SK 13/23

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 11 maja 2026 r. Pozycja 43 WYROK z dnia 23 kwietnia 2026 r. Sygn. akt SK 13/23 W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bogdan Święczkowski – przewodniczący Stanisław Piotrowicz Rafał Wojciechowski Jarosław Wyrembak Andrzej Zielonacki – sprawozdawca, protokolant: Agnieszka Krawczyk, po rozpoznaniu, z udziałem skarżącego, na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2026 r., skargi kon- stytucyjnej R .S. o zbadanie zgodności: art. 81 § 1a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.), stosowanego odpowiednio na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2021 r. poz. 53, ze zm.), „w przedmiocie odmowy wyznaczenia obrońcy z urzędu przez stronę, która złożyła wniosek w trybie przepisu art. 78 § 1 k.p.k., w zakresie[,] w jakim ogranicza on możliwość sądowej weryfikacji wydanych rozstrzygnięć poprzez uniemożliwienie poddania go kontroli instancyjnej”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 2 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczy- pospolitej Polskiej, o r z e k a: Art. 81 § 1a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 202 6 r. poz. 490 ) , w części obejmującej słowa: „Na zarządzenie prezesa sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpo- znania sprawy”, w zakresie dotyczącym wyznaczenia obrońcy z urzędu w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym wobec osadzonego, jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 2 i art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. OTK ZU A/2026 SK 13/23 poz. 43 2 Ponadto p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W sporządzonej przez ustanowionego pełnomocnikiem z urzędu adwokata skardze konstytucyjnej z 2 grudnia 2021 r. R .S. (dalej: skarżący) zarzucił niezgodność art. 81 § 1a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.; dalej: k.p.k.), stosowanego odpowiednio na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2021 r. poz. 53, ze zm.; dalej: k.k.w.), „w przedmiocie odmowy wyznaczenia obrońcy z urzędu przez stronę, która złożyła wniosek w trybie przepisu art. 78 § 1 k.p.k., w zakresie[,] w jakim ogranicza on możliwość sądowej weryfikacji wydanych rozstrzygnięć poprzez uniemożliwienie poddania go kontroli instancyjnej”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 2 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji Rze- czypospolitej Polskiej. 1.1. Skarga została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym: Skarżący, który został osadzony w zakładzie karnym, w związku z prowadzonym przeciw niemu postępowaniem dyscyplinarnym wystąpił do Sądu Okręgowego w K . o wy- znaczenie mu obrońcy z urzędu. Zarządzeniem sędziego Sądu Okręgowego w K . z 25 czerwca 2020 r. – na podstawie art. 8 § 2 a contrario k.k.w. – odmówiono skarżącemu wyznaczenia obrońcy z urzędu wobec nieziszczenia się przesłanek ustawowych w tym przedmiocie. Na powyższe zarządzenie skarżący złożył zażalenie. Postanowieniem z 18 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w K . – na pod- stawie art. 81 § 1a oraz art. 624 § 1 k.p.k. w związku z art. 1 § 2 k.k.w. – nie uwzględnił zaża- lenia skarżącego i utrzymał w mocy zarządzenie z 25 czerwca 2020 r. W ocenie Sądu, o ile skarżący faktycznie nie może ponieść kosztów obrony, o tyle nie jest on osobą nieporadną, a wręcz przeciwnie – składane przez niego pisma świadczą o obyciu prawnym i możliwości właściwego zadbania o własne interesy. 1.2. W ocenie skarżącego kwestionowany przepis narusza art. 45 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 2 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji, albowiem „rozstrzygnięcia sądów powszech- nych dotyczące tak istotnej z punktu widzenia skazanego sprawy jak ustanowienie obrońcy nie są poddawane kontroli instancyjnej, gdyż nie pozwala na to przepis art. 81 § 1a Kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z jego treścią bowiem zażalenie na zarządzenie prezesa sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy rozpoznaje sąd właściwy do rozpoznania sprawy, a zażale- nie na postanowienie sądu w tym samym przedmiocie inny równorzędny skład tego sądu. Zdaniem skarżącego wspomniany przepis narusza gwarantowane mu przez Konstytucję pra- wo do rozpoznania sprawy przez organ drugiej instancji, co z kolei narusza tak fundamentalne prawo jak prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 Konstytucji RP). Nie ulega bowiem wątpliwości, iż procedura, która pozbawia skazanego możliwości zaskarżenia rozstrzygnięcia o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu do wyższej instancji nie spełnia tych kryteriów. Prawo podejrzanego/oskarżonego, czy też skazanego do obrońcy ma bowiem OTK ZU A/2026 SK 13/23 poz. 43 3 zapewnić mu rzetelną i fachową pomoc wykwalifikowanego podmiotu w toczącym się prze- ciwko niemu postępowaniu. Zdaniem skarżącego, na mocy wydanych przez Sąd Okręgowy w K . zarządzenia oraz postanowienia w oparciu o przepis art. 81 § 1a k.p.k. został on tego prawa pozbawiony, przez co naruszone zostały jego konstytucyjne prawa i wolności”. I dalej: „Wynikający z powyższych rozważań brak kontroli instancyjnej rozstrzygnięć wydanych przez Sąd Okręgowy w K . w żadnym wypadku nie może zatem zostać zaaprobowany w kon- tekście zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego wyrażonej w artykule 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Sam fakt możliwości zaskarżenia zarządzenia w tym zakresie nie jest wystarczającym sposobem regulacji tego zagadnienia”. 2. Postanowieniem z 19 stycznia 2023 r., sygn. Ts 291/21 (OTK ZU B/2023, poz. 111) Trybunał Konstytucyjny nadał dalszy bieg skardze konstytucyjnej. 3. Rzecznik Praw Obywatelskich nie przystąpił do niniejszej sprawy . 4. W piśmie procesowym z 6 kwietnia 2023 r. (znak: 1001 - 8.TK.19.2023) stanowisko w sprawie przedstawił Prokurator Generalny, który wniósł o umorzenie postępowania na pod- stawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowa- nia przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2939) wobec niedopuszczalno- ści wydania orzeczenia. 5. Do dnia wydania wyroku w niniejszej sprawie występujący w imieniu Sejmu Rze- czypospolitej Polskiej Marszałek Sejmu nie przedstawili stanowiska pisemnego. II Na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2026 r. stawił się pełnomocnik skarżącego, który podtrzymał skargę. III Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Uwaga ogólna. Na wstępie Trybunał przypomina, że model skargi konstytucyjnej, przyjęty w polskim porządku prawnym, ma przede wszystkim na celu eliminację z systemu prawnego niekonsty- tucyjnych norm, co odróżnia ten środek prawny od skargi wnoszonej do sądu konstytucyjne- go, będącej instrumentem konstytucyjnej korekty rozstrzygnięć indywidualnych. Wskazana cecha charakterystyczna skargi ujawnia się przede wszystkim w tym, że ostateczne rozstrzy- gnięcie nie jest bezpośrednim przedmiotem oceny konstytucyjności przez Trybunał Konstytu- cyjny. Kontrola Trybunału koncentruje się tu na normach leżących u podstaw tego rozstrzy- gnięcia. Inicjujący kontrolę konstytucyjności normy w trybie skargowym musi spełnić wszystkie przesłanki wymagane dla kontroli abstrakcyjnej, a także musi się legitymować ostatecznym rozstrzygnięciem własnej, konkretnej sprawy, w której doszło do naruszenia jego konstytucyjnego prawa podmiotowego, przy czym źródłem naruszenia musi być zastosowanie niekonstytucyjnej normy. W dotychczasowym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny opowiadał się wyraźnie za „publicznym” charakterem swoich rozstrzygnięć wydawanych w ramach kontroli inicjowanej skargą konstytucyjną, polegającym na sui generis „oderwaniu” przedmiotu rozstrzygnięcia od sprawy, która legła u podstaw rozpoznania skargi. W wyroku z 21 maja 2001 r. o sygn. OTK ZU A/2026 SK 13/23 poz. 43 4 SK 15/00 (OTK ZU nr 4/2001, poz. 85) Trybunał wskazał bowiem, że „rozpoznając skargę, rozstrzyga (…) o zgodności aktu normatywnego z Konstytucją. Orzeczenie [jego] zaś tylko pośrednio dotyczy sprawy indywidualnej skarżącego w tym sensie, iż rozstrzyga o dopusz- czalności stosowania określonego aktu normatywnego. Orzeczenie rozstrzygające meryto- rycznie skargę konstytucyjną ma więc niewątpliwie walor ogólny, jest skuteczne erga omnes ; ma moc powszechnie obowiązującą (art. 190 ust. 1 Konstytucji). Ustalenie przez TK nie- zgodności aktu normatywnego z Konstytucją powoduje eliminację takiego aktu z porządku prawnego, a więc konsekwencje dotyczące nie tylko skarżącego, ale również innych uczestni- ków obrotu prawnego”. Z kolei w wyroku z 24 października 2007 r. o sygn. SK 7/06 (OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108) Trybunał w pełnym składzie podkreślił, że „[z] uwagi na swe charakterystyczne cechy konstrukcyjne, skarga konstytucyjna służy w polskim systemie prawnym w pierwszym rzędzie ochronie konstytucyjności porządku prawnego, natomiast eliminacja z obrotu niekon- stytucyjnych rozstrzygnięć indywidualnych dokonuje się tylko w ramach regulacji następstw orzeczenia o niekonstytucyjności”. 2. Problem konstytucyjny. W niniejszej sprawie z argumentacji przedstawionej w skardze konstytucyjnej oraz okoliczności stanu faktycznego wynika, że skarżący podaje w wątpliwość zgodność z Konsty- tucją obowiązującego modelu kontroli instancyjnej decyzji procesowej o odmowie wyznacze- nia obrońcy z urzędu dla osadzonego, wobec którego prowadzone jest w zakładzie karnym postępowanie dyscyplinarne. 3. Kwestie formalne. 3.1. Uwaga wstępna. W sprawach inicjowanych skargą konstytucyjną Trybunał Konstytucyjny na każdym etapie postępowania bada, czy nie zachodzi któraś z ujemnych przesłanek procesowych, skut- kująca umorzeniem postępowania. Dotyczy to wszelkich kwestii wstępnych, jak również przesłanek formalnych, wspólnych dla kontroli inicjowanej w trybie skargi konstytucyjnej, wniosku lub pytania prawnego. Merytoryczne rozpoznanie zarzutów sformułowanych w skardze konstytucyjnej jest uzależnione od spełnienia wszystkich warunków jej dopusz- czalności. Podkreślić również należy, że składu rozpoznającego sprawę in merito nie wiąże stanowisko zajęte w postanowieniu o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu lub postanowieniu o uwzględnieniu zażalenia skarżącego na postanowienie w przedmiocie od- mowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej (zob. m.in. wyrok pełnego składu TK z 25 września 2019 r., sygn. SK 31/16, OTK ZU A/2019, poz. 53 oraz powołane tam orzecz- nictwo). 3.2. Zaskarżony przepis oraz umorzenie postępowania odnośnie do części przed- miotu kontroli. W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli uczyniono art. 81 § 1a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.; obo- wiązujący tekst jednolity: Dz. U. z 202 6 r. poz. 4 90 ; dalej: k.p.k.) w brzmieniu: „Na zarządzenie prezesa sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, a na postanowienie sądu o odmowie wyznacze- nia obrońcy – zażalenie do innego równorzędnego składu tego sądu”. W świetle okoliczności stanu faktycznego, nie budzi wątpliwości Trybunału Konsty- tucyjnego, że podstawą postanowienia Sądu Okręgowego w K . z 18 sierpnia 2020 r. był nie cały art. 81 § 1a k.p.k., lecz przepis zawarty w części in principio tego artykułu, obejmującym OTK ZU A/2026 SK 13/23 poz. 43 5 słowa: „Na zarządzenie prezesa sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy”. Z tego też powodu art. 81 § 1a in fine k.p.k. (w części obejmującej słowa: „a na postanowienie sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy – zażalenie do innego równorzędnego składu tego sądu”) nie spełnia wymogu z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), co przekłada się na umorzenie niniejszego postępowania – w odniesieniu do ba- dania konstytucyjności tego przepisu – na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. 3.3. Zakres zaskarżenia. W petitum skargi konstytucyjnej skarżący określił, że kwestionuje konstytucyjność przedmiotu zaskarżenia „w przedmiocie odmowy wyznaczenia obrońcy z urzędu przez stronę, która złożyła wniosek w trybie przepisu art. 78 § 1 k.p.k., w zakresie[,] w jakim ogranicza on możliwość sądowej weryfikacji wydanych rozstrzygnięć poprzez uniemożliwienie poddania go kontroli instancyjnej”. Z uwagi jednak na to, że istotą skargi jest brak możliwości zaskar- żenia postanowienia sądu w przedmiocie zażalenia na zarządzenie o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu, wydanego w trybie art. 81 § 1a in principio k.p.k., i to w odniesieniu do osadzonego, wobec którego prowadzone jest postępowanie dyscyplinarne w zakładzie kar- nym, Trybunał uznaje, że zakres zaskarżenia wymaga doprecyzowania, tj. obejmuje on sytua- cję dotyczącą wyznaczenia obrońcy z urzędu w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym wobec osadzonego. 3.4. Kwestia wyczerpania drogi prawnej. 3.4.1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji „[k]ażdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu nor- matywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”. Z przywołanego przepisu Konstytucji, określającego model skargi konstytucyjnej i podstawowe przesłanki jej wniesienia, wynika, że warunkiem skorzystania z prawa do skar- gi konstytucyjnej do Trybunału jest uzyskanie rozstrzygnięcia (orzeczenia lub decyzji), w którym sąd lub organ administracji orzekłby ostatecznie o określonych w Konstytucji pra- wach, wolnościach lub obowiązkach skarżącego. Dlatego też ustawodawca wyraźnie wskazał w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, że „[s]karga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżą- cemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia”. Przesłanka „wyczerpania drogi prawnej” i uzyskania „ostatecznego orzeczenia” o prawach, wolnościach lub obowiązkach określonych w Konstytucji ma w postępowaniu sądowokonstytucyjnym znaczenie autonomiczne w stosunku do konkretnych rozwiązań pro- cesowych przyjętych na gruncie procedur cywilnej, karnej czy sądowoadministracyjnej. Trybunał Konstytucyjny wyjaśniał wielokrotnie, że przez wyczerpanie drogi prawnej, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, należy rozumieć konieczność skorzystania przez skarżącego ze wszystkich zwyczajnych środków odwoławczych, które przysługują mu w toku instancji i umożliwiają merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, wystąpienie zaś ze środkami o charakterze nadzwyczajnym nie zawiesza biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyj- nej. Wymóg ten warunkowany jest subsydiarnym – wobec innych środków służących ochro- nie praw i wolności konstytucyjnych – charakterem skargi konstytucyjnej (zob. np. postano- wienie z 9 lutego 2022 r., sygn. SK 17/21, OTK ZU A/2022, poz. 12 oraz powołane tam orzecznictwo). OTK ZU A/2026 SK 13/23 poz. 43 6 Trybunał zaznaczał też, że obowiązek wyczerpania drogi prawnej nie pozwala na sku- teczne wniesienie skargi konstytucyjnej, gdy wyrok, decyzja lub inne rozstrzygnięcie stały się prawomocne bądź ostateczne dlatego, że zainteresowany nie wykorzystał możliwości (albo wykorzystał niewłaściwie możliwość) wyczerpania całego dostępnego toku instancji w postę- powaniu administracyjnym czy sądowym (zob. np. wyrok TK z 8 maja 2024 r., sygn. SK 59/21, OTK ZU A/2024, poz. 46). Trybunał Konstytucyjny zwracał uwagę na to, że wyrażenie „ostateczne orzeczenie” jest pojęciem o możliwie najogólniejszym charakterze, odnoszącym się do każdego rodzaju końcowych rozstrzygnięć, podejmowanych w każdym postępowaniu przed sądami i organami administracji publicznej (zob. postanowienie z 5 grudnia 1997 r., sygn. Ts 14/97, OTK ZU nr 1/1998, poz. 9). W ślad za stanowiskiem zajętym w wyroku z 8 maja 2024 r. o sygn. SK 59/21 Trybu- nał Konstytucyjny w niniejszym składzie stwierdza, że przesłanki wydania w sprawie osta- tecznego orzeczenia (art. 79 ust. 1 in fine Konstytucji) nie można utożsamiać z przesłanką wyczerpania drogi prawnej (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK). Są to regulacje ściśle powiązane, ale nie tożsame. Warunek, polegający na wydaniu przez sąd lub organ administracji publicznej orze- czenia dotyczącego konstytucyjnych wolności, praw lub obowiązków skarżącego, jest usta- nowiony w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Jego konsekwencją jest przewidziana w art. 53 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p.TK powinność załączenia do skargi konstytucyjnej wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia. Natomiast warunek wyczerpania drogi prawnej został ustanowiony w art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK w ramach przyznanej ustawodawcy kompetencji do określenia zasad wnoszenia skarg konstytucyjnych i dlatego ustawodawca mógł wyłączyć zastosowanie tego warunku w sytuacji, gdy droga prawna nie jest przewidziana. Przyjąć należy, iż w ramach określenia zasad składania skarg konstytucyjnych, art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK precyzuje tylko, jaki jest termin ich składania oraz co oznacza pojęcie „ostateczności orzeczenia”, od którego doręczenia biegnie termin do złożenia skargi konstytucyjnej. Zgodnie z ustawą jeżeli brak jest środków zaskarżenia, warunek wyczerpania drogi prawnej nie ma znaczenia, a skarżący może złożyć skargę konstytucyjną, przyjmując za jej podstawę orzeczenie odnoszące się do przy- sługujących mu konstytucyjnych wolności lub praw albo obciążających go konstytucyjnych obowiązków. Nie można natomiast przyjmować, że ustawodawca zwykły ma prawo modyfi- kowania konstytucyjnych warunków dopuszczalności skargi konstytucyjnej, a w szczególno- ści, iż może modyfikować te przesłanki, które precyzyjnie zostały określone w samej Konsty- tucji. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie bowiem podkreślał, że to ustawy winny być interpretowane przez pryzmat Konstytucji, zaś interpretowanie Konstytucji przy odwoływaniu się do treści pojęć użytych w ustawach byłoby zaprzeczeniem znaczenia Konstytucji jako najwyższego prawa. 3.4.2. Skarżący wskazał – jako orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny o jego konstytucyjnych prawach i wolnościach – postanowienie Sądu Okręgowego w K . z 18 sierp- nia 2020 r. w przedmiocie nieuwzględnienia zażalenia i utrzymania w mocy zarządzenia sę- dziego Sądu Okręgowego w K . z 25 czerwca 2020 r. o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu. Jak zaś wynika z uzasadnienia skargi konstytucyjnej, skarżący kwestionuje brak możliwości zaskarżenia postanowienia o nieuwzględnieniu zażalenia na zarządzenie o odmo- wie wyznaczenia obrońcy z urzędu. Z tego względu Trybunał uznaje, że orzeczeniem, które w sposób ostateczny rozstrzygnęło o braku możliwości zaskarżenia postanowienia wydanego w następstwie zażalenia na wskazane zarządzenie jest właśnie postanowienie z 25 czerwca 2020 r. i zbyteczne było uruchamianie przez skarżącego nieprzewidzianego postępowania odwoławczego od tego rozstrzygnięcia (por. przy tym wyrok TK z 22 lipca 2021 r., sygn. SK 60/19, OTK ZU A/2021, poz. 44 – wydany w sytuacji, w której skarżący nie zainicjował OTK ZU A/2026 SK 13/23 poz. 43 7 nieprzewidzianych przez ustawę czynności procesowych w celu uzyskania formalnego po- twierdzenia określonego stanu prawnego w konkretnym stanie faktycznym). 3.5. Wzorce kontroli. 3.5.1. Uwaga wstępna. W niniejszej sprawie w odniesieniu do przedmiotu zaskarżenia jako wzorzec kontroli występuje norma wywiedziona z art. 45 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 2 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji. W świetle zaś konstytucyjnych oraz ustawowych przesłanek skargi konstytucyj- nej, należy rozważyć dopuszczalność badania rozpatrywanej skargi pod kątem wskazanych wzorców kontroli (por. np. wyroki TK z: 18 listopada 2014 r., sygn. SK 7/11, OTK ZU nr 10/A/2014, poz. 112; 21 czerwca 2017 r., sygn. SK 35/15, OTK ZU A/2017, poz. 51 oraz 23 kwietnia 2020 r., sygn. SK 66/19, OTK ZU A/2020, poz. 13), nawet w sytuacji, gdy inicja- tor postępowania powołuje odnośne przepisy Konstytucji łącznie – w celu wywiedzenia okre- ślonej normy. 3.5.2. Powołanie art. 45 ust. 1 Konstytucji jako wzorca kontroli. Artykuł 45 ust. 1 ustawy zasadniczej ma następujące brzmienie: „Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasad- nionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd”. Z zacytowanego przepisu wynika jednoznacznie wola ustrojodawcy, aby prawem do sądu objąć możliwie najszerszy zakres spraw. Innymi słowy, obowiązująca Konstytucja wprowadza domniemanie drogi sądowej. W przypadku kolizji prawa do sądu z inną normą konstytucyjną poddającą pod ochronę wartości o równym lub nawet większym znaczeniu dla funkcjonowania państwa lub rozwoju jednostki i konieczności uwzględnienia obu norm kon- stytucyjnych, dojść może do wprowadzenia pewnych ograniczeń zakresu przedmiotowego prawa do sądu. Ograniczenia takie jednak są dopuszczalne w absolutnie niezbędnym zakresie, jeżeli urzeczywistnienie danej wartości konstytucyjnej nie jest możliwe w inny sposób. Try- bunał Konstytucyjny zwrócił na to uwagę w wyroku z 9 czerwca 1998 r., sygn. K 28/97 (OTK ZU nr 4/1998, poz. 50). Ograniczenia te mogą zostać ustanowione tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób (art. 31 ust. 3 Konstytucji); nie mogą też naruszać istoty tych wolności i praw, które ograniczają. Ograniczenia (wskazane w art. 31 ust. 3 ustawy zasadni- czej), które faktycznie zamykałyby obywatelowi drogę do sądu, należy uznać za niekonstytu- cyjne (por. wyroki TK z: 16 marca 1999 r., sygn. SK 19/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 36 oraz 27 maja 2025 r., sygn. SK 43/22, OTK ZU A/2025, poz. 55). W związku z powyższym Trybunał stwierdza, że skarżący w sposób prawidłowy po- wołał art. 45 ust. 1 Konstytucji jako wzorzec główny dla zaskarżonego przepisu. Tym samym nie zachodzi przesłanka umorzenia postępowania we wskazanym zakresie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. 3.5.3. Powołanie art. 42 ust. 2 Konstytucji jako wzorca kontroli. Artykuł 42 ust. 2 ustawy zasadniczej ma następujące brzmienie: „Każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Może on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu”. Z zacytowanego przepisu wynika wprost prawo do obrony w postępowaniu karnym, w tym – na zasadach określonych w ustawie – prawo do wyznaczenia obrońcy z urzędu. W wymiarze formalnym prawo do obrony oznacza możliwość wyboru obrońcy lub otrzymania OTK ZU A/2026 SK 13/23 poz. 43 8 obrońcy z urzędu. Z kolei realizacja prawa do obrony w wymiarze materialnym wymaga za- pewnienia obwinionemu realnej możności bronienia swoich praw, w szczególności zagwaran- towania prawa do bycia wysłuchanym (składania wniosków dowodowych), wglądu w akta sprawy oraz prawa do odmowy składania wyjaśnień. Z art. 42 ust. 2 Konstytucji wynika, że prawo do obrony przysługuje we wszystkich stadiach postępowania (zob. wyrok TK z 17 maja 2004 r., sygn. SK 32/03, OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 44). A zatem również w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym wo- bec osadzonego w zakładzie karnym. W konsekwencji w postępowaniu tym prawo osadzone- go, będącego obwinionym, do obrony z art. 42 ust. 2 Konstytucji jest ściśle związane z pra- wem do rzeczywistej i efektywnej kontroli sądowej wynikającym wyraźnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji. W obu wypadkach podstawowe znaczenie dla zagwarantowania konstytucyjnych praw jednostki ma zapewnienie obwinionemu możliwości skutecznego powoływania się na nieprawidłowości, do jakich mogło dojść w postępowaniu dyscyplinarnym. W związku z powyższym Trybunał stwierdza, że skarżący w sposób prawidłowy po- wołał art. 42 ust. 2 Konstytucji jako wzorzec związkowy dla zaskarżonego przepisu. Tym samym nie zachodzi przesłanka umorzenia postępowania we wskazanym zakresie na podsta- wie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. 3.5.4. Powołanie art. 176 ust. 1 Konstytucji jako wzorca kontroli. Artykuł 176 ust. 1 Konstytucji ma następujące brzmienie: „Postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne”. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjęto, że przepis ten – mimo że został przez ustrojodawcę zamieszczony w rozdziale VIII („Sądy i Trybunały”) – dotyczy prawa podmiotowego jednostki i może stanowić wzorzec związkowy w sprawach inicjowanych skargą konstytucyjną (zob. wyrok pełnego składu TK z 20 września 2006 r., sygn. SK 63/05, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 108, a także wyroki TK z: 2 października 2006 r., sygn. SK 34/06, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 118; 31 marca 2009 r., sygn. SK 19/08, OTK ZU nr 3/A/2009, poz. 29; 13 lipca 2009 r., sygn. SK 46/08, OTK ZU nr 7/A/2009, poz. 109; 9 lutego 2010 r., sygn. SK 10/09, OTK ZU nr 2/A/2010, poz. 10; 22 października 2013 r., sygn. SK 14/13, OTK ZU nr 7/A/2013, poz. 100; 8 maja 2024 r., sygn. SK 59/21; 29 stycznia 2025 r., sygn. SK 87/19; OTK ZU A/2025, poz. 18 oraz 27 maja 2025 r., sygn. SK 43/22). W związku z powyższym Trybunał stwierdza, że skarżący w sposób prawidłowy po- wołał art. 176 ust. 1 Konstytucji jako wzorzec związkowy (co wynika z uzasadnienia skargi) dla zaskarżonego przepisu. Tym samym nie zachodzi przesłanka umorzenia postępowania we wskazanym zakresie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. 3.6. Uzasadnienie skargi konstytucyjnej. Odnosząc się do uzasadnienia skargi konstytucyjnej, należy przypomnieć, że w wyro- ku z 15 grudnia 2020 r. o sygn. SK 12/20 (OTK ZU A/2021, poz. 2) Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, iż „o dopuszczalności orzekania merytorycznego w sprawie zainicjowanej skargą konstytucyjną nie decyduje objętość jej uzasadnienia, lecz zasadność (trafność) poru- szonego przez skarżącego problemu (…). Trybunał Konstytucyjny jest zaś obowiązany samo- dzielnie uzasadnić określone rozstrzygnięcie, nie ograniczając się do weryfikacji stanowisk uczestników postępowania, co wynika z niekwestionowanej na gruncie naszej kultury praw- nej zasady iura novit curia oraz normy wyrażonej w art. 69 ust. 1 uotpTK, nakazującej Try- bunałowi w toku postępowania zbadać wszystkie istotne okoliczności w celu wszechstronne- go wyjaśnienia sprawy”. Stanowisko to zostało podzielone w wyrokach z: 7 czerwca 2022 r., sygn. SK 68/19 (OTK ZU A/2022, poz. 34), 22 czerwca 2022 r., sygn. SK 3/20 (OTK ZU A/2022, poz. 46), 4 października 2023 r., sygn. SK 105/20 (OTK ZU A/2023, poz. 82), 13 grudnia 2023 r., sygn. SK 109/20 (OTK ZU A/2024, poz. 25), 5 listopada 2024 r., sygn. OTK ZU A/2026 SK 13/23 poz. 43 9 SK 67/20 (OTK ZU A/2025, poz. 28), 26 lutego 2025 r., sygn. SK 100/22 (OTK ZU A/2025, poz. 65) oraz 27 maja 2025 r., sygn. SK 43/22. Skład orzekający w niniejszej sprawie – aprobując to stanowisko – stwierdza, że uza- sadnienie rozpatrywanej skargi konstytucyjnej spełnia wymóg z art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK. Tym samym nie zachodzi przesłanka umorzenia postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. 3.7. Konkluzja. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że w niniejszej sprawie roz- patrywać będzie problem zgodności art. 81 § 1a k.p.k., w części obejmującej słowa: „Na za- rządzenie prezesa sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy przysługuje zażalenie do sądu wła- ściwego do rozpoznania sprawy”, w zakresie dotyczącym wyznaczenia obrońcy z urzędu w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym wobec osadzonego, z normą konstytucyjną wywodzoną z art. 45 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 2 i art. 176 ust. 1 ustawy zasadniczej. 4. Ocena konstytucyjności zaskarżonej regulacji. 4.1. Na wstępie Trybunał zwraca uwagę, że w ujęciu art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do odpowiedniego ukształtowania postępowania sądowego jest prawem do „sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki”. Jakkolwiek odpowiednie ukształtowanie postępowania sądowego niekiedy sprowadzane jest w warstwie werbalnej do tego, aby spełniało ono wymagania „sprawiedliwości i jawności” (zob. wyroki TK z: 10 lipca 2000 r., sygn. SK 12/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 143; 9 lipca 2002 r., sygn. P 4/01, OTK ZU nr 4/A/2002, poz. 52 oraz 12 lipca 2012 r., sygn. SK 31/10, OTK ZU nr 7/A/2012, poz. 80), to jednak należy uznać, że obejmuje ono wszystkie wymagania określone w treści art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej (zob. wyroki TK z: 19 lutego 2008 r., sygn. P 49/06, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 5; 26 lutego 2008 r., sygn. SK 89/06, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 7 oraz 18 października 2011 r., sygn. SK 39/09, OTK ZU nr 8/A/2011, poz. 84). Współkształtują one zatem łącznie treść omawianego elementu prawa do sądu, wyznaczając w sposób ogólny i wymagający dalszej konkretyzacji konstytucyjny, konieczny standard odpowiedniej proce- dury sądowej, zapewniającej rzeczywistą realizację prawa do sądu (por. wyrok TK z 23 maja 2018 r., sygn. SK 15/15, OTK ZU A/2018, poz. 35). Ten standard stanowi punkt odniesienia do oceny rozwiązań, które są przyjmowane w poszczególnych postępowaniach sądowych. W kontekście prawa do odpowiedniego ukształtowania postępowania sądowego (zob. wyroki TK z: 31 marca 2005 r., sygn. SK 26/02, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 29; 16 stycznia 2006 r., sygn. SK 30/05, OTK ZU nr 1/A/2006, poz. 2; 20 listopada 2007 r., sygn. SK 57/05, OTK ZU nr 10/A/2007, poz. 125; 20 października 2010 r., sygn. P 37/09, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 79 oraz 12 lipca 2011 r., sygn. SK 49/08, OTK ZU nr 6/A/2011, poz. 55) istotna dla jednostki jest zasada sprawiedliwości proceduralnej, której przestrzeganie stanowi gwarancję tego, aby prawo do sądu nie było prawem fasadowym (zob. wyrok TK z 23 maja 2018 r., sygn. SK 15/15). Trybunał podtrzymuje stanowisko wyrażone w wyroku z 12 lipca 2011 r. o sygn. SK 49/08, w którym stwierdził, że „konstytucyjna zasada sprawiedliwości postępowania przewiduje dostosowanie kryteriów oceny rzetelności badanej procedury do jej funkcji i cha- rakteru prawnego (…). «Sprawiedliwość proceduralna nie może być oceniana w kategoriach abstrakcyjnych, niezależnie od kategorii spraw, które są przedmiotem rozpoznania sądowego, konfiguracji podmiotowych, znaczenia poszczególnych kategorii praw dla ochrony interesów jednostki itd. Ustawodawca zachowuje w tym zakresie dość znaczne pole swobody, które umożliwia kształtowanie procedur sądowych z uwzględnieniem tych zróżnicowanych czynni- ków i zarazem w sposób stanowiący próbę wyważenia interesów pozostających w pewnym OTK ZU A/2026 SK 13/23 poz. 43 10 konflikcie» (…). [Z]asada sprawiedliwości proceduralnej dopiero podczas analizy konkretne- go problemu konstytucyjnego wyostrza swoje kształty (…)”. 4.2. Z dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynika, że spra- wiedliwość proceduralna stanowi w istocie odzwierciedlenie nakazu takiego ukształtowania rozwiązań procesowych, aby zapewniały one, iż sprawa (w rozumieniu konstytucyjnym) zo- stanie należycie i sprawiedliwie rozpoznana – z poszanowaniem uprawnień stron (uczestni- ków) postępowania, które powinny być traktowane w sposób podmiotowy (zob. np. wyrok TK z 23 maja 2018 r., sygn. SK 15/15 oraz powołane tam orzecznictwo). Sprawiedliwość proceduralna obejmuje wymagania, które pod względem przedmiotowym mieszczą się w ob- rębie modelu sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez sąd, postrzeganego jako rzetelne postępowanie sensu stricto , tj.: prawa do wysłuchania, prawa do informowania o motywach rozstrzygnięcia, prawa do przewidywalności postępowania, prawa do rozstrzygnięcia sprawy w rozsądnym terminie, prawa do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia oraz prawa do zaskar- żania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (zob. np. wyroki TK z 16 listopada 1999 r., sygn. SK 11/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 158 oraz 23 maja 2018 r., sygn. SK 15/15). 4.3. Nakaz sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (tak głównej, jak i wpadkowej), jako element odpowiedniego ukształtowania postępowania sądowego, łączy się z wymaganiem rzetelnego postępowania (zob. wyroki TK z: 13 maja 2002 r., sygn. SK 32/01, OTK ZU nr 3/A/2002, poz. 31; 29 kwietnia 2008 r., sygn. SK 11/07, OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 47; 1 lipca 2008 r., sygn. SK 40/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 101; 12 stycznia 2010 r., sygn. SK 2/09, OTK ZU nr 1/A/2010, poz. 1 oraz z 23 maja 2018 r., sygn. SK 15/15). Konkretyza- cja tego wymagania wyraża się w uznaniu za nieodzowne określonych gwarancji jako ele- mentów składowych rzetelnego (sprawiedliwego) postępowania, konstytuujących w pierwszej kolejności sytuację procesową podmiotów, których prawo do sądu jest realizowane w postę- powaniu, stosownie do ich roli w tym postępowaniu i przy uwzględnieniu jego przedmiotu i charakteru (zob. wyroki TK z: 11 czerwca 2002 r., sygn. SK 5/02, OTK ZU nr 4/A/2002, poz. 41; 13 maja 2002, sygn. SK 32/01; 28 lutego 2006 r., sygn. P 13/05, OTK ZU nr 2/A/2006, poz. 20; 2 października 2006 r., sygn. SK 34/06, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 118; 14 listopada 2007 r., sygn. SK 16/05, OTK ZU nr 10/A/2007, poz. 124 oraz 23 maja 2018 r., sygn. SK 15/15). 4.4. Mając na uwadze powyższe ustalenia i oceniając zgodność art. 81 § 1a in princi- pio k.p.k. z normą wywiedzioną z art. 45 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 2 i art. 176 ust. 1 Konstytucji, Trybunał uznaje, że zarzuty skarżącego są oparte na nieprawidłowym rozumie- niu treści tego wzorca kontroli. Wynika to z jego rekonstrukcji przy błędnym założeniu, że – po pierwsze – sprawy o przyznanie pomocy prawnej z urzędu w zakresie wyznaczenia obroń- cy muszą być rozpoznawane „od początku do końca” przez sądy, a po drugie – jedynym do- puszczalnym modelem weryfikacji odmowy wyznaczenia obrońcy z urzędu w razie wydania rozstrzygnięcia przez prezesa sądu jest „podwójna” sądowa ścieżka odwoławcza. Uzasadnie- niem dla takiego ujęcia problemu przez skarżącego jest interpretacja powołanych wzorców kontroli przez pryzmat redukcjonistycznej wykładni – przywołanego w uzasadnieniu skargi – art. 78 Konstytucji, z którego wynika wyłącznie ogólne prawo do efektywnego i dostosowa- nego do specyfiki danej materii środka zaskarżenia, choć – co wprost ustrojodawca zastrzegł w zdaniu drugim tego przepisu – nie w każdej sprawie. W świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego – i wbrew stanowisku skarżącego – art. 78 Konstytucji nie wprowadza bezwzględnego nakazu „podwójnego” rozpoznania danej sprawy przez sąd. Przesądza o tym choćby – sygnalizowana wcześniej – treść zdania drugiego art. 78 ustawy zasadniczej, w którym jednoznacznie dopuszcza się możliwość ustawowego OTK ZU A/2026 SK 13/23 poz. 43 11 określenia wyjątków od zasady zaskarżalności orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej in- stancji. Owe wyjątki mogłyby więc przede wszystkim polegać np. na wyłączeniu możliwości zaskarżenia danego rozstrzygnięcia podjętego w pierwszej instancji albo na modyfikacji pro- cedury rozpoznania środka zaskarżenia takiego rozstrzygnięcia względem innych sytuacji procesowych. Konstytucyjna kwalifikacja konkretnych środków zaskarżenia (niezależnie od ich nazwy) pozostawionych przez prawodawcę do dyspozycji strony (uczestnika), uwzględ- niać musi całokształt unormowań determinujących przebieg danego postępowania. W szcze- gólności konieczne jest odniesienie zarówno do rodzaju sprawy rozstrzyganej w danym po- stępowaniu, struktury i charakteru organów podejmujących rozstrzygnięcie, jak i wreszcie do konsekwencji oddziaływania innych zasad i norm konstytucyjnych, w szczególności zaś kon- stytucyjnej zasady prawa do sądu (por. wyrok TK z 23 maja 2018 r., sygn. SK 15/15). W ocenie Trybunału ustawodawca, kształtując mechanizm przewidziany w art. 81 § 1a in principio k.p.k. w kwestionowanym brzmieniu, nie wykroczył poza margines przysługują- cej mu swobody. Orzekanie o prawie pomocy (tak w zakresie kosztów sądowych, jak i usta- nowieniu pełnomocnika z urzędu czy wyznaczeniu obrońcy z urzędu) jest czynnością akceso- ryjną w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości, która należy do odrębnej kategorii ochrony prawnej (por. wyrok TK z 1 grudnia 2008 r., sygn. P 54/07, OTK ZU nr 10/A/2008, poz. 171). Upoważnienie prezesa sądu (lub przewodniczącego wydziału czy upoważnionego sę- dziego – zob. art. 93 § 2 k.p.k.) do wydawania decyzji procesowej w przedmiocie wyznacze- nia obrońcy z urzędu może zostać uznane za odpowiadające konstytucyjnemu standardowi wtedy i tylko wtedy, gdy nie narusza konstytucyjnej funkcji kontrolnej sądu jako organu ochrony prawnej. W tym kontekście dla zagwarantowania jednostce prawa do sądu w zakresie wyznaczenia obrońcy z urzędu konieczne, ale jednocześnie i wystarczające, będzie zapewnie- nie jej możliwości zaskarżenia takiego rozstrzygnięcia organu niesądowego do sądu, który w przedmiocie tego rodzaju prawa pomocy orzeknie ostatecznie (por. wyrok TK z 1 grudnia 2008 r., sygn. P 54/07). W przypadku różnicy w ocenie stanu faktycznego i prawnego, jakie legły u podstaw rozstrzygnięcia o wyznaczeniu obrońcy z urzędu jednostka, której odmówio- no takiego prawa pomocy, może wejść w spór z organem władzy publicznej w przedmiocie zasadności roszczenia o przyznanie prawa pomocy. Służy temu zażalenie na zarządzenie pre- zesa, które – co należy podkreślić – zostało wprowadzone do art. 81 k.p.k. jako § 1a na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania kar- nego oraz ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. poz. 1186), która stanowiła wykonanie wyroku TK z 8 października 2013 r., sygn. K 30/11 (OTK ZU nr 7/A/2013, poz. 98), w którego punkcie 1 orzeczono, że „ [a]rt. 81 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) w zakre- sie, w jakim nie przewiduje sądowej kontroli zarządzenia prezesa sądu o odmowie wyznacze- nia obrońcy z urzędu dla oskarżonego, który złożył wniosek w trybie art. 78 § 1 ustawy – Ko- deks postępowania karnego, jest niezgodny z art. 42 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 i z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ”. W ocenie Trybunału rozstrzyganie zażalenia na zarządzenie prezesa sądu przez sąd spełnia podstawowy cel art. 78 Konstytucji – a przez to nie narusza normy wywodzonej z art. 45 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 2 i art. 176 ust. 1 ustawy zasadniczej – gdyż pozwala na eliminację rozstrzygnięć wpływających na prawa podmiotowe, które są obarczone błędami lub arbitralne. Nie może budzić wątpliwości, że w warunkach art. 81 § 1a in principio k.p.k. sąd rozpatrujący zażalenie na zarządzenie prezesa sądu nie jest sądem drugiej instancji rozpo- znającym środek zaskarżenia od orzeczenia sądu pierwszej instancji, lecz – z mocy szczegól- nej normy kompetencyjnej – pełni nadzór judykacyjny nad orzeczeniem prezesa sądu, będą- cego innym organem działającym na tym samym poziomie, w ramach struktur tego samego sądu. Orzekanie przez sąd w sprawie zarządzenia o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu OTK ZU A/2026 SK 13/23 poz. 43 12 przez sąd oznacza, że postanowienie tego sądu jest niezaskarżalne zażaleniem, ale też, iż funkcja kontrolna środka odwoławczego została spełniona; sąd ponownie bowiem bada i oce- nia podstawy do orzeczenia o prawie pomocy w zakresie wyznaczenia obrońcy z urzędu. Co więcej, ustawodawca przewiduje dla tych spraw – o charakterze wpadkowym – najwyższy możliwy standard. Chodzi tutaj nie tylko o ostateczne orzekanie przez właściwy, bezstronny, niezależny i niezawisły sąd, jak tego wymaga art. 45 ust. 1 Konstytucji, ale także o poddanie tych spraw kognicji sądów i zasadom procedury karnej. 4.5. Reasumując, skoro w sprawie o sygn. K 30/11 Trybunał Konstytucyjny przesą- dził, że wystarczającym z punktu widzenia art. 78 Konstytucji – w zakresie realizacji gwaran- cji prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz prawa do obrony (art. 42 ust. 2 Konstytucji) – jest ustanowienie mechanizmu sądowej weryfikacji (kontroli) zarządzenia prezesa sądu przez sąd, to – a fortiori – nie narusza konstytucyjnej gwarancji prawa do sądu w zakresie dwuinstancyjności postępowania i prawa do obrony postępowanie wpadkowe (a nie jurysdyk- cyjne), którego przedmiotem jest jedynie wyznaczenie obrońcy z urzędu. To zaś implikuje uznanie, że art. 81 § 1a k.p.k., w części obejmującej słowa: „Na zarządzenie prezesa sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy”, w zakresie dotyczącym wyznaczenia obrońcy z urzędu w postępowaniu dyscypli- narnym prowadzonym wobec osadzonego, jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 2 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.