SK 18/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 15 grudnia 2022 r. Pozycja 77 POSTANOWIENIE z dnia 8 grudnia 2022 r. Sygn. akt SK 18/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski – przewodniczący Justyn Piskorski Julia Przyłębska Piotr Pszczółkowski Wojciech Sych – sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 grudnia 20 2 2 r., skargi konstytucyjnej H . M . i K . M . o zbadanie zgodności : art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – K odeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459 , ze zm. ) w zakresie, w jakim umożliwia : a) „nabycie przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej w swej treści służebności przesyłu w okresie przed dniem 3 sierpnia 20 08 r., w przy - padku braku decyzj i admi nistracyjnej wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, ar t. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomo ści lub art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami”, b) „ d oliczenie posiadania przez Skarb Państwa (przedsiębiorstwa państwowe ) wykonywanego przed dniem 1 lutego 1989 r., do okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesył owego z trwałego i widoczneg o urzą dzenia w sposó b odpowiadający służebności przesyłu przed dnie m 3 sierpnia 2008 r., potrze - bnego do nabycia służebności przez zas iedzenie” , – z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1-3 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . OTK ZU A/2022 SK 18/18 poz. 77 2 UZASADNIENIE I 1. H . M . i K . M . (dalej: skarżący) pozwali Energa Operator S.A. (dalej: Energa) o za- płatę wynagrodzenia za be zumowne korzystanie z nieruchomości, wskazując, że Energa nie ma uprawnienia do u trzymywania na nieruchomości skarżących linii energetyczny ch. W o d- powiedzi n a pozew Energa stwierdziła, że posiada tytuł prawny w postaci służebności grun- towej odpowiadającej treści ą służebności przesyłu, która została nabyta już przez jej po- przednika prawnego – Skarb Państwa. Wyrokiem z 4 stycznia 2017 r., sygn. akt [ … ] , Sąd Rejonowy w K . oddalił powództwo skarżących. Rozstrzygnięcie to zostało przez nich zaskar- żo ne apelacją, którą Sąd Okręgowy w K . oddalił wyrokiem z 21 kwietnia 2017 r., sygn. akt [ … ] . W skardze konstytucyjnej z 2 8 li pca 20 1 7 r. skarżą c y wni eśli o stwierdzenie niezgod- ności art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459 , ze zm. ; dalej: kodeks, k.c. ) w z akresi e , w jakim u możliwia : 1) „nabycie przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiada jącej w swej treści służebn ości przesyłu w okresie prz ed dniem 3 sierpnia 2008 r., w przypadku braku decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dn ia 12 marc a 1958 r . o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości lub art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami”, 2) „ do liczeni e pos iadania przez Skarb Państwa (przedsiębiorstwa państwowe) wykonywanego przed dniem 1 lutego 1989 r., do okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpowiadający służebności prze - syłu prz ed dni em 3 si erpni a 2008 r., potrzebnego do nabycia służebności przez zasie dzenie” – z art. 2, art. 21, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 Konstytucji. Uzasadniając podniesione w skardze zarzuty , skarżąc y przedstawili ewolucję rozwi ą- zań p rawny ch doty czących instytucji służebności pr zesyłu jako szczególnego rodzaju służeb- ności gruntowej. Wskazali, że: 1) w okresie od 1 stycznia 1947 r. do 31 grudnia 1964 r. nabycie takiej służebności by- ło możliwe na podstawi e art. 175 dekretu z dnia 11 paź dziern ik a 19 46 r. – Prawo rzeczowe (Dz. U . Nr 57 , poz. 319, ze zm . ), przy czym od 5 kwietnia 1958 r. ograniczen ie prawa wła- sności ze względu na posadowienie urządze ń przesyłow ych mogło nastąpić także w trybie administracyjny m na podstawie art. 35 ust awy z dnia 12 marc a 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.) , 2) w okresie od 1 stycznia 1965 r. do 2 sierpnia 2008 r. kodeks nie umożliwiał nabycia omawianej służebności, a ograniczenie prawa własn ości w celac h zw ią za nych z przesyłem energii dokonywano na podstawie kolejnych ustaw administracyjn ych , regulujących wy- właszczanie n ieruchomości , 3) w okresie od 3 sierpnia 2008 r. służebność przesyłu jest uregulowana w art. 305 1 - 305 4 k.c., przy czym brak u je prz episów inter t emporalnych, które pozwalałyby na ich stoso- wanie w odniesieniu do okresu wcześniejszego. Skarżący zauważy li jednak, że już w uchwale Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2003 r. , sygn. akt III CZP 79/02 ( OSNC nr 11/ 2003 , poz. 142), wyrażono p ogląd o możliwo- ści zasiedzenia służebności grunt owej odpowiadającej treści ą służebności przesyłu przez każ- doczesnego właściciela nieruchomości władnącej, którą należy zidentyfikować . W później- szym orzecznictwie dopuszczono zasiedzenie takiej służebności ni e tyle przez każdo c zesnego właściciela nieruchomości władnąc ej, ponieważ jej nie można zidentyfikować, ile przez OTK ZU A/2022 SK 18/18 poz. 77 3 Skar b Państwa (do 1 lutego 1989 r.) albo przedsiębiorc ę przesyłowego (od 1 lutego 1989 r.) – uchwała Sądu Najwyższego z 7 października 2008 r., sygn. akt III CZP 89/08 ( Lex nr 458125) , postanowienie Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2013 r., sygn. akt II CSK 289/ 12 (Lex nr 1288634). Zdaniem skarżących , przyjęta przez sądy rozstrzygające w ich sprawie , za Sądem Najwyższym, wykładnia przepisów prawa c ywilne go w odniesi eniu do okres u przed 3 sierp- nia 2008 r. jest bez zasadna z kilku względów: 1 ) narusza zasadę numerus clausus praw rze- czowych, 2 ) ustanowieni e służebności może nastąpić jedynie na rzecz właściciela nierucho- mości władnącej w celu zwiększenia jej u żyteczności, 3) ani właściciele nieruchomości, ani przedsiębior cy przesyłow i nie mieli świadomości istnienia ta kiej służebności, 4) rozważana interpret acja ma charakter twórczy z elementem ukrytej analogii. Skarżący uznali, że norma prawna odtworzona z zakwestionowanych przepisów ko- deksu, a umożliwiająca zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebnoś ci przesyłu, narusza szereg postanowień konstytucyjnych. W szczególności uchybia zasadom proporcjonalności, sprawiedliwości społeczne j, nied ziałania pra wa wstecz, zaufania obywateli do działań państwa i właściwej vacatio legis dla nowych rozwiązań (art. 2 Konstytucji) oraz narusza zasadę ochrony prawa własności , w tym regułę słuszn ego odszkodowania (art. 21 i art. 64 ust. 3 Konstytucji), i zas adę proporcjonalności w ograniczaniu praw i wolności wraz z zasadą równości (art. 31 ust. 3 i art. 32 Konstytuc ji). Stwierdzili także, że wykładnia Sądu Najwyższego dopuszczająca nabycie takiej służebności stanowiła pułapkę dla właścicieli nie- ruchomo ści, k tórzy – nie mając świadomości, że biegnie termin zasiedzenia – nie mogli temu przeciwdziałać. 2. W pi śmie z 5 grudnia 2018 r. w imieniu Sejm u stanowisko w sprawie zajął jego Marszałek, wnosząc o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pk t 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytu- cyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p.TK) ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Uzasadniając wniosek o umorzenie postępowania, Marszałek Sejmu stwier dził, że – w brew stanowisku skarżąc ych – występują wątpliwości co do istnienia jednolitej linii orzecznictwa do tyczącej ustanawiania służebnoś ci gruntowych o treści odpowiadającej słu- żebności przesyłu. Nadal bowiem wydawane są rozstrzygnięcia sądów p owszec hnych wy- kluc zające możliwość zasiedzeni a takiej służebności w okresie przed 3 sierpnia 2008 r. Jak zauważył Ma rszałek, skarżą cy nie kwestionu ją w istocie treści normy prawnej dopuszczającej nabycie służebności gruntowej odpowiadającej treści ą służeb ności p rzesyłu, gd yż nie twierdzą, że funkcjonowanie w polskim porządku prawnym takiego ograniczonego prawa rzeczoweg o naruszałoby powołane przez nich wzorce konstytucyjne. W rzeczywisto- ści zarzut niezgodności z K onstytucją odnoszą do prawidłowoś ci wyinter pretow ania takiej nor my z zaskarżonych przepisów prawnych oraz skutków wstecznych przyjętej wykładni . Oba zagadnienia pozostają jednak poza kognicją Trybunału . Z tego względu postępowanie w zakresie, w jakim zaskarżone przepisy umożliwiają nabycie przez za siedze nie służebno ści gruntowej odpowiadającej treści ą służebności przesyłu w okresie przed 3 sierpnia 2008 r. , podle ga umorzeniu. Z kolei w w ypadku zastrzeżeń sformułowanych wobec przepisów kodeksu w zakre- sie, w jakim umożliwiają doliczenie posiadania prz ez Ska rb Państwa ( prz edsiębiorstwa pań- stwowe) , wykonywanego przed 1 lutego 1989 r., do okresu korzystania przez przed siębiorcę przesyłowego z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpowiadający służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r. , Marszałek S ejmu z auważy ł, że zag adnienie to regulują art. 176 w związku z art. 352 k.c. Mimo że pierwszy wymieniony przepis nie został wskaza- ny w skardze konstytucyjnej, merytoryczne rozpoznanie zarzutu byłoby możliwe zgodni e OTK ZU A/2022 SK 18/18 poz. 77 4 z zasadą falsa demonstratio non nocet . Na przes zkodzie stoj ą j ednak trzy okoliczności: 1) w omawianym zakresie brakuje jednolitej linii orzeczniczej, 2) w spr awie skarżących przepis ten nie znalazł zastosowania, 3) nie dopełniono obowiązku uzasadnienia zarzutu nie- zgodności z konstytucyjnymi prawa mi i w olnościami. 3. W pi smach z 1 9 listopada 2018 r. oraz z 28 maja 2021 r. stanowisko w sprawie za- jął Prokurator Generalny, wnosząc o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. P rokura tor Genera ln y zauważył, że unormowanie będące przedmiotem zaskarżenia zostało odtworzone z art. 292 w związku z art. 285 k.c., z kolei art. 352 § 1 k.c. ma charakter ogólny i odnosi się do wszystkich rodzajów służebności, a odpowiednie stosowanie in n ych pr zepisów, w t ym art. 172 § 1 k.c. , wynika z odesłania zawartego w art. 292 k.c. Z tego względu postępowanie w za kresie art. 352 § 1 i art. 172 § 1 k.c. podlega umorzeniu. Co więcej, jak zauważył Prokurator Generalny, z orzecznictwa Trybunału Konstytu- cyjneg o dotycząc eg o zagadnienia zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treści ą służebności przesyłu w okres ie przed 3 sierpnia 2008 r. w ynika, że o ile w judykaturze Sądu Najwyżs zego dominuje stanowisko dopuszczające możliwość nabycia takiej służ ebnośc i, o t yle an i stanowisko sądów powszechnych, ani poglądy wyrażane w literaturze nie są w tym w ypadku jednolite. Z e względu na to, że zasiedzenie służebności nastąpiło 28 lutego 1987 r., zakwestio- nowane regulacje nie znalazły zastosowania w sprawie s karżąc ych w zakr es ie, w jakim umożliwiają doliczenie posiadania przez Skarb Państwa (przedsiębiorstwa państwowe) , wy- k onywanego przed 1 lutego 1989 r., do okresu korzystania przez przedsięb iorcę przesyłowe- go z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpow iadają cy słu żebn oś ci przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r. Uzasadnia to umorzenie postępowania również w tym zakresie. 4 . W pismach z 8 sierpnia 2018 r. oraz z 6 września 2018 r. stanowisko w sprawie za- jął Rzecznik Praw Obywatelskich , wnosząc o stwierdzenie, że art . 292 stos ow any w związku z art. 285 k.c. w zakresie, w jakim umożliwia przed wejściem w życie art. 305 1 - 305 4 k .c., tj. przed 3 sierpnia 2008 r., nabycie w drodze zasiedzenia przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa służebności gruntowej odpowiadającej treści ą służebności przesyłu w sy- tuacji, gdy nie została wydana decyzja administracyjna ograniczająca prawa właściciela do gruntu, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 2 Konstytucji przez to, że pozbawia pra wo własności konstytucyjnej ochrony oraz jest niezgodny z art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji przez to, że w sposób niep roporcjonalny ogranicza prawo własno- ści w drodze przyjęcia analogii na niekorzyść właściciela. Rzecznik uznał, że rozumienie art. 285 i art. 292 k.c. w zakresie dotyczącym możli- wości zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności prz esyłu przed 3 sierpnia 200 8 r., ukształtowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego, ma charakter stały, jednoznaczny i powszechny, a w konsekwencji może stanowić przedmiot kontroli Trybunału Konstytucyjnego. Jednocześnie drugi podniesiony w skardze konstytucyj nej problem, tj. za- gadnienie doliczania do okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z widocznego i trwałego urządzenia czasu korzystania z tego urządzenia przez Skarb Państwa lub przedsię- biorstwo państwowe, nie został sprecyzowany w uzasadnieni u skargi, nie wynika z zaskarżo- nych przepisów prawnych i nie był podstawą normatywn ą rozstrzygnięć zapadłych wobec skarżących. Uzasadniając niezgodność zakwestionowanego unormowania z art. 64 ust. 2 Konsty- tucji, Rzecznik wskazał, że zasiedzenie służebnoś c i stanowi ograniczeni e prawa własności nieruchomości, a w konsekwencji istotne jest, czy właściciel ma możliwość uchronienia się przed negatywnymi dla niego skutkami prawnorzeczowymi. Z tego względu konieczne jest OTK ZU A/2022 SK 18/18 poz. 77 5 zapewnienie jednolitej kwalifikacji prawn e j zdarzenia ciągłego prowadzącego do zasiedze- nia, czyli posiadania służebności. Wymóg ten nie jest spełniony, gdy norma dopuszczająca zasiedzenie zostaje wprowadzona do obrotu w wyniku twórczej wykładni sądowej, a tym bardziej, gdy taka norma dotyczy prze s złych stanów faktycznych, co miało miejsce w rozpa- trywanej sprawie. Zakwestionowane unormowanie narusza , zdaniem Rzecznika, również art. 64 ust. 3 Konstytucji, powodując nieproporcjonalne ograniczenie prawa własności. Nie zostało ono ustanowione w ustawie , a jedynie o d tworzone z niej w drodze analogii. Co więcej, ingeren- cja w konstytucyjnie chronione prawo nie jest już aktualnie konieczna, gdyż istnieją inne instrumenty prawne należycie zabezpieczające interesy przedsiębiorców przesyło wych, np. przymusowe u stanowienie służebności. Nie ma też powodu, by uprzywilejowywać eko- nomicznie silniejszych uczestników obrotu cywilnoprawnego. Dalsze utrzymywanie rozwa- żanej konstrukcji prawnej nie jest konieczne dla realizacji żadnej z wartości wyszc zególnio- nych w art. 3 1 ust. 3 Konstytucji. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji , każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie , wnieść skargę do Trybuna- łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne- go, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł os tatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Skarga kon- stytucyjna powinna przy tym spełniać warunki określone w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytu cyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). 2. Skarga konstytucyjna inicjująca postępowanie w niniejszej sprawie nie spełnia wy- mogów warunkujących jej meryto ryczne rozpoznanie, co pociągnęło za sobą konieczność umorzenia postępowania w całości na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Przedmiotem skargi może być bow iem jedynie zarzut niezgodności określonej re gulacji prawnej z Konstytucją , jeżeli na podstawie tej regulacji podjęto rozstrzygnięcie negatywnie ingerujące w konstytucyjne wolności lub prawa. Trybunał Konstytucyjny uznał, że podstawą normatywną wyroków zapadłych w sprawie skarżących nie była norma od tworzona z zakwestionowanych przez nich przepisów prawnych. Jednocze- śnie przedstawione przez nich zarzuty w większości nie zostały uzasadnione lub nie zostały uzasadnione w sposób wystarczający. Nie zostały one również, co do zasady, powiązane od- powiednio z przep isami konstytucyjnymi chroniącymi prawa lub wolności jednostki. 3. Trybunał Konstytucyjny zauważył, że skarżący nie podnoszą zarzutów niezgodno- ści z Konstytucją bezpośrednio wobec treści przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360; dalej: kodeks, k.c.), lecz w stosunku do unor- mowania wyinterpretowanego z tych przepisów w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zg odnie z którym możliwe było – jeszcze przed uregulowaniem w k odeksie instytucji służebności przesyłu (art. 305 1 – art. 305 4 k.c.), tj. przed 3 sierpnia 2008 r. – zasiedzenie służebności grun- towej odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Skarga konsty tucyjna została złożona w związku z rozstrzygnięciami sądowymi odda- lającym i powództwo skarżących o z apłatę wy nagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieru- chomości . Powództwo to zostało oddalone w wyniku uwzględnienia przez sądy obu instancji OTK ZU A/2022 SK 18/18 poz. 77 6 podniesionego przez pozwaną zarzutu zasiedzenia przez nią służebności odpowiadającej tre- ścią służebności przesyłu. Należy przy tym zwrócić uwagę, że sąd pierwszej instancji stwier- dził w uzasadnieniu, że zasiedzenie służebności nastąpiło w złej wierze na rzecz Skarbu Pań- stwa 28 lutego 1987 r. Sąd drugiej instancji zaakceptował jego ustalenia, przy czym wyłącz- nie hipotetycznie ws kazał, że gdyby uwzględnić jeden z zarzutów podniesionych w apelacji, który dotyczył wpływu nieznacznego przesunięcia linii energety cznej na bieg terminu zasie- dzenia służebności, nastąpiłoby ono później – 31 marca 2001 r. W skardze konstytucyjnej przywołana została jednakże tylko data 28 lutego 1987 r. 4. Podniesione w skardze zarzuty niezgodności z Konstytucją został y sformułowan e wobec unormowania odtworzonego z następujących przepisów kodeksu: 1) art. 292: „Służebność gruntowa może być nabyta pr zez zasi edzenie tylko w wypad- ku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu wła- sności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio” , 2) art. 172 § 1 w wersji pierwotnej (stan prawny obowiązujący 28 lutego 19 87 r.) : „Posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nie- ruchomość nieprzerwanie od l at dziesięciu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posia- danie w złej wierze (zasiedzenie)” , 3) a rt. 285 § 1 : „ Nieruchomość można obcią żyć na rzecz właściciela innej nierucho- mości (nieruchomości władnącej) prawem, którego treść polega bądź na tym, że wł aściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążo- nej, bądź na tym, że właściciel nieruch omości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania w stosunku do niej określonych działań, bądź też na tym, że wła ścicielowi nie- ruchomości obciążonej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości władnącej przysługują na po dstawie przepisów o treści i wykonywaniu wła- sności (służebność gruntowa) ”; § 2 : „Służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwięk- szenie użyteczności nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części” , 4) a rt. 352 § 1 : „ Kto faktycznie korzysta z cu dzej n ieruchomości w zakresie odpowia- dającym treści służebności, jest posiadaczem służebności ” . 5. Umarzając postępowanie w niniejszej sprawie, Trybunał Konstytucyjny wziął pod uwagę liczne wady formalne wniesionej skargi konstytucyjnej, uniemożliwiające jej meryto- ryczne rozpoznanie. Po pierwsze, należało zauważyć, że obowiązkiem skarżących było wskazanie normy prawnej, która miałaby zostać poddana kontroli Trybunału, co następuje przez podanie prze- pisów prawnych, w których została wyrażona (także wówc zas, gdy norma ta jest odtwarzana z danych przepisów przy zastosowaniu analogii). W wypadku skargi konstytucyjnej norma powinna być podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia o prawach i wolnościach konstytucyj- nych. Skarżący nie wywiązali się z rozważanego obowiązku. Za równo w petitum skargi, jak i w jej uzasadnieniu przedmiotem zaskarżenia uczynili bowiem normę umożliwiającą zasie- dzenie służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu w dobrej wierze; norma ta miałaby zostać odtworzona łącznie z art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 w związku z art. 352 § 1 k.c. Jak wynika z zapadłych w ich sprawie wyroków sądów obu in- stancji, zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu nastą- piło jednak w złej wierze. Ok res posiad ania służebności wymagany do jej zasiedzenia w złej wierze reguluje art. 172 § 2 k.c., a nie art. 172 § 1 k.c. (zarówno w wersji pierwotnej, jak i w wersji aktualnej). Przedmiotem zaskarżenia powinien być zatem art. 292 w związku z art. 172 § 2 w związku z art. 285 w związku z art. 352 § 1 k.c. Co więcej, w wypadku drugiego zakres u zaskarżenia, dotyczącego możliwości doli- czenia okresu posiadania przez Skarb Państwa (przedsiębiorstwo państwowe) , wykonywane- OTK ZU A/2022 SK 18/18 poz. 77 7 go przed 1 lutego 1989 r., do okresu korzystania prz ez przedsiębiorcę przesyłowego z trwałe- go i widocznego urządzenia w sposób odpowiadający służebności przesyłu, skarżący nie przywołali w skardze konstytucyjnej regulującego to zagadnienie art. 176 § 1 k.c. Przepis ten zresztą nie znalazł zastos owania w ich sprawie, skoro zasiedzenie nastąpiło w 1987 r. J ednocześnie zarzuty naruszen ia zakazu retroakcji oraz zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji), w tym wymogu odpowiedniej vacatio legis , nie zostały sformuło wane wobec p rzepisów kodeksu, lecz w stosunku do zmiany linii orzeczniczej, co pozostaje poza kognicją Trybunału . Należało podkreślić, że wskazane w skardze regulacje prawne nie podlegały nowelizacjom w istotnym dla sprawy zakresie , a tym bardziej ni e nada no im mocy w stecznej . Po drugie, mimo że skarżący wskazali liczne wzorce kontroli, dopiero na podstawie uzasadnienia skargi konstytucyjnej – obejmującego przede wszystkim omówienie ewolucji instytucji prawnych umożliwiających lokalizację urządzeń przesyło wych na cudz ych nieru- chomościach, polemikę z wykładnią Sądu Najwyższego z punktu widzenia regulacji i dyrek- tyw interpretacyjnych prawa cywilnego , przywołanie wyjątków z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz ogólnikowe twierdzenia o naruszeniu określo nych przepis ów Konsty- tucji – można próbowa ć ustalić konkretne postanowienia konstytucyjne, z którymi miałoby być niezgodne zakwestionowanie unormowanie. Przedstawione z arzut y n ie został y jednak uzasadnione albo uzasadniono je pobieżnie i chaotycznie , przy czym w skard ze brakuje w zasadzie jakiegok olwiek odniesienia do drugiego zakresu zaskarżenia. Co więcej, zarzuty naruszenia poszczególnych zasad konstytucyjnych nie zostały powiązane odpowiednio z wła- ściwymi postanowieniami konstytucyjnymi chroniącymi praw a i wolności jednostki. Można też zauważyć , że skarżący błędnie utożsami li treść zasad proporcjonalności wywodzonych z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji, a także treść zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji i zasad y równości zawa rt ej w jej a rt. 32.