SK 27/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 24 października 2023 r. Pozycja 77 POSTANOWIENIE z dnia 17 października 202 3 r. Sygn. akt SK 27/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbi gniew Jędrzejew ski – przewodniczący Wojciech Sych – sprawozdawca M ichał Warciński J a r osław Wyrembak An drzej Zielonacki , p o r o zpoz nani u, n a po siedzeniu niejawnym w dniu 17 października 202 3 r., sk argi konst ytu- cyjnej E . A . P . o z badanie zgodności: art. 15 zzs 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o sz czególn ych r ozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciw dz iałan iem i zw alcza nie m COVID - 19 , innych chorób zakaźnych oraz wywoł anych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.) , w brzmieniu o bowiązującym od 1 6 maja 2020 r. i ustalonym ustaw ą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie dzi ałań os łonowych w z w iąz k u z r ozprzestrzenianiem się wirusa SARS - Co V - 2 (Dz. U. poz. 875) , z art . 45 Konstytucji , p o s t a n a w i a: um orz yć po stępowanie . Or ze c zeni e zapadło j edno głośni e . U Z A S A D N I E N I E I 1. W skardze konstytucyjnej z 20 pa ździernika 2 021 r . , u zu pełnionej pismem proce- sowym z 16 lutego 2022 r., E . A . P . (da lej: skarżąc a ) wystąpił a o st wierdzenie niezgodności ar t. 15 zzs 1 pkt 2 u stawy z dnia 2 marca 2020 r. o s z czególn ych r ozwi ązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdz iała n iem i zw alczaniem COVID - 19 , innych chorób zakaźnych oraz wywoł anych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm. ; obecnie: Dz. U. z 202 3 r. poz. 1327 , ze z m.; dalej : usta wa COV ID - 19 ) , w brzmieniu o bo wiązującym od 1 6 ma ja 2020 r. i ustalonym ustaw ą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w za- kresie działań osłonowych w z wiąz k u z r ozprzestrzenianiem się wirusa SARS - Co V - 2 (Dz. U . poz. 875 ; da lej : ustawa z mieniaj ąca ) , z ar t . 45 Konstytuc ji . OTK ZU A/2023 SK 27/22 poz. 77 2 Ska rgę konstytucyjną wniesiono w związku z następującą sprawą : 1.1. Sk arżąca wniosła pozew o us talen ie pra wa do lok al u zamiennego . Sąd Rej onow y w W . wyrokiem z 9 p a ździernika 2019 r . uwz ględnił powódz two. A pelację od tego wy roku w n i osła st rona pozwana . Wyro kiem z 10 maja 20 21 r. Sąd Okrę gowy w W. z mienił wy r ok s ą du r ejonowego w ten sp os ó b, że p owództwo skarżącej oddalił . W yrok został wydany na posiedzeniu ni ejawnym i był osta teczn ym orzeczeniem o kon stytucyjn ych pr awach sk a r żącej. W dołą czonym do s kar gi odpi sie te go orzecz en ia n ie z ostała wskazan a p odstawa procedur alna rozpoz na nia ap elacji i wydania wyroku na p osiedzeniu nie jawnym . Skar żąca nie wskazała zaś ż a dn ych dodatko w ych okoliczn ości towar zysz ąc ych r ozpo z na niu sprawy, z k tórych mogłaby ona w yni ka ć. 1.2. Zdaniem sk arż ące j natom iast , proceduralną podsta wą wydania wyroku pr zez Sąd Okr ęgowy w W. był art . 15 zzs 1 pkt 2 ustawy COV ID - 19 , który „ upoważn ił s ędz iego - przewo d niczącego do u znan ioweg o zarządze nia , aby przep rowadzen ie merytoryc z nego ro z- pozna n ia apelac ji stro ny pozwanej odbył o się ( … ) bez stwo rzenia warunków do wysłuchania strony powodowej i niejawnie ” (pismo procesowe z 16 lutego 2022 r. , s. 2) . Wydan ie w yroku n a posiedzeniu niejawnym n a ru szy ło kon stytuc yjną gwara ncj ę ja wnego rozpa t rzenia spr a wy, wynikaj ącą z art . 45 ust . 1 Konstytucji . Ogłoszenie publiczne wyroku, jak podn ios ła skarżąca, jest zaś „ bezwzględnym obowią zkiem wynik ającym z art . 45 ust. 2 zd. 2 Konst ytucji nawet w sytuacji w yłączenia ja wności ro zp rawy ” (skarga konsty tucyjna, s. 2) . Skarż ąca zarzuc ił a, że kryt eria zarządzenia rozpoznania s praw y na posiedzeni u niejawnym wynikające z za sk arżo- ne go przepisu są niejedn oznaczne i prowadzą d o dyskrecjona lneg o , a w istocie arbitr alneg o rozstrz yg a nia o konst ytucyjnym prawie do jawnego postępowan i a sądowego. W skazane w kwestionowanym przepis ie prze s łanki, takie jak wywołan ie nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osó b uczestniczących w rozprawie lub posiedzeniu jawny m, a także brak możliwoś c i przep ro wa d zen ia rozpr awy w sposób zdalny ni e mieszczą si ę w ka talogu oko liczno ści pozwa- lających na o graniczen i e lub wyłączenie prawa wynik ającego z art . 45 ust. 2 K on stytucji. 2 . P ostanowieniem z 17 marca 20 22 r . , sygn . T s 259/2 1 ( OTK ZU B/202 2 , poz. 12 6 ), Trybu nał Kon stytucy j n y nad a ł sk ardze konstytucyjn ej dalsz y bie g . 3. W piśmie z 27 kwietni a 202 2 r . Rzeczn ik P raw Obywatelskic h poi nformował, że zg łasza udział w postępowani u i wniósł o stwierdzenie, że „ art. 15 zzs 1 pkt 2 usta wy z dnia 2 marca 2020 r. o sz czeg óln ych r ozwiąz a niach związanych z zapobieganiem, przeciwdz iała- n i e m i zw alczaniem COVID - 19 , inn ych chorób zakaźnych oraz wywoł anych nimi sytuacji kryzysowych ( t. jedn. Dz. U. z 20 21 r., poz. 2095 ze zmi an. ) , w brzmieniu o bow iązującym od dnia 1 6 maja 2020 r. do dnia 3 lipc a 2021 r., jest niezgodny z art . 45 ust. 1 w zw. z art. 3 1 ust. 3 ora z z art . 45 ust. 2 Konstytucji Rzeczyposp olitej Polskiej ” . Do dnia wydania ni niejszego or zeczenia R z ecznik P raw Obywa tel s kic h nie prze słał Tryb unałowi uzasadnien ia swego sta n owiska . 4 . W piś mie z 6 czerwca 202 2 r. Proku r ator Ge neraln y wn i ósł o or zeczenie , że art. 15 zzs 1 pkt 2 ustawy COVID - 19, w brzmieniu obowi ązującym od 16 maja 2020 r., nadanym ustawą zmieniającą, w za kre sie, w jakim dotyc zy rozpoznania apelac ji, jest zg od ny z ar t . 45 u st. 1 Konstytucji oraz o umorzenie postępo wania w p oz os tałej części n a p odstawie art. 5 9 ust. 1 pkt 2 u stawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie pos tępowan ia przed Try- bunałem Ko nstytucyjnym (Dz . U. z 2019 r . poz. 2393; d alej : u .o .t. p. TK ) wob ec niedopusz- czalnoś ci orzekania . OTK ZU A/2023 SK 27/22 poz. 77 3 4.1. W pi e rwszej k o lejności Prokurato r Ge neralny podał w wątpliwoś ć, czy zakwe- stionowany w skardze przepi s rze czywiście był zastoso wany w s prawie skar żącej ( był pod- stawą o stat ecznego orzeczenia o jej konstytuc yjnych prawach i wolnościach ) , a ty m samym, czy skarga s pełnia pr zesłankę , o k t órej mowa w art . 53 us t. 1 pk t 1 u.o.t.p.TK. Pomimo wąt- pliwo ści w tym zakresie uznał jednak, mając na względzi e zasadę in dub io p ro actione , że wspomni ana przesłan ka z o stała sp e łniona. 4.2. Nast ępnie Proku rator Generalny rozważ y ł wp ł yw utrat y mocy obowiązujące j przez zakwe stionow a ną regula cję na dopuszczalność wydania wyroku przez Trybunał. Do- sz edł do wniosku, że w spraw ie prob l emem konstytucyjny m jest przyznanie przew o dnicz ą- cem u up raw nien ia do zarządzenia p rze pr owadzenia – zami ast r o zpra wy – po siedzenia nie- jawnego i problem ten – pomimo nowelizacji art . 15 zzs 1 ustawy COVID - 19 – nie uległ d ez- aktualizacji (kwest iono wana norm a zaw arta jest obecnie w innym przepisie ustawy COVID - 19 ) . Anal i zując zaś pr ze słank ę kon iecznoś c i wydan ia orze cz e nia dla o chrony konstytucyjnych wolności i praw skar żącej , w yjaśnił, że zask arżony przepis dotyczy sfery praw i wolności konstytucyjnie chronionych oraz że nie i stnie je żade n alternatywny in strum en t p rawny – poz a ewentualnym uznan iem przepisu za niezg o dny z Konstyt uc j ą – który mógłby spowodować zmianę sytua cji prawnej ukształtowanej definitywni e przed ut ratą mocy obowiązują c ej p rzez ten przepis. W oce nie Prokuratora Ge neralnego zatem, w ninie jszej spr aw ie ni e zacho dzi przesłanka umorzenia postępowani a z p owo du utrat y m ocy o bowiązujące j przepisu w zakwe- stionowanym zakresie przed wydani em orzeczeni a pr zez Trybunał . 4.3. Precyzując przedmiot kontr oli, Pro ku r ator zwróci ł uw agę, że mery toryczną ko n- trolę ar t . 15 z zs 1 pkt 2 ustawy COVID - 19 należy ograni czyć tylk o do zakresu , w jakim prze- pis ten dotyczy rozpoznania apelacji , ponieważ tyl ko do tego etapu postępowa nia odn osi się skarg a konstytucyjna. 4.4. Przecho dz ąc do mery torycz nej a na lizy zarzutów s karżą cej, Prokurator G e neralny omówił szczegółowo treść powołanego w s kardze wz orca kontr oli i wynikaj ącej z nie go za- sady jawnego rozpatrzeni a sprawy. W ocenie Prokuratora, twierdzen ia sk arżącej, że art . 45 ust . 2 zd anie drugie Konsty tucji ma charakter bez względny, tj . nie dopus zcza jakichkolwiek wyjątków o d zasady publiczneg o o g ło s z en ia wyroku , nie mogą być zaakcep towane. Nie można bowiem wykluc zyć , że przesłanki okreś lone w art . 45 ust. 2 zdanie pierwsze Konsty- tucji mog ą w konkretnyc h okolicznościach nie tylko usp rawiedliwi ać w yłąc zen ie jawności r ozpatrzen ia sprawy poprzedzaj ą ce j wy danie wyroku , le cz przem awiać także za tym, aby wy- łączyć publiczne ogłoszenie wyroku. Zdaniem Prokurato ra, „ to p rzesądza o rozminięciu si ę zakresu za sk arż e ni a i przedstawionego wz orca ko ntroli z art . 45 us t . 2 Konstytucji , co winno sku tk ować umorzeniem p ostępowania w o dniesien iu do tego wzorca ( … ) ze względu na nie- dopuszczalność wydania wy roku ” (pismo, s. 30). P rokurat or Gen eralny wskazał, że ocena zgod ności zakw estiono wanego un ormo wania z art . 45 ust . 1 K onstytucji m usi uwzględniać art . 31 ust. 3 Konst yt u c ji , k t óry ustan awia ogól- ne warunki dopuszczalności o grani czeń konstytucyjnych praw i wolności . Prz eprowadzając test proporcjonalności , Pr okurator Ge neralny wyraził pogląd, że do- puszcze nie możliwo ści ro zp ozna wania ap elacji na posiedzeni u niejawnym jest ro zwią zaniem p rzydatnym i koniecznym w sytuacji stanu epi demii czy stanu zagrożen ia ep i demicznego, ponieważ ograniczenie kontaktów społecznyc h jest jednym z po dstaw owych środków z apo- biegaj ących tra n smis ji w iru sa. W tym kont ekś cie ograniczen ie jawności r ozpo z na n ia sprawy (przy zachowan iu pewnych elementów jawności zewnęt rz nej, np . moż liwości zapoz nania się z e stano wisk ami ucze stnikó w postępowani a i ustosunkowania się do tych stanowi sk) n al eż y uznać, zd ani em Prok uratora Ge neralne go , za środek konieczny d la zac h owania ciągłości OTK ZU A/2023 SK 27/22 poz. 77 4 sprawowania wym iaru spr aw iedliwości w warunkach epidemii (stanu zagrożen ia epidemicz- nego). Z akwe stionow ana norma nie narus za równ ie ż zasady proporcjonalności se nsu str ic to , ma ona bow i em cha rakter fak u l tatywny, a jej d opuszcz alność warunk o wan a jest zgod ą stro n postępowania (które mogą wyra zić sprzeciw wo bec zarządzen ia r ozpo znania sprawy na po- siedzeniu niejawnym). Kwe stionow a ne roz wiązanie nie odbiega ta k że od ob owiązują c ych zwykłych, tj . okr eślonych w art. 374 k.p.c. , reguł rozpozna wania a pel acji na posiedzeniu nie- jawnym . 5 . W piśmie z 31 sie rpnia 2023 r. reprezentujący Sejm R zeczypospolitej Polskiej Mar- szałek Sejmu wni ós ł o umorzenie post ęp ow ani a na podstawi e art . 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p .TK ze względu n a ni edopuszczalność w ydania wyro ku . W ocenie Marszał ka Sejmu, s karżąca nie wykazała spełnie n ia wyni kające j z art. 79 ust . 1 Konstytucji przesł a nki orzeczenia na podstaw ie kwe stionowanego przep isu o jej kon- stytu cyjnych w olnościach lub prawac h. II T rybunał K onst ytucyj n y zważ ył, co n astę puj e : 1. P ostanowieniem z 17 marca 20 22 r . , sygn . T s 259/21 ( OTK ZU B/202 2 , poz. 126 ), Trybunał Kon s tytucyj ny nad a ł sk ardze konstytucyjn ej da lsz y bie g . S kład o rzek ający mer ytoryc zn i e nie jes t zwi ą z a n y p os tanowieniem o nad aniu skardze ko nstytucy jnej d a l sz eg o biegu , w ydan ym na etapi e kontro li w s t ępn e j . Na każ d ym etapie po- stępowania – aż d o wyda nia o rzeczen i a ko ńczącego postępowanie w sprawie – is tnieje bo- wie m kon i eczność badan ia, czy n ie zachodzi kt ór a kolw iek z uj emny ch przesł anek pr oceso- wych , p ociąga j ąca za so bą obligatoryjn e u m orzenie postępowania ( zob. wyrok pełn ego s k ładu TK z 25 września 2 0 19 r., sygn. S K 31/16 , O TK Z U A/2019, poz. 53 oraz li czne p ost anowie- n i a TK, np . z : 2 0 lu tego 2019 r. , s y gn. S K 30/ 17, O TK ZU A/ 20 1 9, poz . 8 ; 27 listopada 2019 r. , sygn. S K 17/19, O TK ZU A/2019 , poz. 65; 13 lipca 2022 r., sygn . SK 3 3 /19, OTK ZU A /2022, poz. 50 ; 28 czerwca 2022 r., sygn. SK 2/21 , OTK Z U A/2022 , poz. 44 ; 2 3 czer wca 2022 r., sygn. SK 7/21 , OTK ZU A /2022, poz. 47 ) . W związku z powyż szym Trybuna ł w ob ec n ym skład zie doko nał najpi erw analizy f orm aln ej sk argi ko ns tytucyjnej . 2. Przed miotem kon troli s karżąc a uczynił a art. 15 zzs 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o sz czególn ych r ozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdz iałan iem i zw alczanie m COVID - 19 , inn y ch chorób za kaźnych oraz wywoł anych nimi sytuacji kryzy- sowych (Dz. U. poz. 374, ze zm. ; obecnie : Dz. U . z 2023 r. poz. 1327, ze z m.; dal ej: ustawa COVID - 19 ) , w brzmieniu o bowiązującym od 1 6 maja 2020 r. i usta l onym ustaw ą z dnia 14 maja 2020 r. o zmia nie niektórych ustaw w zakresie dział ań osłonowych w z wiąz k u z r oz- przestrzenianiem się wirusa SA RS - Co V - 2 (Dz. U. poz. 875 ; da lej : ustawa zmieniająca ) , zgodnie z któr ym „ [w] okresie obowiązywania stanu zagrożenia ep i demicznego albo stanu epidemii ogłoszoneg o z powodu C O VID - l9 oraz w ciągu roku od odwoł an ia ostatniego z nich, w sprawach rozpoznawanych według przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego , zwanej dalej « Kodeksem postępowan i a cywilnego » : (...) 2) przewodniczący moż e zarządzić przeprowa dzenie posiedzen ia niejawnego, jeżeli uzna roz- poznanie sprawy za konieczne, zaś przeprowadzenie wymaganych przez ustawę rozpraw y lub posiedzenia jawnego mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie d l a zdrowia osób w nich uczestniczących i nie m ożna przeprowadzić ich na odleg łość z jednoc ze snym bezpośrednim OTK ZU A/2023 SK 27/22 poz. 77 5 przekazem obrazu i dźwięku, a żadna ze stron nie sprzeciwiła się przeprowadzeniu posiedze- nia niejawnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiad o mienia ich o skierowaniu sprawy na posiedze ni e niejawne; w przesyłanym zawiadomi eniu należy pouc zy ć stronę niezastępo- waną przez adwokata, r adcę prawnego , rzecznika patentowego lub Prokuratori ę Generalną Rzeczypospolitej Polskiej o prawie i terminie do zło ż enia sprzeciwu; (. .. ) ” . K we stiono wany prze pis został zmieniony przez art . 4 pkt 1 ust awy z dnia 2 8 maja 2021 r. o zmi anie u stawy – Kodeks post ępowania cywilnego oraz n iektó rych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090) i od 3 lipca 2021 r. treść wyr aż o na w art. 1 5 zzs 1 pkt 2 ustawy COVID - 19 zasadni czo (choć z ist otną modyfikacją mery toryczną) zawarta jest w art . 15 zzs 1 us t. 1 pkt 3 usta w y COVID - 19. W związku z tym Try bunał zwrócił uwagę, że skarg a w dniu jej wni esie- nia , t j. 20 pa ździernik a 2 021 r., b ył a sk ierowa na przeciwko regulacji f or malnie już nieobo- wi ązuj ącej . Analiza dopuszczalności orzekania o przepi sie, który utr acił moc o bowiązującą prz ed wydan iem or zeczeni a przez Trybunał , j est je dnak w niniejszej sprawie na tym etapie przedwczesna, poni ewa ż pi er w szorzędną kwes tią , k tórą należy rozstr z ygnąć , jest to, czy za- kwes tion owa ny w skar dze przepis był podstawą ostateczneg o orzeczenia w spraw ie skarżą cej. N a marginesie jedynie Trybunał zwrócił uwagę , że skarżąca w uzasadnieniu skargi w ogó le nie odni osła się do k westi i utraty mocy obowiązującej przez art. 1 5 zzs 1 pkt 2 ustawy COVID - 19 i nie przedstawił a żad nej argumentac ji przemawiającej za d opuszczalnością orze- kania przez Trybunał w takiej sytuacji , pomimo ciążą cego na niej w tym zakre sie obowiązku, wyni kaj ące go z zas ady s kargowości. 2.1. W ocenie skar żącej, p owo łany wyżej przepis stano wi ł podsta w ę no rma tywn ą orzecze nia, z którego wydaniem wią że ona naruszenie s woic h ko nstytucyjnych praw i wolno- ści, tj. wyroku Są du Okrę gowego w W. z 1 0 m aja 20 21 r . , s ygn . akt [ … ] (dalej : wyrok SO w W. ) . W odp owiedzi na zarządzenie s ędziego Trybun ału Konstytucyjnego z 19 stycznia 2022 r ., w z ywają ce do usuni ęcia br aków formalnych skargi konstytucyjnej m.in . p rzez wyka- zanie , że zakwestionowany przepis był pod s tawą wydan ia ostatecznego orzeczeni a w sprawie skar żącej , s k ar żąca wy jaśnił a , że wynika t o „ z komparycji [wyroku SO w W. ] (cyt. « po roz- poznaniu w dniu 10 maja 2021 r. w W. na posiedzeniu niejawnym » ) ” ( pism o procesowe skar- żącej z 16 lutego 2022 r ., s. 2) . Skarżąca przyznała, że „ uzasadni enie zask arż onego wyroku jes t n iepełne i nie przytac za żadneg o przepisu ustawy procesowej, z którego wynikałoby uprawnie nie dla sądu rozpoznania a p elacji na posiedzeni u niejawnym i ni eogł aszania publi cznie wyroku, co u trudnia wskazanie pod staw y prawnej w s kard ze konstytucy jnej ” ( ibi- dem ) . Podk re ś l iła je dnak, że „ milcze nie ” nie moż e pozbawiać jej realizacji prawa do skargi konst ytucyjnej i wskazał a, że usta le nie po dst awy prawnej ostatecznego orzecz enia jest mo ż- liwe . J ej sprawa była bowiem sprawą cywiln ą rozpo znaw aną na podstawie przepisów ustaw y z dnia 17 listopada 1964 r . – Kodeks postępowania cy wilnego ( obecnie: Dz. U . z 202 3 r. po z. 1550 , ze zm. ; dalej: k.p.c.) . „ Czas postępowania ape lacyjnego zbiegł się z czasem o b o- wiązy wan ia stanu zagrożenia epidemicznego alb o stan u epidemii ogłoszone g o z p owod u COVID - 19 i wejś c iem w ż ycie [ustawy COVID - 19] ( … ) w sposób szczególny [ lex specialis ] normującej rozpatrywa nie apel acji w postępowaniu cywilnym ” ( ibi dem ) . Zdan iem skarżą ce j za tem, „ [d] o wydan ia wyroku n a pos iedzeni u ni ejawnym i z wyłączeniem jeg o publicz nego ogłoszenia nie mogło dojść inaczej niż na pod stawie zarządzenia przewodniczącego, o któ rym mowa w art . 15 zzs 1 pkt 2) [ ust awy COVID - 19] ” ( ibi dem ). 2.2. Nadając dalszy bi eg sk ardze konstytucy jnej, Trybunał nie o dnió s ł się do przyto- czonych wyż ej wyjaśn i eń ska rżącej. Tymczasem założenie , że jedyn ie zakwestionowa ny art. 15 zzs 1 pkt 2 u s tawy COV ID - 19 mógł st a n owić podstawę rozpoznania apelacji w spra w ie sk arżącej na posiedze ni u nie jawnym , nie ma dostatecznego o parcia zaró wn o w stanie praw- nym , jak i f aktycznym , na któ rych tle została sformułow ana sk arga. W ykazanie w sposób OTK ZU A/2023 SK 27/22 poz. 77 6 niewątp l iwy , że zakwestio nowa ny w skard ze przepis b ył podstaw ą prawn ą ostatecznego orze- czenia , jest bezwz gl ędnym warunkiem form alnym, któ rego n ie spełnien ie przez skarżącego p oci ą ga za sobą o bligat or y jne umorzenie p ostępowani a prze d Trybuna łem . W związku z tym Trybunał w p ierwszej kolejności zbadał , c zy sk arga s pełnia warun ek formalny , o k t órym sta- nowi art . 53 u st. 1 pkt 1 u stawy z dnia 30 listopa da 2016 r. o organizacji i tryb ie pos tęp owan ia przed Trybunałem Ko nstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r . poz. 2393; d alej : u.o .t. p. TK ) . 3. W sprawie skarżącej istniała potencjalna możliwość zastosowani a jeszcze innych przepis ów p r oceduralnych po zwalających na r oz poznanie a p elacji na posiedzeni u niejaw n y m. 3. 1. Zakwestionowany w skardze przepis stan owi lex generali – dotyczy ogólnie wszystk ich spraw – zatem nie tylko ap elacji – rozpoznawan yc h według przepis ów k.p.c. (por. art. 15 zzs 1 ustawy COVID - 19 in pri ncipio ). Należy j e dnak zauważyć , ż e w d niu or zekania przez SO w W. ob owiązy wał także art . 15 zzs 3 u stawy COVID - 19, wprowadzony , podobnie jak zakwestion owany art. 15 zzs 1 pkt 2 usta wy COVID - 19 , ustawą zmieniającą. Pr zep is ten odnosił się wyłącznie do ape la cji i stano wił: „ 1. Jeżeli w s prawie rozpoznawanej według przepisów Kodeksu pos tępowania cywilnego, w której apelację wniesiono przed dniem 7 li- stopada 2019 r., sąd drugiej inst ancji uzna, że przeprowadzenie rozprawy ni e jest konieczne, może skierować spra wę na posie dzenie niejawne, ch yba że strona wniesie o przepr owadzenie rozprawy lub wnosiła o przeprowadzenie niepodlegającego pominięciu dowodu z zeznań świadków lub przesłuchania stron. Sąd rozpoznaje jednak sprawę na po siedzeniu niejawnym w razie cofnięc ia pozwu, c ofnięcia apelacji a lbo jeżeli zachodzi nieważność postępowania. 2. W niosek o przeprowadzenie rozprawy składa się w terminie 7 dni od dnia doręczenia za- wiadomienia o s kierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. W przesyłanym zawiadomieniu należy p ouczyć stro nę niezastępowan ą p rzez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patento- wego lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej o prawie i terminie do złożenia wniosku ” . W spra wie skarżącej n ie mógł on jedna k by ć po dstawą prawną roz poznania ap elacj i na p osied zeniu n ie jawnym, gd yż z o sta ła ona wni esiona 18 gru dnia 201 9 r., a zatem po dacie wskazan ej w powołany m przepisie (po 7 lis t op ada 2019 r.), która wyznaczała zakres s to s o- wania art. 15 zzs 3 us tawy COVID - 19. 3.2. P owyż sza konkluzja nie przesądza , ż e sk oro sąd nie mógł zastos owa ć art. 15 zzs 3 us tawy COVID - 19 , to uczynił podstawą proceduralną ro z poznania ap elacji na posiedzeniu niejawnym art . 15 zzs 1 pkt 2 usta wy COVID - 19 . Sprawa skarżącej mogła być także rozpoznana n a podstaw ie przepisów k.p.c. dotyc zą- cych ap ela cji ( art . 3 67 i n. k .p.c.) . Należy bow iem pamiętać, że wpro wadzenie sz czególnych r ozwiązań procedural nych w związku z zapobiega n iem , przeciwdz iałaniem i zwalczan iem COVID - 19 nie wyłączyło stosowania obowiąz uj ąc ych przepisów procesowych, w tym p rzy- padku z aw artych w k. p.c. Co więc ej, w orzecznictwie sądow ym podkreśla się , ż e przepis y ustaw y COVID - 19 – jako regula cja szczególna – m iał y uzupełnić st osowanie przep isów k.p.c. ( zob. np . wyrok SN z 23 czerwca 2022 r., s ygn. akt I U S KP 121/21 , Legalis nr 285 3778 ). Z god nie z art . 374 k.p.c. „ [s] ąd drugiej in stancji może rozpoznać sprawę na posiedze- niu niejawnym, jeżeli przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopusz cz alne, jeżeli strona w apelacji lub odp owiedzi na ape- lację złożyła wniosek o przeprowa dze nie rozprawy, chyba że cofnięt o pozew lub apelację albo zachodzi niew ażność postępowania ” . P rzepis w takim brz mieniu został wprowadzony do procesu cywilneg o us taw ą z dn ia 4 lipca 2019 r . o zmi an ie ustaw y – K o deks p ostępowania cywilnego oraz niektórych innyc h ust aw ( Dz. U . poz. 1469 , ze zm. ; dalej : ustawa z 4 lipca 2019 r. ) , k tó ra weszł a w życie 7 listopada 2019 r. Nowe lizacja art . 374 k.p.c. w sposób zna- OTK ZU A/2023 SK 27/22 poz. 77 7 cząc y – względ e m poprzedniego stanu prawnego – r oz sze rzyła moż l iwości r ozpo znani a ape- lacji na posiedzeni u ni ejaw nym, prowadząc de fact o do zniesie nia doty chcza sowej zasad y rozpozna w a nia apelacji na r ozprawie . Zgodnie z art . 9 u st. 4 u stawy z 4 lipca 2019 r. do roz- poznani a środków odwoławczych wniesionych i nieroz pozna nych przed dn ie m wejścia w życie tej ustawy s t osuje się przepisy k.p.c. w brzmieniu sprzed wejścia w życie us tawy. W związku z tym – a contrario – w postępowaniu wszczętym przed wej ściem w życie ustawy z 4 li pc a 2019 r., jeżeli środek odwoławczy zosta ł wni esion y po 7 listopada 2019 r., sto suje się pr zepisy znowe lizowane. W s prawi e s karżącej ape lacja została złożona 18 grud nia 2019 r. , a zatem już po we jściu w życ ie ustaw y z 4 lipca 2019 r. N ie było zatem ż adny ch przeszkód formalnych do zastosowania prz ez są d – jako podstawy proceduralnej roz poznania a pelacji na p osiedzeniu niejawnym – a rt. 374 k.p.c. w znowelizowanym brzmieniu . 3.3. W ty m kontekście T rybunał zwrócił uwagę na podobie ństwo omawianego już art. 15 zz s 3 us tawy COVID - 19 i art . 374 k. p.c. W sk azana w art. 15 zzs 3 us tawy COVID - 19 data 7 lis t op ada 2 019 r . – jako wyzn acz ając a gr anice jego s tosowania – n ie jest przypadkowa i pozw ala na s formułowanie konkluzji, że intencją ustawodawcy było w isto cie zmodyfi ko- w anie reguły inter te m poralnej wyra żon ej w art. 9 u st. 4 ustawy z 4 lipca 2019 r. i objęci e za- sadą rozpozna nia apelacji na posiedzeni u niejawnym tak że ap elacji wni esionych przed dn iem wejś cia w ż y cie znowelizowanego art . 374 k.p .c. To zaś prowadzi do wnio sku , ż e skoro usta- w odawca ograniczy ł s tosow anie a rt . 15 zzs 3 us tawy COVID - 19 tylko do apelacj i w niesionych pr zed 7 lis topada 2 019 r. i nie wprowadził szczególnego unormowania w s tos unku d o ap elacji wniesionych 7 li s topada 2019 r. i po tym dniu , t o uznał, ż e d o tych ap elacji stosuje się reguły wynikają ce z art. 374 k.p. c. i że są one wystarczające tak że w kontekście działań państwa zwi ązanych z zapobieganiem, przeciwdziałanie m i zwalczaniem COVID - 19. Mając powyższe na uwadze, Trybunał uznał za uprawnioną ko nklu zję, że w sprawi e sk arżącej nie b y ło w ogó le p odstaw do stosowania zaskarżonego prz ez nią ar t. 15 zzs 1 pkt 2 usta wy COVID - 19 . W stanie prawnym obowiązującym w d niu ro z p ozna wania ap elac ji w jej sprawie potencjalnie mogła być ona r ozp atrzona albo na pods tawi e art . 15 zzs 3 us tawy COVID - 19 (jeśli a pelacj a została wni esiona p rzed 7 lis topada 2019 r.) , al bo na podstawie art . 3 74 k.p .c. J ak już Trybunał wyjaśni ł, w związku z tym, że ap e lacja w spra wie skarż ącej został a wnie siona 18 grudnia 2019 r., nie moż liwe było zasto sowan ie art . 15 zzs 3 us tawy COVID - 19 . Wo be c braku jakiegokolwiek dowodu, że sąd or z ekał n a p osiedzeni u niejawnym na p odsta wie z ask arżonego art. 15 zzs 1 pkt 2 usta wy COVID - 19 ( o czym wi ęcej w p unkcie 4 tej części uzasadnienia ), w ocenie Trybunału, uza sadnione jest przyjęcie, i ż p r oceduralną pod- st awą r ozpoznania ap elacji na p osiedzeni u n iejawnym by ł nieza sk arż ony w niniejszej sprawie art . 374 k.p.c. 4. S karżąca, tw ierdząc , że do rozpoz n ania apela cji w jej sprawie , po mimo braku wska- zania przez sąd pod st awy pr oceduralnej r ozpoznania sprawy na p osied zeni u niejawnym , „ nie mogło dojść inaczej niż na po d stawie zarządzenia przewodniczącego , o któ rym mowa w art . 15 zzs 1 pkt 2) [ ust awy COVID - 19] ” (pismo proceso we skarżącej z 16 lutego 2022 r., s. 2) , nie za łączy ła do skargi (ani uzup ełni ającego ją pisma pro ce so we go z 16 lute go 2022 r.) jakiegokolwiek dowodu , że ta kie zarządzenie rze czywiście zostało wyda ne . Tymczasem w świet le zakwestionowanego przepisu doręcz enie stronom zawiadomienia o takim zarz ądze- niu pr zewod niczącego jest obligator yjne , gdyż wa runkuje s kute czne zgłoszen ie przez st ro ny sprzeciwu wobec pr zeprowadze nia posiedzenia niejawnego . Co więcej, stronę niezastępowa- ną p rzez p ro fesjo na lnego pełnomocnika procesowego, sąd w zawiado mieni u winien poucz yć o pra wie i terminie złożenia sprzeciwu. Ska rżąc a po winn a zatem d ysponować takim zarzą- dzeniem, gdyby rz eczywiście było on o podstawą wydania wyroku na posiedzeni u niejawnym. W dok tryn ie podkreśla się , że wydan ie zarządzenia , o któ rym mowa w art . 15 zzs 1 pkt 2 ust a- OTK ZU A/2023 SK 27/22 poz. 77 8 wy COVID - 19 jest obligat oryjne i p owinno ono z awi erać szczegółowe uzas adnienie moty- wów , dla k tór ych sąd zdecydo wał o roz p ozn aniu ap e la cji w s po sób n iejawny . Zarządzenie takie może zostać doręczone wraz z innymi zarządzeniami ( np . zobowią zującym do w n iesie- n ia odpowiedzi n a pozew) . Wskazuje się także, że z awiadomienie o skierowaniu sprawy na posiedzeni e niejawne jest skuteczne pod następującymi warunkami, spełnionymi łącznie: zo- stało ono skutecznie doręczone stronie ( uczestnikowi ) przez sąd, żadna ze st ron n ie zgłosiła sprzeciwu ( co oznacza, że sprzeciw cho ćby jednej z nich wyklucza możliwość rozpoznania spraw y na posiedzeniu niejawnym ) , jeśli s trona nie jest zastępowan a przez profesjonalnego pełnomocnika, o którym mowa w przepisie – zarządzenie (zawiado mieni e) powinno zawierać pouczenie o prawie do wnie sienia sprzeciwu i terminie jego wni esie nia ( zob. Ł. Wydra, ko- mentarz do art. 15 zzs 1 , [w:] U stawa o szczególnych r ozwiązaniach związanych z za pobie g a- niem , prz eciw d ziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych choró b zakaźnych oraz wywoła- n ych nimi sytuacji kryz y sowych . Komentarz , re d . K. Szmi d, Warsz awa 2020, d o stęp: Legalis). W c el u w szechst ronnego wyjaśnien ia spraw y , z godnie z tr eścią art . 69 u st. 1 u.o. t.p.TK , Trybuna ł z urzędu zwróci ł się do Sądu Rejonowe go w W. o przesłanie akt postę- powan ia sądowego w sprawie skarżącej. Po ic h a nalizie, Tryb unał stwierd ził, że w aktach nie ma zarządzenia , o którym mowa w zask arżonym art . 15 zzs 1 pkt 2 ust awy COVID - 19 . Jest jedynie zarządz enie sędzieg o o doręc zeniu skarż ącej odpisu apelacji oraz pisma proces owego pozwanej i zakreśleniu 14 - dni owego terminu do ew entualnego ustosunkowania si ę do tych p ism (k. akt 138 - 139). Nie ma za tem w ak tach sądowych żadne go dowodu wykaz ującego, że zakwestionow any art . 15 zzs 1 pkt 2 ust awy COVID - 19 był podstawą os tatecznego rozstrz y- gni ęci a o prawach i w olnościach s karż ącej. 5. Trybunał w swo im orzecz nictwie , o dnoszą c się do zagadnieni a rozkładu ciężar u dowodu w p ostępowaniu s k argowym, wi elokrotnie w yj a śniał, ż e to na s k arżącym ci ą ży obo- wiązek upr awdopo dobnienia za rzucane go narusze nia prawa lub wolności konstytucyj nej , w tym także wykazania, ż e źród łem ic h nar u szenia są zask ar żone przepisy (zob. n p . wyrok TK z 9 paźdz iernika 20 01 r . , s ygn . SK 8/00, OTK Z U nr 7/2 001, po z. 211 oraz po stan owienia TK z: 9 lipca 2012 r., sygn. SK 19/10, OTK ZU nr 7/A /2012, poz. 87; 2 5 st ycz nia 2011 r., sygn. Ts 193/ 10, OTK ZU nr 1/B/2011, poz. 118; 28 styczni a 2016 r., s yg n. Ts 11 7/15 , OTK ZU B/2 016 , poz. 78 ). W postępow aniu przed T ry bunałem n ie istnieje zatem ani dom niem anie naruszen ia p raw skarżącej, an i domnie manie z a stosowan ia w jej s prawie wskazanego w sk ar- d ze p rzepi su. Analiza f orm a lna skargi pr zeprowadzona przez Tryb un ał wykazał a, że skarżąca nie upr aw dopod ob niła, iż zakwe stiono wany prze pis by ł p odst awą ostateczn ego orzec zeni a o jej konstytucyjnych prawach i wol noś ciach ( przesłanka wynikająca z art. 53 ust . 1 p kt 1 u .o.t.p.TK) . Jest to br ak form alny skargi , k tór y pocią ga za sobą obliga t o ryjne umorzenie po- stępowania na podsta wie a rt . 59 us t. 1 p kt 2 u.o.t. p. TK z p owodu nie dopus zcza lno ści wydania wy rok u. Trybunał po dk reślił , że w s pra w ie niemożliwe by ło zastoso wan i e zasa dy falsa de- m onstratio non nocet . Zasada ta nie służy bowie m sa nowan iu braków for m aln ych s kargi kon- stytucyjn ej , lec z jedynie korygowaniu pewnych błędów, np. przy p owoła ni u jednostk i red a k- cyjn ej aktu prawnego , który ma być przedmiotem kontr oli, w sytu acji, gdy na podstawie cało- śc i wyw odów skarżącego możn a jednoznacznie ustalić , że s formułowanemu przez niego pro- blem owi k onstytucy jnemu o d powiad a w istocie inny przepis zastoso wany w jego spraw ie. S karżąca w nin iejszej s prawie jednoznacznie określiła prze d miot ko ntroli i precyzyjnie sf o r- m ułowała problem konstytucyjny, od no s ząc go do zaskarżonego przepisu . Nie wykaza ła jed- nak , że prze pis ten był podstawą ostatecznego orzeczeni a w s prawie, w zwi ąz ku z k tórą sfor- mułowała sk a rgę , i t o było p rzeszkod ą do jej mer ytor ycznego roz poznania . Z powyższych wzg lędów Trybunał Konstytucyj ny posta nowił , j ak w sentencji.