SK 53/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 25 maja 2023 r. Pozycja 49 WYROK z dnia 20 kwietnia 2023 r. Sygn. akt SK 53 / 22 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski – przewodniczący Bartłomiej Sochański – sprawozdawca Jakub Stelina, protokolant: Michał Rylski, po rozpoznaniu, z udziałem skarżącej oraz Prokuratora Generalnego, na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2023 r., skargi konstytucyjnej M . T . o zbadanie zgodności: § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spr awiedli wości z dnia 3 października 2016 r. w s prawie ponoszen ia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68) w zakresie, w jakim „przepis ten przewiduje wysokość opłaty stanowiącej kos z- ty nieopłacone j pomocy pra wnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Spra- wiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w s prawie opłat za czynności radc ów prawnych wydanym na podstawie art. 22 5 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzo- nych z wyboru”, z art. 64 ust. 2 w związku z ar t. 31 ust. 3, a rt. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pi erwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, o r z e k a: § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłacon ej pomocy pr awnej udzielone j przez radcę prawnego z urz ędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68, ze zm.) w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej p omocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udziel onej przez radcę prawnego z urzędu w wysoko- ści niższej niż stawka minimal na opłat za c zynności radc ów prawnych o kreślonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawn ych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 , ze z m. ) , w ydanym na * Sentencja została ogłoszona dnia 4 maja 2023 r. w Dz. U. poz. 84 2 . OTK ZU A/2023 SK 53/22 poz. 49 2 podstawie art. 2 2 5 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1 98 2 r. o radcach prawnych ( Dz. U. z 202 2 r. poz. 1166) , dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wy- boru , jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zd anie pierwsze Konstytucji Rz eczypospolitej Polskiej. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE I 1. W petitum sporządzonej przez radcę prawnego sk argi konstytucyjnej z 14 września 2021 r., wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 17 w rześnia 202 1 r. (data wpły wu), M .T. (dal ej: skarżąca) zarzuciła niezgodność § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 październik a 2016 r. w sprawie ponos zenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłac o- nej pomocy prawnej udzielonej pr zez radcę prawnego z urzędu (D z. U. z 2019 r. poz . 68; da- lej: rozporządzenie z 2016 r.) w zakresie, w jakim „przepis ten przewiduje wysokość opłaty stanowią cej koszty nieopłaconej p omocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państ wa udzielonej przez radcę prawn eg o z urzędu w wysokości niższej niż stawka minim al na opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 paź- dz iernika 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych [Dz. U . poz. 1804, ze zm.; dalej: roz po rządzenie z 2015 r.], wydanym na podstawie art. 2 2 5 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych [Dz. U. z 2020 r. poz. 75], dotyczącym stawe k minimal- nych w sprawach prowadzonych z wyboru”, z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 u st. 3, art. 3 2 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pi erwsze Konstytucji. 1.1. Skargę konstytucyjną wniesiono w oparciu o następujący stan faktyczny: Skarżąca j est radcą prawnym i została ustanowiona pełnomocnikiem z urzędu dla po- zwanego w sprawie o zapłatę. W sprawie tej zapadł wyrok odda lający powództwo. W pkt 5 wyroku Sąd Rejonowy przyznał skarżącej tytułem wynagrodzenia kwotę 2.952 zł, w tym 552 zł podatku od towarów i usług. S ąd Rejonowy, rozpatrując zażalenie skarżącej, p ostanowieniem z 17 c zerwca 2021 r . (sygn. akt. [ … ] ) oddal ił zażalenie. Na postano wienie to nie przysługiwało prawo do wniesie- nia nadzwyczajnego środka zaskarżenia, zatem skarżąca wycz erpała drogę sądową. Ostatecznie orzeczono o wysokości wynagrodzeni a skarżącej z tytułu udzielonej p o- zwanemu pomocy prawnej z urzę du na podstawie § 4 ust . 1 i 2 w związku z § 8 pkt 5 rozpo- rządzenia z 2016 r. 1.2. W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skarż ąca wywiodła, że prz edmiotem bada- nia konstytucyjności powinien być § 4 ust. 1 rozporząd zenia z 201 6 r., który to przepis sta- nowi p odstawę do stosowania dalszych przepisów rozporządzenia, określonych w rozdziałach 2 - 4, przewidujących dla pełnomocników z urz ędu kwoty wynagrodze nia w wysokości niższej niż określone w rozporz ądzeniu z 2015 r., d otyczącym o pł at za czynnoś ci radców prawnyc h, które stanowi wyznacz nik do określania stawek minimalnych za sprawy prowadzone przez pełnomocników z wyboru. Skarżąca podk reśla, że taki e rozw iązanie „ogranicza prawo do równego traktowania przez władze public zne osób zn aj dujących się w tej samej sytua cji oraz zasadę równorzę dno- ści stron, powodując, iż wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu w tej samej sprawie jest z mocy prawa obniżone względem mi nimalnego wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru”, OTK ZU A/2023 SK 53/22 poz. 49 3 przez co nie jest z apewniona d os tateczna ochrona praw majątkow ych radców prawnych, bę- d ących pełnomocnikami z urzędu w zakresie uzyskiwanego wynagrodzenia”. W swojej skardze skarżąca odwołu je się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2020 r. o sygn. SK 66/19, w kt órym Trybun ał stwierdził, że § 4 ust. 1 roz porzą- dzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaco nej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801) , jest niezgodn y z art. 64 u st. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drug ie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji. Zdaniem skarżącej analiza treści tamtego przep isu oraz t reści przepisu poddawanego kontroli w niniejszej skardze pozwala uznać, że ks ztałtują on e sytuację praw ną pełnomocni- ków z urzędu w podobn ie dyskrymi nujący sposób. Zakwestionowany wówczas przepis, w jego ówczesnym brzmieniu, przewidywał, że opłatę składając ą się na koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone prz ez Skarb Państwa ust ala się w w ys okości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdz iałach 2 - 4, przy czym nie może ona przekraczać war- tości przedmiotu sprawy. Jednocześnie w § 4 us t. 2 wskaz ano, że do dyskrecjonalnej władzy sądu należy możliwość u stalenia opłaty w wy ższej wysok oś ci, jednak ni eprzekraczającej opłaty maksymalne j. Trybunał zakwestionował takie rozwiązanie, argumentując m.in., że różnicowanie w akcie podustawowym wynagr odzenia pe łnomocnika w oparciu o to czy dzia- łał jako pełnomocnik z wyboru, czy z urzędu w sposób n ie dopuszczalny ingeruje w prawo osób wykonujących zawód profesjona lnego pełnomocnika do uzyskania wynagrodzenia za wykonaną pracę. Nadto skarżąca wskazała rów nież , że j eszcze przed rozpatrzeniem sprawy o sygn. SK 66/19 przez Trybunał Konstytucyj ny, 3 paźdz ie rnika 2016 r. wydane z ostały p rzez Min i- stra Sprawiedliwości dwa rozporządzenia kształtujące sytuację radców prawnych: rozporzą- dzenie z 2016 r. oraz zmieniaj ące rozpor ządzenie w sprawie opłat za czynności radców praw- nych (Dz . U. poz. 1667). Ska rżąca zauwa ża , że od listo pada 2016 r. opła tę składającą się na koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa określa się w wysokości określonej w ro z- działach 2 - 4, zaś zgodnie z § 4 ust. 2 sąd nadal ma prawo podwyższ yć wynagrodzenie peł no- mocnika z u rzędu do wysokości 150% opłat określonych w rozdziałach 2 - 4 rozporządzenia. Nie zmienia to, zdaniem skarżącej, faktu, że opłata określona w rozdziałach 2 - 4 rozporządz e- nia z 2016 r., odmiennie niż w rozporządzeniu z 2015 r., „została określona w wysokości n iż- szej niż st aw ka minimalna ok reślona dla pełnomocnika z wyboru, zatem skutek w postaci ustalenia wysokości opłaty dla pełnomocnika z urzędu w wysokości pon iżej stawk i minimal- nej pełnomocnika z wyboru został zachowany”. Jak o wzorce kontroli sk arżąca wska za ła art. 64 us t. 2 w związku z art. 31 ust. 3, a rt. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji. Skarżąca podniosła również, że zas karżona regulacja ma charakter dys kryminujący dla niej jako pełnomo cnika z urzędu, naru szając jej pr awo do równeg o traktowania prz ez władze publiczne, prawo do ochrony prawa majątkowego w postaci prawa do otr zymania równeg o wynagrodzenia w sytuacji, gdy wy konuje tożsame obowiązki jako pełnomocnik z urzędu i jako pełnomocn ik z wyboru. Przepis y rozporząd ze nia z 2016 r. w obecnym kształ cie nie pozwalają na zapewnienie właściwej ochrony praw majątkowych skarżącej, prowadząc do utraty przez nią części wynagrodze nia wskutek zastosowanej przez pra wodawcę podustawo- wej regulacji, k tóra wykracza poza c el rozporzą dz enia i stanow i ograniczenie je j praw w ak- cie rangi niższej niż ustawa (naruszenie zasady legalności i celowo ści ograniczen ia praw jed- nostki). Uzasadniając w skazane wzorce skarżąca stwierdziła, że własność, inne prawa mająt- k owe oraz prawo dzied ziczenia po dl egają równej dla wszystkich oc hronie prawnej. Z tego przepisu wynika, że ochronie poddane są wszystkie prawa majątkowe. No rma wynikająca OTK ZU A/2023 SK 53/22 poz. 49 4 z art. 64 ust. 2 Ko nstytucji doprecyzowuje zasadę rów ności wyrażoną w art. 32 ust. 1 K onsty- tucji. Istotą t ej zasady j es t zakaz różnicowania ochrony p raw majątkowych ze względu na charakter podmiotu danego prawa. Skarżąca wskazała, że Minister Sprawiedliwości, mimo braku ku t emu odpowiedniego upoważnienia, dokonał z różnicowania stawek wynagr odzenia według kryte rium podmio to- wego, inaczej traktując radców prawnych świadczących pomoc p rawną z urzędu oraz radców prawnych świadczących pomoc prawną jako pełnomocnicy z wyboru, mimo i ż charakter ob- owiązków w obu sytuacjach nie daje żadnych podstaw do tego, aby taka inge rencja była u za- sadniona. Z art. 32 ust. 1 K onstytucji wynika, że wynagrodzenie pełnomocników proceso- wych występujących w tej sam ej sprawie powinno być równe i nie może z ostać określone inaczej w zależności od t ego czy pełnomocnik reprez entuje stronę jako p ełnomocnik z wybo- ru, czy p ełnomocnik z urzę du. Należy, zdaniem skarżącej, uznać, że regulacja narusza okre- ślone w art. 64 ust. 2 i art. 32 ust. 1 zdanie drugie Konstytuc ji prawo do równej ochrony dla wszystkich prawa majątkowego w posta ci prawa do wynagrod zenia za us łu gi świadczone przez radcę praw nego działającego na zlecenie sądu ustanawiającego go pełnomocnikiem z urzędu dla str ony postępowania względem radcy prawnego występującego w sprawie na zlecenie stron y oraz prawo do równego tr aktowania przez wład ze publiczn e takich pełnomoc- ników w powyższ ym kontekście. Skarżąca ponadto podniosła, że naruszenie przez zaskarżoną normę prawn ą art. 31 ust. 3 Konstytucji polega na ni espełnieniu przez przepisy rozporządzenia z 2016 r. ogranicze- nia pr awa do równego wynag rodzenia, o pi sanego wyżej i wynikającego z art. 64 ust. 2 i art. 32 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji, poprzez ograniczenie praw w rozporządzeniu, a nie w ustawie, a nadt o przy braku realizacji celów uznawanyc h przez ustrojodawcę jako ni ezbędne do umożliwie nia ogranic ze nia praw i wolności konstyt ucy jnych. W odniesieniu do kontroli zgodności zaskarżonego przepisu z art. 92 ust. 1 zda nie pierwsze Konstytucji skarżąca wskazał a, że mimo, iż ten umiejscowiony jest w r ozdziale III Konstytucji, okoliczności sprawy przemawiają z a dopuszczaln ością oceny zgodn ości regulacji z tym przepisem. Zdaniem skarżącej § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2016 r. nie spełnia celu jaki ustawodawca nadał rozporządzeniu, tj. zwrotu kosztów z astępstw procesowych pełnomocni- kom ustanawianym z w yboru, jak i z urzędu na równych zasadach. Zdaniem skarżącej, wydając rozporządzenie, Minister Sprawiedliwości dokonał zróż- nico wania stawek wynagrodzenia pełnomocników z urzędu i z wyboru, mimo że charakter obowiązków w obu sytuacjach nie daje żadnych pod staw do teg o, aby taka ingerencja była uzas adniona, wypacz ając cel rozporządzenia polegający na ustanowieniu jednoznacznych i ró wnych wynagrodzeń dla wszystkich osób świ adczących tożsamą lub podobną pracę. Po- nadto, regulacja narusza zwi ązkowo art. 31 ust. 3 i art. 92 u st. 1 zdanie pierwsze Konstytu cji, bowiem w efekcie wprowadzenia rozporządzenia o zaskarżonej treści doszło do ogra niczenia konstytucyjnych praw i wolności w rozporządzeniu a nie w ustawie i to mimo że nie zachodzą okoliczn ości, które mogłyby zostać uzna ne za konieczne w demokratycznym państwie prawa dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego Państwa. 2. Postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z 8 czerwca 2022 r. o sygn. Ts 235/21 (OTK ZU B/2022, poz. 166) skardze konstyt ucyjnej nadano dalsz y bieg, a z ar ządzeniem Pre- zesa Trybunału Ko nstytucyjnego z 22 czerwca 202 2 r. została ona zarejestrowana pod sygn . SK 53/22. 3. Pismem z 20 lipca 2022 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszym pos tępowaniu. OTK ZU A/2023 SK 53/22 poz. 49 5 4. W dni u 27 lipca 20 22 r. wpłynęło stanowisko Mini stra Sprawiedliwości (dalej: M i- nister) (brak daty pisma), który wniósł o: a) umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopa- da 2016 r. o organizacji i trybie p ostępowania przed Tr ybunałem Ko ns tytucyjnym (D z. U. z 2019 r. p oz. 2393, dalej: u. o.t.p.TK), ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku; b) ewentualnie o uznanie, że § 4 ust. 1 rozporzą dzenia z 2016 r. jest zgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 u st. 3, art. 32 ust. 1 zdanie dr ug ie i art. 92 ust. 1 zdanie pie rwsze Ko n stytucji. Minister zauważył, że podstawą prawną ostatecznego rozstrzygnięcia o prawach i wolnościach skarżącej były § 4 ust. 1 w związku z § 8 pk t 5 rozporządzenia z 2016 r. Po- dobnie j ak w stanowisku Prok uratora, Mi ni ster stwierdził, że kwestionow any przez skarżącą samoistnie § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2016 r. nie zawiera w sobie treści normatywnej, która kształtowałaby prawa i wolności skarżącej. Podkreślił, że § 4 ust. 1 rozporządzen ia z 2016 r. jedynie odsyła do za sad wyrażonyc h w rozdziałach 2 - 4 tego rozporząd zenia. Co więcej, we- dług Ministra „skarż ąca pomija”, że nie wszystkie stawki w rozporządzeniu z 2016 r. zosta ły uregulowane w sposób odmien ny niż stawki za czynności radców pra wnych wynikające z r ozporządzen ia z 2015 r. Minister zaznaczył, że z „ugruntowaneg o orzecznictwa Trybunału wynika, iż wa run- kiem koniecznym merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej j est więc określenie zaskarżonego przepisu, na podstawie którego sąd lub organ administr acji public zn ej orzekł o konstytucyjnych pr awach lub wolnościach albo obo wiązkach skarżącego (art. 5 3 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK). Przyjęty w Konstytucji model skargi konst ytucyjnej został bowiem oparty na zasadzie konkretności i subsydiar ności”. Podkreślił, że skarżąca „ nie może zate m zakwestio- nować zgodności z Konst ytucją aktu normatywnego w oderwaniu od indywidualnej sprawy, w której na mocy konkretnego aktu stosowania pr awa doszło do naruszenia jej wolności lub praw albo obowiązków okre ślonych w Konstytucj i”. Ministe r podkreślił również, że hipotet yczny wyrok Trybunału stwierdz ający niezgod- ność § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2016 r. nie uczyniłby zadość żądaniu skarżącej w p ostępo- waniu przed sądem. Wyeliminowanie zaskarżonego przepisu dopro wadziłoby jedynie do sy- tuacji, że brak byłoby ograniczenia wyso kości opłaty w stosunku do wartości przedmiot u sprawy. Mi nister Sprawiedliwości odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjne go o sygn. SK 66/19, na który powołała się skarżąca w niniejszej sk ardze, stwierdził, ż e przepis t en posiadał „sam w sobie” wartoś ć normatywną, gdyż przewidywał zasadę, iż stawka mini- maln a wynosiła 1/2 opłaty maksymalnej. W dalszej części swojego stanowisk a Minister przedstawił argumenty n a potwierdze- nie zgodności z Konst ytucją zaskarżonego przepisu. W sk azał, że zgodnie ze stanowiski em Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z 21 czer wca 2017 r., sygn. SK 35/15, normodawca może zaprojektować mechanizm obliczania stawki wynagrodzenia pełnomocni- ka procesowego w różny sp osób, preferując okr eślone funk cj e kosztów pos tępowania dla da- n ej kategorii spra w, odpowiednio wyważając interes publicz ny i interes prywatny. Minister przypomniał również, że kwestia pomoc y prawnej świadczonej z urzędu przez profesjon alnych pełnomocników była przedmiotem roz ważań Trybu na łu Konstytucy j- nego (por. m.in. wyrok z 29 sierpnia 2006 r., sygn. SK 23/05, OTK ZU nr 8 /A/2006, poz. 94). Następnie Minister przytoczył fragmenty wyroku Try bunału Konstytucyjnego, który stwier- dził m.in., że świadczenie pomo cy prawnej z urzędu przez człon kó w samorządów zawodo- wych adwoka tów i radców prawnych jest wypełnieniem obowiązku o chara kterze publiczno- prawnym. Z tego charakteru zastępstwa procesowego z u rzędu Trybunał wywiódł odmienny, aniżeli w przypadku zastępstwa pro cesowego świadczoneg o na podsta wi e umowy, sposób regulowania pr zez państwo zasad wynagradzania pełnomocników i obrońców działających z urzędu. Jak wskazał Trybunał różnice w wynagrodzeniu p ełnomocników nie wynikają OTK ZU A/2023 SK 53/22 poz. 49 6 z tego, że adwokat, czy też radca prawny występuje w sprawie jako pełnom oc nik z urzędu, ale z faktu, że koszty nieopłacon ej pomocy prawnej w konkretnej sprawie p onosi Skarb Pań- stwa. W ocenie Ministra dzięki takim rozwiązaniom świa dczenie pomocy prawnej z urzędu będące działaniem dla dobra publicz nego, umożliwia real izację w po st ępowaniu sądo wym zasady równoś ci i prawa do sąd u dla strony, której nie stać na poniesi enie kosztów wynagro- dzenia pełnomocnika z wyboru. Minister zaznaczył, że „określone w rozporządzeniu zasady ponoszenia przez Skarb Państ wa kosztów nieopłaco nej pomocy pr awnej udzielonej przez radcę p rawnego ustanowionego z urzędu , sposób określania tych ko sztów oraz maksymalna wysokość opłat za udzieloną pomoc starają się u względniać zarówno interes osób wykonują- cych zawód adwokata lub rad cy prawnego, jak rów nież intere s obywateli. Na leży mieć bo- wiem na względzie, że rozwiązania te nie tylko muszą uwzględni ać adekwatność wynagro- dzenia pełnomocnika do jakości i ilości jego pr acy, lecz również powinny brać pod uwagę możliwości majątkowe społe czeństwa oraz intere s społeczny ”. Na koniec Minister stwierdził , że na powyższe stanowisko „ nie ma wpływu treść wy- roku T rybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r. (sygn. akt SK 66/ 19), które od- nosi się do § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawie dliwości z dnia 22 p aździernika 2 015 r. w spra wie ponoszenia pr zez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udz ielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1801). Rozporz ądzenie to zostało zastąpione rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwo ści z dnia 3 paździe rnika 2016 r. w sprawie ponosze- nia przez Sk arb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielone j przez adwokata z urzędu i nie można tego rozstrzygnięcia odnosić wp rost do obecnie obowiązujących zasad ustalania wynagrodzenia adwoka ta udzielającego pom ocy prawnej z urzędu oraz zasad usta- lania w ysokości opłaty za czynności a dwokat a w sprawach z wyboru . Obecnie obowiązujące rozporządzenia mimo tego, że wywołują zbliżone skutki pod względem wysokości opłat, w sposób odmienny kształtują sposób ustalania tyc h opłat”. 5. Prokurator Generalny (dalej: Prokurator) pismem z 16 listopada 2022 r. wniósł o umorze nie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK wobec n iedopuszczal- ności wydania orzeczenia. Prokurator podkreślił że „[z] askarżony przepis § 4 ust. 1 ro zp orządzenia z 2016 r. nie jest wyłączną, a przede wszystkim w ystarczającą do zdekodowania normy indywidualnej, podstawą prawną rozstrzygnięcia zapadłego w sp rawie, na tle której wywiedziono skargę konstytucyjną”. W ocenie Pr okuratora „[w] rzecz ywistości o rz eczenie o prz yznaniu od Skarbu Pań- stwa na rzecz Skarżącej kwoty pieniężnej tytułem wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną z urzędu nastąpiło na podstawie § 4 ust. 1 i 2 w związku z § 8 pkt 5 rozporządzenia z 2016 r., zatem za fakty czne źródło naruszenia k onstytucyjnych praw Skarżącej trudno uznać wyłącz- nie przepis § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2016 r. Brak ten wiąże się także z niemożnością przy- pisania skardze konstytucyjnej związku funkcjon alnego, czyli zależności pomiędzy e wentual- ny m orzeczeni em niekonst yt ucyjności zakwestionowanego pr zepisu § 4 ust. 1 rozporządzen ia z 2016 r. a sytuacją prawną Skarżącej”. Konkludując Prokurator stwierdził, że „[s]karżąca nie ma interesu prawnego w mery- torycznym rozstrzygnięciu skargi, zaś b rak związ ku funkcjon alnego międ zy ewentualnym orzeczeniem o nie zgodności zakwestionowanego przepisu z Konstytucją a sytuacją prawną skarżącej pociąga za sobą niedopuszczalność orzekania ze względu na niespełnienie przesła- nek określonych w art. 79 ust. 1 Ko nstytucji ”. OTK ZU A/2023 SK 53/22 poz. 49 7 II Na rozprawę 20 k wietnia 2023 r. stawili się: p rzedstawiciel Pro kuratora Generalnego oraz pełnomocnik skarżącej. Podtrzymali stanowiska złożone na piśmie i udzielili stosown ych wyjaśnień składowi orzekającemu. Nie stawił się przedstawiciel Ministra Sprawiedliw ości. Sędzi a sprawozdawca przedstawił jego pisemne stanowisk o. III Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Kwestie formalne. W sprawach inicjowanych skargą k onstytucyjną Trybunał Konstytucy jny na każdym etapie postępowania b ada, czy nie za chodz i któraś z uj emnych przesł anek proc esowych, skut- kująca umorzeniem postępowania. Dotyczy to wszelkich kwestii wstępnych, jak również przesłanek formalnych, wspólnych dla kontroli inicjowanej w trybie skargi konstytucyjnej, wniosku lub py tania prawnego. Mery toryczne ro zp oznanie zarzutów sformułowanyc h w skar - dze konstytucyjnej jes t uzależnione od spełnienia wszystkich warunków jej dopuszczalności (por. np. postanowienie TK z 1 marca 2010 r., sygn. SK 29/08, OTK ZU nr 3/A/2010 , poz. 29 i pow ołane tam orzecznict wo). Uczest ni cy postępowania zauważając, że ostatecznie orzeczono o prawi e skarżącej na podstawie § 4 ust. 1 i 2, w związku z § 8 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedl iwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponos zenia przez Ska rb Państwa kosztów n ieopłaco- nej p omocy prawnej udzielon ej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68, ze zm.; dalej: rozporządzenie z 2016 r.) podnoszą, że skarżąca może skutec znie wywieść skargę konstytucyjną jedynie wobec wszy stkich przepisó w aktów normatywnych wskazanych j ako podstawa rozstrzygnięcia s ądowego i w takim ujęciu związ kowym, jakie wynika z rozstrzy- gnięcia sądowego. Powyższe stanowisko uczestnicy postępowania uzas adniają wywodzoną z orzecznictwa trybunalskiego konc epcją interesu prawnego jako w arunk u konieczne go dla wypełnienia podst aw forma lnych skargi konstytucyjnej, w szczególności warunku istnienia związku funkcjonalnego polegającego na hipotetycznej możliwości wypełnienia przez skargę konstytucyjną szczególnego celu jakim jes t ochrona konstytucy jnych wolno śc i lub praw na ru- szonych przez k westionowany akt normatywny. Istotnie, w całym szeregu orzeczeń TK rozwinął pogląd o interesie prawnym skarżą- cego jako warunku formalnym skargi konstytucyjnej. Według trybunalski ego orzecznictw a (zob. np. postanow ienia z: 14 w rześnia 2009 r., sygn. SK 51/0 8, OTK ZU nr 8/A/2009, poz. 127; 29 listopada 2010 r., sygn. SK 37/08; OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 119; 29 listopada 2010 r., syg n. SK 16/08, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 123) jednostko wy, subsydiarny i nad- zwyczajny char akter skarg i konstytucyjnej jako środka zas karżenia wymaga, aby naruszeni e praw i wolności zarzucane w skardze nie było potencjalne, miało charakter osobisty, bezpo- średn i i aktualny. Celem wystąpienia ze skargą konstytucy jną jest w kons ekwencji – co n ale- ży podkreślić – usunięcie sk utków nar uszenia odznaczającego się osobistym, bezpośrednim i aktualnym charakterem (zob. postanowienie z 27 października 2015 r., sygn. SK 2/1 4, OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 157). Trybunał w swoim orzecznictwie w yjaśniał, że ,,narus zenie osobi st e ma miejsce, gdy skar żący jes t adresa tem normy prawnej, a na skutek zaistnienia przewidzianych w tej normie okoliczności powstają prawa i obowiązki, które dotyczą go osobiście. (…) Bezpośredniość naruszenia oznacza, że cho dzi o akt norma tywny , na podsta wi e którego zostało podj ęte orze- czenie s ądowe lub administracyjne” (postanowienie z 22 lipca 2014 r., sygn. SK 28/12, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 87). Aktualność naruszenia oznacza także, że skarżący ma mieć inter es OTK ZU A/2023 SK 53/22 poz. 49 8 prawny w mer ytorycznym rozstrzyg nięciu skar gi (zob. wyrok z 13 kwietnia 201 1 r., sygn. akt SK 33/09, OTK ZU nr 3/A/2011, poz. 23; zob. także postanowienia z 20 czerwca 2011 r., sygn. SK 1/11, OTK ZU nr 5/A/2011, poz. 47 i 15 maja 2014 r., sygn. SK 21/13 , OTK ZU nr 5/A /2014, poz. 58). Prz esłanka akt ua lności narusz enia wolności lub praw podmiotu wy stępującego ze skargą jest spełniona, o ile występuje związek funkcjonalny między ewentualnym orzecze- niem nie zgodności zakwestionowanej regulacji a sytuacją praw ną skarżącego. Chodzi o wy- stęp owani e sytuacji, w której „nawet uwzględ nienie p rzez Trybunał Konstytucyjny skargi i uznanie, że kwestionowany przepis jest niezgodny ze wskazanymi w niej wzorcami kontroli k onstytucyjnej nie zmieniłoby sytuacji prawnej skarżą cej” (postanowi enie z 13 czerwca 20 11 r., sygn . SK 26/09, OTK ZU nr 5/A/2011, poz. 46). Trzeba wszak zauważyć, że wymóg istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy ewentualnym orzeczeniem TK, a sytuacją pra wną skarżącego traktowany był przez Trybunał Konstytucyjny bardzo p owściągliwie i tylko w sprawach o czywistych. Przykładowo w post a- nowieniu z 27 października 2015 r. o sygn. SK 2/14 Trybunał stwierdził, że brak związku funkcjonalnego zachodzi wówczas gdy p odstawą ostatecznego rozstrzygnięcia sądowego, któremu skarżący zar zuca naruszenie jego praw i wol no ści konstytucyjnych były inne niż zaskar żone, lecz zdecydowanie poważniejsze podstawy rozstrzygnięcia (odmowa rejestracji banku z powodu braku wymaganego ka pitału). Podobnie orzekał Trybunał w sprawach o sygn.: SK 4/07 post anowienie z 3 lipca 2007 r., OT K ZU nr 7/A/2007, poz. 83 oraz o sygn. SK 16/08 (brak związku funkcjonalnego z uwagi na faktyczne powołania na stanowiska sę- dziowskie, po złożeniu skargi). W postanowieniu o sygn. SK 26/09 Trybunał stwierdził nie- istnienie zwi ązku funkcjonalnego przedmiotu sk argi z rzeczywistym źródłem na ruszenia praw konstytucyjnych skarżącej. Pow yższa powściągliwość orzecznicza wynika z faktu, że sam związek funkcjonalny nie j est explicite warunkiem skargi konstytucyjnej sformułowanym w art. 79 ust. 1 Konstytucj i oraz odno śn ych przepisac h ustawy z dnia 3 0 listopada 2016 r. o organizac ji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, dalej: u. o.t.p.TK) , lecz stanowi rezultat trybunalskiej wykładni. Uwzględnia jąc wszyst kie omówio ne wyżej po gl ądy dotyczące int eresu prawneg o skarżącej oraz związku funkcjonalnego przedmiotu skargi z jej celem nie można wszak tracić z pola widzenia, że gospodarzem s kargi konstytucyjnej pozostaje skarżąca, i to na niej spo- czywa obow iązek, a równocześni e i prawo t ak iego sformułowania preten sji w obec aktu nor- matywnego, aby wypełniając wymogi Konstytucji skarga kierowana była wobec takiemu wła- śnie uchybieniu legislacyjne mu, jakiego dopatruje się skarżąca. W rzeczy samej Sąd Rejono- wy prz yznający skarżącej w prawomocny m orzeczeniu wynagrodzenie z tyt ułu po mocy prawnej udzielonej z urzędu powołał się na § 4 ust. 1 i 2 w związku z § 8 pkt 5 rozporządze- nia z 2016 r., natomiast skarżąca objęła skargą konstytucyjną jedynie § 4 ust. 1 rozporządz e- nia z 2016 r. domag ając się wy da nia przez TK wyroku zakresoweg o. Z argumentacji skarżą- cej nie wynika, by k westionowała ona zasadność określenia samej wysokości opłaty w § 8 pkt 5 rozporząd zenia z 2016 r., a jedynie to, że opłata ta jest niższa od stawki m inimalnej określonej w innym ak ci e prawnym dla radcy prawnego w ystępującego w takiej sam ej spra- wie, ale z wyboru. Niewątpliwie zatem § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2016 r. dotyczy interesu oso bistego skarżącej, jako osoby uprawnionej do wynagrodzenia, interes u aktualnego, bo fak- tycznie ist ni ejącego w dniu rozstrzygania s kargi, jak również interesu be zpośredniego, bo wynikającego z normy, z której sąd orzekający wywiódł ostateczne rozstrzygnięci e. 2. P rzedmiot kontroli . 2.1. W niniejszej sprawie p rzedmiotem kontroli uczyniono n ormę wynika ją cą z § 4 ust . 1 rozporządzenia z 2016 r., który posiada następujące brzmienie: OTK ZU A/2023 SK 53/22 poz. 49 9 „1. Opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2 - 4, przy czym nie może o na przekraczać wartości przedmiotu sprawy”. Rozporządzenie z 2016 r. weszło w ży cie 2 listo pa da 2016 r., zastępując rozporz ądze- nie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz . 1805; dalej: uchyl one rozporz ąd zenie z 22 p aździernika 2015 r .). 2.2. P rzedmiotem kontroli trybunalskiej jest cała norma prawna, a nie wyłącznie okre- ślony przepis prawa. Przypomnienia w ymaga, że przepis prawa jest jednostką redakcyjną aktu prawnego, za ś norma prawna wyzna cza powinno ść prawną. Nor ma prawna może wyn ikać z przep isu prawnego lub jego części, albo też z większej ilości przepisów prawnych lub ich części (zob. w kwestii orzeczn ictwa – W. Płowiec, Przepis prawny i norma prawna jako przedmiot ko ntroli Trybunału Kon stytucyjneg o , „ Państwo i Prawo” nr 2/2017, s. 36 - 53). Według § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2016 r. wynagrodzenie radców prawnych świad- czących pomoc prawną z urzędu określa się w wysokości stawek zawartych w rozdziałach 2 - 4. De facto zatem norma ustanowiona w § 4 rozpor zą dzenia z 201 6 r. zawiera w sob ie treść od § 8 do § 21 (rozdziały 2 - 4 rozporządzenia z 2016 r.). Poprzednio podobna norma zawarta była w uchylonym zapisie: „ Opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymal- nej ok reślonej w rozdziała ch 2 - 4, prz y czym nie moż e ona przekraczać war tości przedmiotu sprawy” – zob. uchylone rozporządzenie z 22 października 2015 r. Również tak zredagowany przepis przewidyw ał uzupełnienie ustanowionej w niej normy przez stawki określo ne w roz- działach 2 - 4. Try bunał Konst yt ucyjny w wyr oku z 23 kwietnia 202 0 r., sygn. SK 66/19 (OTK ZU A/2020, poz. 13) dopuścił samoistne badanie zgodności z Konstytucją analogicznego przepisu dot yczącego adwokatów, a mianowicie § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawie- dliwości z d nia 22 paźd zi ernika 2015 r. w sprawie ponos zen ia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801; dalej: roz porządzenie w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopł aconej pomocy prawne j udzielone j przez adwoka ta z urzędu). Zakr eso we orzeczenie Trybunału, którego domaga się skarżąca, dotyczyć ma stwier- dzenia niekonstytucyjności normy zezwalającej na pr zyznawanie radcom prawnym ustano- wionym z urzędu wynagrodzenia w wys okości niższej niż s tawka minim al na ustalona dla radców prawnyc h d ziałających w takiej samej sprawie z wyboru. Ani w postępowaniu przed sądem, ani też w skardze konstytucyjnej skarżąca nie argumentuje, że sama w sobie wysokość stawek wynagrodzeń radców pra wnych przewidzianych w rozporządz eniach Minis tra Spra- wiedliwośc i jest nieodpo wiednia. Przedmiotem skargi w ogóle nie jest zagadnienie odpo- wiedniego dostosowania wysokości wynagrodzenia pełn omocników procesowych wyznaczo- nych z urzędu, w szczególności ze wzg lędu na rodzaj i zawiłość sprawy oraz wymagan y na kład pracy radcy prawnego. W istocie § 8 rozporządzenia z 2016 r. nie jest per se normą prawną, lecz stanowi je- dynie część normy dotyczącej ustalania wynagrodzenia dla radców prawnych działających przed s ąda mi z urzędu. Przepis ten jest fra gmentem zredagow anej w rozdziałach 2 - 4 rozpo- rządzenia z 2016 r. listy różnych opłat ustalonych w zależności od rodzaju spraw powierzo- nych radcom prawnym. W przypadku § 4 ust. 1 oraz § 8 rozporządzenia z 2016 r. mamy więc do czynienia z rozczłonkowaniem syn taktycznym normy w przepisach prawnych w taki spo- sób, że określenie klasy adresatów , oko liczno ści oraz wymaganych zachowań (zaniecha ń ) następuje w różnych p rzepis ach (jednostkach redakcyjnych tekstu prawnego) ‒ (por. M. Zie- liński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówk i , Warszawa 2012, s. 109 i n.). Jednakże Trybunał K onstytucyjny zważył, że orzeczenie odnoszące się wyłącznie do fragmentu normy (tylko jedn ej ze stawek enumeratywnie wymienionych w ro z działach 2 - 4 rozpor ząd zenia z 2016 r. ) byłoby niepełne, a przez to wadl iwe . Trybunał Konstytucyjny uznał zatem za za- OTK ZU A/2023 SK 53/22 poz. 49 10 sadne wypowiedzieć się odnośnie do całej normy (rozczłonkowanej syntaktycznie) wyrażonej w różn yc h przepis ach , a nie wyłącznie w odniesieniu do konkretnej poz ycj i z listy stawek , która była pods tawą zasąd zenia w ynagrodzenia w indywidualnej sprawie skarżącej. Stwier- dzenie niekons tytucyjności tylko fragmentu aktu normatywnego z powodów , które dotyczą w takim samym stopniu również innych fragmentów tego samego akt u p rzeczyłoby celowi oraz istocie ko ntroli hie rarchic znej zgodności norm prawa z Konstytucją. Ponadto mog łoby wywołać mylne wrażenie, że tylko jedna ze stawek jest wadliwa , a przecież ocen a, k tó ra legła u podstaw niniejszego orzeczenia odnos i się do wszyst kic h stawek określonych w rozdziałac h 2 - 4 rozporządze nia z 2016 r. , w zakresie , w jakim są one niższe niż stawki przewidziane w takich samych sprawach w rozporządzeniu z 2015 r. 3. Wzorce k ont roli. 3.1. Uwagi wstępne. W niniejszej sprawie skarżąca w pe tit um skargi konstytucyjnej jako wzo rce kontroli p owoł ała, wnosząc o uznanie niezgodności z nimi § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2016 r. art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 z dan ie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji. 3.2. Ar t. 64 ust. 2. Konstytucji. „Artyk uł 64 ust. 2 K onst ytucji wyraża zasadę równej ochrony własności oraz innych praw majątkowych. (…) Norma ta w odniesieniu do praw majątkowych sta nowi doprecy zo- w anie zasady równości wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z o rzecznictwa Trybunału wynik a, że istotą tej zas ady jest zakaz różnicowania ochrony praw majątkowych ze względu na charakter podmiotu danego prawa (zob. wy roki TK z: 25 lutego 19 99 r., sygn. K 23/98, OTK ZU nr 2/1999, poz. 25; 28 października 2003 r., sy gn. P 3/03, OTK ZU nr 8/A/2003 , poz. 82 oraz 24 lu tego 2009 r., sygn. SK 34/07, OTK ZU nr 2/A/2009, poz. 10). Gwarancja ochrony nie jest jednolita dla wszelk ich kategorii praw mają tkowych, gdy ż j ej różny zakres wynika z treści i konstrukcji poszczególnych pra w, a równość ochrony powinn a być odnoszo- na do p raw tej samej kategorii (zob. wyrok TK z 2 czerwca 1999 r., sygn. K 34/98, OTK ZU nr 5/1999, poz. 94). Jedn ocześnie, jak wielokrot nie wskazał Try bunał, art. 64 ust. 2 Konstytu- cji nie tylko nawiązuje do zasa dy równości, ale też daje wyra z ogól nemu stwierdze niu, że wszystkie prawa majątkowe muszą podlegać ochronie prawnej (por. wyroki TK z: 13 kwiet- nia 1999 r., s ygn. K 36/98, OTK ZU nr 3/1999, poz . 4 0 oraz 14 marca 2006 r., sygn. SK 4/05, OTK ZU nr 3/A/2006, p oz. 29)” (wyrok o sygn. SK 66/ 19). „Konstytucja s amod zielnie nie ustanawia poszczególnych kategorii praw podmioto- wych, nie hierarchizuje ich ani też nie det erminuje określonych ro związań kons tru kcyjnych lub treściowych, gdyż to jest zadaniem właściwych re gul acji prawodawstwa zwykłego. Z dru giej jednak st rony , zasady tej nie można rozumieć w sposób czysto formalny i blankie- towy, pozwalający prawodawcy na całko witą dowolność kreowani a poszczegól nyc h praw podmiotowych. Przedmiotem oceny jest bowiem – z punktu wi dzenia regulacji konstytucy j- nej n akazującej rów ną o chronę prawną praw majątkowych – również stosowane przez prawo- dawcę kryterium wyodrębnienia poszczególn ych kategorii praw i za sadność mery tor yczna stosowanego podziału. Czysto formalne wyodrębnienie na poz iomie podkonstytucyjnym ja- k iegoś prawa majątkow ego i zapewnienie zasadniczo odmiennej ochrony prawnej temu pra- wu w stosunku do innego, należącego wprawdzi e do formalnie różnej k ategorii pra w m ająt- kowych, ale treściowo, konstrukcyjnie i funkcjonalnie zbl iżo nego czy prawie identyczneg o z pr awem, któremu przy znawana jest ochrona znacznie silniejsza – może uzasadniać zarzut naruszenia zasady równej ochrony wyra żonej w art. 64 ust. 2 Konstytucji” (w yrok o sygn. SK 66/19). OTK ZU A/2023 SK 53/22 poz. 49 11 „Z art. 64 ust. 2 Konstytucji wynika , ż e podmiot zagrożony w reali zacji swoich uprawni eń m oże – in abstracto – żądać od państwa nie tylko nieingerowania w sferę jego uprawnień, lecz nawet zacho wań pozytywnych służący ch ich ochro nie ” (wyrok o sygn. SK 66/19; zob. również wyrok z 20 grudnia 20 22 r., sygn. SK 78/21, OTK ZU A/2023 , poz. 20). We dług orzecznictwa sądów sformułowane w art. 22 5 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166; dalej : u stawa o radcach prawnych) prawo radcy prawnego do wynagrodzen ia z tytułu udzielonej pomocy prawne j z urzędu nal e- ży do praw majątkowych, o których mowa w art. 64 ust. 2 Konstytucji i podlegających ochro- nie na tej podsta wie. W wyroku o sygn. S K 66/19 Tryb una ł Konstytucyjny orzekł, że § 4 ust. 1 rozporzą- dzenia w sprawi e p onoszenia przez Skarb Państwa kos ztów nieopłaco nej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 u st. 3, art. 32 ust. 1 z danie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji. W wyroku tym Tryb u- na ł Konstytucyjny stwier dził, iż pr awo adwokata u stan owionego pełnomocnikiem z urzędu w postępowaniu sądowym jest prawem majątkowym podlegającym ochronie z mocy art. 64 ust. 2 Kon stytucji, a nad to, że jest to prawo przysługujące bezpośrednio zainteresowan emu pełnomocnikowi. Z kolei w wyrok u o sygn. SK 7 8/21 Trybunał uznał za niezgodny § 17 ust. 1 pkt 2 oraz § 17 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedl iwości z dnia 3 paździe rnika 2016 r . w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pom ocy prawnej udzielon ej przez adwo kata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18, ze zm.) z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 2 i art . 92 ust. 1 zdanie pier wsze Konstyt ucj i przez to, że wskazane w nich stawki dla adwokatów ustanowio nyc h obrońcami z urzędu są niższe od stawek w tych sam ych sprawach dla adwokatów ustanowionych obrońcami z wyboru. W uzasadnieniu do tego wyroku stwierdzono, że „[z]asada równej dl a wszystkich oc hrony prawnej w płaszczyź- nie podmiotowej oznacza zakaz różnic owa nia intensywności oc hrony pomiędz y podmiotami p rawa prywatnego, osobami fizycznymi, podmiotami prawa publicznego czy też państwem” oraz, że „ zaskarżone pr zepisy rozporządzenia z 2016 r. są spr zeczne z konstytucyjną zasadą ochrony praw majątkowych, gdyż w s posób nieproporcjona lny zawężają kryteria ustaw owe warunkujące uzyskanie wynagrodzenia (naruszają upoważnienie ustawowe) – mimo milcze- nia ustawodawcy w ty m przedmiocie, pogarsza ją sytuację adw okatów świadczących pomoc prawną z urzędu”. 3.3. Art. 31 us t. 3 oraz art. 32 ust. 1 zdanie drug ie Konstytucji . Ja ko związkowe wzorce kontroli skarżąca powołała w pierwszej kolejności art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 zdanie drugie Konstyt ucji. Artyku ł 3 1 ust. 3 Konstytucji stanowi, że: „Ograniczenia w zakresie ko rzy stania z konsty tucyjnych wolności i praw mogą b yć u stana- wiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpiecze ństwa lub porządku publ icznego, bąd ź d la ochrony środowiska, zdrowia i moralno- ści publicznej, albo wol ności i praw in nych osób. Ogranic zenia te nie m ogą naruszać istoty wolności i praw”. Art. 31 ust. 3 Konstytucji wymaga formy ustawy dla ustanawiania ogran i- czeń w korzystaniu z k onstytucyjny ch praw i wolności. Wymóg ten dotyczy w szczególności praw mająt kow ych objętych oc hroną na podstawie art. 64 ust. 2 Ko nstytucji. Ustawowe ogra- niczenia w korzystaniu z praw konstytucyjnych mogą być wprowadzane tylko wówcza s, gdy są konieczne dla osiągnięcia sz czególnych celów. Trybunał w swoim orzecznictwie zaznaczał, że „[o]dstępstwo o d równego traktowa nia sytuacji p odob nych nie zawsze jest konstytucyjnie niedopuszczalne. Każdorazowo niezbędna jest ocena przyjętego kryter ium różnicowania. Aby o dpowiedzieć na pytanie, czy dane kryte- rium w sposób proporcjonalny może stan owi ć podstawę różn icowania podmiotów prawa cha- rakt eryz ujących się wspólną cechą istotną, należy rozstrzygnąć: OTK ZU A/2023 SK 53/22 poz. 49 12 – czy kryterium to pozostaje w racjonalnym zwią zku z celem i treścią d anej regulac ji; – czy waga interesu, któremu różnicowanie ma służyć, pozosta je w odpowiedniej pro- porcji do wagi interesów, któ re z ostaną naruszone w wyniku wprowadzonego różnicowania; – czy kryterium różnicowania pozostaje w związku z innymi wartościami, z asadami czy nor mami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie po dmi otów podob- nych” (wyroki o sygn. S K 66/19 i o sy gn. SK 78/21). Art. 32 ust. 1 zdanie drugie brzmi: „Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne”. Jednym ze s zczegółowych od niesień ogólnej zasady równości prze wi dzianej w art. 32 ust. 1 K onstytucji do p oszczególnych dzie dzin życia spo łecz nego jest art. 64 ust. 2 Konstytucji (zob. L. Garlicki, komentarz do art. 64 Konstytucji , [w:] Konstytu cja Rzeczypospolitej Po lskiej. Kome nta rz , red. L. Garlicki, Warszawa 1999 - 2007, s. 15 - 16). Z te - go w zgl ędu art. 64 ust. 2 Konstytucji po winien być int erpr etowany i stosowany w bliskim związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji, ponieważ zapewnienie równej dla wsz ystkich ochrony prawnej jest elemen tem równego traktowania przez władze publiczne (zob. L. Garlicki , o p. cit. , s. 16). Z zasady równośc i wynika nakaz jed nakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Dopełnieniem tejże jest za kaz dyskryminacji, z ja kiej- kolwiek prz yczyny, w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym (art . 3 2 ust. 2 Kon- stytucji) (por. wyrok o sygn. SK 78 /21) . 3.4. Art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji. Powołany przez skarżącą związkowo art. 92 ust. 1 zd anie pierwsze Konstytuc ji stano- wi, że „[r]ozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstyt ucj i, na podsta wie szczegółowego upo ważnienia zawa rteg o w ustawie i w celu jej wykonania”. Przepis ten z jednej strony – określa warunki, które winno spełnia ć rozporządzenie jako a kt wykonawcz y, z drugiej – formułuje wymagania stawiane upoważnieniu ustawow emu . Z całego przedstawionego wyżej wywodu wynika , że zakres materii pozostawianych do unormowania w rozporządzeniu musi być węższy niż zakres materii ogóln ie dozwolony na tle art . 92 ust. 1 Kon stytucji. Artykuł 31 ust. 3 Konstytucji znacznie silniej akce ntu je koniecz- no ść szerszego unormowa nia rangi usta wowe j i zawęża pole regulacyjne pozostające dla roz- porządzenia (por. wyrok TK z 28 czerwca 2018 r., sygn. S K 4/17, OTK ZU A/2018, poz. 43). W swo im dotychczasowym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny przyjm owa ł kon- sekwent nie, że brak stanowis ka ustawodawcy w j akiejś sprawie, przejawiający się w braku lub nawet tylko nieprecyzyjności upoważnienia, musi być inter pretowany jako nieudzie lenie w dany m z akresie kompetencji normodawczej. Upoważnienie nie może opier ać się na do- mni emaniu objęcia swym z akresem materi i w nim niewymienionych. W wyrokach o sygn. SK 66/19 i sygn. SK 78/21 Trybunał stwierdził, że „[j]est też o czywiste, że ustawa nig dy nie może być interpretowana jako dająca upoważnienie do wprowadzenia regu lac ji naruszają cych normy wyższego r zędu. W konsek wenc ji przy wykonywaniu upoważnienia do wydania aktu niższej rangi poszukiwać należy takiego kierunku regul acji wykonawczej, który umożliwi – prz y respektowaniu celu, któremu ma ona służyć – zachowanie zgod noś ci z przepis ami wyż- szego rzędu”. Wzorzec ten – zami eszczony w Rozdziale III Konstytucji – wprost nie odnosi się do konstytucyjnych wolności i praw, któryc h to naruszenie skutkuj e wszczęciem po stępowania w trybie skargi konstytucyjnej. Mimo to w swoim do tyc hczasowym or zecznictwie Trybunał wyjątkowo dopu szcz ał powołanie tego wzorca, jeśli przemawiały za tym okoliczności sprawy oraz problem konstytucyjny. Przy kładowo dopuszczano art . 92 ust. 1 Kon stytucji jako główny wzorzec kontroli w sprawach: o sygn. SK 8/0 6 (wyrok z 2 4 lipca 2006 r., OTK ZU nr 7/A/2006 , po z. 84) oraz o sygn. SK 9/14 (wyrok z 28 października 2015 r., OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 153), zaś jako z wiązkowy wzorzec kontro li w sprawac h: o sygn. SK 22/03 (wy rok z 21 czerwca 2004 r., OTK ZU nr 6/A/2 004 , poz. 59), o sygn. SK 23/07 (wyr ok OTK ZU A/2023 SK 53/22 poz. 49 13 z 17 li stop ada 2010 r., OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 103), o sygn. SK 7/15 (OTK ZU nr wyrok z 6 grudnia 2016 r., OTK ZU A/ 2016, poz. 100), o sygn . SK 4/17 (w yro k z 28 czerwca 2018 r., OTK ZU A/2018, poz. 43). 4. Ocena ko nst ytucyjności zaskarżonego przepisu . Problem kons tytu cyjny przedstawiony w niniejszej sprawie przedstawiony Trybuna- łowi Konstytucyjnemu sprowadza się do odp owiedzi na pytanie, czy pośród zasa d r ozliczania pomocy prawnej świadczonej w postępowaniu sądowy m prz ez radcę prawnego ustanowione- go z urzędu, można zgo dnie z Konstytucją, ustalić mocą rozporządzenia zróżnicowanie samej wysokości wynagrodzenia przyznawane go radcom prawnym dział ającym z urz ędu w stosun- ku do wynagrodzenia ustalanego według stawek minim al nyc h radcy prawnemu działającemu z w yboru w takiej sam ej sprawie. Skarżąca wskazała zatem adekwatnie wzorzec z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art . 32 ust. 1 zdanie drug ie i art. 92 us t. 1 zdanie pierwsze Kon stytucji. Niewątpliwie prawo do wyn ag rod zenia za pracę jest konstytucyjny m prawem mająt kowy (art. 65 ust. 4 Konstytucji). Rozporządzenie z 2016 r. zostało wydane na podstawie art. 22 3 ust. 2 us tawy o rad- cach prawnych . Przepis te n m a następujące brzmienie: „Minister Sprawiedliwości, po zasięg nię ciu opinii Krajowej Rady Radców P rawnych, okreś li, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady ponoszenia kosztów, o których mowa w ust. 1, [tj. ponoszone j przez Skarb Państwa n ieopłaconej pom ocy prawnej udzielonej z urzędu], z uwzględnieniem sposobu us tal ania tych kosztów, wydatków stano wiących pod- sta wę i ch ustalania oraz maksymalnej wysokości opłat za udzieloną pomoc”. Natomiast wytyczne w przedmiocie wy nagrodzenia radców praw nych świadcz ący ch pomoc prawną z wyboru zostały za warte w art. 22 5 ust. 2 i 3 u stawy o radcach prawnych. Przepis y te mają nast ępuj ące brzmienie: „2. Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Radców Praw- nych oraz Naczelnej Rady Adwokac kiej, określ i, w drodze rozporządzenia, wysokość opłat za czynności radców p raw nych przed organami wymiaru spraw iedliwości, st anow iących pod- stawę do zasądzenia przez sądy kosztów zastępstwa prawnego, mając na względzie, że usta- lenie opłaty wyższej niż staw ka minimalna , o której m owa w ust. 3, lecz nieprzekraczającej sześciokrotnoś ci tej stawki, może być uzasadnione rodzajem i zaw iłoś cią sprawy oraz nie- zbędnym nakładem pracy radcy prawnego. 3. Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opi- nii Krajowej Rady Ra dców Prawnyc h o raz Nacze lnej Rady Adwokackiej, określi, w drodze rozporządze nia , stawki minimalne za czynności r adców prawnych , o których mowa w ust. 1, mając na względzie rodzaj i zawiłość sprawy oraz wymagany nakład pracy radcy pra wnego”. W chwili orzeka nia przez Tr ybu nał, w wy konaniu powyższych dwóch ustępów art. 22 5 ustawy o r adc ach prawnych, obowiązuje rozporzą dzenie z 2015 r., które weszło w życie 1 stycznia 2016 r. W dotychczasowym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny prezentow ał stanowisko, że „[w]y bór metody u sta lania stawki minimalnej wynagrodzenia dla pełnomocnika prawne go (tak z wyboru, jak i z urzędu) na leży do normod awcy , który w tym zakresie – w granicach porządku konstytucyjnego – korzysta ze znacznej swobody regulacyjn ej” (wyrok z 21 czerw- ca 20 17 r., sy gn. SK 35/15, OTK ZU A/2017, poz. 51; zob. również wyrok z 27 lu teg o 2018 r., sygn. SK 25/15, OTK ZU A/2018, poz. 11). W wyroku o sygn. SK 66/19, Trybunał Konstytucyjny podzielił ten pogląd i stwierdził, że „ w kontekście art. 64 ust. 2 w związk u z art. 32 ust . 1 zdanie drugie oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji – owa swobo da nie uzasadnia arbi- tralnego kształ towania treści i g ranic poszczególnych praw majątkowych, spełniających iden- tyczne funkcje i chroniących podobne interesy” . W niniejszej sprawie Try bunał nie zn ajduje racjonalnych argumentów (nie tylko kon- stytucyjnych), k tór e uzasadniałyby dyskryminujące tr aktowanie radc ów p rawnych w zależno- OTK ZU A/2023 SK 53/22 poz. 49 14 ści od tego, czy działają oni z wyboru, czy też zostali ustanowieni z urzędu. Zróżnico wanie wysokości stawek nie służy ża dne mu z celów wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, nie wypeł nia żadnego z kryterium dopuszczalne go różnicowani a po dmiotów prawa posiadają- cych tę samą cechę istotną (por. wyżej 3.3.). Nie ma też znaczenia, że płatnikie m wynagro- dzenia jest Sk arb Państwa, a nie inny podmiot. Nie zmieniają powyższej oceny powoływane p rze z Ministra Sprawiedliwości pogląd y wyrażane prz ez T rybunał Konstytucyjny w wyroku z 29 sierpnia 2006 r. o sygn. SK 23/05 (OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 94) ani też w wyr oku o sygn. S K 3 5/15. Prz edm iot kontroli kon- stytucyjnej oraz wskazywane wzorce kontroli w ob u wyżej wymienionych sprawach sfo rmu- łowane były odm iennie, zatem nie zachodzi przesłanka res iudicata . Ponadto rozważania za- warte w uzasadnieniach obu pow yższych wyroków są w wi ększości nie ade kwatne w stosunku do problemu konstytucyjnego sprawy niniejsz ej. W sprawie o sygn. akt SK 35/15 p roblemem konst ytuc yjnym była zasadniczo wysokość stawek przewidzianych w dawnych przepisach dla celów odpowiedniego obcią żenia kosztami proces ow ym strony pr zeg rywającej spór na tle prawa do sądu ustanowionego w art. 45 u st. 1 Konstytucji. Natomiast w spraw ie o sygn. SK 23/0 5 Trybunał Konstytucyjny orzekał o zgodności z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji ów- cześnie obowiązujących przepisów w zakresie r óżnicowania sta wek maksymalnych przyzna- wanych radcom prawnym działającym z u rzę du, a nie różnicowania stawek pom iędzy radca- mi praw nymi działającymi z urzędu oraz działającymi z wyboru. Ówcześnie obowiązujące przepisy poddane trybunal skiej kontroli nie pr ze widywały żad nej różnicy pomiędzy stawkami radców prawnych ustanawianych z ur zęd u i z wyboru. Problem konstytucyj ny w sprawie S K 23 /05 sformułowany więc był zasadniczo odmiennie, niż w sprawie niniejszej. Trybunał badał bowiem zasady przyznawania stawek m ak symalnych po dcz as gdy w niniejszej sprawie chodzi o to, że część stawek mini mal nych pełnomocników z wyboru okreś lana jest w wy so- ko ści wyższej niż podstawowe stawki maksymalne opłat przysługujących pełnomocnikom z urzędu działającym w takich samych sprawa ch . W uzasadn ien iu wyroku o sygn. SK 23/05 Trybunał stwierdził między innymi, iż nie ma uzasadnionego powodu, dla którego za po moc prawną świadczoną w postępowaniu sądo- wym z urzędu miałoby łożyć wyłącznie państwo, lecz zasadne jest, b y w kosztach pomocy p ra wnej partycy pow ały również poszczególne korporacje prawnicze. Rozdział koszt ów świadczenia pomocy prawnej z urzę du pomiędzy Sk arbe m Państwa a korporacjami prawni- czymi uznał Trybunał Konstytucyjny za zgodny z interesem publicznym. Try bunał podkreślił, że św iadczenie po moc y prawnej przez radcę prawnego w ramach wykonywania zawodu za u- fa nia publicznego objęte jest wzmoc nionymi gwaran cjam i konstytucyjnymi jako forma zin- stytucjonalizowanego systemu pomocy prawnej. Trybunał zwrócił też uwagę , że ustawowe ukształ to wanie (na po dst awie art. 17 ust. 1 Konstytucji) samorządu zawodu zaufania pu bli cz- nego oznacza możliwość zlecania takim korpora cjom wykonywania określonych funkcji o charakterze publiczno - prawnym. Członkowie korporacji świadcząc pomoc prawną z urzędu wype łn iają obowiąz ek o charakterze publiczno - prawnym. Z takiego charakteru zastęps twa procesowego z urzędu, wynika odm ienny aniżeli spos ób zastępstwa umownego, sposób regu- lowania przez państwo zasad wynagradzania pełnomocnika. Jednakże, ja k zostało stwierdzo- ne i n fine w uza sad nieniu wyroku o sygn. SK 23/05 „[n] ie oznacza to, że w określ ani u wyso- kości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udz ielonej z urzędu władza publiczna nie jest związana żadnymi regułami, jednakże punktem odniesienia regu lacji w tej materii nie muszą być r egu lacje dotyczące zasad obowiązujących w sytuacji ponoszenia ko szt ów przez strony postępowania ”. Tr ybunał Konstyt ucyj ny orzekając w niniejszej sprawie zasadniczo podzielił poglądy wyrażone w wyroku o sygn. SK 23/05, aczk olwiek nie z nalazł w ni ch uzasadnie nia dla różni- cowania samych stawek wynagrodzenia radców prawnych św iadczących w tej samej sprawie po moc prawną z w ybor u albo z urzędu, i to z mocy aktu o charakterze podustawowym. Prze- OTK ZU A/2023 SK 53/22 poz. 49 15 de wszystkim – jeżeli uznać, że wysok ość wynagrod zenia przyz nawanego rad com prawnym ustanawianym z urzędu wpisana jest w zasady wykonywa nia zawodu radcy prawnego jako zawod u zaufania pub licz nego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 Konstytucji, to trzeba również dojść do wniosku, że powinna być on a określana w drodze us tawy, a nie roz porządzenia (por. zdanie odrębne Pana Sędziego Trybunału Kons tyt ucyjnego Jarosława Wyrembaka do w yroku o sygn. SK 7 8/21). W myśl preambuły Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, stanowiącego Załącznik do uchwa ły N r 884/XI/2023 Prezydium Krajowej Rady Radców Praw nyc h z dnia 7 lutego 2023 r., tekst jednolity) radca prawny wyko nuj ąc w sposób samodzielny i niezale żny zawód zauf ania publicznego, służy dobru osób, których prawa i wolności zostały mu powierzone w celu och rony. Pełni sw oją misję społeczną z p oszanowaniem ob owiązków wobec demokra- tycznego społeczeństwa, zawodu radcy pr awn ego oraz wymiaru sprawiedliwości. Zawód rad- cy p rawn ego podlegający ochronie Konstytucji i zorganizowany na zasadzie samorządu stanowi jedną z gwarancji pr aworządności. Jest to z awód respekt ują cy ideały i obowiązki etyczne jego wykonywania, przyczyniając e s ię do godnego i uczciwego świadcz enia pomocy pr awne j. Problemem w niniejszej sprawie nie jest zatem misja zawodu radcy prawnego jako zawodu zaufania publ icznego, ani też szczeg ólnej roli s amo rządu zawodowego radców praw- nych, bo w tym zakresie nie ma ja kic hkolwiek wątpliwości, lecz raczej odniesienie t ej m isji do ponoszenia kosztów nieopłaconej procesowej pomocy prawnej dla osób ubogich. Zape wnienie osobom ubogim nieodpłatnej po mocy prawnej po przez ustanowienie z urzędu pełnomocników lub obrońców proces owy ch jest standardem demokratyczneg o pań- stwa praw a, s łuży nie tylko bezpośrednim beneficjentom takiej pomocy, lecz także popraw- nemu działaniu i celom wymiar u sprawiedliwości. W pr aktyce ustan awi ane są w różnych państwach w tym zakresie odpowiednie regulac je obejmujące rozmaite zasady przyzn awania nieodpł atne j, lub częściowo tylko odpłatnej procesowej pomocy prawnej dla osób ubogich. Regulacje te dokonywane są w państwach europejski ch na różnyc h p oziomach legislacyjnych, zarówno na szczeblu ustawowym, jak t eż w formie rozporządzeń władz wykon awczych, a naw et o dpowiednich uchwał organów sądowniczych lub organów samorządu adwokatury. Jest oczywiste , że zapewnien ie osobom ubogim pomocy prawnej w p roc esie jest obo- wiązkiem państwa i leży w jego interesie. Koszty z tym związane są częścią kosztów d ziała- nia wymia ru s prawiedliwości, będącego zadaniem państwa prawa. Bezsprzeczne jest również, że ustawowe u kształtowanie samorządu radców prawny ch jako korp ora cji zawodowej osób zaufania publicznego pociąga za sobą szere g z obowiązań, które dla każdego radc y prawnego pos iada ją także wymiar materialny. Należą do nich uzyskanie odpowiedniej wiedzy zawodo- wej i prow adzenie odpowi edniej zawodowej prakty ki z uwzględ nie niem przewidzianych w ustawie zasad i standardów, a także ogr ani czeń, w szczególności dotyczących zasad wyko- nyw ania zawodu, powstrzymania się od pewnych zajęć i działań, zachowania tajemnicy za- wodowej, przetwarzania da nych osobowych, szczegó lnych wymogó w d otyczących organiza- cyjnych form wykonywania zawodu, w tym pon osz enia zwi ązanych z tym kosztów tak ich, jak przyk łado wo obsługa kancelaryjna, komunikacja, archiwizacja, przynależność do samo- rządu zawodowego, obowiązkowe ubezpieczenia itp. Sam fakt wykonyw ani a przez radcę prawnego zawodu zaufania publicznego pociąga za so bą okreś lone koszty. O ile więc S karb Państwa p onos i koszty stałe związane z funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości, to rów- nież radcowie prawni ponoszą w swoim zakresie koszty związane z o kre ślonym ustawowo sposobem świadczenia pomocy prawnej. De facto za tem kosz t świadczenia pomocy praw nej z urzędu p rzy uwzględnieniu nader umiarkowanych stawek opłat oznacza rozdział kosztów tej pomocy pomiędzy Skarbem Pań stwa a ustanowionym z u rzędu pełnom ocn ikiem lub obrońcą. Radcowie prawni ustanowieni z urzędu zobow iąz ani są ś wiadczyć pomoc prawną wed ług najwyższyc h st andardów, nie odbiegając od profesjonalnego poziomu pomocy prawnej OTK ZU A/2023 SK 53/22 poz. 49 16 świadczonej z wyboru. Poza ściśle ok reślonymi w prawie przy padkami, rad ca prawny nie może uchylić się od wykonania zleconych mu obowiąz ków jako pe łnomocnik lub obrońca z u rzędu – w prze ciwi eństwie do radcy prawnego działającego jako pełnomocnik lub obrońca z wyboru. Radca prawny świadczący p omoc prawną z wyboru mo że odmówić p row adzenia sprawy, jak też prowadzić ją według stawek określonyc h w rozporz ądzeniu z 2015 r. lub wy- n ikających z in dywi dualnej umowy z klientem, a także reprezentować lub bronić klienta za darmo ( pro bono ); we wszystkich t ych sytuacjach jest to jednak – co nal eży podkreślić – au- tonomiczna decyzja radcy prawnego. Natomia st radca pr awny ustanowiony pełnomoc nikiem lub obr ońcą z urzędu (a więc działający na podstawie sui generis polecenia państwa) zmuszo- ny jest do pracy za wyna grodzenie na ogół niższ e od tego, k tór e otrzymałby jako pełnomoc- nik lub obrońca z wyboru według sta wek określo nych w rozporządzeniu z 2 015 r. (por. w yro- k i o sygn. SK 66/19 oraz o sygn. SK 78/21). W przypadku radców prawnych działających jako pełnomocnicy l ub obrońcy z urzędu łąc zy się to z pew nym uszczerbkiem w ich substancji majątkowej dodatkowo przez to, że w przeciwieństwie do pełnomoc ników lub obro ńców z wyboru nie mogą oni otrzymać wyna- grodzenia „z góry” ani w całości, ani w części zaliczkowej, co ozna cza, że do zakończenia postępowania w danej instancji de facto świadczą pomoc którą sami finansują. Za sady r ozli- czania należności z tyt ułu wynagrodze ń ra dców prawnych działających z urzędu i działają- cych z wyboru w zależności od tego, czy płatnikiem jest s trona lub uczestnik pos tępowania, c zy też Skarb Państwa są zatem ipso facto zróżnicowane. Jednak od mie nność sposobu rozli- czania należno ści tytułem wy nagr odzenia nie może uzasadniać odmienności w ustanowieniu wysokości wynagrodzeń za pomoc prawną świadczoną z urzędu lub z wyboru. Analiza sta tu- s u radców prawnych i ich roli w postępowaniu, w którym występu ją jako p odmioty powołane i zobowiąz ane do zastęps twa prawnego, prowadzi do uznania, że różnicowanie ich wynagro- dzenia (tj. obniżenie pełnomocnikom z urzędu wynagrodzenia, które ot rzymaliby, g dyb y wy- stępowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru) nie ma ko nst ytucyj nego uzasadnienia. Od- stępst wo od zasady r ówno ści, w tym również równej ochrony praw majątkowych, jest więc nie - dopuszczalne (por. wyroki o sygn. SK 6 6/19 oraz o sygn. SK 78 /2, a także o s ygn. SK 85/22). Reasumując należy stwierdzić, że ani z anali zy art. 22 3 ust. 2 ustawy o radcach praw- nych, ani z po zostałych przepisów tej ustawy, nie można na gruncie językowym ani celowo- ściowym wyprowadzić podstawy d la Ministra Sprawiedliw ości do zróż nic owania wynagro- dzenia radców prawnych w reżimie rozporządzenia z 2016 r. (świadczących pomoc prawn ą z urzędu) w poró wnaniu z rozporządzeniem z 2015 r. (świadczących pomoc prawną z wybo- ru). Z tych wszystkich powodów Tryb unał stwierdził, że § 4 ust. 1 rozp orz ądzenia z 2016 r. w zakresie, w jakim przew iduje wysokość opł aty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej pon oszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urz ędu w wyso- kości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców pr awnych określonych w roz- porządzeniu z 2015 r. , wydanym n a podsta wie art. 22 5 ust. 2 i 3 ustawy o rad cach prawnych , dot ycząc ym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zd anie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji . Nieza l eżn ie od po wyższego rozstrzygnięcia, Trybunał Konstytu cyjny stwierdza, że nor ma o podobnej treści utrwaliła się w orzecznictwie sądowym po wyroku o sygn. SK 66/19, Sąd Najwyższy odpowiednio or zekał w podobnych sprawach (po r. postanowienia Sądu Naj- wyższego z: 26 czerw ca 2020 r., sygn. akt II UK 383/19, Lex nr 3060735; 21 stycznia 20 21 r. , sygn. akt I UK 244/19, LEX nr 3111689; 25 maja 2020 r., sygn. akt III CSK 303/19, Lex nr 3032493; 30 czerwca 2020 r., sygn. akt V CZ 87/19 , Lex nr 3049067; 30 c zerwca 2020 r., sygn. a kt III CZ 1/20, Lex nr 30 33197; 23 lipca 20 20 r., sygn. akt II CSK 101/ 20, Lex nr 3060759; 23 lipca 2020 r., sygn. akt III CSK 40/20, Lex nr 3066651; 15 września 2020 r., OTK ZU A/2023 SK 53/22 poz. 49 17 sygn. akt V CSK 71/20, Lex nr 3062754; 1 5 grudnia 2020 r., syg n. akt I CS K 43 8/20, Le x nr 3150255; 7 stycznia 2021 r., sygn. akt I CSK 598/20, Lex nr 3 10383 5). Można również wskazać na odpowiednie orzecznictwo sądów apelacyjnych (por. np.: wy roki Sądu Apelacyjnego w Krakowie z: 26 lutego 2021 r. , sygn. akt I ACa 39/2 1 (nie- publ. ) ; 1 2 styczn ia 2021 r., sygn. akt. I ACa 1290/19, Lex n r 3207418; Wrocławiu z 2 wrz e- śnia 2021 r., sygn. akt II AKa 207/21, Lex nr 3304569 oraz postanowienia Sądu Apelacyjne- go we: Wrocławiu z: 2 2 kwietnia 2022 r., sygn. akt II AKa 341/21 (niepubl .); 12 sier p nia 2021 r. , sygn. akt II AKz 505/21 (niepubl.); Szcze cinie z: 25 lutego 2022 r. s ygn. akt I ACa 750/21 (niepubl.); Krakowie z: 11 lutego 2021 r., sygn. akt II AKz 824/20 (niepubl.); 6 lipca 2 021 r., sygn. akt I ACz 366/21 (niepubl.); 8 lipca 2 021 r., syg n . a kt II AK z 423/21(niepubl.). 5. S kutki wyroku. Skut kiem niniejszego wyroku jest utrata mocy obowiązującej normy poddanej kontro- li. Stosownie do art. 190 ust. 4 Konstytucji zainteresowanym p odmiotom (w tym skarżącej) prz ysługuje wznowienie pr awomocnie z a koń czonych postępowań w zakresie roz strzygnięcia w prz edmiocie kosztów proces u, gdzie podstawę prawną stanowiła badana w niniejszej spra- wie norma. Niniejszy wyrok powoduje, że w sprawach toczą cych się na skutek wznowienia postę- powań, przy zasąd zaniu koszt ó w p omocy pr awnej udzielonej przez ra dcę prawnego z urz ędu, zastosowanie będą mieć stawki minimalne określone w § 2 rozporządzenia z 2015 r. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny orzek ł jak w sentencji.