Sprawiedliwości – w polskim prawie cywil- OTK ZU A/2023 SK 105/20 poz. 82 13 nym istnieje odpowie dzialność Skarbu Państwa właśnie za zgodne z prawem działania władz p ublicznych, kt óre spowodowały wyrządzenie szkody na osobie (zob. art. 417 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – K odeks cywilny, Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm.) ; także art. 552 k.p.k. przewiduje odszkodowanie od Skarbu Państwa za szkodę oraz zadośćuczyni enie za doznan ą krzywdę w związku z wykonaniem kary, której oskarżony nie powinien był ponieść, zastosowaniem środka zabezpieczającego oraz niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztow ania lub zatrzymania. T o zaś oznacza, że ustawodawca miał na uwadze, iż nawet legal ne działanie wła dz publicznych może być źródłem szkody . Trybunał Konstytucyjny prezentował stanowi sko, że „[w]ybór metody ustalania staw- ki minimalnej wynagrodzenia dla pełnomocnika prawnego (tak z wyboru, jak i z urzędu) na- leży do normodawcy, który w tym z akresie – w granicach porządku konstytucyjnego – korzy- sta ze znacznej swobody regulacyjnej” (wyroki TK z 21 czerwca 2017 r., sygn. SK 35/15 oraz 27 lutego 2018 r., sygn. SK 25/15) , do którego odwołali się Prokurator Generalny oraz Mini- ster Sp rawiedliwości . Niemniej jednak – co już wskazani uczestnicy postępowania pominęli – pogląd t en został zmodyfikow an y w wyroku z 23 kwietnia 2020 r. o sygn. SK 66/19, w któ- rym Trybunał Konstytucyjny stwierdził wyraźnie , „ że – w kont ekście art. 64 ust. 2 w zw iązku z art. 3 2 ust. 1 zdanie drugie oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji – owa swoboda nie uzasadnia arbi- tralnego kształtowania treści i granic poszczególnych praw majątkowych, spełniających iden- tyczne funkcje i chroniących podobne in teresy. Postanowienie art. 64 ust. 2 Kon stytucji trzeba traktować jako jedno ze szczegółowych odniesień ogólnej zasady równości przewidzia nej w art. 32 ust. 1 Konstytucji do poszczególnych dziedzin życia społecznego (zob. L. Garlicki, komentarz do art. 64 Konstytucji, [w:] Konstytu cja Rzeczyposp olitej Polskiej. Komentarz , red. L. Garlicki, Warszawa 1999 - 2007, s. 15 - 16). Z tego względu art. 64 ust. 2 Konstytucji powi- nien być interpretowany i stosowany w bliskim zwią zku z art. 32 Konstytucji, ponieważ za- pewni enie równej dla wszystkich ochrony prawn ej jest elemente m równego traktowania przez władze publiczne (zob. L. Garlicki, op.cit. , s. 16). Z zasady równości wynika nakaz jednako- wego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Dopełnie niem tejże jest zakaz dysk ryminacji, z j akiejkolwiek przyczyny, w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym (art. 32 ust. 2 Konstytucji) ” . Stano wisko to zostało powtórzone w wyro- kach z: 20 grudnia 2022 r. o s ygn. SK 78/21, 19 kwietnia 2023 r. o sygn. SK 85/22 oraz 20 kwietnia 2023 r. o sygn . SK 53/22; apro buje je także Trybunał orzekający w sprawie SK 105 /2 0 . W odniesieniu do niniejszej sprawy Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że okolicz- ność, iż w odnośnym postępowaniu przeprowadzono rozprawę , nie może jednak rzutować na materi alną pozycję s trony (uczestnika ) postępowania , a tym bardziej osoby , wobec której – tak jak w przypadku skarżącego – umorzono postępowanie przygotowawcze. Na ocenę sytua- cji normowanej zas karżonym przepisem musi wpływać o stateczny status strony (uczestnika) postępowania – w sprawach kar nych: osoby oskarżonej wobec organów państwa i społeczeń- stwa ; d ecydujące w tym wzg lędzie jest rozstrzygnięcie o jej winie albo niewinności , jak też umorzenie postępowania przygotowawczego z powodu braku znamion czynu zabronion ego . Za cechę relewantną, uzasadniającą takie czy inne rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania (w tym karnego ) trzeba przyjąć rezultat postępowania (w sprawach karnych: uznanie oskarżonego za winnego albo jego uniewinnienie lub umorzenie postępo wania z po- wodu niestwierdzenia znamion czynu zabronionego na etapie postępowania przygotowaw- czego ) . R ozwiązani e przyjęte w § 15 ust. 2 r.o.c.a. ( rzutuj ące na wszystkie rodzaje postępo- wań ) pozbawione jest jakichkolwiek r acjonalnych argumentów (nie tylko ko nstytucyjnych) , które uzasadniałyby dyskryminujące traktowanie stron (uczestników) postępowania tylko i wyłącznie przez pryzmat faktycznie przeprowadzonej rozprawy w odnośnym postępowaniu ; jest także ewidentnie sprzeczne z art. 616 § 1 pkt 2 i art. 632 pkt 2 k.p.k . Nota bene w uzasad- OTK ZU A/2023 SK 105/20 poz. 82 14 ni eniu do projektu z 25 września 2015 r. rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwo- kackie Minister Sprawiedliwości nie przedstawił żadnych motywów, którymi się kierował przy odstąpieniu od poprzedniej regulacji w przedmioc ie zasądzania wielokrotności stawki minimalnej – przeciwnie, na s. 21 - 22 poprzestał tylko na krótkim zreferowaniu treści projek- towanych przepisów (zob. https://legislacja.gov.pl/docs//517 /12275507/12302753/12302754/ dokument185684.pdf ) . W ocenie Trybunału Konstytucyjneg o nie ulega wątp liwości, że w sprawach wymaga- jących profesjonalnej wiedzy prawnej prawidłowe wykon ywanie obowiązków przez adwoka- ta (niezal eżnie od tego, czy jest to pełnomocnik lub obrońca z wyboru czy z urzędu) wymaga niejednokrotnie dużego nakładu pracy. Kwestionowan y w niniejszej sprawie przepis jest wy- razem tego, że normodawca – właśnie przez zastosowanie arbitralnego (i nie mającego żad- n ych podstaw : ani prawnych, ani mery torycznych ) kryterium przeprowadzenia rozprawy w odnośnym postępowani u – sprawił, ż e prawo do uzysk ania przez stronę (uczestnika) postę- powania zwrotu poniesionych kosztów postępowan ia (kosztów obrony) w wysokości równej l ub zbliżonej do faktycznie poniesionych nakładów finansowych staje się iluzoryczne, jeżeli nie przeprowa dzono rozprawy . Przyjęte w § 15 ust. 2 r.o.c.a. rozwiązanie powoduje jawną dyskryminację jednych podmiotów względem drugich, mimo że znajdują się w sytu acji po- dobnej, co trafnie obrazuje przykład podany przez skarżącego z zakresu postępowania karne- go: „oso ba, wobec któr ej umorzono post ępowanie po przeprowadzeniu rozprawy, każdorazo- wo może liczyć na zwrot wielokrotni e wyższych kosztów obrony, nawet jeśli c zas trwania postępowania i obszerność materiału dowodowego są niewielkie, natomiast osoba, wobec której umorzono postę powanie przygotowawcze otrzyma jedynie stawkę minimalną”. Reasumując, § 15 ust. 2 r.o.c.a. w tożsamych sprawach – gdy w odniesieniu do je dne- go podmiotu przeprowadzon a zosta nie rozpraw a – umożliwia zasądzenie zwrotu kosztów postępowania z uwz ględnieniem wi elokrotności sta wki minimalnej, a gdy w odniesieniu do drugiego wyda się rozstrzygnięcie na posied zeniu niejawnym – zwrot kosztów postępowania ogranicza wyłącznie do stawk i minimaln ej; wbrew art. 616 § 1 pkt 2 i art. 632 pkt 2 k.p.k. oraz mim o braku upoważ nienia w art. 16 ust. 2 i 3 prawa o adwokaturze regulacja ta w sposób nieuzasadniony zawęża możliwość zasądzenia wi elokrotności stawki minimalnej wyłącznie do tych spraw, w których przeprowadzono rozprawę . Kwestia ustalenia wysokości opłat za czynności adw okatów przed org anami wymiaru sprawiedliwości i prokuratury jest związana z konstytucyjnym prawem jednostki do obro ny . Jedną z faktycznych przeszkód w dostępie do obrony mogą być zaś nadmiernie duże koszty postępowania (por. A . Redelbach, Sąd y a ochrona pr aw człowieka , Toruń 1999, s. 265). Tym bardziej konieczne staje się – w obec- nym stanie prawnym – przestrzeganie prz ez Ministra Sprawiedliwości granic zawartych w przepisach rangi ustawowej , które dotyczą podstawowych praw jednostki. Określeni e sta- wek minim alnych opłat ora z ich wielokrotności za czynności adwokatów ustalonych w umo- wie pomiędzy klientem a adwokatem równi eż ma zasadnicze znaczenie, gdyż – jak wynika z przepisów r.o.c.a. – pośrednio wpływa na koszty postępowania. Trybunał Konstytu cyjny uważa, ż e kwestia wysokości opłat za czynności profesjonalnych przedstawicieli prawnych, które mają być brane pod uwagę przy zasądzaniu zwrotu kosztów postępowania są na tyle istotn e dla sytu acji obywatela, że podustawowy akt normatywny nie może arbi tralnie decy- do wać ( in casu : pr zez kryterium przeprowadzenia rozprawy), w których sprawach jednostka uzyska zwrot kosztów postępowania obejmujących wielokrotność stawki minimalnej, a w których nie. 4 . 5 . Konkludując, Trybunał stwierdza, że § 15 u st. 2 r.o.c .a. jest niezg odn y z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji . OTK ZU A/2023 SK 105/20 poz. 82 15 5 . Uwagi o skutkach niniejszego wyroku . S kutkiem niniejszego wyroku jest utrata mocy obowiązującej § 15 ust. 2 r.o.c.a . , czyli usunięcie z systemu prawnego przepisu naka zującego w spr awach, w których nie przeprowa- dzono rozprawy, stosowanie wyłącznie stawki minimalnej właściwej dla odnośnego postę po- wania. Skarżący oraz inne p odmioty zainteresowane mają prawo do wzruszenia rozstrzygnięć kosztowych, wydanych w oparciu o § 15 ust. 2 r.o.c. a., na zasadzie art. 190 ust. 4 Konstytucji oraz właściwych przepisów proceduralnych . W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji . Zdanie odrębne sędziego TK Mariusza Muszyńskiego do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 października 2023 r. , sygn. akt S K 105 / 20 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ) zgłaszam zda- nie odrębne do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 października 2023 r. , sygn . S K 105/20 . 1. Wyrok o sygn. SK 105/20 wpisuje się w serię trybunalskich orzeczeń dotyczących opłat za czynności adw okackie i czynności radc ów prawnych . W tych wyrokach Trybunał poprzez odwołanie się - w dość ogólny sposób - do ochrony praw majątkowych i zasady rów- nego traktowania , coraz bardziej ogranicza prawodawcę w kształtowaniu tych zagadnień . W ten sposób s taje się organ em wyznaczając ym określone kierunki polityki legislacyjnej , co jest niebezpieczne z punktu widzenia konstytucyjnej rów nowagi systemu organów władz y publicznej . Oczywiście trybunalska kontrola konstytucyjności prawa ma zapewniać ochronę określonych wartości . Nie może jednak być prowadzona w oderwan iu od prawa i przy użyciu konstytucyjnie nieautoryzowanych instrumentów . Ist nieją przecież granice aktywizmu każde- go organu władzy, także władzy sądowniczej, w tym Trybunału Konstytucyjnego. Dość swo- bodne orzekanie Trybun ału w sprawach kosztów i opłat , zazwyczaj nied ostatecznie podparte właściwą argumentacją , powoduje, że postanowiłem sprzeciwić się takim pr aktykom. Okazją do tego jest wydany właśnie wyrok o sygn. SK 105/20. 2. Trybunał Konstytucyjny jest o rganem władzy sądowniczej pow ołanym do czuwania nad realizacj ą zasady konstytucjonalizmu w obszarze stanowienia prawa i system u źródeł prawa. Poprzez swoje orzecznictwo stoi na straży wartości i zasad konstytucyjnych i tworzy określone standardy dla prawodawcy, zwłaszcza dla ustawodawcy, ale także dla twórców aktów podustawowych, które są wydawane na podstawie ustawy. Ocena zgodności norm aktu niższego rzędu z określonymi wzorcami kontroli, pozwala wyeliminować z systemu prawnego regulacje niekonstytucyjne, a zatem takie, które nie reali- zują konstytucyjnych wartości i zasad. Kompetencja, w jaką ustrojodawca wyposażył Tr ybu- nał Kons tytucyjny, jest istotna z punktu widzenia kształtowania państwa prawnego. Jednak przy braku dyscypliny członków tego organu, którzy powinni działać na podstawie i w grani- cach prawa (art. 7 Konstytucji RP) , a zatem z uwzględnieniem konstytucyjnyc h kompetencji organu, który tworzą, Trybunał w chodzi w rolę, która nie została mu przypisana i która zabu- rza równowagę władzy. Orzekanie o no rmach prawnych rodzi pokusę, by zamiast dokonania OTK ZU A/2023 SK 105/20 poz. 82 16 oceny spełnienia przez daną regulację standardów wynikających z a ktu wyższeg o rzędu (Konstytucji), zbadać słuszność i zasadność tworzonych rozwiązań prawnych, a nawet zapro- ponować określone treści normatywne. To zaś – gdy nie jest wystarczająco osadzone w wzor- cach kontroli – stanowi niewątpliwe nadużycie kompetencji (na dużycie) i jest wkraczanie m w sferę, w której Trybunał nie może działać. Z takim działaniem mamy do czynienia zwłasz- cza wtedy, gdy zarzuty, z jakimi musi zmierzyć się Trybu nał, dotyczą kwot pieniężnych czy określonych liczb. Oceniając bowiem, czy dana kwot a , czy licz ba , jest zgodna z Konstytucją, Trybunał nie tyle bada hierarchiczną zgodność prawa, ile wkracza w politykę legislacyjną zastrzeżoną dla innych podmiotów w systemie władzy publicznej. Co do zasady, mając na względzie i stot ę instytucji kontroli ko nstytucyjności prawa, trzeba przyjąć, że merytoryczne orzekanie o kwotach, stawkach i liczbach jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych przypadk ach. Chodzi tu o sytuację, kiedy wzorcem kontroli jest przepis zawierający określone kwoty lub liczby. W innych prz ypadkach , t rybunalskiej kontroli może być poddany wyłącznie zapisany w kontrolowanym akcie mechanizm normatywny stosowany dla wyznaczania kwot czy określania liczb . To jego Trybunał moż e skonfro ntować z aktem wyższego rzędu. Władcze rozstrzyganie o tym, czy 600 zł jest lepsze od 1000 zł, lub czy licz- ba 9 jest bardziej praworządn a i zgodna z Konstytucją od liczby 11 , nie należy do Trybunału Kons tytucyjnego. W sytuacji, kiedy Trybunał wydaj e podobne orzeczenia, podaje w wątpli- wość podział władzy i istnienie określonych procesów prawotwórczych . Nie tylko przekracza dopuszczalne konstytucyjnie granice swojego aktywizmu, ale też p otwierdza zasadność akty- wiz mu sędziów sądów powszechnych i admini stracyjn ych oraz Sądu Najwyższego, a nawet trybunałów międzynarodowych, i włącz a nie się ich – w drodze orzeczniczej - w proces two- rzenia prawa . Tym samym r ozluźnia swoim przykładem obowiązek działania na podsta wie i w gra- nicach prawa, skor o pozwala na usunięcie praktycznie każdej decyzji prawodawczej w imię słuszności czy sprawiedliwo ści bez uwzględnienia tego, że podstawą działania każdego orga- ny państwa jest prawo , a jego słuszność i sprawiedliwość powinna być efektem stanowienia. Kontrola słuszności i sprawiedliwości może być dokonywana wyłącznie w prawem określo- nych sytuacjach. Nie należy do nich kontrola trybunalska. 3. W wyroku o sygn. SK 105/20 Trybunał Konstytucyjny orzekł, ż e § 15 ust. 2 rozpo- rządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji . Przepis ten stanowił, że „ Opłatę w sprawach niewymagających przeprowadzenia roz- prawy ustala się w wysokości równej stawce minimalnej ” . Ograniczenie sentencji jedynie do przepisu rozporządzenia i usunięcie poprzez wyrok T rybunału normy, że opłata w sprawach niewymagających przeprowadzenia rozprawy ma stawkę w wysokości równej stawce mi nimalnej , ma charakter instru mentalny. Usuwa bowiem barierę blokującą możliwość przyznania przez organ decydujący o kosztach wyższej stawki za określone cz ynności dla adwokata. Wobec wskazanych w sentencji wzorców kontroli nie je st jednak jasne, jakimi racjami kierował się Trybunał wydając określone orzeczenie . Przyjęte wzorce dotyczące tak różnych kwestii nie pomagają w wyjaśnieniu motywów działania T rybunału . Po pierwsze, nie jest jasne, czy Trybunał orzeka , by chronić prawa majątkowe adwo- kata czy prawo do obrony strony postępowania . Owszem zagadnienia te mogą być powiązane ze sobą (choć nie tak jak robi do TK) . N ie można jednak wykorzystywać argumentacji z za- kresu element u prawa do sądu (prawa do obrony) w c elu uzasadnienia niekonstytucyjności przepis u dotyczącego wysokości opłaty za czynności adwokacki e i to poprzez wskazanie, że dane rozwiązanie ma charakter dyskryminujący , czy naruszający prawa majątkowe. Pr zyjęty przez Trybunał punkt odniesienia jest niez rozumiały, zwłaszcza że umorzył on postępowanie OTK ZU A/2023 SK 105/20 poz. 82 17 dotyczące badania zakwestion owanych w skardze konstytucyjnej norm Kodeksu postępowa- nia karnego , które wraz z przepisem rozporządzenia współkształtowały pr oblem konstytucyj- ny. Po drugie, j eśl i uzasadnieniem niekonstytucyjności jest naruszenie zasady równego traktowania , to należy zwrócić uwagę, że przypadki z § 15 ust. 2 rozporządzenia (tj. okolicz- ność, gdy nie przeprowadzono rozprawy), są inne niż te, w których ją przeprowadzono. Zatem trudno w skazać cechę relewantną tych dwóch sytuacji. To zaś uniemożliwi a analizowanie zagadnienia z perspektywy art. 32 ust. 1 Konstytucji. Również Trybunał nie dokonał w tym zakresie pogłębionej analizy i nie wyjaśnił dostate cznie dlaczego uznał inaczej . Po trzecie, podniesienie zarzutu dyskryminacji musi być powiązan e z określonym kry- terium dyskryminacji. W przeciwnym razie dana argumentacja będzie powieleniem tego, co odnosi się do naruszenia zasady równego traktowania . W rozpoznanej sprawie brakuje wyja- śni enia, na czym polega dyskryminacja w niniejszej sprawie i co stanowi jej kryterium. Wy- wód Trybuna łu dotyczy zasady równości, a nie dyskryminacji! 4. Podsumowując, Trybunał Konstytucyjny poprzez pominięcie przepisów ustawo- w ych podczas dekodowania zakresu zaskarżenia pobieżnie i niekompletnie zrekonstruował problem konstytucyjny w niniejszej sprawie , b o przez wycięcie części przedmiotu kontroli nie był w stanie tego po prostu zrobić. Przez to nie mógł w sposób kompletny i systemowy wyja- śnić kwestii związanych z ewentualnym naruszeniem przez kwestionowane normy wartości i zas ad konstytucyjnych. Pogubił s ię przy tym w ocenie tego, jakich wolności i praw ko nstytu- cyjnych skarżącego bronił . Dział ał bardziej jak podmiot współuczestn iczący w procesie sta- nowienia prawa, a nie jako organ kontrolujący jego hierarchiczną zgodność. A to jest obiek- tywnie nieakceptowalne. Nawet jeśli suma 600 zł. byłaby rzeczywiście zbyt mał ą zapłatą za czynności adwokackie , choć ja w swoim zdaniu odrębnym tego nie oceniam. Wobec powyższego uznałem za konieczne złoż enie zdani a odrębne go .