SK 124/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 9 czerwca 2022 r. Pozycja 32 POSTANOWIENIE z dnia 1 czerwca 2022 r. Sygn. akt SK 124/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Rafał Wojciechowski – przewodniczący Mariusz Muszyński Piotr Pszczółkowski – sprawozdawca Jarosław Wyrembak Andrzej Zielonacki, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 czerwca 2022 r., skargi konstytucyjnej G.G. o zbadanie zgodności: art. 510 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne- go (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) rozumianego w ten spos ób, że małżonka akcjonariusza będąca współwłaścicielem akcji na zasadach wspólności łącznej nie ma interesu prawnego dla dopuszczenia jej do uczestnictwa w postępowaniu rejestrowym o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego w przedmiocie ujawnie- nia w rejestrze zmian dokonanych na podstawie kwestionowanych przez mał- żonkę akcjonariusza uchwał, co do których małżonka akcjonariusza wytoczyła powództwo o stwierdzenie ich nieważności, z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1-3 w związk u z art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 33 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 22 kwietnia 2020 r. G.G. (dalej: skarżąca) wniosła o stwierdzenie, że art. 510 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm., obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; da- lej: k.p.c.) rozumiany w ten sposób, iż małżonka akcjonariusza będąca współwłaścicielem akcji na zasadach wspólności łącznej nie ma interesu prawnego dla dopuszczenia jej d o uczestnictwa w postępowaniu rejestrowym o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego (dalej OTK ZU A/2022 SK 124/20 poz. 32 2 też: KRS) w przedmiocie ujawnienia w rejestrze zmian dokonanych na podstawie kwestiono- wanych przez małżonkę akcjonariusza uchwał, co do których małżonka akcjonariusza wy to- czyła powództ wo o stwierdzenie ich nieważności, jest niezgodny z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 18, art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1-3 w zw iązku z art. 2 w zw iązku z art. 31 ust. 3 w zw iązku z art. 32 ust. 1 w zw iązku z art. 33 ust. 1 Konstytucji. 1.1. Skargę konstytucyjną wniesiono na tle poniżej opisanego stanu faktycznego: W tle sprawy, w związku z którą G .G. wystąpiła ze skargą konstytucyjną o zbadanie konstytucyjności art. 510 § 1 k.p.c. (w rozumieniu określon ym w petitum skargi), leżał spór o w ykonywanie uprawnień z większościowego pakietu akcji stanowiących przedmiot majątku wspólnego skar żącej i jej małżonka. Walne zgromadzenie spółki 26 marca 2019 r. – w trakcie już trwającego konfliktu między małżonkami – podjęło szereg uchwał , w tym dotycz ących zmian osobowych w orga- nach spółki (jedną z uchwał odwołano skarżącą z rady nadzorczej spółki ) oraz zmian statutu. Zdaniem skarżącej, uchwały te zmierzały „w istocie nie tylko do przekreślenia dotychczaso- wego rodzinnego charakteru Spółk i, ale również m [iały] na celu uniemożliwienie Skarżącej przeprowadzenie sprawiedliwego post ępowania o podział majątku wspó lnego oraz m [iały] zapobiec skutkom postępowania prowadzonego prze d Sądem Okręgowym (…), w toku które- go Skarżąca może zostać uznana z a współuprawnioną (wraz ze swoim małżonkiem) z więk- szościowego pakietu akcji (…)” – (s. 33 skargi). Skarżąca podjęła działania zmierzające do podziału majątku wspólnego. Sąd rejonowy wyroki em z 6 września 2019 r. ustanowił między skarżącą a jej małżonkiem rozdzielność m ajątkową (wyrok ten na dzień złożenia skargi konstytucyjnej nie był prawomocn y). Skarżąca wystąpiła także z pozwami o stwierdzenie nieważności lub uchylenie uchwał walnego zg romadzenia (postępowania te nie zostały na dzień wniesienia skargi konstytucyj- nej zakończone). Skargę konstytucyjną G .G. złożyła natomiast bez pośrednio w związku z e sprawą w post ę powaniu rejestrowym. Skarżąca jako ostateczne orzeczenie wskazała postanowienie Sądu Okręgowego w G . z 2 grudnia 2019 r. (sygn. akt [ … ]), które też dołączyła do skargi. W postanowieniu tym s ąd o kręgowy o ddalił zażalenie skarżącej od postanowienia S ą du Rejonowego w G. z 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt [ … ]). Do skargi konstytucyjnej skar żąca dołączyła jednak inne postanowie- nie Sądu Rejonowego G ., a mianowicie postanowienie opatrzone tą samą datą, lecz inną sy- gnaturą: [ … ]. W uzasadnieniu skargi (s. 38) – odwołując się do postanowienia S ądu Rejono- wego w G. z 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt [ … ] , skarżąca przytoczyła także fragmenty posta- nowienia o sygn. akt [ … ]. Zgodnie z opisem przedstawionym w postanowieniu Sądu Okręgowego w G. z 2 gru- dnia 2019 r. (sygn. akt [ … ]), postanowieniem z 26 czerwca 2019 r. w sprawie [ … ] Sąd Rejo- nowy w G. odmówił skarżącej dopuszczenia do wzięcia udziału w sprawie w charakterze uczestnika post ępowania. Sąd uznał, że skarżąca nie jest zainteresowanym w rozumieniu art. 510 § 1 k.p.c., gdyż w ynik po stępowania rejestrowego nie dotyczył jej obowiązkó w i praw. Zdaniem skarżącej, sąd y dokonały niekonstytucyjnej wykładni art. 510 § 1 k.p.c. – do naruszenia przysługujących jej praw konstytucyjnych prowadzi bowiem takie rozumienie kwestionowanego przepisu, które skarżąca zobrazowała następujący m fragmentem uzasadnie- nia postanowienia Sądu Okręgowego w G. z 2 grudnia 2019 r .: 1) „ ( … ) wniosek o zarejestro- wanie zmian umowy spółki nie jest w żaden sposób związany z prawami ani obowiązkami akcjonariusz y albo odwołanych czło nków organów. Interesu prawnego akcjonariusza w po- stępowaniu rejestrowym nie można wyprowadzić jedynie z samego faktu posiadania takiego statusu. Przyjęcie takiej koncepcji wiązałoby się z koniecznością dopuszczenia do udziału OTK ZU A/2022 SK 124/20 poz. 32 3 w post ępowaniu wszystkich akcjonariuszy, którzy zgłos iliby tak ą chęć, umożliwiając poje- dynczemu akcjonariuszowi ingerencję w każde postępowanie rejest rowe. Wskazana koncep- cja podważ y łaby istotę postępowania rejestrowego”, 2) „Brak przymiotu zainteresowanych w spr awie wynika również z samej istoty postępowania rejestrowego. Część wpisów w reje- strze ma charakter konstytutywny, jak w niniejszej sprawie, je dnakże ich źródłem są określo- n e uchwały zgromadzenia wspólników, lub walnego zgromadzenia akcjonariuszy”, oraz 3) „Niedopuszcz anie do udziału w sprawach rejestrowych w charakterze uczestników każde- go ze wspólników i akcjonariuszy nie narusza ich uprawnień. Wspólnicy i akcjonariusze sprzeciwiający się określonym wpisom do rejestru, które w ich mn iemaniu naruszają praw o, maj ą możliwość wyeliminowania uchwały będącej źródłem wpisu w postępowaniu proceso- wym. Zdaniem Sądu Okręgowego, nie jest zatem konieczne wyposaż a nie skarżą cych w przy- miot uczestnika postępowania rejestrowego”. 1.2. Przede wszystk im skarżąca stwierdziła, że kwestionowane przez nią rozum ienie art. 510 § 1 k.p.c. jest wynikiem stałej, powtarzalnej i powszechnej praktyki sądowej. Skarżą- ca założenie to wsparła przytoczeniem l icznych rozstrzygnięć sądów, które załączyła do skar- gi. Nast ępnie skarżąca uzasadniała niezgodność zaskarżonego przez nią rozumienia art. 510 § 1 k.p.c. ze wskazanymi w petitum skargi konstytucyjnej wzorcami kontroli, opiera- j ąc się na poniż ej przedstawionych argumentach. 1.2.1. Jeśli chodzi o niezgodność z art. 45 ust. 1 Konstytucji, s karżąca stwierdziła, że kwestionowane przez nią unormowanie pozbawia małżonków akcjonariuszy gwarancji sądo- wej ochrony ich praw przez odmowę „pełnego i aktywn ego uczestnictwa w postępowaniu sądowym, których rozstrzygnięcie ma wpływ na sytuac ję prawną małżonka” (s. 43 ska rgi). Zdaniem skarżącej, choć rola sądu w postępowaniu rejestrowym jest inna niż sądu, który rozstrzyga w przedmiocie zaskarżon ych uchwał spół ki, to z punktu widzenia ochrony prawnej interesów innych niż interes spółki, sąd r ejestrowy powinien za każdym razem usta- lić, czy istnieją podstawy formalne dokonania wpisu oraz , uwzględniwszy wszystkie okolicz- ności faktyczne mające wpływ n a sytuacj ę praw ną potencjalnych uczestników, rozstrzygnąć o ich interesie prawnym. Skarżąc a stwie rdziła, że w przypadku współwłaściciela akcji (z tytułu wspólności ma- jątkowej małżeńskiej ) określenie jego sytuacji prawnej, a w konsekwencji wykazanie intere su prawnego nie zbędnego do uczestnictwa w postępowaniu rejestrowym, wymaga uwzględni e- nia re gulacji dwóch gałęzi p rawa, a mianowicie prawa handlowego oraz prawa rodzinnego. Zdaniem skarżącej, w takich okolicznościach zasadn e jest zakwalifikowanie interesu z głasza- jącego uc zestnictwo w post ę powaniu rejestrowym nie tylko jako interesu faktycznego, gospo- darczego i rodzinnego , lecz przede wszystkim jako interesu prawnego „z uwagi na rzeczywi- st ą potrzebę ochrony praw wynikających z przepisów prawa handlowego i rod zinnego, a w sz czególności specyficzną pozycję prawną powstałą w wyniku ich zastosowania czyli pozycji współuprawnionego z akcji małżonka” (s. 46 skargi). Zatem – w ocenie skarżącej – jej interes prawny w postępowaniu rejestrowym powinien być rozpatrywany nie tylko jako interes akcjonariusza spółki czy odwołanego członka organu spółki, le cz przede wszystkim jako wspó łwłaściciela (w ramach wspólności majątkowej) akcji, z których oddano głosy „za” uchwałami podlegającymi rejestracji. Skarżąca zauważyła, że s am charakter po stępowania rejestrowego nie uzasadnia kon- cepcji, że sąd ten nie ma obowiązk u w spo sób wyczerpujący rozważyć intere su prawnego jednostki zgłaszającej swoje uczestnictwo w postępowaniu. Dodała, że żaden z przepisów ustawowych nie wskazuje na m ożliwość ograniczenia przez są d zakresu ochrony interesu prawnego. Gdyby ustawodawca chcia ł ograniczyć rolę sądów rejes trowych, zastosowałby OTK ZU A/2022 SK 124/20 poz. 32 4 rozwiązanie analogiczne do przyjętego np. w art. 626 1 § 2 k.p.c. w postępowaniu wieczysto- księgowym, poprzez zamknięcie kręgu uczestników postępow ania. 1.2.2. Jeśli chodzi o niezgodność z art. 18 w związk u z art. 2 i art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji , skarżąca stwierdziła, że kwestionowana przez nią praktyka stosowania art. 510 § 1 k.p.c. w zakresie, w jakim prowadzi do odmowy dopuszczenia do udziału w postę- powaniu rejestrowym małżonka ak cjonariu sza (współwłaściciela akcji wchodzących w skła d majątku wspólnego małżonków) , nie gwarantuje ochrony rodziny oraz narusza zasady spra- wiedliwości proceduralnej i spraw iedliwości społ ecznej. Skarżąca, uzasadniając ten zarzut, nie zgodziła się z zaję tym w jej sprawie stanowi- skiem sądu okręgowego, zgodnie z którym ewentualne orzeczenie sądu rodzinnego w przed- miocie ustanowienia rozdzielności majątkowej nie wywiera wpływu na status małżo nka w spółce. Wskazała, że akcje inkorporują w sobie określoną wartość majątkową, a działania z ni mi związane, a w szczególności sposób wykonywania uprawnień z akcji, może mieć i często ma bezpośredni wpływ na majątek rodziny. Skarżąca stwierdziła: „ Odmowa możli- wości udziału małżonka w postępowaniu rejestrowym dotyczącym rejestra cji uchwał, które maj ą bezpośredni wpływ na prawa małżonka akcjonariusza, w tym prawa właścicielskie do akcji , może prowadzić do zniweczenia zarówno aktualnych, jak i przyszłych praw małżonka , które ten może uzyskać w wyniku ustanowienia rozdzielności mają tkowej, stając się najp ierw współwłaśc icielem akcji w częściach ułamkowych, a potem ewentualnie właścicielem części akcji wskutek postępowania o podział majątku” (s. 52 skargi), ora z: „Zmiany dokonane przez Walne Zgromadzenie Spółki głosami wyłączn ie skonf liktowanego małżonka mogą prowadzić do ubezskutecznienia ewentualnych wyroków sądów rodzinnych. Akcjonariusz posiadający kontrol ę nad spółką ma szeroki wachlarz instr umentów pozwala jących mu wyprowadzić ze spółki kluczowe aktywa i to w taki sposób, aby czy nności te były trwale n ieodwracalne, a akcje m ałżonków z dnia na dzień straciły radykalnie na wartości” (s. 52 i 53 skargi). Zdaniem skarżącej, przyznanie przez sąd prymatu (pozornego) interesu korporacyjne- go ponad interesem rodziny kłóci się także z zasadami sprawiedliwości społecznej. 1.2.3. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 21 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 1 -2 w związku z art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 w zwią zku z art. 33 ust. 1 Konstytucji, skarżąca wskazała na sytua cje, w których akcje sp ółki objęte przez jednego z małżonków zostały pokryte z majątku wspólnego. Zaznaczyła, że w myśl zasady surogacji, akcja, obejmowana lub nabywana, której cena została pokryta z majątku wspólnego, staje się składnikiem tego majątku, n awet gdy akcjonariuszem (w rozumieniu art. 343 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, Dz. U. z 2020 r. poz. 1526, ze zm.; dalej: k.s.h.) jest tylko jeden z małżonków. Skarżąca zauważyła przy tym, że większe kontro- wersje wywołuje kwestia wykonywania praw korporacyjnych z akcji. Dodała, że „(…) za- równo w piśmiennictwie (z dziedziny prawa rodzinnego i hand lowego), jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego, nie doszło do ukształtowania się w miarę jednolitej opinii o sposobie i charakter ze powiązania z małżonk ami pra w udziałowych w handlowych spółkach kapitało- wych w ramach ustroju majątkowej wspólności małżeńsk iej. (…) W orzecznictwie Sądu Najwyższeg o dominuje pogl ąd, zgodnie z którym, w razie objęcia akcji (udziałów) za środki pochodzące z majątku wspólnego małżonków, akcje (udziały) te wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków, natomiast za a kcjonariusza (ud ziałowca) uznaje się jedynie małż onka, który obj ął (nabył) te akcje (udziały)” (s. 60 i 61 skargi). Skarżąca stwierdziła, że stanowisko Sądu Najwyższego jest nie tylko sprzeczne z usta- wą z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 20 20 r. poz. 1359; da- lej: k.r.o.), niespójne systemowo (n iespójność między k.s.h. i k.r.o.), lecz przede wszystkim błędne dogmatyczn ie i nie do pogodzenia z wartościami wynikającymi z Konstytucji, w tym z art. 64 ust. 2 i 3. W ocen ie skarżącej, stanowisko Sądu Najwyższego, powielane również przez sądy rejestrowe w sprawach dot yczących małżonków akcjonariuszy, prowadzi do wy- OTK ZU A/2022 SK 124/20 poz. 32 5 drążenia uprawnień właścicielskich małżonka akcjonariusza, poza bowiem samym tytułem własności nie ma on żadnych uprawnień właścicielskich nie tylko korporacyjnych, ale także nie przysługuje mu prawo dysponowania tym p rzedmiotem majątkowym – w przeciwieństwie do tego z małżonków, który objął akcje i nabył w ten s posób status akcjonariusza. W ocenie skarżącej, dochodzi w ten sposób do uprzywilejowania jednego małż onka kosztem drugiego, którego s kutkiem może być „wywłaszczenie” tego małżonka, który co prawda współfinansował nabycie (objęcie) akcji (udziałów) – z mająt ku wspólnego – lecz praw tych de facto nie posiada. Skarżąca dodała, że odmowa udziału w sprawie o wpis uchwał podję tych przez jedne- go z małżonków narusza dodatkowo „równouprawnienie kobiet i mężczyzn w życ iu gospo- darczym” (s. 64 skargi). Skarżąca podniosła: „Z uwagi na szczególną rolę kobiety w zakresie macierzyństwa i wyc howania dzieci, to mężczyźni, co do zasady, przejawiają większą aktywność w życiu gospodarcz ym. Owa zwiększona aktywność częstokroć, na gruncie spółek kapitało wych, przejawia się w częstszym samodzielnym obejmowaniu przez mężczyzn udziałów lub akcji spółek za środki pochodzące z majątku wspólnego małżonków. Nie możn a jednak zapomi nać, że zarówno kobieta i mężczyzna mają równe prawa w życiu rodzinnym i gospodarczym, a co za tym idzie maj ą równe uprawnienia względem wszystkich składników ich majątku wspól- nego ” (s. 64 i 65 skargi). Podnosząc powyższe argumenty, skarżąc a podkr eśliła, że w sprawie chodzi o spółkę, która ma charakter przedsiębio rstwa rodzinnego. Skar żąca podsumował a , że kwestionowana przez nią interpretacja art. 510 § 1 k.p.c. prowadzi do wyraźnego i nieuprawnionego zróżnicowania pozycji ko biet i mężczyzn, zwłasz- cza w kontekście ochrony własności majątku wspólnego małżonków. 2 . Po wstępnym rozpoznan iu skargi konstytucyjnej G.G., postanowieniem z 20 sierp- nia 2020 r. (sygn. Ts 80 /20) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania da lszego biegu skar- dze konstytucyjnej w części dotyczącej badania zgodności art. 510 § 1 k.p.c. w określonym przez skarżącą rozumieniu z art. 18 Konstytucji, natomiast w pozostałej części – nadał skar- dze dalszy bieg. Jeśli chodzi o art. 18 Konstytucji, Trybunał stwierdził, że z tego przepisu nie można bezpośrednio wyprowadzić żadnych praw podmiotowych i nie może on stanowić pod- stawy docho dzenia roszczeń, a przez to nie może być wzorcem kontroli w postę powaniu zai- nicjowanym skargą konstytucyjną. 3. Rzecznik Praw Obywatelsk ich w piśmie z 4 stycznia 2021 r. poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszym postępowaniu. 4. Prokurator Gene ralny w piśmie z 20 lipca 2021 r. wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) ze wz ględu na niedopuszczalność wydania wyroku. Przedstawiwszy istotę i kontekst normatywny unormowania zawartego w art. 510 § 1 k.p.c., Proku rator Generalny wyjaśnił, że uczestnikiem postępowania nieprocesowego może być zasadniczo podmiot posiadający interes prawny, przy czym specyfika postępowania reje- strowego sprawia, iż wynik tego postępowania, czyli dokonanie wpisu w KRS, zwykle nie stanowi źródła praw i obowiązków osób trzecich. Zaznaczył, że w związku z tym „oso by trzecie” rzadko mogą wykazać interes prawny we wstąpieniu do postępowania rejestrowego, co potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego. Tytułem przykładu przywołał po stanowienie SN z 26 października 1999 r. (sygn. akt II CKN 527/98), porównał uchwałę SN z 19 paź- dziernika 2000 r. (sygn. akt III CZP 20/00) z uchwałą SN z 4 czerwca 2009 r. (sygn. akt OTK ZU A/2022 SK 124/20 poz. 32 6 III CZP 30/09) oraz wskazał, że w postanowieniu z 28 marca 2017 r. (sygn. akt II CSK 48 8/16) SN zaznaczył, że interes prawny nie wynika z zagrożenia lub naruszeni a sfery prawnej uczestnika, lecz z pewnych zdarzeń prawnych, które wywołują konieczność uregu- lowania wiążących się z nim stosunków prawnych i rodzą obiektywną potrzebę wszczęcia pos tępowania lub wzięcia w nim udziału. Za Sądem Najwyższym Prokurator General ny do- dał, że ocena inte resu prawnego musi b yć dokonana na podstawie wszystkich okoliczności sprawy z uwzględnieniem argumentów wskazanych przez zainteresowanego na po parcie tezy o w pływie wyniku postępowania na jego prawa. Prokurator Generalny stwierdził, że analiza przedmiotu i treści przywołanyc h w skar- dze konstytucyjnej orzeczeń sądów powszechnych nie potwierdza tezy skarżącej o istnieniu powszechnego i utrwalonego rozumienia art . 510 § 1 k.p.c. Zauważył, że dołączone do skargi orzeczenia odnoszą się wp rawdzie do sposobu rozumienia kwestionowanego przepisu, jednak dotyczą przede wszystkim kwestii legitymacji w postępowaniu rejestrowym (dotyczącym spółek kapitałowych ) akcjonariuszy (udziałowców) oraz odwołanych członków o rganów ta- kich spółek. W jego oceni e, orzeczenia te nie od noszą się do takiego rozumienia art. 510 § 1 k.p.c., jakie zostało zidentyfikowane i zakwestionowane przez skarżącą, a ponadto dokony- wano w nich ocen in concreto , z uwzględnieniem stanu faktycznego rozpoznawanych spraw. Zdaniem Prokuratora Generalnego, na wet gdyby przyjąć, że w orzecznictwie sądów powszechnych ukształtowało się trwałe i jednolite rozumienie art. 510 § 1 k.p.c., to po pierw- sze, nie znajduje ono odzwierciedlenia w orzecznictwie Sądu Najwyższego, po drugie – także w lit eraturze zaznacza się, iż ocena, kto jest z ainteresowanym w postępowaniu rejestrowym, przeprowadzana jest na tle konkretnej sprawy. Konkludując, Prokurator Generalny uznał, że skarżąca nie wykazała, iż doszło – w wyniku stałej i powszechnej praktyki stoso wania art. 510 § 1 k.p.c. – do nadania kwestio- nowanemu przepisowi wskazanego w petitum skargi znaczenia. Stwierdził, że zarzuty skarżą- cej skierowane są w istocie wobe c jednostkowego rozstrzygnięcia sądowego. To znaczy, że postępowanie powinno być umorzone na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. Prokurator Generalny wskazał dodatkowo, że określony przez skarżącą przedmiot za- skarżenia budzi jeszcze jedną poważną wątpliwość. Podniósł mianowicie, że sąd rejonowy odmówił dopuszczenia skarżącej do wzięcia udziału w sprawie, uznając, że nie posiada ona takiego interesu jako akcjonariusz i członek (odwołany) organu spółki. Kwestia ewentualnego wywiedzenia źródeł takiego i nteresu w tym, że skarżąca, jako małżonka akcjonariusza, jest współwłaścicielką akcji na zasadach małżeńskiej wspólności majątkowej, nie była przez sąd rozważana. 5 . Sejm, w piśmie swego Marszałka z 3 grudnia 2021 r., wniósł o umorzenie postępo- wania na podstawie art. 5 9 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Rozpoczynając analizę formalnoprawną skargi ko nstytucyjnej G.G., Sejm przede wszystkim wskazał, że skarżąca nie przedłożyła orzeczenia wydanego na po dstawie kwestio- nowanego przez nią art. 510 § 1 k.p.c. W dokumentacji skargi konstytucyjnej brak bowiem postanowie nia Sądu Rejonowego w G. z 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt [ … ]) o odmowie do- puszczenia G.G. do w zięcia udziału w charakterze uczestnika postępowania dotyczącego wniosku sp ółki o zarejestrowanie zmian w organach spółki oraz zmian przedmiotu działalno- ści. Jednym z załączników do skargi jest natomiast postanowienie Sądu Rejonowego G . z 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt [ … ]), które zawiera ana logiczne rozstrzygnięci e w odniesie- niu do skar żącej, podjęte jednak w innej sprawie rejestrowej (dotyczącej rejestracji zmian statutu spółki). Tymczasem zgodnie z art . 53 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p.TK do skargi dołącza się wyrok, decyzję lub inne rozstrzygnięcie wydane na podstawie przepisu, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Sejm zaznaczył, że wskutek tego uchybienia skarżącej, Try- OTK ZU A/2022 SK 124/20 poz. 32 7 bunał Konstytucyjny oraz pozo stali uczestnic y postępowania dysponują tylko postanowie- niem Sądu Okręgowego w G . z 2 grudnia 2019 r. (sygn. akt [ … ]), ro zstrzygającym o oddale- niu zażalenia. Zdaniem Sejmu, dostrzeżony w tej fazie rozpoznania brak formalny skargi kon- stytucyj nej „stawia pod znakiem zapytania dopuszczalność dalszego procedowania przez Trybunał Konstytucyjny (…)” – (s. 10 uzasadnienia stanowiska Sejmu). Przedstawiwszy analizę art. 510 § 1 k.p.c. i jego otoczenia normatywnego, Sejm przy- toczył orzecznictwo Sądu Najwyższego (w szczególności pos tanowienia z: 4 stycznia 2012 r., sygn. akt III CZ 78/11; 26 marca 2014 r., sygn. akt V CSK 686/13 oraz 28 czerwca 2019 r., sygn. akt IV CSK 195/18). Podniósł, że Sąd Najwyższy, przyjmując szerokie rozumienie inte- resu prawnego , zaznacza, iż in casu – na podstawie ustaleń faktycznych i dokonywanych z uwzględnieniem norm prawa materialnego ocen prawnych – sąd rozstrzyga o tym, czy zgła- szający udział jest zainteresowanym w sprawie. Odwoławszy się następnie do doktryny, Sejm zauważył, że specyfika postępowania rejestrowego wpłynęła na ugruntowanie się stanowiska, iż w ramach tego postępowania wykładnia art. 510 § 1 k.p.c. powinna być bardziej rygory- styczna. W judykaturze utrwalony jest pogląd, że w sprawach rejestrowych dotyczących oso- by prawnej co do zasady nie maj ą przymiotu zainteresowanych jej członkowie (wspólnicy, akcjonariusze), a także byli lub obecni członkowie ich organów, choć istnieją szczególne sy- tuacje, w których przyznaje się im status zainteresowanych, jeżeli rozstrzygnięcie sądu wpły- wa bezpośrednio na ich prawa lub obowiązki. Sejm zaznaczył, że skarżąca nie podważa zgodności z Kons tytucją wymogu pos iada- nia interesu prawnego jako przesłanki uczestnictwa w postępowaniu rejestrowym. W przeci- wieństwie do sądów, które wydały rozstrzygnięcie o odmowie dopuszczenia jej do udziału w sprawie o zmianę wpisu w KRS, skarżąca uważa, że in casu legitymuje się taki m intere- sem . De facto zatem skarżąca domaga się, by Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnął, że w okolicznościach, które zostały uwzględnione przez skarżącą w opisie kwestionowanego rozumienia art. 510 § 1 k.p.c., zainteresowany powinien być dopuszczony do udziału w cha- rakterze uczestnika postępowania rejestrowego. W ocenie Sejmu, także uzasadnienie skargi konstytucyjnej koncen truje się nie na wykazaniu, że sąd przyjął nieprawidłowe rozumienie treści przepisu, lecz na stwierdzeniu wadliwo ści uznania przez sąd, iż ustalony w sprawie stan faktyczny nie odpowiada hipotezie art. 510 § 1 k.p.c. Dodatkowo Sejm wyjaśnił, że przywołane przez skarżącą orzecznictwo s ądów po- wszechnych – mające uzasadniać tezę o trwałej i jedno litej linii – dostarcza w istocie przykła- dów s ubsumpcji zaskarżonego przepisu, czyli przykładów, w jakich okolicznościach sądy odmawiały przyznania zainteresowanemu s tatusu uczestni ka postępowania. W świetle takich ustaleń Sejm uznał, że skarżąca nie odnos i swych zarzutów do jed nego z możliwych rezult a- tów interpretacyjnych, lecz podważa trafność dokonanej przez sąd subsumpcji. To znaczy, że skarga konstytucyjna dotyczy sfery stosowania prawa. Następnie Sejm wyjaśnił, że źródłem dylematów interpretacyjnych w obszarze pod- stawowego problemu podniesionego w skardze – statusu prawnego małżonka (małżonki) ak- cjonariusza w sytuacji, gdy akcje zostały objęte za środki pochodząc e z majątku wsp ólnego – jest nie art. 510 § 1 k.p.c., lecz brak koherencji oraz niejednoz naczność stosownych prze pi- sów k.r.o. i k.s.h. W ocenie Sejmu, w tle sprawy pojawia się również budząca wątpliwości kwestia zakresu kognicji sądu rejestrowego odnośnie do badania praw idłowości podjęcia uchwał zgromadzeń właścicielskich spółek kapitałowych ( por. art. 23 ust. 1 ustawy o z dnia 20 sierpni a 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, Dz. U. z 2021 r. poz. 112, ze zm.). Niezależnie od wskazanych wyżej przesłanek warunkujących umorzenie postępo wa- nia w sprawie skargi konstytucyjnej G.G. , Sejm zwrócił uwagę na jeszcze inne wątpliwoś ci związane z określeniem przedmiotu zaskarżenia. Po pierwsze, przeanalizowawszy postanowienie Sądu Okręgowego w G . z 2 grudnia 2019 r., sygn. akt [ … ] , Sejm podał w wątpliwość, czy w orzeczeniach wydanych w sprawie OTK ZU A/2022 SK 124/20 poz. 32 8 skar żącej art. 510 § 1 k.p.c. rzeczywiście został odczytany jako odmawiający interesu praw- nego małżonce akcjonariusza, będącej współwłaścicielką ak cji na zasadach wspólności łącz- nej. Sąd rejestrowy oceniał wprawdzie posiadanie przez skarżącą interesu prawnego, uwzględniając, że jest ona akcjonariuszką spółki, przy czym nie sprecyzowano, czy sąd miał na uwadze status skarżącej wynikający z objęcia przez nią akcji, c zy fakt pozostawania współuprawnioną do akcji objętych przez jej męża. P o drugie, Sejm podniósł, że ewentualny wyrok stwierdzający niezgodność z Konsty- tucją art. 510 § 1 k.p.c. w zakwestionowanym rozumieniu nie doprowadziłby do wzięcia prze z skarżącą u dzi ału w sprawie, na tle której wystąpiła do Trybunału Konstytucyjnego. W toku wznowionego postępowan ia – w następstwie potencjalnego negatoryjnego wyroku Trybunału – sąd rejestrowy musiałby uwzględnić, że aktualnie skarżąca nie jest już współwła- ścicielką akc ji. Jak wynika z dokumentacji dołączonej do skargi, sąd rejonowy ustanowił między skarżącą a jej m ężem rozdzielność majątkową (wyrok w tej sprawie został utrzymany w mocy przez sąd okręgowy już po wniesieniu skargi konstytucyjnej przez skarżącą). Wsku- tek tego – w ocenie Sejmu – określony w skardze przedmiot kontroli nie jest adekwatny do aktualnej sytuacj i skarżącej. Po trzecie, Sejm zauważył, że choć wytoczenie przez skarżącą powództwa o stwier- dzenie nieważności uchwał jest okolicznością istotną dla oceny konstytucyjnośc i zakwestio- nowanej regul acji prawnej, to jej uwzględnienie prowadzi jednak do przeciwnych wniosków niż przedstawione przez skarżącą. Sejm zaznaczył, że postępowanie rejestrowe nie jest postę- powaniem konkurencyjnym wobec postępowania sądu pro cesowego, rozst rzygającego o nie- ważności lub uchyleniu uchwały walnego zg romadzenia akcjonariuszy. W ocenie Sejmu – z punktu widzenia prawa do sądu – kluczowe jest, by podmioty, których status prawny jest determinowany zdarzeniami prawnymi l ub czynnościami organizacyjnym i związanymi z podmiotem rejestrowym, mogły je kwestionować na drodze sądowej. De lege lata zagwa- rantowano także możliwość usunięcia sprzeczności między stanem prawnym ujawnionym w KRS i wyrokiem uchylającym uchwałę lub stwierdzającym jej nieważność (zob. art. 427 § 3 i 4 k.s.h.). Zdaniem Sejmu, istnieją zatem in strumenty prawne pozwalaj ące skarżącej osiągnąć zamierzony skutek w postępowaniu rejestrowym. Nawet gdyby Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarga G .G. może być r ozpoznana meryt orycznie, to i tak badanie zgodności art. 510 § 1 k.p.c. z art. 45 ust. 1 i art. 77 us t. 2 Konstytucji prowadziłoby do afirmatywnej konkluzji. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. W skardze konstytucyjnej z 22 kwietnia 2020 r. G.G. (dalej: skarżąca) wniosła o stwierdzenie niekonst ytucyjności art. 510 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm., obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.) „ rozumianego w ten sposób, ż e małżonka akcjonariusza bę- dąca współwłaścicielem akcji na zasadach wspólności łącznej nie ma interesu prawnego dla dopuszczenia jej do uczestnictwa w postępowaniu rejestrowym o wpis do Krajowego Rejestru Są dowego w przedmiocie ujawnienia w rejestrze zmian dokonanych na podstawie kwestio- nowanych przez małżonkę akcjonariusza uchwał, co do których małżonka akcjonariusza wy- toczyła powództwo o stwierdzenie ich nieważności” . Art. 510 § 1 k.p.c. określa, kto może być uczestnikie m w postępowaniu nieproceso- wym, przy czym czyni to następująco: „ Zainteresowanym w s prawie jest każdy, czyich praw dotyczy wynik postępowania”. Używając zwrotu niedookreślonego, ustawodawca upoważnił OTK ZU A/2022 SK 124/20 poz. 32 9 sąd do każdorazowego (sytuacyjnego) dokon ania oceny, czy dany podmiot ma interes praw- ny, by być uczestnikiem konkretnego postępowania niepro cesowego. Skarżąca nie zakwestionował a ani sposobu zdefin iowania uczestnika postępowania nieprocesowego, ani kompetencji sądu do oceny , kto jest takim uczes tnikiem. Swoje zarzuty skierowała natomiast wobec przyjętej – jej zdaniem w stałej, powtarzalnej i powszechnej praktyce sądowej , a także w sprawie rejestrowej, w związku z którą wystąpiła z przedmioto- wą skargą konstytucyjną – kwalifikacji opisanej w petitu m skargi sytuac ji jako niemieszczącej się w zakres ie znacze niowym ustawowego pojęcia „zainteresowan y”. 2. Trybunał Konstytucyjny, przed przystąpieniem do dalszych rozważań, dokonał naj- pierw szczegółowej analizy orzeczeń zapadłych w sprawie, na tle której skarga została wnie- siona. Uczynił to także w związku z wątpliwościami podniesionymi w stanowisku S ejmu, a mianowicie dotyczącymi dołączenia do skargi konstytucyjnej niewłaściwego orzeczenia sądu rejonowego. 2.1. Skarżąca dołączyła do skargi szereg orzeczeń wydanych w sprawach dotyczących sporu korporac yjnego w spółce, związanego w szczególności z wykonywaniem praw z akcji znajdujących się w majątku wspólnym małżonków , a także szeroko opisała stan faktyczny i okoliczności tego sporu. Ze względu na tę okoliczność, Trybunał Konstytucyjny zaznaczył, że istotą postępowania w sprawie hierarchicznej zgodności aktów normatywnych różnej rangi wszczętego na podstawie skargi konstytucyjnej nie jest rozstrzygnięcie sporu prawnego to- czącego się przed sądami lub organami administracji publicznej, lecz zbadanie konstytucyjno- ści aktu normatywnego będącego źródłem naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności i jednocześnie podstawą konkretnego orzeczenia (rozstrzygnięcia) mającego przymiot orze- czenia (rozstrzygnięcia) osta tecznego w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Jako ostateczne orzeczenie skarżąca wskazała pos tanowienie Sądu Okręgowego w G. z 2 grudnia 2019 r. (sygn. akt [ … ] ). Rozstrzygnięcie to zapadło w sprawie z wniosku spółki o zmianę danych w r ejestrze, po ro zpoznaniu zażalenia skarżąc ej na po stanowienie Sądu Re- jonowego w G. z 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt [ … ]). Tymczasem skarżąca dołączyła do skargi konstytucyjnej postanowienie tego samego sądu rejonowego, opatrz one tą samą datą, lecz inną sygnaturą, a mianowicie [ … ], choć jednocześnie dołączyła wyciąg ze swojego zaża- lenia na postanowienie Sądu Rejonowego w G. z 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt [ … ] , a także wniosek o zmianę da nych podmiotu (w zakresie organów spółki oraz przedmiotu działalno- ści) w rejestrze przedsiębiorców, ze wskazaną przez sąd rejestrowy sygnaturą: [ … ]. Choć w samej skardze konstytucyjnej i innych pismach skarżą cej (zob. np. pismo z 24 stycznia 2 022 r., w którym skarżąca odniosła się do stanowisk Prokuratora Generalnego i Sejmu, a w którym z kolei przywołuje postanowienie Sądu Okręgowego w G . o sygn. akt [ … ]), lecz także w dołączonyc h do skargi orzeczeniach, zdarzają się omyłki w op isie przedmiotu sprawy rejestrowej oraz w przywoł ywaniu właściwych sygnatur, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że z całej dokumentacji do skargi dołączonej wynika, że skarga konstytucyjna G .G., na pod- sta wie której wszczęto postępowanie o sygn. SK 124/20, została wniesiona w związku ze s prawą rejestrową dotyczącą zmian w organach spółki i zmian przedmiotu działalności, w którym ostatecznym orzeczeniem jest wskazane przez skarżącą i dołączone do skargi po- st anowienie Sądu Okręgowe go w G. z 2 grudnia 2019 r. o sygn. akt [ … ]. Zgodnie z art. 53 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopa- da 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konst ytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) do skargi należy dołączyć wyrok, decyzję lub inne roz- strzygnięcie „ostateczne” wydane na podstawie przepi su ustawy (lub innego aktu normatyw- nego) – skarżąca formalnie uczyniła zadość temu wymaganiu . Trybunał Konst ytucyjny do- datkowo wyjaśnił, że spr awa rejestrowa o sygn. akt [ … ] oraz przywołane przez skarżącą OTK ZU A/2022 SK 124/20 poz. 32 10 w jednym z pism postanowienie S ądu Okręgowego w G . o sygn. [ … ] leżą u podstaw jej dru- giej skargi konstytucyjnej zarejestrowanej pod sygn. SK 125/20. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, a także całą treść skargi konstytu- cyjnej, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że dokumenty do niej dołączone były wystarcza- jące dla dokonania oceny spełnienia konstytucyjnych i ustawowych warunków jej dopusz- c zalności. Na marginesie należy dodać, że do Trybunału Konstytucyjnego wpłynęły pisma spół- ki, z którą skarżąca po zostaje w sporze, przedstawiające nie tylko stanowisko spółki wobec skargi konstytucyjnej G.G. , lecz także prezentujące szerze j stanowisko spółki w sporze ze skarżącą . Trybunał Konstytucyjny zapoznał się ze wszystkimi pismami, natomiast nie był upoważniony do badania racji stron w post ępowaniach sądowych zakończonych lub toczą- cych się w sprawach między skarżącą a spółką. Trybunał podkreśla, że nie jest instancją od- woławczą od orzeczeń sądów ani nie sprawuje nadzoru judykacyjnego nad sądami, a skarga konstytucyjna nie jest kolejnym środkiem zaskarżenia ostatecznych rozstrzygnięć sądo wych ani tym bardziej – środkiem oddziaływania na jeszcze toczące się spory sądowe. Postępowanie w sprawie kontroli konstytucyjności dotyczy norm pra wnych rozumia- nych w sposób abstrakcyjny. Nie można wykluczyć, że ze względu na konieczną w przypad- ku przep isów prawa gene ralizację pewnych typów sytuacji f aktycznych , w praktyce może wystąpić sytuacja, w k tórej rozstrzygnięcia spraw indywidualnych będą uważane za niespra- wiedliwe lub niezgodne z Konstytucją. Nie jest również wykluczone, iż określone przepisy bę dą w pewnych sy tuacjach stosowane w sposób niezgo dny z zasad ami, normami i warto- ściami konstytucyjn ymi. Jednak ocena konstytucyjności prawa nie polega na wykazaniu, że takie sytuacje mogą wystąpić, ale że ich przyczyną jest sama treść określonych przepisów . Inaczej mówią c, podkreślana w skardze konstytuc yjnej kwest ia okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, będącej podłożem wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego, nie ma rozstrzygającego znaczenia, nawet gdyby faktycznie na etapie stosowania prawa (czeg o Try- bunał nie może oceniać) doszło do naruszenia konstytucy jnego prawa lub wolności skarżące- go. Ni ekonstytucyjność norm prawnych nie polega bowiem na tym, że mogą zdarzyć się sytu- acje, gdy ich stosowanie doprowadzi do naruszenia Konstytucji, lecz polega n a tym, że moż- li wość tych naruszeń jest niejako wp isana w tre ść danej normy i powoduje w konsekwencj i jej niezgodność z Konstytucją (por. wyrok TK z 11 kwietnia 2006 r., sygn. SK 57/04, OTK ZU nr 4/A/2006, poz. 43). 2.2. Wracając do analizy sprawy, w związku z którą G .G. wystąpiła ze skargą konsty- tucyjn ą dotyczącą art. 510 § 1 k.p.c. w o kreślonym rozumieniu, należało szczegółowo wyja- śnić, jaki był przedmiot tej sprawy oraz zweryfikować, czy podstawą ostatecznego orzeczenia była rzeczywiście „ norma prawna” o treści opisanej w petitum skargi. Skarżąca wystąpiła ze skargą konstytucyjną w związku ze sprawą rejestrową spółki, której była akcjonariuszem i w której pełniła funkcję członka rady nadzorczej. Spółka wystąpiła z wnioskiem o zmianę w Kra jowym Rejestrze Sądowym danych do- tyczących składu o rganów oraz przedmiotu działalności. Zdaniem skarżącej , zmiany te były następstwem szeregu nieważnych uchwał (skarżąca odrębnie wystąpiła z powództwem o stwierdzenie nieważności tych uchwał). W postanowieniu z 29 kwietn ia 2019 r. referendarz sądowy post anowił o wpisaniu zmian w KRS, w tym o wykreśleniu skarżącej jako członka rady nadzorczej (sygn. sprawy [ … ] ). Skarżąca wniosła skargę na powyższe postanowienie referendarza sądow ego. Sąd rejon owy odrzucił skargę skarżącej na p ostanowienie referendarza sądowego oraz odmówił skarżącej dopuszczenia do wzięcia udziału w sprawie w charakterze uczestnika po- stępowania. Skarżąca złożyła zażalenie na to postanowienie sądu rejonowego w zak resie nie- dopusz czenia jej do udziału w sprawi e w charakterze uczestnika postępowania, zarzucając OTK ZU A/2022 SK 124/20 poz. 32 11 w szczególności naruszenie art. 510 § 1 k.p.c. w związku z art. 7 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym R ejestrze Sądowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 1500, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 112, ze zm.; dalej: u.KRS) poprzez uznanie, że wynik postępow ania nie doty- czy jej praw i obowiązków. Skarżąca podniosła, że: a) jako członek organu spółki, który zo- stał wykreślony z rejestru w oparciu o – jej zdaniem – „nieistniejącą uchwałę rzekomego” nadzwyczajnego zgromadzenia spółki, b) jako akcjonariuszka, któr ą łączy ze spółką stosunek prawny oraz c) jako podmiot, który zaskarżył uchwały nadzwyczajnego walnego zgromadze- nia, będące podstawą wniosku o wpis, posiada interes prawny we wzięci u udziału w sp rawie rejestrowej. Jak wynika z postanowienia S ądu Okręgowego w G. z 2 grudnia 2019 r. (sygn. akt [ … ]), skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 23 u .KRS pop rzez jego błędną wykładnię polegającą na zby tnim zawężeniu charakteru postępowania rejestrowe go i roli sądu rejestro- wego. Postanowieniem z 2 grudnia 2019 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Okręgowy w G. oddalił zaża- lenie skarżącej. Rozpatrując zarzuty postawione przez skarżącą w zażaleniu, sąd stwierdził w szcz ególności, że: a) rejestracja zmi an w organach spółki oraz zmian przedmiotu działaln o- ści nie wpływa na prawa i obowiązki akcjonariuszy; b) odwołany członek zarządu nie jest zainteresowanym w sprawie o zarejestrowanie zmian w zarządzie. Oparł się przy tym n a sta- nowisku Sądu Najwyższego ( zob. postanowienie SN z 11 grudnia 2013 r., sygn. akt IV CZ 96/13), że szerokie rozumienie interesu prawnego jako przesłanki uznania określonej oso- by za zainteresowanego w ujęciu art. 510 § 1 k.p .c. nie zwalnia sądu orzekając ego od powin- ności dokonania oceny , na tle okoliczności każdej konkretnej sprawy , kto jest lub powinien być uczestnikiem postępowania. Sąd o kręgowy nie podzielił zarzutów skarżącej odnośnie do wykładni art. 23 u . KRS, wyjaśniając, że sąd rejes trowy jest upow ażniony nie do wyjaśniania każdej powstałej wątpliwości, lecz bada zgodność uchwały z prawem, jego kompetencja jest zakreślona inaczej niż kompetencja sądu, który rozpoznaje powództwo o uchylenie uchwały lub stwierdzenie nieważności uchwały sprzecznej z us tawą. Wskazał, że zgodnie z uchwa łą Sądu Najwyższego, uchwała zgromadzenia wspólników spółki kapitałowej do czasu upra- womocnienia się orzeczenia uchylającego taką uchwałę lub stwierdzające go jej nieważność powinna być uznawana za zgodną z prawem (uchwała siedmiu sędziów SN z 1 marca 2007 r., sygn. akt III CZP 94/06). Sąd uznał także za nietrafne stanowisko skarżącej, że skoro przysłu- guje jej jako akcjonariuszowi legitymacja do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważ- ności (uchylenie) uchwał y i takie powód ztwo wytoczyła , to jednocześnie przysługuje jej ustawowe prawo do złożenia wniosku o zawieszenie postępowania rejestrowego. Zdaniem s ądu o kręgowego, przyjęcie, że akcjonariusz mógłby być uczestnikiem postępowania w spra- wie rejestrowej, prowa dziłoby do pominięcia procedury wzruszania uchwał w trybie przewi- dzianym przez przepisy ustawy z dn ia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1526, ze zm.; dalej: k.s.h.) poprzez zastąpienie postępowania proceso- wego pos tępowan iem nieprocesowym rejestrowym lub te ż do sytuacji zdublowania post ę po- wań. Sąd o kręgowy, wobec podniesienia przez skarżącą dodatkowej okolicznoś ci, a mia- nowicie wydania nieprawomocnego wyroku ustanawiającego rozdzielność majątkową między nią a jej małżonkiem (w skład tego majątku wchodził większościowy pakiet akcji, objęty wy- łącznie przez małżonka skarżącej), uznał, że okoliczność ta jest irrelewantna z punktu widze- nia przedmiotowego postępowania rejestrowego. Zdaniem sądu, wyrok ustanawiaj ą cy roz- dz ielność majątkową między małżonkami nie powoduje żadnyc h zmian w statusie akcjona- riusza spółki , a nadto nie przesądza o istnieniu bądź ważności uchwał nadzwyczajnego zgro- madzenia spółki, co oznacza, że wynik postępowania rejestrowego nie jest uzależniony o d prawomocnego orzeczenia w sprawie o ustanowienie rozd zielności majątkowej. OTK ZU A/2022 SK 124/20 poz. 32 12 3. Mając na uwadze sposób określenia przez skarżącą przedmiotu skargi, Trybunał Konstytucyjny musiał przede wszystkim ustalić, czy jest nim – jak twierdzi skarżąca – norma prawna o treś ci odtworzonej w orzecznictwie, będąca podstawą ostatecznego orzeczenia o przysługujących skarżącej konstytucyjnych prawach lub wolnościach, czy też szeroko ro- zumiany akt stosowania prawa. Wątpliwości w tym zakresie podnieśli uczestnicy postępowa- nia, a mianowicie Sejm oraz Prokurator Generalny. Kwestia ta miała znaczenie pods tawowe z punktu widzenia dop uszczalności wydania wyroku przez Trybunał. 3.1. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wyjaśniał w swym orzecznictwie, że do za- sadniczych przesłanek dopuszczalności występowania ze skargą konstytucyjną należy uczy- nienie jej przedmiotem przepisów (ustawy lu b innego aktu normatywnego) wykazujących podwójną kwalifikację. Będąc podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego w spra- wie skarżącego przez sąd lub org an administracj i publicznej, muszą one prowadzić jednocze- śnie do narusz enia wskazywanych przez skar żącego konstytucyjnych wolności lub praw. Skarżący, który jest zobligowany do prawidłowego oznaczenia w skardze konstytucyjnej przedmiotu kontroli, musi wyka zać, że zaskarżone przepisy posiadają taką podwójną kwalifi- kację, a więc, po pierwsze, że były podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącego , oraz, po drugie, że to w treści normatywnej tych przepisów tkwi bez- pośrednia przyczyna naruszenia określo nych w Konstytucji wolności i praw skarżącego (por. art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK). Inny mi słowy, istnieć musi ścisły, merytoryczny związek między treścią normatywną zaskarżonej regulacji, treścią wydanego na podstawie tej regulacji osta- tecznego rozstrzygnięcia organu władzy publicznej dotykającego sfery wolności i praw kon- stytucyjnych skarżącego oraz określonym przez skarżącego w skardze konstytucyjnej naru- szeniem przysługujących mu wolności lub praw konstytucyjnych. Badając spełnienie powyższych przesłanek, Trybunał Konstytucyjny bierze za tem pod uwagę ową specyficzną relację zachodzącą mię dzy zakwestionowanym przepisem (aktem normatywnym) oraz konkretną sprawą, w związku z którą skargę wniesiono i w której wyda- ne zostało ostateczne orzeczenie. Mając to na względzie, Trybunał Konstytucyjny w niniej- szej sprawie był uprawniony do dokonania takiej oceny w odniesieniu do art. 510 k.p.c. (w określonym przez skarżącą rozumieniu) na tle wydanych w postępowaniu rejestrowym rozstrzygnięć w przedmiocie do puszczenia skar żącej do wzięcia udziału w spraw ie w charak- terze uczestn ika postępowania. 3.1.1. U podstaw przedstawionego wyżej postanowienia Sądu Okręgowego w G. z 2 grudnia 2019 r. ( w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o niedopuszczeniu skarżącej do udziału w s prawie rejestrowej w charakterze uczestnika postępowania ) sąd wskazał – dokonu- jąc wykładni art. 510 § 1 k.p.c. – że zainteresowanym w rozumieniu tego przepisu jest tylko osoba, której sfery prawnej dotyczy wynik postępowania nieprocesowego, mogący wywołać skutki prawne w sferze jej praw i obowiązków . Sąd zaznaczył przy tym, że w art. 510 § 1 k.p.c. chodzi o i nteres wynikający ze zdarzeń prawnych, które wywołują konieczność uregu- lowania wiążących się z nimi stosunków prawnych i rodzą obiektywną potrzebę wszczęcia postępowania lub wzięcia w nim udziału . Przyjąwszy taki rezultat interpretacyjny, sąd stwier- dził, że zarejestrowanie zmiany w we wskazanej sprawie rejestrowej nie było związane z prawami lub obowiązkami skarżącej jako akcjonariusza oraz członka organu spółki. Ściśle rzecz biorąc, s ąd nie rozpa trywał zatem statusu skarżącej w postę powaniu rejestrowym jako małżonki akcjonariusza większościowego, pozostającej z nim w chwili wszczęcia postępowa- nia rejestrowego we wspólności majątkowej małżeńskiej . Taki zakres rozpoznania sprawy przez sąd odwoławczy wynikał zresztą z zarzutów sformułowanych przez skarżącą na posta- nowienie sądu rejonowego. Sąd okręgowy nie odczytał zakresu normowania a rt. 510 § 1 k.p.c. w ten sposób, że nie obejmuje on interesu prawnego skar żącej jako małżon ki akcjona- riusza , będącej współwłaścicielką akcji na zasadach wspólności łącznej . Zatem zaskarżony OTK ZU A/2022 SK 124/20 poz. 32 13 przepis w rozumieniu opisanym w petitum skargi konstytucyjnej G.G. nie był podstawą nor- matywną ostatecznego orzeczenia w po stępowaniu rejestrowym, w związk u z którym skarga została wniesiona. Zdaniem Trybun ału Konstytucyjnego, konkluzji tej nie zmienia stanowisko zajęte w uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego w G. z 2 grudnia 2019 r. (sygn. akt [ … ]) odnośn ie do wpływu ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami na status sporn ych akcji. Jak wyjaśniono wcześniej, sąd uznał, że ustanowienie (nieprawomocnie) roz- dzielności majątkowej między skarżącą a jej małżonkiem jest irrelewantne z puntu widzenia przedmiotowego postępowania rejestrowego. Jak trafnie zauważył w swoim stanowisku Sejm „(…) ustalenia sądu w tym zakresie sprowadzają się w zasadzie do stwierdzenia braku wpły- wu na ocenę interesu prawnego oraz wynik postępowania rejestrowe go antycypowanego uprawomocnienia się ustanowionej w pierwszej instancji rozdzielności majątkowej”. 3.1.2. Z analizy skargi konstytucyjnej (i dołączonych do niej pism) wynika ponadto , że skarżąca kwestionuje w istocie nie określone rozumienie art. 510 § 1 k.p.c., lecz podnosi znacznie szerszy problem , zasygnalizowany już w samym sformułowaniu petitum skargi. Otóż przede wszystkim chodzi o – sze roko rzecz ujmując – z agadnienia związane ze statusem prawnym małżonka akcjonariusza w sytuacji, gdy akcje spółki zostały objęt e za środki pochodzące z majątku wspólnego. To w tym obszarze mamy do czynienia z nie zawsze jednolitym orzecznictwem sądowym i różnorodnymi stanowiskami prezentowanymi w pi- śmiennictwie. Źródłem tych ważkich dylematów nie jest jednak zakwest ionowany przez skar- żącą art. 510 § 1 k.p.c., le cz brak koherencji lub niejednoznaczność relacji odpowiednich przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz kodeksu spółek handlowych . Skarżąca w swojej skardze podejmuje także polemikę ze stanowiskiem orzekającego w jej sprawie sądu odnośnie do zakresu kognicji sądu rejestrowego, zwłaszcza jeśli chodzi o badanie prawidłowości podjęcia uchwał zgromadzeń właścicielskich spółek kapitałowych. Występujące w tej sferze wątpliwości także nie wynikają z art. 510 § 1 k.p.c., lecz z niekwe- stionowanego przez skarżącą art. 23 u.KRS. Wreszcie skarżąca podnosi dal ej wątpliwości co do wpływu toczącego się równoleg le postępowania o stwierdzenie nieważności lub uchylenie uchwał na postępowanie rejestrowe. Także t o zagadnienie pozostaje po za określonym przez skarżącą zakresem zaskarżenia, które- go osią jest art. 510 § 1 k.p.c. Ta widoczna nieadekwatność mi ędzy przedmiotem zaskarżenia a podnoszonymi przez skarżącą zarzutami, wykraczającymi znacznie poza problematykę udziału z ainteresowanego podmiotu w post ę powaniu rejestrowym, wynika z tego, że skarżąca wniosła swą skargę n ie tyle w związku z konkretnym postępowaniem rejestrowym , ile na tle szerszego sporu doty- czącego wykonywania praw z akcji objętych przez jednego małżonka za wkład pochodząc y z majątku wspólnego . Skarżąca podejmuje w szczególności polemikę ze stanowiskiem S ą du Najwyższego, że w razie objęcia akcji za środki pochodzące z majątku wspólnego małżon- ków, akcje te wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków, natomiast za akcjonariusza uznaje się jedynie małżonka, który objął akcje (s. 60, 61 uzasadnienia skargi). Z powyższego wynika, że zarzuty postawione w skardze konstytucyjnej nie tylko są skierowane wobec normy prawnej, która nie była podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia, lecz dodatkowo wykraczają poza zakres regulacji wskazanej formalnie jako przedmiot zaskar że- nia. 3.2. Zgod nie z treścią art. 79 ust. 1 Konstytucji, skarga konstytucyjna może być wnie- siona wyłącznie w sprawie zgodności z Konstytucją „ustawy lub i nnego aktu norm atywnego”, z czego wynika, że jej przedmiotem nie może być akt stosowania prawa. Ska rga konstytucyj- na w polskim systemie prawnym jest zatem zaw sze „skargą na przepis”, a nie na jego kon- kretne, nawet wadliwe, zastosowanie. W kompetencji Trybu nału nie leży z atem sprawowanie OTK ZU A/2022 SK 124/20 poz. 32 14 kontroli sposo bu wykładni obowiązujących przepisów czy prawidłowośc i ich stosowania (lub niestosowania) przez sądy orzekające w indywidualnych sprawach. Trybunał jest uprawniony do kontroli zgodności aktów normatywnych o róż nej randze w hierarchicznie zbudowanym systemie prawa, podczas gdy stosowanie przepisów prawa pozos taje domeną innych niż Try- bunał organów władzy publicznej, w szczególności sądów. Jednocześnie, ażeby ochrona konstytucyjna, której podmioty mogą dochodzić w trybie skargi konstytucyjnej określonym w art . 79 ust. 1 Konstytucji, była realna i efektywna, ska r- żący muszą mieć możliwość zakwestionowania nie tylko norm prawnych ustalonych na pod- stawie samego literalnego brzmienia przepisów, ale także norm prawnych, które zostały z tych przepisów wywiedzione w d rodze wykładni i stosowania prawa przez sądy. Jednakż e, jak wynika z konsekwentnego orzecznictwa Trybunału, kont rola w tym drugim wypadku jest dopuszczalna dopiero wówczas, gdy w drodze orzecznictwa sądowego, z właszcza popart ego wypowiedziami orzeczniczymi Sądu Najwyższego lub Naczelnego Sądu Administracyjne go, dojdzie do utrwalenia się jednolitej wykładni treści no rmatywnej określonego przepisu. In- nymi słowy, „kontrola prawidłowości wykładni zaskarżonego przepi su przez sąd mo głaby jednak wyjątkowo być prze prowadzona [przez Trybunał], gdyby zaskarżoną interpr etację można było uznać za utrwaloną i jednolitą, akceptowa ną także przez doktrynę, i w związku z tym określającą treść norm rzeczywiście stosowanych na pods tawie danego pr zepisu” (zob. w nowszym orzeczn ictwie TK postanowienie z 26 października 2021 r., sy gn. SK 136/20, OTK ZU A/2021, poz. 61 oraz przywołane w nim postanowienie z 27 listopada 2019 r., sygn. SK 17/19, OTK ZU A/2019, poz. 65). Wykazanie utrwalen ia się w orzecz nictwie sądów ta- kiej jednolite j wykładni jest – w świetle art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t .p.TK – obowiązkiem skarżą- cego (tamże). Niezależnie zatem od przyjętej we wcześniejszym punkcie konkluzji, że unormowanie o treści opisanej przez skarżącą w petitum skargi nie determinował o ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie rejestrowej, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarżąca nie zakwe- stionowała w istocie normy prawnej o określonej treści (odtworzonej w praktyce stosowania art. 510 § 1 k.p.c.), lecz zaskarżył a dokonaną lub raczej niedokon aną przez sądy kwalifikację określonej sytu acji , występującej w konkretnym sporze. Skarżąca uważa bowiem, że jej inte- res prawny w postępowaniu rejestrowym powinien być rozpatrywany nie tylko jako interes akcjona riusza spółki c zy odwołanego członka organu spółki, lecz przede wszystkim jako współwłaś ciciela (w ramach wspólności majątkowej) akcji, z których oddano głosy „za” uchwałami podlegającymi rejestracji. Analiza uzasadnienia skargi konstytucyjnej w istotnym zakresie oparta na przedsta- wieniu stanu faktyc znego w sporze, którego stroną jest skarżąc a, oraz na polemice z licznymi orzeczeniami sądów powszechnych, a także Sądu Najwyższego, dotyczącymi w szczególno- ści wykonywania praw z akcji objętych za środki pochodzące z majątku wspólnego małżon- ków, doprowad ziła Trybunał Konstytucyjny do wniosku, że skarga konstytucyjna G.G. doty- czy sfery stosowania prawa. Trybunał Konstytucyjny zgodził się ze stanowiskiem Sejmu, który stwierdził, że skar- żąca – wbrew formule przyj ętej w petitum skargi – próbu je podważyć poprawność subsump- cji do konanej przez sąd r ejestrowy. Gdyby pominąć wyżej przedstawione szersze tło sprawy , to zarzuty postawione w skardze i tak odnosić się będą przede wszystkim do konkretnego rozst rzygnięcia sądu , który – zdaniem skarżącej – nieprawidłowo ustalił, że stan faktyczny w sprawie nie odpowiada hipotezie art. 510 § 1 k.p.c., nie biorąc pod uwagę lub nieprawidło- wo kwalifikując status skarżącej jako małżonki akcjonariusza i współwłaścicielki akcji obję- tyc h wspólnością majątkową małżeńską oraz niewłaściwie rozumiejąc zakres kognicji sądu rejestrowego. Skarżąca uważa zatem, inaczej niż sądy orzekające w sprawie rejestrowej , że w konkretnych okolicznościach tej właśnie sprawy ma interes prawny w dopuszczeniu jej do uczestnictwa w postępo waniu rejestrowym. Tymczasem – c o zaznaczono już wyżej – w świe- OTK ZU A/2022 SK 124/20 poz. 32 15 tle art. 79 ust. 1 Konstytucji, skarga na akt stosowania prawa, czyli na ustalenia faktyczne, wybór przepisów, subsumpcję czy wykładnię, jest co do zasady niedopuszczalna. Skarżąca utożsamia – do czego jednak nie ma podstaw – ze sobą dwie odrębne sytua- cje: nadanie przepisowi treści w drodze powtarzalnej, stałej i powszechnej praktyki (co może podlegać kontroli konstytucyjności) oraz subsumpcję dokonyw aną przez sąd in casu z uwzglę dnieniem wszys tkich okoliczności i na tle konkretnej sprawy, czy szerzej – wyzna- czenie przez sąd zakresu zastosowania normy. W sprawie leżącej u podstaw przedmiotowej skargi, orzekający sąd wprost zresztą podkreślał, odwołując się do stanowiska S ądu Najwyż- szego, że ocen a, kto jest uczestnikiem postępowania nieprocesowego, j est dokonywana na tle okoliczności każdej konkretnej sprawy. Sąd nie nadał art. 510 § 1 k.p.c. w drodze wykładni takiej treści normatywnej, jaką wskazała skarżąca, a le jedy nie sytuacyjnie ocenił, że sk arżąca nie mia ł a interesu prawnego we wzięci u udziału w konkretnym post ę powaniu rejestrowym. Konkluzję, że skarga konstytucyjna G . G . jest de facto skargą na akt stosowania prawa, wzmacnia analiz a dołączonych d o skargi orzeczeń sądów rejon owych i okręgowych , które – zdaniem skarżącej – miały ś wiadczyć o istnieniu powtarzalnej i powszechnej metody wykład- ni art. 510 § 1 k.p.c. Jeśli w ogóle, to z orzeczeń tych można jedynie próbować odczytać, jak w praktyce orzecz niczej wyznaczany jest zakres zastosowania in abstracto normy wywie- dzionej z art. 51 0 § 1 k.p.c . W zdecydowanej większości przywołanych przez skarżącą orze- czeń przyjęto, że akcjonariusz (wspólnik) spółki kapitałowej lub odwoł any członek orga nów taki ej spół ki nie maj ą interesu prawnego uzasadniającego dopuszczenie do uczestnictwa w post ę po waniu rejestrowym. Sądy nie rozstrzygały przy tym, czy małżonek akcjonariusza będący współwłaścicielem akcji objętych wspólnością łączną ma i nt eres prawny we wzięciu udział u w postępowaniu rejestrowym, w szczególności małżonek, który jednocześnie wyto- czył powództwo o stwierdzenie nieważności lub uchylenie uchwał organów spółki. Wśród przywołanych przez skarżącą orzeczeń jest wprawdzie jedno orz eczenie dotycząc e wspólnika, kt órego udziały były objęte wsp ólnością ustawową małżeńską, lecz w tym przypadku sąd s twierdził istnienie interesu prawnego po stronie wspólnika. Orzeczenia , do których odwołała się skarżąca, nie dowodzą zatem ugruntowania się takiej praktyki stosowania art. 510 § 1 k.p.c. która do prowa dzi ła do nadania temu przepisowi treści przedstawionej przez skarżącą w petitum skargi konstytucyjnej. W świetle powyższego nie można zatem uznać, że skarżąca wykazała, iż w wyniku stałej, powtarzalnej i powszec hnej praktyki a rt. 510 § 1 k.p.c. otrzymał t ę treść normatywną, którą skarżąca uczyniła formalnie p rzedmiotem zaskarżenia. 4 . Mając powyższe na uwadze, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarga konsty- tucyjna G.G. nie spełnia podstawow ych warunków je j dopuszczalności , a mianowicie: 1) art. 510 § 1 k.p.c. w rozumieniu opisanym w petitum skargi nie był podstawą osta- tecznego orzeczenia, w związku z którym skarga została wnies iona; 2) zarzuty sformułowane w skardze zostały postawione nie wo bec wywiedzionej z art. 510 § 1 k.p.c. normy, lecz wobec szeroko rozumianego aktu stosowania prawa. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.