SK 60/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 1 września 2021 r. Pozycja 44 WYROK z dnia 2 2 li p c a 2021 r. Sygn. akt SK 60 /1 9 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojc iech Sych – przewodniczący Leon Kieres – sprawozdawca Jakub Stelina J arosław Wy rem bak Andrzej Zielonacki, po rozpoz naniu w trybie art. 92 u st. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), na posiedze niu niejawnym w dniu 22 lipca 2021 r., skarg i k onstytucyjnej M . K . o zbadanie zgod- ności: 1) art. 5 35 § 3 w związku z art. 98 § 1 oraz z art. 100 § 6 ustawy z dnia 6 czerw- ca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 201 6 r. poz. 1 749 , ze zm.) w zakre sie, w jakim wyłącza obowią zek spo rz ądze nia przez Sąd Najwyżs zy uzasadnien ia postanowienia o oddale niu oczywiście bezzasadnej kasacji przy jednoczesnym braku obowiązku przedstawienia tego uzasadnie- nia w formie ustnej, z art. 45 ust. 1, art. 2, art. 7 ora z art. 31 ust. 3 w związku z art. 31 u st. 1 Konstytucji , 2) ar t. 552 § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89 , poz. 555) , w brzmieniu pierwotnym , w zakresie, w jakim umożliwia ograniczenie obowiązku Skarbu Pańs twa do naprawienia szkody wynikłej z n iewątpliwie niesłuszne go tymcza sowego aresztowan ia do jego bezpośrednich następstw, z art. 41 ust. 5 oraz art. 77 ust. 1 w związku z art. 2, art. 7, art. 31 ust. 1 i 3, a także w związku z art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji , o r z e k a: Art. 535 § 3 zdanie p ierws ze ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępo- wania karnego ( Dz. U. z 2021 r. poz. 534 , ze zm.) w zakresie, w jakim wyłącza obowiązek sporządzenia przez Sąd Najwyższy uzasadnienia postanowienia o oddaleniu oczywiście bezzasadnej kasacji, wydane go na rozprawie, gdy strona nie j est pozbawiona wo lności, jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypos politej Polskiej. * Sentencja została ogłoszona dnia 5 sierpnia 2021 r. w Dz. U. poz. 1423 . OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 2 Ponadto p o s t a n a w i a : umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie. Orzeczenie zapadło większością głosów . U Z A S A D N I E N I E I 1. Zgodnie z ar t. 535 § 3 ustawy z dnia 6 czer wca 1997 r. – Kodeks postępowania kar- neg o (Dz. U. z 201 6 r. poz. 1 749 , ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 534 , ze zm. ; dalej: k.p.k.) , w brzmieniu aktualnym, obowiązującym od 16 lutego 2007 r. , „ Odd alenie kasacji jako o cz ywiści e bezzasadn ej nie wymaga pisemnego uzasadnienia; je żeli postanowienie zo- stało wydane na posiedze niu oraz wtedy, gdy zostało wydane na rozprawie a strona pozba- wiona wolności nie miała przedstawiciela proce sowego i nie została s prowadzona na rozpra- wę , uzasad n ienie spor ządza się na j ej wniosek. Pr zepisy art. 4 2 2 i 423 stosuje się odpowied- nio ” . Art. 552 § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karneg o (Dz. U. Nr 89 , poz. 555 ; dalej: k. p. k. w brzmieniu pierwotnym ), w brzmieniu pierwotny m, obowi ą zu- jący m od 1 września 19 98 r. do 30 czerwca 2015 r . , wskazywał, że „Odszkodowanie i za- dośćuczyn i enie przysługuje również w wypadku niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania lub zatrzymania”. 2 . W skardze konstytucyjnej z 22 maja 2017 r. ( data n a dania) M . K . (dalej: skar żący) wniósł o zbadanie zgodności : – art. 535 § 3 w związku z a r t. 98 § 1 oraz z art. 100 § 6 k. p. k. w zakresie, w jakim wyłączony został obowiązek sporządzenia przez Sąd Najwyższy uzasadnienia postanowien ia o oddal en iu ocz y wiście bez z asadnej kasacji przy jednoczesnym braku obowiązku przedsta- wienia tego uzasadnienia w formie ustnej, z art. 45 ust. 1, art. 2, art. 7 oraz art. 31 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 1 Konstytucji , – art. 552 § 1 i 4 k. p. k. w brzmieniu pierw ot nym w z akresie, w jakim umożliwia ogra- n iczenie obowiązku Ska rbu Państwa do naprawienia szkody wynikłej z niewątpliwie nie- słusznego tymczasowego aresztowania do jego bezpośrednich następstw, z art. 41 ust. 5 ora z art. 77 ust. 1 w związku z art. 2, art. 7, a rt. 31 ust. 1 i 3 , a także w związku z art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji. Skarżący 20 marca 2018 r. złożył p ismo uzupełniające braki formalne skargi konstytu- cyjnej. Postanowieniem z 16 lipca 2019 r., sygn. Ts 114/17 (OTK ZU B/2019, poz. 199) , Trybunał odmówił n adania biegu skar d ze w części dotyczące j art. 552 § 1 k. p. k. w brzmieniu pierwotnym i nadał jej bieg w pozostałym zakresie. Ponadto skarżący skierował do Trybunału Konstytucyjnego liczne pisma dodatkowe, w tym kopie korespondencji z innymi organami pańs tw a. 2. 1 . Skargę k o n stytucyjną sfor mułow ano n a tle następującego stanu faktycznego: 13 grudnia 2000 r. skarżący został zatrzymany w związku z postawionymi mu zarzu- tami popełnienia przestępstw karno skarbowych. 15 grudnia 2000 r. właściwy miejscowo sąd rej on owy wy d ał postano w ienie o jego ty mczaso wym aresztowaniu. 29 grudnia 2000 r. zostało on o uchylone przez sąd okręgowy, a skarżący został zwolniony z aresztu. 25 lutego 20 0 1 r. skarżącemu postawiono dodatkowo zarzu ty karne. W wyniku postępowania skarżący zo st ał OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 3 p ra w omocnie un i e winniony od części z arzutów , a w pozostałym zakresie prowadzone prze- ciwko niemu pos tępowanie zostało umorzone ze względu na przedawnienie karalności zarzu- canych mu czynów (por. wyrok sądu okrę gowego z 30 kwietnia 2009 r. i wyrok sądu r ej ono- w eg o z 28 styc z n ia 2011 r.). 7 listo pada 2011 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o zasądzenie od Skar bu Państwa odszkodowania w wysokości ponad 16 mln zł za oczywiście niezasadne tymczasowe aresz- towanie. Żądana przez niego kwota uw zględniała m.in. u trac on y do ch ó d z prowad z e nia dzia- łalności gos podarczej, zobowiąza nia wobec banków w związku z kredytami zaci ągniętymi na działalnoś ć gospodarczą, zobowiązania publicznoprawne wobec urzędu skarbowego i Zakła- du Ubezpiec zeń Społecznych oraz utrat ę własności nieru ch omo ści , w k tórej p rowadzona była działa lność gospodarcza. 2 4 maja 2013 r. właściwy sąd okręgowy oddal ił w całości powyższe żądanie skarżą- cego. Wyrok ten został uchylony w całości przez sąd apelacyjny 28 listopa da 2013 r. W wy- niku ponownego rozpoznania s pr awy , s ą d o kręgowy wyrokiem z 4 lutego 2 016 r. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego odszkodow anie z tytułu niesłusznego tymczasowego aresztowania w wysokości niespełna 90 tys. zł . Odszkodowanie to zosta ło następnie podwyż- szone w wyniku apelacji sk arżące g o przez są d apelacyjny do kwoty ponad 15 3 tys. zł. Skarżący zaskarżył wyrok sądu drugiej insta ncji kasacją. Po przeprowadzeniu rozpra- wy S ąd Najwyższy postanowieniem z 23 lutego 2017 r. , sygn. akt [ … ] , oddalił kasację jako oczywiś cie bezza sa dną. W s kazał, że o rzeczenie to nie podlega zask arżeniu, a jego uzasadnie- nie – stosownie do art. 535 § 3 k.p.k. – nie zostanie sporządzone nawet w razie złożenia wniosku. Sąd Najwyższy przedstawił ustnie główne motywy r ozstrzygnięcia, kt óre został y ut rwal on e w fo r mie nagrania wykonanego przez skarżącego za zgodą tego sądu. 2.2. W uzasadnieniu skargi konsty tucyjnej zawarto m.in. następujące argumenty : 2.2.1. W kontekście art. 535 § 3 k.p. k. skarżący podniósł, że Sąd Najwy ższy nie ma obowi ązku pisem ne go uza sa dnieni a wydanego na rozprawie postanowienia o o ddaleniu kasa- cji w raz ie jej oczywistej bezzasadności a ni też obowiązku ustnego podania najważniejszych motywów tego rozstrzygnięcia cz y utrwalenia tych motywów w protok ole lub nagraniu . W sprawie s ka rżącego S ąd Naj w yższy wyraźnie w skazał, ż e pisemne uzasa dnienie nie zosta- nie sporządzone, a w ustnych motywach (zdaniem skarżącego) nie odniósł się do wszystkich zarzutów kasacji i nie wyjaśn ił, dlaczego została ona uznana z a oczywiście bezza sadną. Ska rż ąc y s twie rd ził, ż e narusza to j ego prawo do sądu (art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji), a ściśle j – pra wo do sprawiedliwie ukształtowanej i jawnej procedury w spra- wach karnych. „Nie mo że być bowiem uznana za sprawiedl iwą i jawną proce d ura, w ram a c h której S ąd Naj w yższy nie m a obowiązku rzetelnego przeds tawienia motywów swego roz- str zygnięcia”. W rezultacie „ przepisy procesowe ni e gwarantują skarżącemu prawa do infor- macji o przyczynie uzn ania jego kasacji za oczywiście b ezzasadną”. Może t o znacząco u t rud- niać d ostęp d o dalszych środków ochrony prawnej (np. skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Komit etu Praw Człowieka lub Trybunału Konstytucyjn ego albo egzekwo- wania odpowiedzialno ści odszkodowawczej i dyscyplinarnej od niestarann e go pełno mo cn i- ka). Z da niem s k arżącego, możliwość zwolnienia się przez sąd z obowiązku ustnego i pi- semnego uzasadnienia orzec zenia nie jest uzasadniona jakimikolwiek okolicznościami i ma charakter dyskrecjo nalny. Skarżący ust alił, że ratio legis zaskarżone g o przepi su b y ło przy- sp ieszen i e i odformalizowanie procedury rozpoznaw ania kasacji, jednak realizacja tego celu nastąpiła – j ego zdaniem – z naruszeniem gwarancji procesowych należnych stronom postę- powania. W opinii skarżąceg o , p rawo do informacji jako e le m ent praw a do sądu, w yn ikając y z art. 45 ust . 1 Konstytucji i rekonstr uowany z uwzględnieni em art. 2 i art. 7 Konstytucji, OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 4 wy maga wskazania, że rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie i w granicach praw a, a zatem że zacho dziły przesłanki uznania danej k asacji z a oc z ywiście b ezzasa d ną. W prze- ciwnym wy padku ocena kasacji d okonana przez Sąd Najwyższy pozostaje poza jakąkolwiek kontrolą i nie poddaje się żadnej weryfikacji. 2.2.2. Na tle art. 552 § 1 i 4 k. p.k. w brzmieniu pierwotnym skarżący stwie rdził, ż e za- kres k o mp e nsacji za szkod ę w yrządzoną bezprawnym pozbawieniem woln oś ci jest ograni- czony do bezpośrednich następstw tymcza sowego aresztowania. Zdaniem skarżącego, taka powszechnie przyjęta wykładnia art . 552 § 1 i 4 k.p.k. w brzmieniu pierwotnym narusz a prawo ska rż ą c ego do r ównej o chrony własności i innych praw majątkowy ch, a także pra wo do napr awienia szkody wyrządzonej bez prawnym pozba- wieniem wolności (por. art. 77 ust. 1 i art. 4 1 ust. 5 Konstytucji). W opinii skarżącego, art. 552 § 1 i 4 k.p.k. w b r zmieniu pi er w otnym „ ni e speł n iają wym ogów testu proporcjonalności. Ni e są ani koniecznym, ani celowym ograniczeniem p raw wyn ikających z art. 77 ust. 1 i art. 41 ust. 5 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji . ( … ) Skarżący nie dostrzega żadnych wartości ani zasa d konstytuc yj n ych, kt ór e na g r uncie art. 31 ust. 3 Konsty- tucji uzasadn iałyby ogr aniczenie prawa do odszkodowania przewid ziane go w art. 41 ust. 5 Konstytucji, czy to w drodze ograniczenia przesłanki szkody, czy też w drodze specyficznego ukształtowania w us t awie zwykł ej przesła nk i z wią z ku p rzyczy nowego. Dlatego też, nawet prz yjmując, ż e Konstytucja nakazuje ustawodawcy zwykł emu p rzyjęcie w ramach przepisów ustawowych jednej z możliwych wersji związku przyczyn owego, to jednak nie oznacza to, i ż uzasadnia ona o graniczeni e z akresu ko mpensa c ji do bezp ośrednich skutków zdarzenia sz ko- dzącego. Koncepcja taka nie jest konstrukcją, kt óra s tanowi zasadę prawa odszkodowawcze- go (a wręcz przeciwnie jest jej zaprzeczeniem w świetle zasady pełnego odszkodowania), ani też ni e została o pr a cowana w orzecz n ictwie i d oktrynie”. Następnie skarżący wskazał, ż e „ stosowanie nieostrego pojęcia narusza zasa dę pewno- ści prawa wymaganą stosownie do zasady demokratycznego państwa prawnego. Powoduje to także naruszenie zasady równości wobec bezpodstaw ne g o zróżn ic owani [ a ] praw osób po- szkodowanych”, na co zwrac ał uwagę w o rzecznictwie Sąd Najwyższy. Naprawienie szk ody wynikającej z bezpośrednich następstw oczywiście niesłusznego tymczasowego ar esztowania może być dochodzone w trybie art. 552 k . p.k., a na pr a wienia na stępst w pośrednich można się domagać tylko na p odstawie prz episów prawa cywilnego (a więc w trybie mni ej korzystnym dla po szkodowanego). 2.2.3. Ponadto uzasadnienie skargi konstytucy jnej zawiera m.in. omówienie wydanych w sprawie sk a rżącego or ze c zeń i i ch inter p retację w ko ntekście standardów konstytu cyjnych, ana lizę treści art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 1 Konstytucji, powołanie orzecznictwa Trybunału do- tyczącego uzasadnienia kasacji u znanej za oczywiście bezzasadną , polemikę z opinia m i legi- slac yj n y mi dot yc zącymi art. 535 § 3 k.p.k. w zaskarżonym zakres ie oraz prz ykłady orzeczeń zawierających wykładnię art. 552 k.p.k . w brzmieniu pierwotny m . 2.3. W piśmie z 20 marca 20 18 r. skarżący prze dstawił dodatkową argumentację. 2.3.1. W odniesi e niu do art . 5 3 5 § 3 k. p.k., n a tle zar zutów dotyczących art. 2 Konsty- tucji , skarżący przyznał, że w świet le do tychczasowego orzecznictwa Trybunału , przepis ten nie może stanowić samodzielnego wzorca kontroli w sprawie zainicjowanej skargą konstytu- cyjną . Z w rócił równ ocz e śnie u wa gę na z wi ązki teg o przepisu z art. 30 (zasada g odności), art. 45 ust. 1 (prawo do są du, a zawłaszcza z asada sprawiedliwo ści proceduralnej) i art. 61 us t. 1 Konstytucji (prawo do informa cji o działalności władzy publicznej). Skarżący w yjaśnił, ż e w jego s pr awie d o szło do na ruszenia zasady zaufania obywa tela do państwa i prawa, po- nieważ zos tał on pozbawiony „dostępu do wiedzy o przesłankach działania Sądu Najwyższe- go oraz konsekwencji, jak ie te działania powodują dla jego sytuacji prawn e j ” . OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 5 W zwi ązk u z art . 7 Kons t ytucji, sk arżący stwierdził, że wprawdzi e „ nie ma praw a podmiotow e go zawierające go roszczenie d o Sądu Najwyższego o działanie na podstawie i w gra nicach prawa”, ale ma on jednak roszczenie do władzy publicznej (a w szczególnoś c i ustawoda wcy ) „o to , by pra w o, na podstawie którego działa Sąd Najwy ższy[,] było jedno- znaczn e i p recyzyjne i nie sprowadzał o immanentnego ryzyka arbitralizmu”. Według niego, art. 7 Konstytucji może w tym as pekcie sta nowić podstawę skargi konstytucyjnej. S karżący st wie r dził r ów nież, ż e z przepisu tego „wynika naruszone praw o Skarżącego do tego, by Sąd Na jwyższy uzasadnił postan owienie o oddaleniu oczy wiści e bezzasadnej kasacji”. Ponadto podniósł, że zakres wł adzy dyskrecjonalnej SN ( będący rezultatem m.in. art. 535 § 3 k .p.k. ) j est na d mierny i pozbawia prawo, na podstawie kt órego działa ten sąd, „cech pra wa konstytu- cyjnie legity mowanego”. W dalszej części pisma procesowego skarżący wskazał, że z art. 31 ust. 1 Konstytucji wynika jego prawo „do działania na p odstawie z naj o moś ci ar gument ó w Sądu Najwyższego”, a z art. 31 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 1 Kons tytucji – prawo do tego, by „ograniczenia jego wolności i praw w postępowaniu sądowym, niezależnie od konst ytucyjnych przesłanek, od- powiadały wymaganiom pr o porcjonaln ośc i ”. Jeg o zdanie m , b rak obowiązku uzasadnienia postanowie nia o od daleniu kasacji nie jes t najmniej uciążliwym śr od kiem ograniczenia jego praw . „Poświęcenie informacyjnej przejrzystości orzekania, tak ważne dla realizacji prawa do sądu, nie zna j duj e uzasa dni e nia w ża dn ej n a wet równi e cennej wartości konstytucyjne j”. Po- nadto „ ustawodawca z jedn ej strony posługuje się zwrotami niedookreślonym i, z drugiej zaś redukuje wymagania proceduralne stawiane S ądowi Najwyższemu, co wywołuje stan niewe- ryfikow a lności orz ecz e ń z po wo du bra k u uzasadnienia”. 2.3.2 . W odniesieniu do art. 552 § 1 i 4 k.p .k. w brzmieniu pierwotnym s karżąc y wyja- śnił, że naruszenie jego praw wynikając ych z art. 77 ust. 1 w zw iązku z art. 2 , art. 7 oraz art. 31 ust. 1 i 3 Konstytucji „p o lega na po zba w ieniu go zagwa r anto wanego konstytucyjnie pełnego wynagr odzenia szkody, jaka została mu wyrz ądzona p rzez niezgo dne z prawem dzia- łanie organu władzy publicznej”. W jego opinii, zaskarżone p rzepis y nie spełniają wymogów testu p roporcjonalności – n ie są bo wie m ani k on ieczny m , an i celowym ograniczeniem praw wynikaj ących z art. 77 ust. 1 Konstytucji. Naruszen ie praw ska rżącego wynikających z art. 77 ust. 1 w zw iązku z art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji pole gało – według niego – na „ pozbawieniu go zagwara n towanej ko nst y tucyjn ie rzecz y wistej i pełnej ochrony prawa własności ruchomości i nieruchomoś ci, które utracił ws kutek zdarz enia szkodzącego w postaci niewątpliwie niesłusznego tymczasowego areszto- wania ” . Z a skarżone regulacje nie spełniają wymogów testu p r oporcjon al noś c i z ar t. 64 us t . 3 Konstytucji, który należy rozważać w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. „ Limi towanie śro dków ochron y własności nie są [powinno być: nie jest] w analizowanym zakresie ani k o- niecznym, ani celowym ograniczeniem praw konsty t ucyjnych . Bra k jest bo wiem j a kichkol- wiek przesłanek ku temu, aby w pr zypadku, gdy prawo własności zostaje pog wałc one wsku- tek oczywiście niesłusznego tymczasowego aresztowania, poszkodowany miał znajdować się w gorszej sytuacji prawnej niźli podmioty dozna j ące uszc ze rbk u wskut ek inneg o rodzaju zda- rzeń szkodzących”. Odnosząc się do na ruszenia art. 41 ust. 5 Konstytucji , skarżący powtórzył a rgumenta- cję zawartą w skardze k onstytucyjnej. 3 . Marszałek Sejmu (dale j: Marszałek) w piśmi e z 7 lutego 2020 r. przeds t awił w i mi e ni u Sejmu s tanowi s ko, że art. 535 § 3 k.p.k. w zakresie, w jakim wyłącza obowiązek sporządzenia pisemn ego uzasadn ienia wydanego na rozprawie postanowienia o oddaleniu k a - sacji jako oczywiście bezza sadnej, jest zgodny z art. 4 5 ust. 1 Konstytucji , a w poz os tał y m za - kr e s ie wni ó sł o umorzenie postępowania ze względu n a niedopuszczalność wydania wyroku. OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 6 3.1. W r amach anal izy formalnoprawnej skargi, Marszałek stwierdził, że w odniesieniu do zarzutów nieko nstytucyjności art. 552 § 4 k. p. k. w brzmieniu p ierwotnym ska rg a zos ta ła zło ż ona z przekroc zeniem o ponad 1 0 miesięcy terminu wskazanego w art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 l istopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyj- nym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: ustawa o o r ganizacji TK) . Termi n ten na l eżało bowiem liczyć od dnia doręczenia s karżącemu prawomocnego wyroku sądu apela cyjne go z 15 cz erwca 2016 r., tj. od 11 lipca 2016 r. Zdaniem Marszał k a, z arzuty dotycząc e braku o bowiązku uzasadnienia wydanego na rozprawie pos t anowienia o o dd aleni u kasacj i jako oczywiście bezzasadnej mogą być fo rm u- łowane wyłącznie na tle art. 5 3 5 § 3 k.p.k . A rt. 98 § 1 i art. 100 § 6 k.p.k. nie regulują oma- wianego zagadnienia i nie zostały wskazane przez Sąd Najwyższy jako podstawy jego działa- n i a . Wzorce m k on troli a rt. 5 3 5 § 3 k.p.k. , w zakresie wskazanym w skar dze , nie może być art. 2 Konstytucji (ani samod zielnie, ani pomocniczo wobec art. 45 ust. 1 Konstytucji ), po- nieważ skarżący nie wywiódł z n iego treści wykraczających poza gwarancje prawa do sądu . N ie je st ta kż e dopu s zczalne zbadanie zgodności kwestionowane j regulacji z art. 30 i art. 61 ust. 1 Konst ytucji, któ re nie były powoła ne w skardze konstytucyjnej (a uwzględniono je tyl- ko w piśmie uzup ełniającym j ej braki , po upływie ustawowego ter m inu wniesi eni a skarg i ) . W po s tępowaniu zainicjowanym skargą konstytuc yjną wzorc e m kontroli nie może być rów- nież art. 7 Konst ytucji. Zarzut nieproporcjonalnego ograniczenia wolności człowieka (art. 31 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 1 Konstytucji) nie zost a ł przez sk arż ąc ego p ra widłow o uzasad- niony. 3.2. Ocen iając zarzut ni ezgodności art. 5 3 5 § 3 k.p.k. , w zakresie ws kazanym w skar- dze , z art. 45 ust. 1 Konstytucji, Marszałek podkreślił, że odnosi się on tylko d o początkowej części zaskarżonego przepisu , kt ó ra została po pra wnie z interp r etowana przez skarżącego. Skarżący błędn ie jednak przyjął, ż e SN nie ma obowiązku prze dstawieni a ustnego uzasadnie- nia postanowienia o od daleniu kasacji jako oczywiście bez zasadnej – w literaturze i orzecz- nictwie SN powszechnie przyjmuje się , ż e wy mó g ten w ynika z art. 418 § 3 w związku z art. 51 8 i art. 458 k.p.k. C o do zasady, najważniejsz e powody rozstrzygnięcia są utrwalane za pomocą urządzenia rejestru jącego dźwięk albo dźwięk i obr az (chyba że jest to niemożliwe ze względó w techniczn ych ), a za pi s ten s taje się załącznikiem do protokołu (p or. art. 147 § 3a k.p.k.). Marszałek u zn ał, powołując się także na lite raturę, że powyższy mechanizm jest zgo - dny z art. 45 ust. 1 Konstytu cji . Odpowiada on standard owi określon emu w wyrok u z 16 sty - cz nia 20 06 r ., sygn. SK 30/05 ( OTK ZU nr 1/A/2006, poz. 2 ) i potwierdzon emu w później- szym orzecznic twie Trybunału , z godnie z którym wadliwe konstytucyjnie jest całkowite wy- łączenie powinności infor mac yjnych sądów. Na tle analizowanego przepisu nie dochodzi d o t aki ej s yt uacji, ponieważ sąd jest zobowiązany powiadomić strony o t erminie rozprawy kasa- cyjnej i przedstawić im ustnie najważnie jsze powody oddalenia kasacji jako oczywiście bez- zasadnej. Zdani em Marszałka, zaskarżony przepis uwzględnia charak t er postępo wan ia kasa- cy jnego , a także brak dalszej kontroli postanowie nia o oddaleniu kas acji . 4. Prokurat or Generalny (dal ej: Prokurator) w piśmie z 17 września 20 20 r. wniósł o umorzenie postępowania w odn iesieniu do zarzutów niezgodności art. 535 § 3 k .p.k. , w z a- kr esi e ws ka zanym w skardze , z art. 45 ust. 1 w związku z a rt. 2 oraz z art. 31 ust. 3 w związ- ku z art. 31 ust. 1 Konstytucji ze względu na zbędność wydania orzeczenia, a w pozostałym zakresie – ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia . OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 7 4.1. Do kon ując an al izy fo r ma lnoprawnej skargi, Prokurator stwierdz ił, że skarga w zakresie dotyczącym art. 552 § 4 k.p.k. w brzmieni u pierwotnym została złożona z wyraź- nym przekroczeniem terminu wskazanego w art. 77 ust. 1 ustaw y o organizacji TK. Pro k urator uzn ał, że ska rż ący u p a truje nie konstytucyjnoś ć art. 535 § 3 w związku z art. 98 § 1 i art. 100 § 6 k.p.k. w pozbawien iu go mo żliwości uzyskania pełnej informacji o przyczynie uznania jego kasacji za ocz ywiście bezzasadną. Zarzut ten powinien jednak być adreso wan y ty lko d o pier w szego z powołanych przepisów. Wątpliwośc i sk arżącego wobec art. 98 § 1 i art. 100 § 6 k.p.k. ni e został y więc odpowiednio uzasadnione. Następnie Prokurator odniósł się do wskazanyc h w skar dze wzorców kontroli i stwier- dził, że a rt. 7 oraz ar t. 3 1 u st . 3 Ko n stytucji (ujmowany samodzielnie) nie mog ą być podstawą zarzutów w postępowaniu wszczętym w tryb ie skargi konstytucyjnej. Powołanie art. 31 ust. 1 Konstytucji jako dopełniającego wz orca kontr oli wobec art. 45 ust. 1 Konstytucji jest zbędn e, gdyż te n drugi p rzepis stanowi lex specialis . 4.2. Pro kurator stwierdził, że zbędne jest również orzekanie w sprawie zgo dności art. 535 § 3 k.p.k. , w zakresie wskazanym w skardze , z art. 45 ust. 1 Konstytucj i. Sposób rea- lizacji przez Sąd Na j wyższy obo wią zku i nf or macyjn e go w postępowaniu kasacyjnym był już prz e dmiotem wypowiedzi TK m.in. w wyroku o sygn. SK 30/05 oraz w liczny ch postanowie- niach wydawanych na etapie wstępnej kontroli skarg konstytuc yjn ych . Wyni ka z nich, że nie- konstytucyjna je s t wyłączni e s ytuac ja p ozbawi a jąca stronę łącznie wszelkich instrument ó w zapewniających przejrzystość orzekania, co w sprawie skarżącego n ie miało miejsca. Dodatkowo Prokurator zwrócił uwagę, że oceny skarżącego stanowią wy raz jego ne- gatywnego stosunku do z apadłego o rze czeni a, a ewent u alna nierzetelność ustnego uzasadnie- nia n ie wynika z treści zaskarżonego przepisu, lecz jest kw estią stosowania prawa. 5 . Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 4 listopada 2019 r. nie zgłosił ud ziału w sprawie. 6. Pierwszy P rezes S ądu N a jwyżs ze go ( dale j : Pierwszy Prezes SN) w piśmie z 2 mar- ca 2021 r. , odpowiadając na pismo Trybunału Konstytucyjne go , przedstawił in formację doty- czącą stosowania i wykładni art. 535 § 3 k.p.k. 6.1. P o omówieniu ewolu cji sposobu rozpoznawania k a sacji od 1 997 r. , P i er wszy P r e- zes SN wskazał, że z art. 535 § 3 k.p.k . wynika kilka reguł odnoszących się do trybu orzeka- nia o oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej oraz uzasadniania takich rozstrzygnięć . Po pierwsze, kasację SN rozpoznaje albo n a rozprawie , w które j s trony m ogą wziąć udział (z wyjątkiem strony poz bawionej wolności, któr a nie jest co do zasady sprowadz ana) , albo na posied zeniu bez udziału stron (w tym wypadku strona nie jest informowa na o terminie posiedzenia ani też nie może wzią ć w nim udz iał u, naw e t jeżeli się stawi i wyrazi taką chęć – por. art. 535 § 3 w związku z art. 96 § 2 k.p.k.). Po drugie, od dalenie kas acji jako oczywiście bezzasadnej nie wymaga pisemnego uza- sadnienia (por. art . 535 § 3 k.p.k.), co jednak nie oznacza ust a wowego zak azu jego s po rzą- dze n ia. W orze cznictwie SN przyjmuje się kon sekwentnie, że sąd orzekający w sprawie w zależności od jej okolic zności może takie uzasadnienie sporządzić – w pełnej wersji albo w sposób sk rótowy (np. w odniesieniu do wybranych zarzu t ów). Po tr zec ie, st r on a nieo b ecna na posiedzeniu, a także strona pozb awiona wolności, któ- ra nie miała przedst awiciela proces owego i nie została sprowadzona na rozprawę, może zło- żyć wniosek o sporządzenie uzas adn ienia wydanego orzeczenia na zasadach przewi d zianych w art . 422 i a rt. 42 3 k.p.k. OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 8 Po czwarte, przewidziana w art. 535 § 3 k.p.k. możliwość niesporządzenia pisemnego uza sadnienia o rzeczenia o oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej n ie dotyczy syt ua- c ji, w której jeden z członków składu orzekaj ą ce go złoży ł z dan ie o dr ębne ( p or. a rt. 114 § 3 k.p.k.). Po piąte, jeże li oddalenie k asacji jako oczywiście bezzasadnej na roz prawie nastąp i w wyroku (możliwość taka istnieje w wypadku wielości kasacji w danej sp r awie, z których przynajmniej jedna jest zasa d na), po og łos zen iu w yr oku je d en z członków składu orzekające- go podaje ustnie najważ niejsze powody wyroku, chyba że na ogłosz eniu nikt się nie stawił (odpowiednie zastosowanie znajduje tu art. 418 § 3 w związku z art. 458 w związku z a r t. 518 k.p.k.). Pier w szy Prezes SN wskaz a ł, że us t awa karnop rocesowa „ nie przewiduje jedna k wprost analogicznej gwarancji normatywnej, gdy na roz prawie kasacja oddal ana jest jako oczywiście bezzasadna postanowieniem. Regulacje odnos zące s ię do ogłaszania i uzasadni a- nia postan o wień nie p rze widują bo wiem r o związań dotyczących podawania ustnych mo ty- wów tego orzeczenia”. W praktyce orzeczniczej Izby Ka rnej SN ustne uzasad nienia postano- wień o oddalaniu kasacji są jednak wygłaszane, co jes t apro bowane w doktrynie. 6.2. Oceniając z a rzuty skar gi konstyt uc yjnej, Pierwszy Prezes SN wyraził pogląd, że st anowisko skarżącego o niezgodności art. 535 § 3 k.p.k. z art. 45 ust. 1 Kons tytucji nie za- sługuje na aprobatę. Podkreślił w tym kontekście pono wnie, że brak obowiązku sporządzenia uzasad n ienia nie ozn acza us ta wowego zakazu jego sporządzenia . Ponadto wskaza ł, że pod- czas rozprawy kasacyjnej odpowiednio stosowany jest art. 418 § 3 w związku z art. 518 i art. 458 k.p.k. i wygłaszane są ustnie najważn iejsze powody po stanowienia, co obejmuje ta k że przyczy ny uznania k asacji za oczywiście bezzasadną oraz brak uzna n ia podniesionych w niej zarzutów , a praktyka ta jest ug runtowana . Wbrew zarz utom skarżącego, nie następuje więc całkowite wyłączenie informacyj nej po winności sąd u . Ponadto Pierwszy Preze s SN zwróci ł u wag ę ta kż e na c h arakter p ostępowania kasacyjnego i b rak konstytucyjnego prawa do rozpoznania kasacji w świetle orzecznictwa TK. 6.3 . W końcowej części stanowiska Pierwszy Prezes SN przedstawił – na wniose k Trybunału Konstytucyjnego – dane s t atystyczne do tyczące o rzecze ń kończąc ych pos tępowa- nia kasacyjne . Wyn ika z nich m.in., że w latach 2010 - 2020 większość kasac ji (od 64 do 76%) wno- s zonych do SN było oddalanych (zazwyczaj jako oczywiście bezzasadne) . Na przykład w 2020 r. w SN załatwiono 25 5 3 sprawy k asa cyjne, z któryc h : – 676 zakończyło się uchyleniem zaskar żonego orzeczenia, – 1776 zakończyło się oddaleniem ka sacji ( w tym 1732 odda leniem kasac ji jako oczywiście bezzasadnej ), – 101 spra w załatwion o w inny sp osób . II Zgodnie z art. 92 us t . 1 pkt 1 ust awy z d n i a 30 l i stopada 2016 r. o organizacji i trybie p ostępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2 019 r. poz. 2393) , Tr ybunał mo- że rozpoznać skargę konstytucyjną na posiedzeniu niejawnym , jeżeli pisemne stanowiska wszystkich ucze s tników pos tęp owa nia o r az poz o sta łe dowody zgromadzone w sprawie sta- no wią wystarczającą podstawę do wydania orzeczenia. Tryb unał uznał, że w nini ejszej sprawie obie te przesłanki zostały spełnione . OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 9 III Trybunał Konstyt ucyjny zważył, co następuje: 1. Do p uszczalny zak res orz e k ania m e rytorycznego. 1.1. Zakres zaskarżenia w skardze konstytucyj nej. Skarżący w petitum skargi kon stytucyjnej zakwestio nował zgodność: – art. 535 § 3 w związku z art. 98 § 1 oraz z art. 100 § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – K odeks post ępo wan ia k a r nego ( D z. U. z 201 6 r. poz. 1 749 , ze zm.; obecn ie: Dz. U. z 2021 r. poz. 534 , ze zm. ; dalej: k.p.k. ) w zakresie, w jakim wyłącza obowiązek sporząd zenia przez Sąd Najwyższy (dalej także: SN) uzasadnienia postanowienia o oddaleniu oczy w iście bezz asa dnej ka s a cji pr z y jednoczesnym braku obowiązku przedstaw ienia tego uzasad nienia w formie ustnej, z art. 45 ust. 1, art. 2, art. 7 oraz art . 31 ust. 3 w zwi ązku z art. 31 ust. 1 Kon- stytucji; – art. 55 2 § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kod e ks postępo wan ia karn e g o (Dz. U. Nr 89 , poz. 555 ; dalej: k. p. k. w brzm ieniu pierwotnym ), w brzmieniu pierwotnym, obowiązujący m od 1 wrześ nia 1998 r. do 30 czerwca 2015 r . , w zakre sie, w jakim umoż liwia ograniczeni e obowiązku Skarbu Państwa do naprawienia s z kody wynik łej z niew ą t pliwie nie- słusznego tymczasowego aresztowania d o jego bezpośredn ich następstw, z art. 41 ust. 5 oraz a rt. 77 ust. 1 w związku z art. 2, art. 7, art. 31 ust. 1 i 3, a także w związku z art. 6 4 ust. 1 - 3 Konsty tucji . Trybunał Konstytucy j ny ustalił , ż e z astr z e żenia s karżąceg o odnoszą się do aktualne go brzm ienia art. 535 § 3 k.p.k., ukształtowanego przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ust awy – Kodeks post ępowania karnego (Dz. U. Nr 20, po z. 116; dalej: nowelizacja z 2007 r.) i obowiąz u j ącego o d 16 lut ego 2007 r. 1.2. Formalna kont rola s kargi konstytucyjnej. Skarga konstytucyjna wzbud ziła ist otne wątpliwości Trybunału już na etapie wstęp nej kontroli . Tyl ko część z nich z ostała rozstrzygn ięta w postanowieniu z 16 l ipca 2019 r., sygn. T s 114/1 7 ( OTK ZU B/2019, poz. 199) . P oważne obie kcje c o do dopuszczalności i celowości orzekania został y takż e zawarte w stanowiskach , złożonych w niniejszej sprawie przez Mar- szałka Sejmu i P rokuratora Generalnego . Zgodnie z utrwalon y m orzeczni ctw em Tryb u n ału, o c ena wymogów formalnych skargi może nastę pować na ka żdym etapie postępowania aż do wydania orzec zenia kończącego po- stępowania (por. np. inter alia , wśród wyroków wydanych pod rządami o becnie obowiązują- cej ustawy o organizacji T K – np. pos tan owieni a z : 6 gr u dnia 2017 r., sygn. SK 20/17, OTK ZU A/2 017, poz. 81, cz. II, pkt 2 uzasadnienia i 20 lutego 20 19 r., sygn. SK 30/17, OTK ZU A/2019, poz. 8, cz. II, pkt 2.1 uzasadnienia). W ynik wstęp nej kontro li skargi konstytucyjnej nie prze s ądza bowie m d efinity w n ie o d o p uszczalności jej merytory cznego rozpozn ania (por. np. postanowienie pełnego składu TK z 15 lis topada 2018 r., sygn. SK 5/14, OTK ZU A/2018 , poz. 66, cz. II, pkt 2 uzasadnienia). Wob ec powyższego k onieczne było ustalenie, czy skarga spe łni a w szys t k ie wym o g i wynikając e z art. 79 u st. 1 Konstytuc ji oraz ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacj i i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dal ej: ustawa o organizacji TK) . 1.3 . Ocena d o puszczalno ści przedm i o tu kon t roli. Przedmiotem skargi konstytucyjnej może być tylko przepis, który stanowił podstawę ostate cznego orzeczenia o wolności ach , praw ach albo obowiązk ach skarżącego , naruszające- OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 10 go in c oncreto należne mu gwarancje konstytucyjne ( por. art. 79 u st. 1 K o nstytu c ji i art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o organ izacji TK). 1.3 .1. W uzasadnieniu skargi konstytucyjne j skarżący jako ostateczne orzeczenie w swojej sprawie wskazał – w kontekście obu podnos zonych w skardze problemów – to samo postan o wienie SN z 2 3 luteg o 2017 r . , sygn. akt [ … ] ( niepubl.) , oddalające k asację jako oczywiście bezzasadną. Skarżący – z godnie z art . 53 ust. 2 pkt 1 ustawy o organizacji TK – dołączył do skargi konstytucyjne j odpis tego orzeczenia (samej senten cji, g d yż pisemne uz a- sadnie n i e nie z ostało sporządzone – co s tanowi jeden z zarzutów skargi), a ponadto prywatne nagranie i zapis z rozprawy . Mając na uwadze treść i okoliczności wydania powyższego postano wienia, Trybunał uznał, że skarżący z byt sz e roko okreś lił przedmi ot i z akres k on troli. 1.3.2. T ry bunał stwierdził , że w skardze trafni e przyjęto, i ż postanowienie SN z 23 lu- tego 201 7 r., sygn. akt [ … ] , zostało oparte na art. 535 § 3 zdanie pierwsz e k.p.k. (przy czym trzeba dodać – w z akres i e wynikają cym ze st an u fakt ycznego s prawy , por. niżej) . Niewątpli- wie bowiem na tej podstawie prawne j Sąd Najwyższy sporządził skierowane d o skarżącego orzeczenie ograniczone do samej sentencji (bez uzasadnienia). Stanowisko Trybunał u Konstytucyjn ego w ni n iejszej sp raw ie jest zbliżo ne do z ap re- zent o wanego w wyr o ku z 16 stycznia 2006 r., sygn. SK 30/05 ( O TK ZU nr 1/A/2006, poz. 2 ) , w którym Tr ybunał dokonał merytorycznej kontroli historycznego przepisu pozwalającego na odstąpienie od sporządzenia pisemnego u z asadnienia po stanowie nia o oddalen iu kasa c j i jako oczyw i ście bezzasadnej. Wpisuje się także w posta nowienia wydane na etapie wstępnej kon- t roli skarg konstytucyjnych dotyczących art. 535 § 3 k.p.k. , w których impl icite uznano, że przepis te n był podstawą w y dania wobe c s karżącyc h rozs trzygni ęc ia ogr a niczonego do samej sentencji (por. postanowienia z: 2 gr udnia 2020 r., sygn. Ts 155/19 – niepub l.; wstępna kon- trola w toku; 1 6 lipca 2019 r., sygn. Ts 114/17, OTK ZU B/2 019, poz. 199 – w sprawie skar- żącego; 23 pa ź dziern ika 201 8 r., sy gn. Ts 176/17 , OTK ZU B/201 9, poz. 2 4; 25 października 2018 r., sygn. Ts 197/1 7, OTK ZU B/2019, poz. 27; 27 stycznia 2015 r. i 1 października 2015 r. , sygn. Ts 69/14, OTK ZU nr 5/B/2015, poz. 449 i 450; 10 października 2014 r. i 9 cze r wca 2015 r ,, sygn. Ts 24/14 , OTK Z U nr 3/B / 2015, poz. 240 i 241; 27 lipca 2010 r. i 18 stycznia 201 1 r., sygn. Ts 115/09, OTK ZU nr 1/B/20 11, poz. 39 i 40; 18 stycznia 2010 r. i 15 września 2010 r., sygn. Ts 68/0 9, OTK ZU nr 5/B/2010, poz. 348 i 349 ; por. odmiennie – ż e postan owieni e SN o od daleni u kasacji jako oczywiście bezzasadnej n i e zawiera rozstrz y- gnięcia w sprawie uzasadnienia tego po stanowienia – postanowienia z 11 sierpnia 2010 r. i 12 kwietnia 2011 r . , sy gn. Ts 185/09, OTK ZU nr 2/B/2011, poz. 14 4 i 145). 1.3 .3 . Trybu nał z wróci ł je dnak u w agę, że w r amach niniejszego postę pow ania orzeka- nie o ar t. 535 § 3 zdanie pierwsze k.p.k. możli we jest w ograniczonym zakresi e. Po pierwsze, przepis ten był w sprawie ska rżącego stosowany tylko w części, w której dotyczył b rak u obowią z ku sp orządze ni a uzas a dn ienia postanowienia o oddaleniu oczywiście bezza sadnej kas acji wydanego na rozprawie w sytuac ji, gdy strona nie była pozbawiona wol- ności. Art. 535 § 3 zdanie pierwsze k .p.k. normuje jednak również odrębne zasad y uzasadnia- nia postanow ienia wydane go w inn y ch okolicznościach niż w sprawie skarżącego (tj. na po- si edze niu bez udziału stron albo na rozpr awie, gdy strona była pozbawiona wolności, nie mia- ła przedstawiciela proces owego i nie została s prowadzona na rozpraw ę ), co już nie może być obję te nini ej szym p o stępowaniem. Po drugie, przepis ten zawiera wyłącznie dy rekt ywy sporządzania pisemnych uzasad- ni eń wskazanyc h orzeczeń. Wbrew twierdzeniom skarżącego, nie normuje on w ogó le kwestii ustnych mo tywów , wobec czego ni e może być w t ym zakres ie ba dany pr ze z Tryb u nał. Żą da- nie skarżącego jest wadliwie adresowane, a sama ska rga w tej części nie zawiera należy tego uzasadnienia zarzutów, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 3 ustawy o o rganizacji TK. Nieza- l eżnie od powyższego, m ożna także mi eć wątpl i wości , czy s ka rżący w powyższym zakresie OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 11 ma wymagan y interes prawn y do wystąp ieni a ze skargą ( tzw. gravamen – por. art. 79 ust. 1 Konstytucji ; por. podobnie – postanowienia o sygn. Ts 68/09) . P o og łoszeniu postanowienia w sprawie jego kasac ji wyg łoszon o bowiem ustne mo tywy ( n awet więc gdyby uznać, że są one fakultatyw ne , nie doszło w tej sferz e do naruszenia praw skarż ącego ) . 1.3.4. Trybunał stwierdził, że p odstawą ostateczne go orzeczenia w sp raw ie skarżącego nie był art. 535 § 3 zdanie dr ugie k.p .k., nakazując y odpow ie dnie s t osowanie art. 422 i art. 423 k.p.k. Wymieni one przepisy o desłania dotyczą pisemnych uzasadnień wyroku (składania wniosków o takie uzasadnienie oraz zasad ich sporządzania) , a postanowienie SN z 2 3 lutego 20 17 r., sygn. akt [ … ] , nie zostało w te n s p osób uzasadnione. S karżący nie od- niósł si ę zresztą w swoich pis ma ch procesowych do tego fragmen tu zaskarżonego przepisu (skarga konstytucyjna także w tym zakresie nie zawiera więc wymaganego uzas a dnienia – por. art. 53 ust. 1 pkt 3 ustawy o organi za cji TK ) . 1.3.5. Ponadto w oczywisty sposób nie z astosowano również w spr awie skarżącego art. 98 § 1 i art. 100 § 6 k.p.k. , które wskaza no jako dookreślające prz edmiot kontroli (przep i- sy związkowe wobec a rt. 535 § 3 k.p.k.). O bie te r egulacje – pod obnie j ak art. 5 35 § 3 zdanie drugie k.p.k. – odnoszą się bo wiem do postanowień, które wymagają pisemn ego uzas a dnienia (regulują termin sporządzenia takich uzasadnień or az zasady ich doręczenia lub ogłoszenia) , a – jak pon ownie trzeba powtórz yć – w s prawie skarżą ce go tak i ego uzasadnienia nie sporzą- dzono. Wobec t ego Trybunał Konstytucyj ny uznał, że powołanie art. 9 8 § 1 i art. 100 § 6 k.p.k. mogło mieć na celu wyłącznie po dkreślenie, i ż przed miotem kontroli jest r e gulacja pr zewidująca w yjątek o d ogólny ch zas ad pise mn ego uz a sadnia nia postanowień w sprawach karnych. Właściwym miejscem d o z a sygnalizowania relacji międ zy tymi regulacjami a art. 535 § 3 k.p.k. było jednak uzasad nienie skargi konstytucyjnej (a nie jej pe t itum ) . 1.3 .6. P ostanow ienie o oddaleniu kasa cji w o cz ywisty sposób nie zapadło także na podstawie pr zepisów dotyc zących wysok ości odszkod owania, w tym wska zanego w skardze art. 552 § 4 k.p.k. w brzmieniu pierwotny m. Wydając postanowienie o oddaleniu kasac j i, Sąd Naj wyższy orzek ał tylko o oczywistej bezzasa dn ości t e go nadzwyczajnego środka zaskarże- nia . Ni e zastosował natomiast pr zepisów dotyczących wysokości czy sposobu oblicza nia od- szkodowania należnego skarżącemu ( por. podobnie – w odniesieniu do przepisó w o zezna- ni ach świadka koronneg o – cytowane w yżej po st anowie n ia o sygn. Ts 24/14 ). Zakwestionowanie przez skarżąc ego art. 552 § 4 k.p.k. w brzmieniu pierwo tnym do- piero na etapie postępowania kasacyjnego nastąpiło dodatkowo ze znaczącym (ponad dziesię- cio mie s i ę cznym) p rzekroczenie m trzymi esięcznego ter minu wn ie sienia skargi, wskazanego w art. 77 ust. 1 ustawy o organizacji TK. Term in ten należało liczyć od dnia do ręczenia skar- żącemu o rzeczenia sądu odwoławczego , gdyż wtedy n astąpiło „wyczerpanie drogi prawnej ” w rozumie niu art. 77 ust. 1 u stawy o organi zacji T K . Złoże n ie kas acji nie spowodowało prze- rwania ani z awieszenia biegu tak o kreślonego terminu wniesienia skargi (por. art. 44 ust. 3 ustawy o organizacji TK). J ego skutkiem procesowym był tylko obowiązek p o informowan ia przez ska rżącego w uzasad nieniu ewentu al nej sk a rgi konstytucyjnej, że ś rodek ten został wniesiony (por. art. 53 ust. 1 pkt 6 ustawy o organiza cji TK) oraz możliwość zawieszenia postępowania w sprawie przez Trybunał Konstytucyjny do czasu rozp o znania kas acji przez S ąd Najwy ższy (po r. art . 78 us ta w y o o r ganizacji TK oraz np. po stępowanie w spr awie za- kończonej wyrokiem z 16 grudnia 2020 r., sygn. S K 46/19, OTK ZU A/2020, poz. 71 ). Także z tego powodu rozp oznanie skargi w zakresi e dotyczącym art. 5 52 § 4 k.p .k. w brzmie niu pier wotnym nie jes t w ram ac h nini e jszego postępowania możl iwe. 1.4 . Ocena dopuszczalności wzorców kontroli. Wzorcami kontroli w sprawie zainicjowanej skargą konstytucyjną mogą być wyłąc z- nie przepisy Konstytucji wyrażające prawa lub wolnoś ci konstytuc yjne , kt óre zostały na ru- OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 12 szone w spraw i e skarżącego w wyniku za stosowania nieko nstytucyjnych przepisów ( por. art. 79 ust. 1 Konstytucj i oraz art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o organizacji TK). Skarżący w pkt 1 petitum skargi w niósł o z b adanie zgo dności m.in. art. 53 5 § 3 k.p.k. z art. 4 5 ust. 1 , art. 2, art. 7 oraz art . 31 ust. 3 w zw iązku z art. 31 ust. 1 Ko nstytucji . Trybunał Konstytucy jny stwierdził, że ta kże w tym wypadku skarga konstytucyjn a ma zbyt szeroki zakres. 1.4 .1. Zdaniem T r ybunału, j edynym dopus zczalnym wzorcem kontr oli za k we stiono- w anej regulacji jest art. 45 ust. 1 Konst ytucji . Zastrzeżenia skar żącego odnosiły się przy tym w yłącznie do o kreślonego elementu składowego wyrażonego w t ym przepisie prawa do sądu – prawa do info r macji o pr zyczynach wy dania or zeczenia , stan owiąceg o elemen t prawa do właści wie ukształtowanej proce dury sądowej (zwaneg o tak że prawem do sprawiedliwości p roceduralnej – por. niżej ). 1.4 .2. Jeżeli natomiast chodz i o art. 2 i art. 7 Ko nstytucji, to unormo w ania te – formu- łujące ogólne z asady ust rojow e – nie m og ły b y ć ( jak tego pierwotn ie oczekiwał skarżąc y ) samodzielnymi wzorcami kontroli w postępowaniu wszcz ętym w trybie skargi konstytucyj- nej , zwłaszcza wobec możli wości powiązania stawianych zarzutów z reg u lacjami ko nstytu- cyjnym i wyraża jącymi w sposó b bardz ie j szcz e gółowy adekwatne pr awa i wolności jedno stki (por. np. wśród naj no wszych – wyrok z 29 kwietnia 2 020 r., sygn. SK 24/19, OTK ZU A/2020, poz. 19, cz. III, p kt 1.6.2 uzasadnienia i przytoczone tam wc z eśniejsze orzecznictwo ; na tem at celowości i dopusz cz alnoś c i powołania art. 2 i art. 7 Konstytucji jako wzorców kon- troli w sp rawach dotyczących kasacji wsz czętych w różnym tr ybie – por. np. wyrok i z : 21 czerwca 20 16 r., sygn. S K 2/15, OTK ZU A/2016, poz. 4 5 , cz. III , pkt 7 uzas adn ienia ; 17 maja 2004 r., sy gn . SK 3 2 /03, OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 44 , cz. II I, pkt 7 uzasadnienia ). Z treści pisma uzupełniającego skargę konstytucyjną wynika, że skarżący miał świadomość o graniczeń związanych z charakterem tych wz o rców kontr oli i sta rał si ę wyk azać zasa dność ich po wo łania , jednak zrobił to nieskutecznie. Trybu nał Konstytucyjny stwierdzi ł , że w warunkach niniejszej s prawy niedopuszczal- ne i niecelowe było także potraktowanie art. 2 i art. 7 Konstytucji jako wzorców d opełniają- c ych (związko wych) wo bec art. 45 us t. 1 Ko ns tytucj i (na zasadzie falsa demonstratio non n ocet – por. – w odniesieniu do art. 2 Konstytucji – np. wyrok z 28 października 2010 r., sygn. SK 19/09, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 83 , cz. III, pkt 3.2 uzasa d nienia i p owołane tam orzeczni ctwo ) . Standar dy wywo dz one pr z ez skarżącego z art. 2 Konstytucji był y tożsame z gwarancjami wyni kający mi z art. 45 ust. 1 Kon stytucji . Uwzględnienie relacji między tymi przepisami w u jęciu skargi nie zmieni łoby z akresu ani pe r spektywy o ceny zaskarż onej reg u- lacji. Natom iast p r ób ę powi ą zania art. 2 Konstytucji z art. 30 i a rt. 61 ust. 1 Konstytucji w piśmie uzupełniający m braki s kargi konstytucyjnej n ależało ocenić jako spóźnioną , ponie- waż nie jest dopuszczalne pos zerzenie zakr e su wzorców kontroli po upływie ustawow ego te rminu w ni esieni a skargi (por. art. 77 ust. 1 ustawy o organizacji TK). Oryginalna i daleko idąca interpretacja art. 7 Konstytucji, przedstawiona w piśmie uzupełniającym braki skargi konstytucyjnej (m.in. odnale z ienie w ni m wprost źró dła konk ret- nego prawa podmiot ow ego sk a rżącego do otrzymania pisemnego uzasad nienia postanowienia o oddal eniu oczywiście bezzasadnej k asacji), nie została przez skarżącego uprawdopodobnio- na, c o dodatkowo uniemożliwia uwzględnienie teg o przepisu jako wzorca kontroli w niniej- szej sprawie . 1.4 .3 . Częściowo podobne wątpliwości wynikają z powołania przez skarżąceg o art. 31 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 1 Konstytucji. W art. 31 ust. 1 Konstytucji skarżący dos trzegł w piśmie uzupełniającym braki skar gi konstytuc yjnej pr awo podmiotowe , które n ie wyn i ka z treści teg o przepisu („prawo do d ziała- nia na podstawie znajom ości argumentów Sądu Najwyżs z ego”), nie podając żadnych argu- OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 13 mentów lub dowodów świadcz ą cych o możli wości takiej interpretacji. Sk u tkowało to w dal- szej k olejnośc i wadliw ym pow ołaniem a rt. 31 ust. 3 Konstytu cji, ponieważ wyrażona w tym przepisie zasada propo rcjonalności powinna być każd orazowo odniesiona do – prawidłowo rozumianego – przepisu wyrażającego prawo konsty tucyjne lub wolno ś ć konstytu cyjną (por. pojedync ze odstępstwa od tej za sady w sprawach zainicjowanych wnioskiem o kontrolę abs- trak cyjną – wyrok pełnego składu TK z 22 wrześn ia 200 5 r., sygn. Kp 1/05, OTK ZU nr 8/A/2005, poz. 93, pk t 1 i 3 sentencji oraz cz. IV i VI uzasadn i enia) . Za sygnalizowan y w końc owej czę ści te go pis m a zarzut posłużenia się przez ustawo- dawcę „zwrotami niedookre ślonymi” także nie spełniał tego warunku, p onieważ skarżący nie wskazał, o jakie sformułowania chodzi (można jedynie się domyśl ać, że o „oczywi s tą bezza- sa dność”), a p onadto n ie ujął tych z astrzeż eń w ka t e g oriach naruszenia odpowiedniego prawa konstytucyjnego lub wolnośc i konstytucyjnej. Trybunał K onstytucyj ny rozważył w tym kontekście także możliwość rek onstrukcji ws kazanych przez skarżącego wzo r ców kontro li , polegają cą na po wiązaniu art. 31 ust. 3 Kon- s t y tucji z art. 45 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu skargi konstytu cy jnej zawarto jednak wyłączn ie ogólne twierdzenia o „na dmiernym” ograniczeniu bliżej n iesprecyzowanych praw konstytucyjnych skar ż ą cego , a w piśmie uzup ełniając ym jej braki o dniesio no to do „ograni- czenia informacyjnej przejrzystości orzekania”, wywodzonego z art. 31 ust. 1 Konstytucji i ujmowanego w tym wypadku wyraźnie jako zewnętrzna gwara ncja prawa do sądu (ważna dla „jego realiz a cji”) , a n ie jego elem ent . Tak i sposób sform ułowani a pism p r ocesowych skarżą cego ograniczał możliwość zastosowania zasady fals a demonstratio non nocet w an ali- zowany sposób – Trybunał jest bowiem związany przedmiot em i zakres em kontroli wyzna- czonym w piśmi e inicjując ym postępowa nie (por . art. 67 usta wy o or ga nizacj i TK). 1.4 .4 . Braków skargi konstytucyjnej w zakresie właściwego po wołania wzorc ów kon- troli nie może konwalidować fakt, że we wspomnianym wyroku o sygn. S K 30/05 Tryb unał stwierdził niezgodność hi s torycznych zasad uzasa dnia nia postanowień SN w spra wa ch kas a- cyjnych (art. 535 § 2 k.p.k. w brzmieniu obowiązującym od 1 wrześn ia 2000 r. do 15 lutego 2007 r.) z art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 i art. 31 ust. 3 K onstytucji . Pomijając już odmienny przedmi o t tej skar gi i specyfi kę zawar tej w ni ej arg umentac ji , zost a ła ona rozpozna na w 2006 r., na stosunkowo wczesnym etapie kszta łt ow ania się orzecznictwa Trybu nału doty- czącego możliwości stosowania standardów wynikają cych z art . 45 ust. 1 Konstytucji w po- stęp o waniach na dzwyczajnych . Obecni e jest ono już wykrys ta liz owa n e i utrwalone , co skar- żący powinien był uwzględnić (por. niżej). 1.4 .5 . Ocenę dopuszczalności wzorców kontroli art. 552 § 4 k.p.k. Trybunał uznał za zbę dną z uwagi na ustaloną wyżej konieczność u morzenia p ostępowania w odnies ieniu do tego przepis u . 1.5. Ocena uzasadnienia skargi konstytucyjnej . Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 3 ustawy o organizacji T K, skarga konstytucyjna musi za- wierać uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ust a wy lub inn ego aktu nor matywneg o ze wskazaną konstyt uc yjną w o lnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowo dów na jego poparcie. Trybunał K onstytucyjny wielokrotnie p odkre- ślał, że wymóg ten „nie mo że być traktowany powierzchowni e i instrum e ntalnie, p onieważ prze sądza o zakresie dopus zczalne go ro zpo z nania sprawy” ( wyrok z 22 października 2013 r., sygn. SK 14/13, OT K ZU nr 7/A/2013, poz. 100, c z. III, pkt 1.3.4 uzasadnienia i powołane tam orzecznictwo ). Zwracał również uwagę, że podmiot ini cj u jący postę powanie „mus i podać co najmn iej je den arg um ent uz a sadniający zarzut, i ż określony przedmiot kontroli jes t nie- zgodny ze wskazanym wzorcem; nie wys tarczy sformułowan ie samej tezy o niekonstytucyj- ności zask arżonego przepisu” ( wyrok z 20 listopada 2 0 19 r., syg n. SK 6/18, OTK ZU A /2019, poz. 62 , cz. I II , pkt 2 .6 uzasadnienia). OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 14 1.5.1. Trybunał Konstytucy jny odniósł się już c zęściowo do tego wymogu przy okazji an alizy dopuszczalności przedmiotu i wzorców kontro l i, ustalając, czy ich powołanie zostało p r zez skarżą cego wystarc zająco u motywowa ne (po r. wyże j) . Wymó g zawarty w a rt. 53 ust. 1 pkt 3 ustawy o orga nizacji TK działa jed nak także w odwrotnym kierunk u: wynika bowiem z niego również , że powołane argumenty lu b dowody powinny dotyczyć bezpośrednio mat e rii wyznac zonej zakres em zaska rżenia . 1.5.2 . W war un kach n i niejszej sprawy problematyczne pod tym względ em jest stwier- dzenie skarżącego, że art. 535 § 3 z danie pierwsze k.p.k. w kwestionowanym zakresie może mu ut rudniać dostęp do dalszych środków ochrony prawnej (n p. skargi do Europej skiego Trybuna łu Praw C złowie k a, Komitetu Praw Człowieka lub Trybunału Kons tytucyjnego albo egze kwowania odpowiedzialności o d szkodowawczej i dyscyplinarnej wobec niestarannego pełnomo cnika). W początkowej części nawiązuje ono wprost do jednego zdan ia z uza sadnie- nia wyro ku o sy gn . SK 3 0 /05 (por. cz. III, p kt 4.3), w którym ogólnie wspomniano o znacze- n iu uzasadnień orzeczeń SN dl a ich kontroli zewnętrznej. Nie zostało ono przez skarżąceg o szerzej rozwinięte. Trybunał Konstytucyj n y uznał, ż e ten fragme nt uzasa dnienia skargi może b yć po tra k- towany albo jako dodatkowa przesłanka niezgod ności kwestionowanej regulacji z art. 4 5 ust. 1 K o nstytucji („argument lub dowód” w rozumieniu art. 53 ust. 1 pkt 3 ustawy o organi- zacji TK ) , albo jak o zarzut o charakterze samodzie lnym, który wy maga od rę bnego u zasadnie- nia (por . wyżej) . W tym pierwszym w y padku, skarżący powini en był wykazać, że wsk azane p rzez nie- go dalsze środki ochrony prawnej mieszczą się w za kresie prawa do sądu z art. 45 ust. 1 Kon- s t ytucji, a dodatkowo że narusze nie tego prawa wynika z zaska r żonego przepisu (a nie np. z unormowań dotyc zących podstaw inicjow ania postępowania przed wym ie nionymi organa- mi) . Takich elementów skarga nie zawiera, a w pewnym zakresie – przy tak określonym za- k resie zask arżenia – za wierać n ie może (np. p odstawą s kargi k onstytucyjnej nie jest art. 45 ust. 1 Konsty tucji, lecz art. 7 9 us t. 1 Konstytucji). W razie p rzyjęcia drugiej interpretacji, należałoby oczekiwać od sk arżącego powoła- nia odpowiednich wzorców ko n troli, a d odatkow o jes zcze wyk azania, że wyn ikające z nich p rawa podmiotowe skarżącego doznały przez zas karżony przepis uszcze rbku. Także w tym wypa dku b ra k jest jednak w skardze odpowiednich elementów. Dodatkowo jest także oczywi- ste, że skarżący skuteczn i e wniósł s kargę do TK na tle s prawy, w które j nie s po rządzo n o uza- sadnienia p ostanowieni a o oddaleniu kas acji (zrealizował więc swoje prawo wynikając e z a rt . 79 ust. 1 Konstytucji) . Z powyższych powodów Trybunał u znał, że kwestia ewentualnego w pływu art. 5 35 § 3 zda nie pierwsze k.p.k. w kwestionowan ym zakr es ie na d ostęp do wymienionych przez skarżącego środk ów nie może być przedm iotem niniejszego post ępowa ni a. 1.6 . Ocena wniosku Prokuratora Generalnego o umorzeni e postępowania w całości. W ramach analiz y formalnej skargi kons tytucyjn ej, Trybunał r ozważył t akże a r gumen- tację Prokuratora Generalnego dotyczącą umorzenia postępowani a w całości, tzn. również w c zęści dotyc zącej zgodności art. 535 § 3 zdanie pierwsze k. p.k. ( w ustalonym wyżej zakre- sie ) z art. 4 5 ust. 1 Ko nstytucji. 1.6 .1. T rybunał Konsty tucyjny n ie po d z ielił poglądu tego uczestnika postępowania o zbędności orzekania z uwagi na spełnienie p rz ez za skarżoną regulację wymogów wynikają- cych z dotychczasowego orzecznictwa TK (zwłaszcza z wyroku o sygn . SK 30/05 ) . Trybunał odnotowa ł , że różne za rzuty s ta wiane a rt. 535 § 3 k.p.k. były dotychczas w kilku s prawach uznawane za oc zyw iście bezzasadne w kontekś cie wyroku o sygn. SK 30/05 (por. – najszerzej – c ytowane postanowienie o sygn. Ts 24/14, a także po s tanowie- nia o sygn. Ts 176/17, Ts 69/14, Ts 1 85/09, T s 115/0 9 i Ts 68/09 ; n iniejsza skarga konstytu- OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 15 cyjna na etapie wstępnej kon troli nie wywołała tego typu wątpliwości – por. postanowienie o sygn. Ts 114/17 ) . Z uwa gi na etap postępowania (wstępna kontrola s kargi kons tytucyjnej) powodowa ło to odmowę n adania sk argom k onstytucyjnym dalszego biegu na podstawie ar t. 61 ust. 4 pkt 3 ust awy o organizacji TK (lub wcz eśniejszych odpowiedników tego przepi- su). Uwzględnienie za rzutu oczywistej bezzasadności jest też mo ż liwe na pó źniejszym et apie pos tępowania (p or . np. u mo rzenie postępowania z racji oczywistej bezzasadnośc i zarzutów już po zako ńc zeniu wstępnej kontroli ska rgi konstytucyjnej – postan owienia z: 6 listopada 2019 r., sygn. SK 1/19, OTK ZU A/20 20 , poz. 4; 5 m a rca 2014 r ., sygn. SK 5/13, OT K ZU nr 3/A/ 20 14, poz . 35; 24 października 2000 r., sygn. SK 31/99, OTK ZU nr 7/2000, poz. 262) . Oceniając zastrzeżenia Proku ratora Generalnego, Trybunał poddał analizie wyrok o sygn. SK 30/05 (por. także niżej) i ustalił, że jego przed miotem była konstytu cyjność art. 5 35 § 2 k. p.k. w już nieobowiązującym brzmieniu ( a więc innej jednostki n ormatywnej zaskarżonej ustawy, dotycząc ej postanowień o oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasa dnej wydawanych na posiedzeniu, a nie na r o zprawie, j ak to jest w obecnej sprawie). J uż n a po- z io mie cz y sto formalnym, w yklucza to możliwość umorzen ia postępowania w nini ejszej sprawie na podstawie a rt. 59 ust. 1 pkt 3 ustawy o organizacji TK z uwagi na zas adę ne bis in idem (por. np. wśród najnows z ych spraw – postanowie nie z 11 grudnia 201 9 r. , syg n. SK 11 / 19, OTK ZU A/2019, poz. 72, cz. II, pkt 3.2 u zasadnienia). W sente ncji wyroku o sygn. SK 30/05 brak bowiem konkluzywnej wypowiedzi Trybunału dotyczącej z godności art. 535 § 3 k.p.k. w zaskarżonym brzmieniu i zakresie z art. 45 ust. 1 Konsty tucji. Ni e wyst ę- puje w ty m wypadku także pełna merytoryczna t ożsamość badanych nor m i ich kontekstu pra wnego. Trybunał zwrócił także uwagę, że jego w ypowiedzi na temat standardu konstytucyjne- go ro zpoznawania ka s acji, zawa rte w uzasad nieniu w yroku o sygn. SK 30/0 5, dotyc z yły hi- storycznego stanu prawnego i z oczywist ych powodów nie uwzgl ędniały sposobu realizacji te go orzeczenia przez ustawodawcę . Wyrażone w nim poglądy zo stały wprawdzie uznane przez Trybunał w to k u wstępnej kontroli sk arg kons tytucyjnych za nadal ak tualne (por. po- stanowienia o sygn.: Ts 176/17, Ts 69 /14, Ts 24/14, Ts 185 /09, Ts 115/09 i Ts 68/09), j ednak nie znalazło to nigdy wyrazu w merytorycznym orzecze niu Trybunału (a zwłaszcza w jego sentencj i dotyczące j bezpośredn io art. 535 § 3 zdanie pierws ze k.p.k . ) . O potrzebie wydania wyro ku w niniejszej sp rawie świadczą także kolejne wpływające do Trybuna łu sprawy dotyczące p roblematyki podniesionej w skardze (p or. wyżej ) . Uznał ją implici te także Marsz a łek Sejmu, przedstawia jąc mery toryczne stano wisko w s praw ie . Po rozważeniu powyższych argumentów, przyjm ując do wiadomości sta nowisko Pro- kuratora, Trybunał stwierdził , że wydanie wyroku w niniejszej sprawie – w u stalonym wyżej zakresie – jest jednak konie c zne. 1.6 .2 . Prokurato r General ny trafnie zwr ócił uw ag ę, że l iczne zawarte w skardze argu- menty dotyczą ni e treści zaskarżonego przepisu, ale jego sto sowania . W części dotyczącej art. 535 § 3 k.p.k. polegały one n a kwestionowaniu rzetelności i kompletności ustnych mo tywów, w kt órych – z daniem skarżąc ego – S ąd Najw y ż sz y nie wyjaśnił powodów oddalenia kasacji. Tego typu zarzuty w oc zywisty sposób nie podlegają kognicji Trybunału, który jest „sądem prawa”, a nie kolej ną instancją sądową (w szczególno- ści uprawi o ną do rece nzowania ko nkretnych rozstrzygnięć SN w s pr awach i ndywidualnych – por. np. postanowienie z 15 grudnia 2020 r., sygn. SK 80/19, OTK ZU A/2020, poz . 72, cz. II, pkt 3.4 uzasadnienia ). Zdaniem Trybunału, sk arga konstytucyjna w omawianym zakresie z a wiera jedn ak tak- że ar gumenty p rawne , odnoszą ce się do hiera r chicznej zgodności systemu prawa (por. wy żej) . Nie można więc uzna ć, że wydanie wyroku w tej sp rawie jest w całości niedopuszczalne w rozumieniu art . 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o organizacji TK. OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 16 1. 7 . W niosek. Wobec pow yższego T rybunał stwier dził , ż e do me r y torycznego r ozpoznania kwalifi- kuj e się je dynie zarzut niezgodności art. 535 § 3 zdani e pierwsze k.p.k. w zakresie, w jakim wyłącza obowiązek sp orządzeni a przez Sąd Najwyższy uzasadnienia postanow i enia o odd ale- niu oczy wiście be zzasadnej kasa cji, wy da nego n a rozprawie, gdy strona nie jest pozbawion a woln ości, z art. 45 ust . 1 Konstytucji. Postępowanie w pozostałym zakresie podlega umorze- niu na podstawie art . 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o organizacji TK z powodu nie dopuszczaln ości wyda nia wyroku . 2 . Kasac ja – uwa g i ogólne. Przedmio tem niniejszej sp rawy j est ograniczenie powinnoś ci informacyjn ych Sądu Najwyż szego podcz as rozpoznawania oczywiście bezzasadnyc h kasa cji, polegające na braku obowiązku sporządz e n ia pisemne go uzasadn ienia tego typu postanow ień, je że li są o ne wyda- ne na roz prawie, a strona ni e jest pozbawiona wolności. Oc ena konstytucyjności tego zar zutu wymagała analizy kon tekstu normatywnego za- skarżonej regulacji, w tym zwłaszcza przesłanek i pro c edury rozp oznawania kasacji. Z anali- z y przep isów, j ak i orz e cznictwa Trybunału wynika bowi em jednoznacz n y wnios e k , że nie da s ię wskazać un iwersalnego mode lu rzetelności postępowania sądowego. Sposób jego zagwa- r antowania musi zawsze b yć d opasowany do możl i wości i og raniczeń d anej proce dury. 2.1. Is tota ka sa cji. K asacja jest nadzwyczajny m środkiem zaskarżenia , który może być wni esiony od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego postępowanie oraz od praw omocne- go postanowienia sądu odwoławczego o um o rzeniu pos tępowania i zastos ow aniu środka za- bezpiec za jąceg o (por. art. 5 19 k.p.k.). Prawo do wniesienia kasacji mają strony ( por. art. 520 k.p.k.) oraz tz w. podmioty spe- cjalne, tj. Prokurator Generalny, Rzeczn ik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziec k a (por. ar t. 521 k. p.k.). Kas ację na korzyś ć można w nieść j edynie w razie skazania oskarżonego za przestęp- stwo lub przestępst wo skarbowe na karę pozbawi en ia wolności bez warunkowego zawiesze- nia jej wykonania ( por. art. 523 § 2 k.p.k.), przy czym wniesien i u i rozpoz naniu kas acji na kor zyść oskarżone go nie st oi na p rzeszkodz ie wykonanie k ary, zatarcie skazania, akt łaski ani też o koliczność wyłączająca ścigan ie lub uzasadniająca zawieszenie postępowania (por. art . 529 k.p.k.). Kasację na niekorzyść można w n ieść jedyn ie w razi e uniewinni enia oskarżone go albo u morze n i a postęp o wania ( por. ar t. 523 § 3 k.p.k.). Ograniczenia te nie dot yczą kasacji wnie- sionej z pow odu bezwzględnych przyczyn odwoławczych oraz kasacji po dmiotów specjal- nych (por. art. 523 § 4 k.p.k. ) . Kasację w stosun k u do tego s amego oskarżon ego i o d tego s a mego orzeczenia każdy u prawniony może wnieść tyl ko raz (por. art. 522 k.p.k.). Orzeczenie wydan e w wyniku rozpoznania kasacji nie podlega zaskarżeniu kasacją (por. art. 539 k.p.k.). Ograniczenie t o nie doty czy posta nowień o po zostawieniu ka sacji b ez rozp o z nania oraz postanowień o utrzymaniu w mocy zarzą dzenia prezesa sąd u o odmowie przyję cia kasacji (por. postanowienie składu 7 sędziów SN z 26 w rześnia 1996 r., sygn. akt II KK N 87/96, Lex nr 26171 ) . 2.2 . P odstawy k asacyjne. Kasacja może b yć wnie si ona t y l ko ze ściśle określonych powodów (por. art. 523 § 1 zdanie pierwsz e k.p.k.) . OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 17 Po pierwsze, pods tawą kasacji mogą być uchybie nia wymienion e w art. 439 § 1 k.p.k. (tzw. b ezwzględn e prz yczyn y odwoła w cz e) : 1) w wydaniu orzeczenia brała udział o soba ni eu prawni o na lub niezdolna do orzekani a bądź podlegająca wyłączeniu na podst awie art. 40 k.p.k.; 2) sąd b ył niena leżycie obsadzony lub którykolwiek z jego człon ków nie był obecny na całej rozprawie; 3) sąd powszec hny orzekł w sprawie na leżącej do wła ś ciwo śc i sądu s z czególnego albo sąd szczegól ny orzekł w sprawie należącej do właśc i wości sądu powszechnego; 4) sąd niższego rzędu orzekł w sprawie należącej do właści wości sądu wyższego rzę- du; 5) orzeczono karę, środek kar ny, środe k kompensac yjny lub środe k zab ez pi eczają c y nieznane ustawie; 6) orzeczenie zapad ło z naruszeniem zasady wię kszości głosów lub nie zost ał o podpi- sane przez którąkolwiek z osób biorących udział w jego wyda niu; 7) zachodzi sprzeczność w treści orzecze n ia, uniemo żliwiając a jego wykonan ie; 8) or zeczen i e zostało w ydane pomimo to, że postępowanie karne co do tego sameg o czynu tej samej osoby zosta ło już prawomocnie zakończone; 9) zachodzi jedna z okoliczności wyłączających postępowanie, określonych w art. 17 § 1 pkt 5 , 6 i 8 - 11 k.p.k. ( osk arżony zm arł; n a stąpiło prz edawnienie karalności; sprawca nie podl ega orzecznictwu polskich sądów karnych ; brak skargi uprawnionego oskarżyciela; brak wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie pochodzącego od osoby upr a w- nionej, c hyba że u sta wa stan ow i inac z ej; zachodz i inna okoliczność wyłączająca ściganie ); 10) oskarżony w postępowan iu sądowym nie m iał obrońcy w wypadkach określonych w art. 79 § 1 i 2 k.p.k. (oskarżony, któr y nie ukończył 1 8 la t; jest głuchy, niemy lub niewido- m y; zachodzi uz asadnio na wątpl i wość, czy j ego zdolność rozpoznania znaczenia czyn u lub kierowania swoim postępowaniem ni e była w cza sie popełnienia tego czynu wyłączona lub w znacznym stopniu ograniczona ; zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy stan j e go zdrow ia psychicz neg o pozwa la na ud z iał w postę powaniu lub prowadzenie obrony w sposób samo- dzielny ora z rozsądny albo gdy sąd uzna posiadanie obrońcy za niezbędne ze względu na inne okoliczności utrudniające obronę) oraz art. 80 k.p.k. ( oskarżony o zbro d nię w po st ępowaniu prz ed sąde m okręgo w ym ) lub obr ońca nie brał udziału w czynnościach, w których jego ud ział był obowiązkowy; 11) spr awę rozpoznano podczas nieobecności oskarżonego, którego obecność była ob- owią zkowa . Po drugie, kasację można też wnieść z p owodu „ i nn ego rażąc ego narusz en ia pra w a ” – ale tylko , jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzec zenia ( por. art. 523 § 1 zdan ie pierwsze k.p.k.) . Po trzecie, k asacja nie może być wniesiona wyłącznie z p owodu niewspółmierności kary (nie dotyczy t o k asacji w ni esio nej p rze z Proku ra tora G e neralnego w spr awach o zbrod- nie – por. art. 523 § 2 zdanie drugie i § 1a k.p.k.). 2.3 . Procedu ra rozpoznawania kasacji. Strona wnosi kasację do Sądu Najwyższego za pośred nictwe m sądu odwoławczego w terminie 30 dni o d daty do rę czen ia je j o rzeczen ia z uza s adnieniem (por. art. 524 § 1 zdanie pierwsze i art. 525 § 1 k.p.k. ) . P odmioty specjalne wnoszą kasację bezpośrednio do SN (por. art. 524 § 2 i art. 525 § 2 k.p.k.) bez ogra niczeń czasowych, z tym że niedopuszczalne je s t uwzglę dn ienie kas acj i na ni ek orzyść oskarżonego wn iesionej po upływie roku od daty upra- womocnienia się orzeczenia (por. art. 524 § 3 k.p.k.) . Pierwszej kontroli kasacji wniesionych przez strony dokonuje preze s sądu odwoław- czego, który albo kasację przyj m uje i na da je jej da lsz y bieg (m .in. d o ręcza jej odpis st ronom, OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 18 a po otrzymaniu odpo wiedzi prokuratora na kasację, przesyła akta spraw y Sądowi Najwyż- szemu) , albo odmawia jej przyjęcia, co jest zaskarżalne ( por. art. 530 k.p.k.). Przyjęta kasacja w Sądzie N a jwyższym m oże być p ozo stawion a bez ro z poznania z przyczyn wskazanych w art. 531 § 1 k.p.k. lub może podl egać rozpoznaniu; możliwy jes t także zwrot akt sprawy sądowi odwoławczemu (por. art. 531 § 2 k.p.k.). Rozp oznawanie kasacji następuje albo na rozprawie (co jest z asadą), a lbo na pos ie- dzeniu bez udziału stron ( por. art. 535 § 1 i art. 535 § 4 k.p.k.). Rozpo znanie kasacji na posie- dzeniu bez udziału stron jest możliwe, gdy : – kasacja wniesiona przez strony jest oddalana jako oczywiście bezzasadna (por. art . 535 § 3 k .p.k.); – ka sacja j es t uwzg l ędniona w całości w razie jej oczywistej za sadności (por. art. 535 § 5; do 4 października 2019 r. było to możliwe jedynie w odniesieniu do kasacji wniesionych na korzy ść os karżo nego ; w praktyce przyjęto, że może to do t yczyć ta kż e kasacji zł oż onych p rzez p o dmioty specjalne – por. np. wyrok SN z 26 września 2011 r., sygn. akt II KK 196/11, Lex nr 9605 24 ); – kasacja jest oparta na bezwzględnych przyczynach odwoławczych (por. ar t. 439 § 1 w związku z art. 518 k.p.k. ; wyrok SN z 25 pa ździernik a 2 005 r., s ygn. a k t IV KK 338/05 , Lex nr 163971 ). W powyższych okolicznościach kasa cje mogą jednak być rozpoznan e także na roz- prawie (forma posiedzenia jest ustawowo pr eferowana, al e nie ob owiązkowa). Ustawa nie reguluje przebiegu roz p rawy kas ac yjnej (p oza kwestią s tawien n ictwa stro- ny poz ba wionej wolności – por. art. 535 § 2 k.p.k.) . O dp owiednie zastosowanie mają w tym zakresie przepisy dotyczące postępowania odwoławcze go ( por. art. 518 k.p .k. ), w tym regulu- jące przebieg rozprawy apela c yjnej, a n astępnie – n a podst aw ie art . 458 k.p.k. – prze pisy od- noszące się do rozprawy głównej (por. np. D. Świecki, uwagi do art. 53 5, [w:] Kodeks postę- powania karnego. Komentarz aktualiz owany. Tom III , red. D. Świecki, Warszawa 2020, Lex ; W. Kozielewicz , uwagi d o art. 535 , [w :] Kode ks postę p owania karneg o. Ko mentarz. Tom II. Art. 425 - 682 , red. D. Drajewicz , Warszawa 2020, Lex ). Rozpr awa składa się z czterech etapów: rozpoczęcia sprawy, przewodu sądowego, gł osów stron i orzekani a (por. D. Świecki, uwagi d o art. 5 35 , op. c it. ; W. Kozi el ewicz, uwagi do art. 535 , op. cit. ) . O terminie rozprawy kasacyjnej zawi adamia się strony, obrońców i pełnomocników (por. art. 117 § 1 k.p.k.). W razie prawidłowego zawiadomien ia, ich niestawiennictwo nie t a- muje rozpoznania sprawy, ch yba że ich u dział j es t obow i ązkowy (por. a rt. 450 § 3 w związku z art. 518 k.p.k.). Obowiązkow y z mocy ustawy jest m.in. ud ział prokuratora w sprawach z oskarżenia publ icznego (por. art. 60 k.p.k.) oraz udział obrońcy w sprawach objętych obro- ną o bligator yj ną (por . cyt owane w yż ej art . 79 ust. 1 i 2 k.p.k. ; w innych sprawach obrońca ma prawo, lecz ni e obowiązek udziału w rozpraw ie – nawet wówczas, gdy oskarżo ny jest pozba- wiony wolności i nie zostaje do prowadzony na rozprawę , jak to przewiduje art. 5 35 § 2 k .p .k. – p or. D . Świec ki , uwag i do art. 535 , op. cit. ) . J eżeli Prezes Sądu Najwyższego lub Sąd Na j- wyższy uzna to za konieczne , obowiązkowy może być też udzia ł w rozprawie innych stron (por. art. 450 § 2 w związku z art. 518 k.p.k.). Strony pozbawio n ej wolno śc i nie s prowa dza się n a rozp r awę , chyba że Prezes Sądu Najwyższego lub Sąd Najwyższy uzna to za konieczne (por. art. 535 § 2 k.p.k.). Po wywołaniu sprawy ( por. art. 381 w związku z art. 458 i art. 51 8 k.p.k.) przewodni- czący sprawdza stawiennictwo osób upr aw nionych do w zięcia ud ziału w ro zprawie or az roz- strzyga ewentualne wnioski formalne stron . Prze wód sądowy rozpoczyna ustne s prawozdani e sędziego sprawoz dawcy lub ogło- szeni e postanowienia o odstąpi eniu od sprawoz dania (stosowany odpowiednio a rt. 4 5 3 § 1 i 1a w związku z art. 5 18 k.p. k . ). Strony i ich przedstawiciele procesowi mogą składać wnio- OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 19 ski o o dczytanie z a kt ich poszczegó lnych części lub wnosić o uz upełnienia sprawozdania, mogą też składać wy jaśn i enia, oświ adczen ia i wniosk i (por. art . 4 5 § 2 w związ ku z art. 518 k.p.k.) . Postęp o wanie dowodowe jest ograniczone ( dopuszczalne tylko w celu potwier dzenia lub wykluczenia podnie sionego w kasacji zarzutu r ażącej obrazy prawa lub uchybienia podle- gającego uwzględnie niu z urzędu ) . Po zamknięci u przewodu s ądoweg o, k olejnym et apem ro zp rawy s ą głosy stron – skar- żącego, a następnie pozostałych stron w kolejno ści ustalonej przez przewodni czącego (przy czym przedst awiciele procesowi stron zabierają głos przed str o nami; por. art. 406 i art. 453 § 3 w związku z art. 518 k.p.k.). Po z akończe ni u głos ó w stron odbywa się niejawna narada, podczas której orzecz enie jest głosowane, sporządzane na pi śmie i podpisywane. Nastę pnie odbywa się publiczne ogło- szenie orzeczenia, k t ór e polega na jego odczytaniu, podan iu najważniejszych powodów roz- str zygni ęc ia (por. art. 418 § 3 in fine w związku z art. 458 i art. 518 k.p. k.) i pou czeniu, że nie podlega ono da lszemu zaskarżeniu. Powy ższe zasady mogą podlegać pewnym modyfikacjom np. w razie wyłą cze nia jaw- ności rozprawy albo niestawiennictw a stron na roz prawie. 2.4 . O r zeczenia kończące postępowanie kasacyjne . Sąd Najwyższy rozpoznaj e kasację w granicach zaskarż enia i podniesionych zar zutów, a w zakresie szerszym – tylko w wypadkach ok r eślonych w ar t. 435, art. 439 i art . 455 k.p.k. (por. a rt. 536 k.p.k. ). W wy ni ku roz p oznania sprawy Sąd Najwyższy może oddalić kasację albo u chylić zas karżone or zeczenie w całości albo w części (por. art. 537 § 1 k.p.k.); przy czym uchylając zaskarżone or z eczenie , Sąd Najwy ższy przekazuje sp rawę właściwemu są- dowi do ponownego ro zp oznania albo umarza postępowanie, a jeże li skazanie jest oczywiści e niesłus zne – uni ewinnia oskarżonego (por. art. 537 § 2 k.p.k .). Oddalenie kasacji następuje co do zasady w for mie posta nowie nia, jeżeli jednak w ra mach postępowania rozpoznawanych jest ki lka kasacji od wyroku, z których przynajm- ni ej jedna zostaje uwzglę dniona ch ociażby w części – właściwą formą jest wyrok (por. T. Grze gorczyk, Kształtowanie się reguł uzasadniania orzeczeń o odd aleniu kasacji jako ocz ywiście bezzasadnej na gruncie k.p.k. z 1997 roku , [w:] Problemy stosowania prawa są- dowego , red. I . Nowiko wski, Lub lin 2007, s. 164) . Uchylenie zaskarżonego orzeczenia nastę- puje w takiej formie, jaką m a zaskarżone orzec zenie (po r. J. Matras, uwagi do art. 537, [w:] Kodeks postępowania karnego. K oment arz , red. K. Dudka, Warszawa 2020, Lex). Katalog orzeczeń wsk azanych w art. 537 k.p.k. nie jest zamknięty – w literaturze i prak tyce SN wy- stępują także ich inne rodzaje (np. umorzenie post ępowania kasacyjnego, u chylenie zaskarżo- nego orzeczenia i umo rz enie postępowania odwoławczego – por. np. wyrok SN z 31 maja 2001 r., sygn. akt IV KKN 427/97, Lex nr 553844). Sąd Najwyższy z u rzędu sporządza zawsze pisemne uz asadnienie orzecze nia (post a- nowi enia lub wyroku), mocą którego uwzględniono kasację (por. W. Ko ziele wicz, Uzasad- nienia rozstrzygnięć Sądu Najwyższego w sprawach karnych , [w:] Uzasadnienia decyzji sto- sowania prawa , red. M. G rocho wski, I. Rzuci d ł o - Grochowska , Warszawa 2015, L ex; W. Ja- sińsk i, Bezstronność sądu i jej gwarancje w polskim procesie karny m , Wars zawa 2009, Lex). Jeżeli natomiast chodzi o postanowienia odd alające k asację, to n ie muszą zawierać pi- semnego uzasadnienia posta nowienia oddalające kasację jako oczywiście be zzasadn ą ( por. art. 535 § 3 k.p.k. ). Pisemne uzasadnienie jest jednak wymag an e, je żeli: – postanowienie zostało wydane na posiedzeniu, a strona złożyła wniosek o sporzą- dzenie uzasadnienia (por. art. 535 § 3 k.p .k.); – postanowienie został o wydane na rozpra wie, a st rona skarżąca była pozbawion a wolności (w tej albo w innej sprawie – por. postanowienie SN z 8 kwietnia 2009 r., sygn. akt IV KK 407/0 8, Lex nr 503265) , nie została sprowadzona na rozprawę, nie po siada ła przed- OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 20 stawiciela procesowe go i złożyła wnios ek o spor ządze nie uzasadnienia (warun ki te muszą być spełnione kumulatywnie , sama obecność przedstawiciela procesowego strony na rozprawie jest irrelewa ntna; por. art. 535 § 3 k.p.k. ; w obu wypadkach upraw niona do złożenia wniosku jest ty lko ta strona , któ rej kasac ję od dalono, a nie każda str ona uczestnicząca w postępowaniu kasac yj nym – por. postanowienie SN z 10 grudnia 2012 r., sygn. akt V KK 1 07/12, Le x nr 1243110 ); – postanowienie zostało wydane na rozp rawie (a więc w składzie kolegialn ym) i zgło- szono o d niego z danie odrębne; wówczas uzasa dnienie sporządza się z urzędu (por. a rt . 114 § 3 k.p.k. ; rozwiązanie to wydaje się słuszne, zwłaszcza że sam fakt złożenia zdania odrębne- go pod a je w wątpliwość, czy od dalan a skarga jest rzeczywiście b ezzasadna w stopni u oczy- wis tym – por. T. Grzegorczyk, K ształtowanie się reguł… , s. 164 ). Post an owienia o oddaleniu kasacji z innych powodów, w tym w szczególnośc i z racji bezzasadności niemającej char akteru oczywistego, wym agają już pisemnego uzasadnienia (por. D. Świ e cki, op. cit. ; J. M ierzwińska - Lorencka, uw agi do art. 535, [w:] Kodeks postępo- wa ni a karnego. Komentarz do nowelizacji 2019 , Warszawa 2020, Lex; A. S akowicz, uwagi do art. 535, [w:] Kode ks postępowania karnego. Komen tarz , red. A. Sakowicz, Wa rszawa 2020, Legalis ; J. Matr as, u wagi do art. 535, [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz , red. K. Dudka, Warszawa 2018, Lex). Podsumowując, „w postępowaniu kasacyjny m uzasadnienie orzeczenia o oddaleniu kasacji zależy od te go, czy uznano ją za bezza sadną, czy oczywiści e bezzasa dną, a nadto w odniesieniu d o tej ostatniej – czy oddalono ją na p os iedzeniu bez udziału stron, czy na roz- prawie” (J. Mierzwińska - Lore ncka, op. cit. ). 3. Ocena zgodności zaskarżonej regulacji z a rt. 4 5 ust. 1 Konstytucji. 3 .1. Zarzuty skargi kon stytucyjn ej. Skarżący upatruje narus zenia swoich praw konstytucyjnych w ty m, że art. 535 § 3 zdanie pierwsze k.p.k. pozwala Sądowi Najwyższemu zaniecha ć sporządzenia pisemnego uzasadnienia wydanego na ro zpraw i e postanowienia o oddale niu oczywiście bezzasa dnej kasa cji. W jego opinii, narusza to prawo do sprawiedliwie ukształto wan ej i jawnej procedury w sprawach karnych. M ożliwość zwolnienia się p rzez sąd z obowiązku ustnego i pisemnego uzasadnienia orzecze nia n i e jest uzasadni ona jakimikolwiek okolicznościa mi i ma c hara kter dyskrecjonalny. Ska rżący ustalił, że ratio legis zaskarżo ne go przepisu było przyspieszenie i odformalizowanie procedury rozpo znawania kasacji, jednak ocenił, i ż realizacja tego celu nast ąpiła z naruszeniem g warancji procesowych należnych stronom p ostę powania. 3.2. Konstytuc yjne p rawo do rzetelnego pos tępowania ka sacyjnego (analiza wzorca kontroli). Jedynym dopuszczalnym w nini ejszej sp rawie wzorcem kontroli powyższych zarzu- tów (por. wy żej) je st art. 45 ust . 1 Konstytucji, a konkretnie – wynikając e z tego przepisu prawo do r zetelnej procedury sądowej. Trybunał Ko nstytucyjny wielokrotnie wypowiadał się na jego temat, w tym także na tle p ostępowania kasacyjnego. Oprócz wspomnianych już p ostan owi eń wydanych w ramach wstępnej kontroli skarg k onstytucy jn ych, m ożna tu wymienić m.i n.: – wyrok z 21 czerwca 2 0 16 r., syg n. S K 2/15 ( OTK ZU A/2016 r., poz. 45 ) – dotyczą- cy wyłączenia możliw ości spor ządzenia i podpisania kasacji we własnej sprawie p rzez adw o- kata lub rad cę prawnego; – powołany już wyrok z 16 sty cz nia 2006 r., sygn. SK 30/0 5 – dotyczący gwarancji rze telnego pos tę powania sądowego w odniesieniu do postanowienia o oddaleniu kasacj i jako oc zywiście bezzasadnej , wydanego na posiedzeniu ; OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 21 – p ostan owi enie z 11 kwi etnia 2005 r., sygn. SK 48/04 (OT K ZU nr 4 /A /2005, poz. 45 ) – dotycząc e podobnego aspektu postano wienia o od da leniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej , wydanego na rozprawie ; – wspomni any wyrok z 17 maja 2004 r., sygn. SK 32/03 – doty czący mo żliwości wnie sienia kasacji na korzyść oskarżo nego jedy ni e w razie skazania go za p rzestępstwo lub przestępstwo skarbowe na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wy- kon an ia . 3.2. 1 . Punktem wyjścia ocen dokonywanych w tych judykat ach b yło stwierdz enie, że prawo d o sądu, gwarantowane w art. 45 u st. 1 Konstytucji, nie obe jmuje swym zakresem prawa do wniesieni a kasacji. Jednostka nie może zatem – powołując się na prawo do sądu – domaga ć się od ustawodawcy takiego ukształtowania przepi sów, któ r e zapewn iał o by jej me- ryto ryczne rozpoznanie k ażdej spr aw y przez Sąd Najwyższy (por . np. wyrok i: sygn. S K 2/15, cz. III, pk t 2.2 uzasadnienia ; sygn. SK 30/05, cz. III, pkt 3.3 uzasadnienia i sygn. S K 32/03, cz. III, pkt 3 uzasadnienia oraz powołane tam dal sze orzecze nia). Trybunał podkreślał jednak, że nie oz na cza to nieograniczonej swo body ustawodawcy w zakresie kształtowa ni a modelu postępowania kasacyjnego (por. np. wyrok i : sygn. S K 2/15, cz. III, pkt 2.2 uzasadnienia; sygn. SK 30/05, cz. III, pk t 3.3 i 4.1 uzasadni enia i sygn. SK 32/03, cz. III, pk t 3 uzasa dn ienia oraz powołane w nich dalsze orzeczenia ) . „Jeżeli usta- wodaw ca skorzysta z przysługującej mu kompetencji prawodawczej i wprowadz i procedu rę nadzwyczajnego wzruszania prawomocnych rozstrzy gnięć są dowych, to t aka procedura po- winna odpowiadać g warancjom p rawa do sądu obejmującym m .in. zakaz zamykania drogi sądowej, cz y nakaz poszanowania zasady sprawiedliwości proceduralnej. Dzieje si ę tak nie za- leżnie od braku możliwości wywodzenia z Konstytu cji s amo dzielnego pr awa do kasacji ” (wy- rok o sygn. S K 2/15, cz. I II, pkt 3 . 3 uzasadnienia ; podobnie: wyrok o sygn. SK 30/05, cz. II I, pkt 4.1 uzasadnienia ). Konstytucyjność procedury kasacyjnej by ła dwukro tnie szczegółowo badana przez Trybunał także w odn iesie niu do postanowi eń oddalających kasację jako oczy wiście be zz a- sadną (por. postanowienie o sygn. SK 48/04 i wyrok o sygn. SK 3 0/ 05) . Z uwagi na podo- bieństwo kwestionowanych w nich rozwiązań z ma terią będ ącą przedmiotem zaskarżenia w obecnej sprawie, zos tały one poddane szcz ególnie dokładne j analizie. 3.2. 2 . W spraw i e o sygn. SK 48/04 s karżący zwrócił się o kontrolę zgodności art. 5 35 § 2 k.p.k. ( w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2000 r. do 3 0 styczn ia 2007 r. ) z art. 2, art. 32, art. 45 ust. 1, ar t. 17 5 us t. 1 oraz art. 183 Konstytuc ji. Przepis ten br zmiał nas t ępująco: „ Sąd Najwyższy moż e oddalić na posiedzeniu bez udziału s tr on kasację w razie jej oczywistej bezzasadności. Nie dotyczy to ka sacji wni esionej na podstawie art. 521. Oddalenie kasacji jako oczy wiście bezzasadnej nie wymag a pisemnego uzasad nienia”. Trybunał uznał, że kwestiono wanie powyższej regulacji w sytuacji, gd y skarżący zo- stał prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy prze d SN, lec z się na n iej nie stawi ł (a w konsekwencji nie w ysłuc hał p rzedstawionych ustnie najwa żniejszych powodów roz- strzyg nięcia) , jest niedopuszczaln e ( por. cz. II I , pkt 4 uzasadnienia ). W motywach omawianego postanowienia Trybunał wyraził pogląd, że „ uz asadniani e orzeczeń sądowych jest decydującym komponentem praw a do rzetelnego sądu jako konstyt u- cyjnie chronioneg o prawa j ednostki ”. Dostrzegł równocz eśnie, ż e właściw e ukształtowanie zasa d uzasadnia nia orzeczeń (w tym wybór ich formy) powinno być oceniane w zależn ości do spe cyfiki danego postępowania, a ustawod awca musi wyważy ć dwie przeciwstawne w artości: sprawność (efektyw ność) postępowania i legitym izację (w skali makro i mikro) orzecze ń . Odnosząc się bezpośrednio do zaskarżonego przepisu, Trybunał zwró cił uwagę , że wyłącz a on tylko (i to fakultatywnie) pisem ność uzasa dnienia, a praktyka potwierd za fakt ustnego uz a- sadniani a postanowień oddalających k asację jako oczywiście bezzasadną, w w yp adku gdy przeprowadzono rozprawę, a oskarżony w ziął w niej udział. Wobec te go nie możn a twierdzić, OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 22 że kwestionowany przepis k.p. k. „ w ogóle uniemożliwia uzyskani e uzasadnienia w w ypadku po stanowienia uznającego kasac ję za bezzasadną ” (cz. II, pkt 5 uzasa dn ienia). 3.2. 3 . W sprawie o sygn. SK 30/05 skarżący zakwestionował konstytuc yjność tego samego przepisu , jednak na tle inne go st anu fa ktycznego – w kontekście sp rawy, w której SN o ddalił k a sację jako oczywiście bezzas adną na posiedzeniu bez udziału stron ( a więc w sytua- c ji, gdy strona nie miała możliwości wysłuchać nawet ustnych m otywów postanowienia ) . Trybunał Konstytucyjny stwi erdził, że art. 535 § 2 k.p.k. (w brzmieniu obowiązuj ą- cym od 1 września 2000 r. do 3 0 styc znia 2007 r.) jest niezgodny z art. 2 w związku z art . 45 ust. 1 i art. 31 ust. 3 oraz nie jest niezgodny z art. 77 Konstytucji , a następnie o dr oczył utratę mocy obow iązując ej zaskarżonego przepisu o 12 miesięcy od daty ogłosz en ia wyroku w Dzienniku Ustaw. W końcowej części uzasadnienia podkre śl ono, że przyc zyną stwierdze- nia niekonstytucyjności zaskarżonej reg ulacji ni e były (traktowane oddzielnie ) : brak koniecz- no ści z awiadam iania strony (pełnomocnika ) o posiedzeniu; nie jawność p ostępowania w spra - wie oczywi ście bezzasadnej kasacji; posłużenie s ię przez ustawo dawcę pojęciem „oczywista bezzasadność”; brak obowiąz ku sporzą dzania uzasadnienia, lecz „możliwoś ć kumulacji wszy stkich tych okoliczności” ( cz. III, pkt 8 uzasadnieni a). T ryb unał Konstytucyjny szeroko o mówił w tej sprawie znaczenie prawa do u zasad- n ienia orzeczenia sądowego jako elementu prawa do sądu (por. cz. III, pkt 4 uzasadnienia). Podtrzymując ustalenia z awart e we wcz eśniejszym orzeczni ctwie, uznał, że kasacja je st wpr awd zie instytucją fakultatywną (niewymaganą przez Konstytucję), ale w r azie j ej wpro- wadzenia ustawodawca mu si respektować zasady sprawied liwości p roceduralnej oraz zasady przyzwoitej legislac ji (p or. cz. III, pkt 4.1 uzasad nienia) . Trybunał podkreśli ł, ż e „ sp rawie- dliwość proceduralna na leży do istoty konstytucyjnego prawa d o sądu, albowiem prawo do sądu bez zachowania standardu rzetelności postępowa nia byłoby prawem fasadowym ” . Wskazał równocz eśnie , że „ Po jęcie sprawiedliwoś ci proceduralnej nie ma ści śle sp rec yzowa- nego znaczenia. Różne k oncepcje sprawiedliwości proceduralnej m ają je dnak wspólne jądro, sprowadzające się do: – możności bycia w ysłuchany m, – ujawniania w czytelny sposób motywów roz strzy gnięcia, w stopniu umożliwi ającym weryfikację sposobu myślen ia sądu (i to nawet jeśli samo rozstrzygnięcie jest niezaskarżalne – le gitymi zacja przez przejrzystość), a więc unikania dowolności czy w ręcz arbi tralności w działaniu sądu, – zapewnienia p rzewi dywalności dla uczestnika p ostępowania, przez odpowiedni ą sp ójnoś ć i wewnętrzną logikę mechan izmów, którym jest poddany ” ( cz. III, pk t 4.2 uzasad- nienia). Ponadto Trybunał po d trzymał wcześniejszą oce nę znacze nia uzasadnień sądowych, wyrażoną w posta nowie niu o sygn. SK 48/04 , zwracając uwagę w kontekście spraw k as acyj- nyc h m.in., że „publiczne wskaz anie, na czym poleg a (kazuistycznie) b ez zasadność oczywi- sta, leży w interesie wymiaru sprawiedliwości, aby doprowad zić do wytworzenia standardu w zakresie o czywi stej bezzasa dności kas acji” ( cz. III, pkt 4. 3 uzasadnienia w yroku o sygn. SK 30/05 ). W końcowe j części uza sadnienia Trybunał podkreś li ł, że co do zasady dopuszczalne jest stosowanie mniej rygorystyczn ych gwara ncji rzetelnej procedury sądowej w wypa dku k asacji oczywiś cie bezzasadnych , a wybór odpowiednich rozwiąz ań należy do ustawodawcy (por. cz. II I, pkt 8 uza sadnienia) . 3.2. 4 . Omówio ne wyżej poglądy Trybunału, zawarte w wyroku o sygn. SK 30/05, zosta ły przez Trybunał powtórzone także w postanowie niach wydanych na et ap ie wstępnej kontroli skarg konstytucyjnych, w których zakwestionowano art. 535 § 3 k.p.k. (p or. posta- nowienia o sygn. T s 155/19 – niepubl.; wstępna kontrola w toku ; sygn. Ts 114/17 – w sp rawie ska rżącego, sygn. Ts 176/17 ; sygn. Ts 197 /17 ; sygn. Ts 69/14 ; s ygn. Ts 24/14 ; sygn. OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 23 Ts 185/09 ; sygn. Ts 11 5 /09 i syg n. Ts 68/09). Podkreślano w nich, że w świetle Konstytucji niedopu sz czalna jest kumulacja w postępowaniu kasacyjnymi kilku rozwiązań o graniczaj ą- cych rzetelność postępowania (a nie s am w sobie brak obow ią zku sporządzenia pisemnego uzasadnienia pos t anowienia o oddaleniu kasacji jako oc zywiście be zzasadnej). 3.2. 5 . Trybuna ł w obecnym składzie stwierdził, że wypracowane w dotychczasowym orz ecznictwi e (także na tle przepisów już nieobow iązuj ących) standardy rzetelności procedu- ralnej rozpoznawania kas ac ji są nad al aktualne i mają odpowiedn ie zastoso wanie w niniejszej sprawie. 3 .3. Kasacja oczywiście bezzasadna i jej rozpoznawanie (analiza prz edmiotu k ontroli w jego kontekście normatywny m ). 3.3.1. Przedmiote m niniejszej skargi konstytucyjnej jest zak res obowiązk ów informa- cyjnych Sądu Najwy ższego w szczególnej procedurze rozpoz na wania kasacji, uznanych za „oczywiście bezzasadne”. W związku z ty m Trybuna ł dokonał analizy rozumienia pojęcia „kas acja oczywiście b ezzasadna” i prześledził ewolucję procedury ro zpoznawan ia tego typu środków zaskarż enia. 3.3.2. Ustawa nie zawiera defin ic ji „ oc zywis tej bezzasadności ” kasacji – jest to poję- cie ocenne, ni edookreśl one, dla którego nie da się stworzyć zamk niętego i wyczerp ującego kata logu desygnatów ( wad kasacji „o czy wiście be zzasadnej”) . Pierwszej oceny , czy kasacja jest oczywiście bezzasad na , dokonuje prokurator w pi- semnej odpowiedzi na kasację , z którą st rony mogą polemizować na piśmie , zanim jeszcz e kas acja zostanie prz e kazana przez sąd odwoławczy do SN (por. ar t. 530 § 5 k .p.k.). Pośrednio wstępne st anowisko w tym zakresie wynika także z d ecyzji Prezesa SN (przewodniczącego wydziału albo wyznaczonego sęd ziego – p or. art. 93 § 2 k.p.k.), który zarzą dza r ozpoznanie sprawy na posiedzen iu, zamiast na rozprawie (to p ier wsze foru m jest bowiem preferowan e pr zez ustawę w wypadku konieczności rozw aż enia, czy kasacja nie jest oczywiście bezzasad- na albo jest oczywiś cie zasad na – por. art. 535 § 1, 3 i 5 k.p.k. ). Os tateczna ocena na l eży jed- nak d o Sądu Najwyższego (składu SN, kt óry zosta ł wyznaczony do jej rozpozna nia) i ma naj- częściej formę postanowie ni a wydanego na posiedzeniu bez udziału stron. Nie jest jednak wyklu czone tak że uznanie kasacji za oczywiście bez zasad ną na rozprawie ( t ak też było w sprawie, na tle której wnies ion o niniejs zą skargę konstytucyjną) i w wyroku (por. wyżej). Ustalając znacz en ie pojęcia „oczywiście bezzasadna” kasacja , Trybunał w pierwszej k olejności uwzględnił znaczenie słów wchodzący ch w skład tego wyraże nia . „Oczywisty” to inaczej „bezsporny”, „n iew ątpliwy”, „ewidentny”, „widoczny na p ierwszy rzut oka”, „nie- podważalny”, „ p ew ny”, „łatwy do stwierdzenia”; „b ezzasadny” jest synonimem „bezpod- s tawnego”, „nieuzasadnionego” (por. np. Słowni k Jęz yka Polskiego , ht tps://sjp.pwn.pl/ ). Mając powyższe na uwadz e, w literat urze prawniczej stwierdza si ę, że kasacja „oczy- wiście bezzasadna” to taka, która nie wzbudza wątpliwości co do jej bezpodstawności, pr zy czym o ceny tej należy dokonywa ć przez pryz mat a rt. 523 § 1 i art . 526 § 1 k.p.k. (tj. podstaw kasacyjnych o raz obowiązk u wskazania przez skarżącego , na czym polegało zarzucane uchy- bieni e – por. D. Świecki, uwagi do art. 535, op. cit. ) . W orzecznictwie SN przyjm uje się, że bezzasadność jest na jczę ściej ewidentna już po samej analizie skargi albo jej stwierdzeni e j est możli we w prosty sposób, niewymag ający przeprowadzenia skomplikowanych i licznych czynności procesowych (np. zarzuty dotyczą faktu, który m ożna łatw o zweryfikować w aktach sprawy) , ogr anicz ony do „pobieżnej anali- zy” kasacji (por. np. postanowienia S N z : 11 lipc a 2018 r., sygn. akt III KK 31 3 /18, Lex nr 2567885; 17 kwietnia 20 18 r., sygn. akt V KK 397/17, Lex nr 2540110; 11 kwietnia 2018 r., s ygn. akt IV KK 105/18, Lex nr 249 8023; 14 lis topad a 2017 r., sygn. akt V KK 216/17, Lex nr 2449657 ; 23 maja 20 17 r., sygn. akt III KK 166/17, Lex nr 2 321852 i sygn. akt III KK 157/17, Lex nr 2329441) . Oczywiście bezzasadna jest „nie tylko taka kasacja, któ- OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 24 ra odwołu je się do uchybień, jaki e w rzec zywi stośc i nie miały miejs ca, lecz także taka, która podnosi naruszen ia zaistniał e w realiach danej sprawy, j eżeli w sposób oczywisty nie miały one j ednak charakteru rażącego i nie ulega wątpliwości, iż nie mogły mi eć wpływu na treść orzeczenia” (p ostanowi enie SN z 19 lipca 2012 r. , sygn. akt II KK 138/12, Lex nr 1219301). Odd alenie ka sacji jako oczywiście bezzas adnej in casu uzasadniane jest na przy kł ad tym, że : – „już sama lektura nadzwyczajnego środka zaskarżenia pozwolił a na ocenę, iż pod- niesio ne w nim zar zuty są oczywiście nie trafne. Pogłębiona analiza materiałów zgrom adz o- nych w a ktach sprawy tylko potwierdz iła trafność tej tezy” (postanowienie SN z 23 sierpnia 2018 r. , sygn. akt V KK 277/18 , Lex nr 2558623); – zarzuty s kargi zostały przez skar żącego „podn iesio ne jedynie w celu sprostania for- malnym wymogom d o sporządzen ia i wniesie nia” kasacji (p ostanowienie SN z 11 lipca 2018 r., sygn. akt III K K 31 3 /18, Lex nr 2567885); – „pewne uchybienia prawu procesowemu, kt óre wystą piły, nie mają charakte ru n aru- szeń k asacy jnych, i to w spo sób oczywisty” (postanowienie SN z 8 grudni a 2 011 r., s ygn. akt III KK 279/11, Lex nr 1101672); – zarzuty zostały skierow an e „w istocie ( … ) przeciwko orzeczeniu sądu pierwszej in- stancji” (p ostanowie nie SN z 19 marca 2019 r., sygn . a kt IV K K 72/19, Lex nr 2 652389); – zarzuty skargi zmierzały „w ewid ent ny sposób do ominięcia ustawowego zak azu kierowania skargi wobec wyroku sąd u pierwszej instancji ( art . 519 k.p.k.) i zakazu f ormuło- wania w kasa cji zarzu tu, który w zwykłym postępowaniu odwoławczym określany jes t błę- dem w ustaleniach faktycznych” (wyrok SN z 30 list opada 2017 r., sygn. akt III KK 185/17, Lex nr 2420315; podobnie: po stanowienie SN z 2 8 kwi etnia 2016 r., sygn. akt II KK 79/15, Lex n r 2044473 ); – „nie tylko nie wykazano , aby Sąd odwoławczy dopuścił się rażącego naruszenia prawa, lecz równocz eśn ie kieruj ąc całość skargi kasacyjnej przeciwko wyrokowi sądu a quo , w rzecz yw istości zakwestiono wano pośr ednio, a nawet bezpośrednio (pkt 3 kas acji), po czy- nio ne właśnie na etapie postępowania pierwszoinstancyjn ego ustalenia faktyczne” (postano- wienie SN z 1 8 grudnia 2008 r. , sygn. akt V KK 262 /08 , Lex nr 609692) ; – kasacja „w swoj e istocie sprowadza s ię d o pow tórzenia zarzutów zawartych w ape- lacji , do któr ych to Sąd Okręgowy w K . odniósł się w sposób pełn y i wsze chstronny” (posta- nowienie SN z 23 stycznia 200 7 r., syg n. a kt I V KK 431/06, Lex nr 568418); – obrońca, wskazując na narus ze nia prawa procesowe go , „star a się niejako «wymusić» dokonanie pono wnej kont roli od woławczej wyroku Sądu I instancji, zaś wskazany w k asacji zarzut stanowi powtórzenie zarzutu p ier wszego po stawionego już w apelacji. Z arzut ten został już rozpoznany przez Są d Okręgowy w G. i uz nan ie go przez ten sąd za nieuzasadniony zo- sta ło w praw idłowy sposób umotywowane. (…) Sam fakt niezadowolenia str ony z kierunku rozstrzygnięcia Sądu odwoław cze go nie mo że powodować uchylenia zaska rżonego rozstrzy- gnięcia” (postanowieni e SN z 4 stycznia 2017 r. , syg n. akt III KK 406/16, Lex nr 2238227). W odróż nieniu od „oczywistej bezzasadności”, bezzasadność „zwykła ” to nietrafność podniesionych zarzutów, kt órą można us talić dopiero po głębokiej a nalizie materiałów spra- wy, rozważeniu ró żnych interpretacji prz episó w albo weryfikacji kilku możliwości oc en dzia- ła nia org anu, który wydał zaskarżone orzeczenie (por. T. Grz egorczyk, Kształtowanie się re- guł … , s. 156) . T rybunał K onstytucyjny zwrócił uwagę, że p ojęcie „ oczywiste j bezzasadności ” ka sa- cji było analizowa ne ( na t le art. 535 § 2 k.p.k. w historycznym brzmieniu ) w wyroku o sygn. SK 3 0 /05. W uzasadnieniu tego orzeczeni a Trybunał dostrzegł, ż e posługiwanie się p rze z ustawod awcę pojęciami ogólnymi wyni ka z konieczności unikania nadmiernej ka zuistyki przepisów i wy stępu je w różnych procedurach (por. cz. III , pkt 4.1 ). Podkreślił również (o czym już była mowa), że przyczyną krytycznej oceny badanej w tej sprawie pro ced ury OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 25 rozpo znawania kasacji nie była (s amoistnie) niedookreśloność pojęcia „o cz ywista bezzasad- ność” ka sacji (por. cz. III, pkt 8 uzasadnienia teg o wyroku) . 3.3 .3 . Instytucja oddalenia oczywiście bezzasadnej kasa cji została „pilotażowo” wprowadzona do p roced ury karne j przez art. 1 pkt 42 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o zmianie K od eksu postępowania kar nego, ustawy o ustroju sądów wojskowych, us ta wy o opła tach w sprawach karnych i ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 89, poz. 443). W a rt. 4 67 § 5 us tawy z dnia 19 kwietnia 1969 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U . Nr 13, poz. 96, ze zm. ; dalej: k.p.k. z 1969 r. ) przesądzono, że „Sąd Naj wyż- szy oddala na posiedzeniu kasację w razie jej oczywiste j bezzasadności. Strony mogą wziąć udział w po siedzeniu ”. Obowiązek informacyjny są du był wówczas realizowany przez dwa i ns trumenty: wyraźnie wy rażon ą w przepisie dopuszczalność udziału ( a nie tylko obecności ) strony w posiedzeniu oraz obowiązek uzasadnien ia postanowienia (por. wyrok o sygn. SK 3 0/05, cz. III, pkt 3.1 uzasadnienia). Zasa dy te obowiązywały od 1 stycznia 1996 r. do 31 sierpnia 19 98 r. i przewidywały jak dotąd najwyższy stand ar d procedu ralny rozpoznawa- nia kasacji oczywiście bezzasadnych. Upros zczony tryb rozpoznawania tego typu środk ów za skarżenia został następnie przeniesio ny do aktualnego kodeks u postępowania ka rnego , jednak w zm ien ionej formie. Obecny kształt tej instytucji j est wynik iem kilkuetapowej ewolucji , nakierowanej początkowo wyłącz nie na ograniczenie obowiązków informacyj nych SN z uwag i na rosnące zaległości w ro zpoznawaniu kasacji . Ten kierunek refo rm y postępowania kas acy jnego został złagodzony dopiero po d wpływem w yroku Try bunału o sygn. SK 30/05 (por. wyżej) . Nie powrócono jed- nak do zasad obowiązujących w k.p.k. z 1969 r. Od 1 wrześn ia 1998 r. do 31 sierpnia 20 00 r. obowiązywała zasada, że „Sąd Naj wy ż- szy oddala na pos ied zeniu kasację w razie jej oczywistej bezzasad ności. St rony mogą wziąć udział w posiedzeniu. Oddalenie kasacji ja ko oczywiście bezzasadnej nie wymaga pise mnego uzasadni enia” (por. art. 535 § 2 k.p .k. w ówczesnym brzmieniu ). W porównan iu z wcześniej- sz y m stan em pr awn ym , ograniczono w nim prawa informacy jne stron przez wprowadzenie (jako zasady) braku obowiązku sporządz enia pisemnego uzasadnienia postanowienia o od da- leniu k asacji jako oczywiście bezza sadnej. Nadal jednak, podobnie jak pop rz ednio, strony miały p rawo wziąć udział w po siedzeniu SN , na którym kasacja była rozpoznawana. O d 1 września 2000 r. do 30 stycznia 2 007 r. art. 535 § 2 k.p.k. funkcjonował w brzm ieniu uks ztałtowanym przez ustawę z d nia 20 lipca 2000 r. o zmianie ustawy – Kode ks postępowania k arneg o, usta wy – Przepisy wprowadzające Kodek s postępo wania karnego oraz ustawy – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. Nr 62, poz. 717; druk sejmowy nr 1314/III kade n- cja): „S ąd Najwyższy może oddalić na posiedzeniu bez udziału stron kasację w raz ie jej oczywistej bezz asadnoś ci. Nie dotyczy to kasacji wniesi onej na p odstawie art. 521 [tj. wnie- sionej przez podmioty specjalne ]. Oddalenie kasacji jako oczywiście bezz asadn ej nie wy maga pisemnego uzasadnienia” . Obowiązek informacyjny SN został w n im jes zcze bardziej zaw ę- żony – utrz ymano brak obowiązku pisemnego uz asadnieni a postanowienia o oddaleniu oczy- wiście bezzasadnej kasacji , a dodatkowo wyłączono możliwość udziału stro ny w posi edzeniu (ustawa nie wypowiad ała się przy tym wprost, czy wykluczon a jest także bierna obe cność stron na posiedzeniu). Ratio legis tego rozwiąza nia było dążenie do zlikwidowania zaległości SN w rozpozna waniu kasacji i usprawnienie postępowania na p rzyszłość (a więc względy organizacyj ne). Rozwiązanie to w ywołało mieszane re akcj e w literaturze k arnis tycznej (por. np. Z. Kwiatkowski, Uzasad nienie or zeczenia o oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasad- nej w procesie karnym , [w:] Problemy stosowani a pra wa sądowe go … , s. 373), a jego zgod- noś ć z prawem została zakwestionowana w o mó wionym wyroku o sygn. SK 3 0/05. Od 31 stycznia do 15 lutego 2007 r . nie obo wiązywały żadne szczególne procedury rozpoznawania oczywiś cie bezzasadnych kasacji: art. 535 § 2 k . p.k. w omówion ym wyżej OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 26 brzmi eniu utracił m oc obowiązującą w terminie zakreślonym w wyroku o sygn. SK 30 /05 , a prace legislacyjne nad nowym modelem p ostępowan ia kasacyjnego się opóźniały . Ostatni etap modyfikacji pr ocedury rozpoznawania oczywiście bezzasa d nej k asacji wy znaczyło wejśc ie w życie 16 lutego 2007 r. nowelizacji z 2007 r. , w której dokonano „ ca- ło ściow e g o uregulowania sposobu rozpoznawania k asacji, w tym kasacji oczywiście bezza- sadnej” ( uzasadnienie projekt u ustawy, druk sejmowy nr 1151/V kadencja , s . 5). Art. 535 k.p.k. uzyskał całkowici e nowe brzmienie, zgodne z propozycjam i Sądu Najwyższego (por . wyp owied ź Prezesa Izby Karnej SN L. Paprzyc kie go pod czas prac w komisjach po I czytaniu, Biuletyn z posiedzeni a Komisji Nadzwyczajnej do sprawy zmian w ko dy fikacjach (nr 15) nr 1443/V kadencja z 28 grudnia 2006 r., s. 7). Sytuacja st ron w rezultacie się popra wi ła . Re- gułą pozostał y dwa rozwiązania o bowiązują ce od 1 września 2000 r. – kasacje nadal mogły być uznawan e za oczywiście bezzas adne na posiedzeniu bez udziału s tron, a postanowienia SN w t ym przedmiocie w dalszym ciągu nie wym ag ały pisemnego uzasadn ienia (poza sytua- cją, gdy złożono zdanie odrę bne ; por. art. 535 k.p.k. w brzmieniu obowiązującym od 16 lute- go 20 07 r. ). Nowością było jednak wprowadzenie wyją tków o d t ej ostatniej zasady: przyzna- nie stronie, której kasację oddalono, pr awa do złożenia wnios ku o sporządzenie pisemneg o uzasadnienia : – w każdym w ypadku, gdy oddalenie oczywiście bezzasadnej kasacji miało miejsce na posiedzeni u (ponieważ posiedz enia w ty ch sp rawach zawsze przebiegają be z udziału stron – por. art. 535 § 1 k. p. k.); – w niektórych wy pad kach, gdy tego typu postanowienie został o wydane na rozprawie – jeżeli (równocześnie): strona była pozbawio na wolności, nie mia ła przedstawiciela pr oce- so wego i ni e została sprowadzona na roz prawę (por. art. 535 § 3 w brzmieniu o bo wiązującym od 16 lute go 20 07 r.). Powyższe m echanizmy są nadal ak tualne i obowiązują w dniu wydania niniejszego wyroku przez Trybuna ł. 4. Ocena z godnoś ci art. 535 § 3 zdani e pie rwsze k.p .k. w kwestionowanym zakre- si e z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Trybu na ł Konstytucyjny stwie rdził , że zaskarżone unormowanie – rozpatrywa ne w kon t ekście całokształtu gwarancji procesowych przysługujących stronie i z uwzględn ie- niem charakteru pos tępow ania kasa cyjnego – spełnia minimalne wymogi sprawiedliwości procedural nej, wy nikające z art. 45 us t. 1 Konstytucji. 4.1. Ratio legis uproszcz eń w uzas adnieniu decyzji procesowych. Punktem wyjścia tej oceny b yło ustalenie, że up roszczenia w uzasadni eniu decyzji p rocesowych są powszechnym w polskim systemie prawnym sposobem zwię ks zenia efek- tywności pr ocedu r sądowych. W postę powaniu karnym wystę pują różn e tego typu mechanizmy : – ograniczenie treści uzasadnień ( por. np. art. 423 § 1a k.p.k.); – fakult atywn e lub obl igatoryjne odstąpienie od sp orządzenia uzasadnienia (por. np. art. 9 8 § 3 , art. 127, art. 325e § 1, art. 462 § 2, art. 504 § 2 i art. 535 § 3 k .p.k.) ; – sporządzenie uzasadnienia na wniosek (por. np. art. 457 § 2, art. 5 35 § 3 k.p.k.), – sk rócen ie termin u sporządzenia uzasadnienia (por. np. art. 517h § 2 k.p.k.) ; – in ne , związane z taktyką i tec hniką sporządzania uzasadnienia (por. M. Klejnows ka, Uproszczenia w uzasadni a niu decyzji procesowych w spra wach karny ch , „Prokuratura i Pra- wo” nr 3/ 2013, s. 6 - 7). Obniżone standardy orzekan ia w sprawie „oczywiście bezzasadnych” p ism proceso- wych nie o grani czają się do postępowania karnego (por. oczywiści e bezzasadne kasacje i wnioski o wznowienie postępowania – art. 535 § 3 i art. 545 § 3 k.p.k.; hist orycz nie – tak że OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 27 oczywiście bezzasadna ape lacja – por. art. 457 § 2 k.p.k. w brz mi eniu obowiązującym od 1 wr ześnia 199 8 r. do 3 0 czerwca 2003 r.). W ystępują także w: – postępowaniu cywilnym (por. oczywiście bezzasa dne pow ód ztwo i skarga o stwier- dzenie n iezgodn ości z pr awem prawomocnego wy roku – a rt. 191 1 , art. 391 1 i art. 424 9 ustawy z dnia 17 listopada 1964 – Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. z 2020 r. p oz. 1575, ze zm.); – postępowaniu sądowo administracyjny m ( por. oczywi śc ie bezzasadna skarga – a rt. 247 u stawy z d nia 30 sierpnia 2002 r. – Pr awo o postępowaniu przed sądami admini st ra- cyjnymi, Dz. U. z 20 19 r. poz. 2325, ze zm.); – postępowaniu prz ed TK (po r. oczywiście bezzasadn a skarg a konstytucyjn a lub wnios ek – art. 61 u st. 4 pkt 3 ustawy o org anizacji TK ). Trybu nał Konstytucyjny ma świadom ość, że wprowadzanie tego typu instrum en tów wynika z po szuki wania przez ustawodawcę sposobu rozwiązania ob iektywnie istniejących problemów: stale rosnącego wpływu spraw i po głębiając yc h się zaległości w ich r ozpozna- wani u . Niewąt pliwe problemy te występował y także w wypadku kasacji karnych (por . uza- sadnienia pr ojekt ów ustaw zmieniających procedury kasacyjne: dr uk sejmow y nr 1314/III kadencja i druk sejmowy nr 1151/V kadencja o raz omówi en ie skutków braku szczegó lnego trybu rozpozna wania kasacji oczywiście bez zasadnych w okresie od 31 stycznia do 15 lutego 2007 r. – P. Hofmański , uwagi do art . 535, [w:] P. Hofmańs ki, E. Sa dzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego. Tom III. Ko mentarz do art. 468 - 682 , Warszawa 2 012, Legali s ). Upro szczenie, skrócenie i odform alizowanie procedur (w tym także proce du r uza sad- ni a nia orzec zeń) ma jednak także istotny wymiar konstytucy jny . Usta wa zasadnicza wymaga bowiem od organów władzy państwowej n ie tylko sprawności, ale także (a m oże nawet – przede w szystkim – por. kolejność sf ormułowań w preambule) rzetelnośc i . W pr aktyc e naj- częśc iej s ą to wartości konkurency jne (im większa rzetel ność post ę powania, tym jest ono dłuższe i wymaga większego nakładu sił i środków), a rolą ustawodawcy jest znalez ienie moż liwie optymalnego i adekwatn ego do danej sytuacji sposobu ich wywa że nia ( por. podob- nie – w odniesieniu do procedury rozpoznawania kasa cji – wyr ok o sygn. SK 30/05, pkt 8 uzasadnienia) . W tym kontekści e, o cena zaskarżonej w niniejszym p ostępowaniu regulacj i wymaga więc przede wszystk im ustalenia, czy ustawodawca zac hował w niej odpowiedn ie pr oporcje między założonym celem a jego skutkami dla stro n postępowania. Miarą dokonywania tych ocen musi zaś być w zorzec rzetelnego postępowania sądo wego , wynik ający z a rt. 45 ust. 1 Konstytucji. 4.2. Ocena konstytucyjności zask arżon ej regu lacji. Pr zecho dząc już bezpośrednio do kontroli zgodności ar t. 535 § 3 zdanie pierwsze k.p.k. w badanym zakresie z art. 45 ust. 1 Konstytucji , Trybunał Konstytucj i uwzględni ł na- stępu jące argumenty: 4.2.1. Po pi erwsze, kwestionowane unormowanie ma z as tosow anie do or zecze ń koń- czących postępowania kasacyjne . W świetle dotychcz asowego dorobku Trybunału Konstytu- cyjnego, nie ma już wątp liwości, że zasady uzasadniania orz eczeń kończ ących to postępowa- nie mogą być kontro lowane przez pryzmat gwarancji wynikaj ąc ych z art. 45 u st. 1 Konstytu- cji, jednak musi to następować z uwzg lędnienie m charakteru teg o postępowania (por. np. po- stanowienie o s ygn. SK 48/04, wyrok o sygn. SK 30/ 05 i wymien ione wyże j postanowienia wydane na et apie wstępnej kontroli skargi konstytu cy jnej ). Istotę postę powania kasacyjnego można – w ślad za orzeczni ctwem SN – ująć w na- stęp ujący sposób: „kasacja jest nadzwyczajnym ś rodkiem zaskarżenia skierowanym prz eciw- ko orze czeniu wy danemu przez sąd odwoławczy na skutek rozpoznania zwykłego środka za skar żenia. Cele m pos tępowania kasacyjnego jest wyeliminowanie z ob rotu praw nego orze- OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 28 czeń d otkniętych poważnymi wadami w postaci bezwz ględnych przyczyn odwoławczych lub innych naru szeń praw a, ale o charakterze rażącym , a jednocześnie takich, które miały i st otny wpływ na t reść orzeczenia. Możliwość wniesienia skutecznej ka sacji jes t zatem istotni e ogra- niczona. Postępowanie kasacyjne nie j est postępowaniem, które miałoby po nawiać kont rolę odwo ławczą. W toku tego postępow ania z założenia nie dokonuje się zate m kont roli popraw- ności oceny poszczególnych dowodów, nie weryfikuje zasadnośc i ustaleń fakty cznych i nie bada współmierności orzeczonej kary” (postanowienie SN z 4 styczn ia 2017 r. , sygn. ak t III KK 406/16 , Lex nr 2238 227). „W modelu kasacji, przyjętym w p ol skie j procedurz e kar nej, kontrola prawomocnego wyroku sądu odwoław czego dok onywana w tym n adzwyczajnym trybie, nie obejmuje ustaleń f aktycznych oraz słuszności oceny ze branych w s prawie do wo- dów. (…) instytucja kasacj i sprowadza się do «sądu Sądu Najwyższ eg o n ad sądzeniem spra- wy przez sąd odwoławczy», a nie [jest] «samodz ielnym os ądem przez Sąd Najwyższy samej sprawy»” (postanowienie SN z 19 marca 2019 r., sygn. akt IV KK 72/19, Lex nr 26523 89). Podobnie istotę postępo wania kasacyjnego rekonstruował Trybun ał . „ Rozpoznanie ka- sac ji ma służyć właściwej wykładni prawa i stwarz ać okazję do sprawowani a nadzoru orzecz- niczego nad działalnością są dów powszechnych ” ( wyrok o sygn. S K 2/15, cz. III, pkt 6.1 uza- sadnienia). „W dwuins tancyjnym postępowaniu karnym kasacja pe łni ( … ) rolę sw oi ste go «wentyla bezpieczeństwa», uzupełnia system dwuinstan cyjnej kontroli sądowej, stwarzając możliwość eliminowania najpoważniejszych błędów wymiaru s prawiedliwo ści zawa r tych w prawomocnych orzeczen iach” (wyrok o sygn. SK 32/03, cz. III , pkt 2 uzasadnie ni a). Postępowanie kasacyjne jest więc postępowanie m w wielu wymiarach nadzwyczaj- nym – toczy się po prawomocnym zakońc zeniu postępowania (por. art. 519 k .p.k.) i mo że słu ży ć do kwestionowania tylko nie których rodzajów orzeczeń (por. art. 5 19 , art. 520 i ar t. 52 3 § 2 - 4 k.p.k.) ze względu na ściśle określone uchybien ia (por. art. 523 k.p.k. ; por. ogólna charakterystyka kasa cji wyżej ). Kasację w stosunku do t ego samego oskarżon e go i od tego samego orzeczen ia każdy uprawniony może wnieść tylko ra z (por. art. 52 2 k.p .k.), a orzeczenia wydane w wyniku rozpoznania kasacji nie są zaskarżalne (por. art. 539 k.p.k.). O szczególnym c harakterze kasacji świadczy także t o, że jej z łożenie w ymaga skorzystania przez str onę z pomocy adwokata lub radcy praw ne go (por. art. 526 § 2 k.p.k.) . Omówione wyżej cechy po stępowania kas acyjnego powodują , że ustne czy pisemne motyw y tego orzeczenia speł niają inne funkcje niż na przykład uzasadnieni e orzec ze nia pierwszej instancji (por . postanowienie o sygn. SK 48/04, cz. II , pkt 5 oraz w y rok S N z 4 li- stopada 2003 r., sygn. akt V KK 74/03, Lex nr 8 4219 ) . Kasacja w polskim systemie prawnym jest ukształtowa na jako instrument o charakterze „ j ednorazowym ” (por. a rt. 522 i art. 539 k.p.k.) . U zasadnienie wydanego w jej rezultacie o rzeczenia w nie wielk im stopniu może więc służyć do uruchomienia ko ntroli ze wnętrznej takiego orzeczenia, a równocześnie jest bardzo w ażne dla samokontroli organu orzeka jącego (jed nolitoś ci orzecznictwa samego SN). Z r acji konstytucyjnej pozycji Sądu Najw yż szego (por. art . 183 ust. 1 Konstytucji) , proporcjonalnie bardziej istotna niż w wypadku sądów powszechnych jest funkcja wyjaśniająco - interpretacyjna i wychowawcza ujaw niania przy czyn wy da nia takich orzeczeń . I ch uza s ad- nienia powinny dostarczać także dow od ów na działanie prze z SN na podstawie i w granicach prawa (por. ar t. 7 Kons tytucji) , a nie w sposób przypadkowy czy arbitralny (por. „ legitymiza- cja przez przejrzystość ” – wyrok o sygn. S K 30/05, cz. III, pkt 4.2 uzas a dnienia oraz potrzeba kształtowania „ ze wnętrznego prze konan ia o sprawiedliwości orzeczenia” – wyrok SN z 4 li - stopa da 2003 r., sygn. akt V KK 74/03, Lex nr 84219) . Z powodu omówionych uwarunkowań , ustawodawc a dysponuje stosun ko wo szeroką swobodą kształtow a nia procedur rozpoznawania kasacji. N ie jest zobligowa ny do zapewnie- nia stronom w każdym wypadku takich s amych gwa rancji rzetelnego postępowania, jak w przed p ierwszą i drugą instancją (por. zwł aszcza omów iony wy ro k o sygn. SK 30/05, cz. III, pkt 8 uzasadnienia). W perspektywie k on stytucyjnej, po stępo wanie kasacyjne niewąt- OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 29 pliwie wykracza poza kon stytucyjn ie gwarantowane minimum dwóch instancji i jednego środka o dwoławczego (por. art. 78 Konstytuc ji i powoła ne wyże j wyroki TK w sprawach ka- sacyj n ych). W ramach art. 45 ust. 1 Konstyt uc ji jednostka ni e ma też „prawa do kasacji”, ro- zumianego jako możli wość skut ecznego żądania merytorycznego rozpoznania każdej sprawy p rzez Sąd Najwyższy (por. powołane w yżej judyka ty TK). Trybunał Konstytucyjny stwie r dził, uwzględniając swoje dotychczaso we orzecznictwo ( por. zwłaszcza postanowienie o sygn. SK 48/04, wyro k o sygn. SK 30/05 i postanowienia wydane na etapie wstępnej kontro li skarg konstytucyjnych), że pewne obniżenie standar dó w może także dotyczyć metody i zakresu informowania stron o przycz yn ach wydania orz eczen ia kończącego postępowanie kasacyjne . Co do za sady dopu szczalne są w szczególności rozwią- zania, polegając e na ods tąpieniu od sporządzania pisemnych uzasadnień niekt óryc h rodzajów rozstrzygnięć . Ni eprzekraczalną granicą jest w tym wypa dk u zbieg ograni czeń p rocesowych, całkowicie wyłączających możliwość uzyskani a przez stronę wiedzy na temat podstawowych przyczyn wydan ia orzeczenia w jej sprawie (por. n p. mechaniz m bad any w wyroku o sygn. SK 30/05) . 4.2.2. Po drugie, zaskarżona regulacj a przewiduje upr oszcze nia procesowe odnoszące się do określonego rod zaju orze czeń kończących postępowanie kasacyjne, a mianowicie do p o stanowień oddalających kasację . Ro zstrzygnięc ia te są wydawane na etapie merytoryc znej kontroli kasacji. Ich istota spro wa dza się do stw ierdze nia, że w sprawie nie występują podstawy kasac yjne (ani te wska- zane w kasacji, ani – badane z urzędu także w zakr esie pominiętym w kasacji – bezwzgl ędne podsta wy od woła wcze, por. wyżej) a lbo że st rona nie podała, na czym polega zarzuc an e uchybienie ( por. a rt. 523 § 1 i art. 526 § 1 k.p.k. oraz D. Świe cki, uwag i do art. 535, op. cit. ) . P rzedmiotem tych postanowień mog ą być jedynie kasacje spełniające w ymogi forma lne ( np. kasacj e stron wnies ion e w te rminie określonym w art. 524 § 1 k.p.k . i sporządzo ne przez pro- fesjonalnego pełnomocnika – por. art. 526 § 2 k.p.k. itd.; por. np. postanowienia SN z: 29 maja 2018 r., sygn. akt III KK 255/18, Lex nr 2515805; 29 czerwca 2018 r., sygn. akt III KK 3 19/18, Le x nr 2518855; 29 sierpnia 2018 r., syg n. akt III KK 40 6/18, Lex nr 2541877 i III KK 388/18, Lex nr 2539889 ). Trybu nał Konstytucyjny uznał, że – zważywszy na wspomnianą wyże j charakterysty- kę kasacji – uzasadn iane powinn y być w p ierwszym rzędzie or zeczenia uwzględniające te środki zaskarżenia. Pr owadzą one do zmiany stanu prawnego, ukształtowanego prawomoc- nym o rzeczenie m . Ich bezpośredni m skutkiem może być na przykład uniewinn ieni e oczywi- ście niesłusz n ie skazan ego; często kon ieczn e jest jeszcze wydanie przez sąd odwoławczy orzeczenia następczego , gdy SN uchyli zaskar żone orzeczenie i przekaże sprawę do ponow- nego rozpozna nia właściwe mu sądowi ( por. art. 537 k.p.k.) . Można więc r acjo nalnie wyma- gać, aby przyczyny t ego typu ek stra ordyn aryjnej ingerencji były ujaw niane w sposób szcze- gółowy i sformaliz ow any (w pisemny m uzas adnieniu orzeczenia) . Postanowienia oddalając e kasację (czy to z powodu jej bezzasadności „zwykłej”, czy „kwalif ikow anej”, tj. oczywistej), takiego skutku nie maj ą – z askarżone prawomocne orze- cze nie nadal zachowuje walor prawomocnośc i (petryfikacji ulega więc dotychczasowy stan prawny – por. art. 522 i art. 5 39 k.p.k. ) . Nie negując interesu prawnego stron (i innych pod- m iotów prawa) do poznania powodó w tego rozs trzy gnięc ia, Trybunał stwierdził więc , że jest on nieporównywalny z omówion ą wyżej sytuacją uwzgl ędnienia kasacji. W razie wydania postanowieni a o oddal eniu kasacji przedmiotem wypowiedzi SN jest bowiem co do z asad y tylko kasacja (pismo procesow e strony) – to, czy spełnia ona warunki wymienio ne w art. 523 § 1 i art. 526 § 1 k.p.k . Analiza zaskar żonego orzeczenia dokonywana jest natomiast co naj- wy żej w wąs kim zakresie, niezbędnym do weryfikacji istnienia podstaw kasa cyjnych . J ej wy- niki nie mają ża dnego znacz enia dla prawomocności rozstrzygnięci a zaskarżonego kasacją . Także w tym as pe kcie stosowani e niżs zych standardów informacyjnych przez SN , wynik ają- OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 30 cych z art. 535 § 3 zdanie pierwsze k.p.k. w badanym zakresie, m ożn a więc uznać za uspra- wiedliwione . 4.2.3. P o t rzecie , istotne dla oceny konstytu cyjności zaskarżonego rozwiązania jest t akże to, że do tyczy ono oddalania kasacji „oczywiście bez zasadnych ”, a więc wadliwych w sposób bezsporny i widoczny na pierwszy rzut oka (por. szczegółowa analiza tego pojęcia wyż ej) . Doko nanie takiej oceny nie wymag a przeprowadzenia skomplikowanych oper ac ji logicznych, lecz opiera się na najprostszych wnioskowaniach – a więc nie powinno też wy- magać szczególnego dowodzenia. W orzecznic twie SN jako najczęstszą przyczynę oczywistej bez zasadn ości kasacji wskazuje się po wielanie zarzutów sformułowanych na et ap ie zwyczajnej kontro li odwoław- czej (por. postanowienie SN z 2 styc znia 2018 r., sygn. ak t III KK 405/17, Legalis nr 2296104 oraz wska zane wyżej komentarze). W literatur ze prawa ka rne go dos trzega się także inne ty- powe wady tego typu środków zaskarżenia – w oczywiście bez zasadn ych kasacjach „pod po- zorem jakoby rażącej obra zy prawa materialnego lub procesowego, kwestionuje się w istocie us talenia faktyczne lub polemizuje je dynie z orz ecz eniem sądu odwoławczego, nie zważa jąc na jego augmentacj ę i powtarzając ar gumenty apelac yjne, w których prezentuje się własną wersję zdarzen ia przest ępnego, nierz adko niemającą oparcia nawet w wyjaśnieniach samego oskarżonego i świadków obron y, albo opa rtą na wł asnej, wybiórczej ocenie dow odów, zapre- zentowanej przez autora kas ac ji. Nie dostrz ega si ę także samego zakresu postępowania odwo- ławcze go zakreś lonego przez apelację (której autorem często jest ten sam podmiot, który wnosił kasację), zar zucając sąd owi odwoł awczemu rażące naruszenie pr awa materialnego lub procesowego przez u trzymanie w mo cy zas karżonego wyroku w sytuacji, gdy zarzuty apela cji ogran iczały się do podniesienia błędu w ustaleniach faktycznych i niewspółmierności kary. Wskazuje się równie ż d opiero w kasacji, niepodnoszone wc ześniej, uchybienia zaistniałe jeszcze w postępowaniu przez sądem meritii , z zarzutem nieuwzględnienia ich z urzędu przez sąd od woławczy, choć nie są to naruszenia, które są d ten ma obowiązek uwzględniania ni eza- leżnie o d g ranic zaskarżenia i podniesionych zarzutów. Podnosi się także, w tych ka sa cjach stron, k tóre m ogą być oparte tylko na bezwzględnych powodach uchyleni a orzeczenia, a więc przy skazaniu na karę inną niż bezwzg lędna kara pozbawienia wolności, rz ekome uchyb ien ia z a rt. 439 k.p.k., choć w rzecz ywistości ich nie było” ( T. Grzegorczy k, Kasacja jako nadzwy- czajny środek zaskarżenia w sprawach karnych i jej skut eczność w pra ktyce , „Państwo i Pra- wo” nr 6/2015, s. 35). Trybunał Konstytucyjny odnotował, ż e w doktryn ie wskazu je się w tym kontekście, i ż z racji ewidentnego charakteru kwalifi ko wanych wad kas acji , pisemne uzasadni a nie postano- wień o ich oddalen iu jest z asadniczo nie celowe i niepotrzebne (por. np. S. Zabłocki, Nowela k.p.k. z dnia 20 lipca 2000 r. Komentar z , Warsza wa 2000, s. 287: „odstąpieni e od pisemnego uzasadnienia decyzji od da lającej jest a utomat yczną konsekwencją uznania kasacji za oczywi- śc ie bezzas adną”). Wydaj e się to tym bardziej zasadne, jeżeli uwzględ nić argument, że „auto- rzy kasacji s tron staraj ą s ię bar dzo często, niejako za wszel ką cenę, sporządzić taką skargę, pozor uj ąc w niej z pe łną św iadomością – gdyż trudno podejrzewać, i ż powod em tego j est ich niewi edza – zarzuty o rzekomych uchybieniach z art . 439 k.p.k. lub innej rażącej obra zy pra- wa, w sy tuacji gdy naruszeń tej rangi w sp rawie nie było. Dotyczy to zarówno kas ac ji obroń- ców i pełnom ocników powołanych stronom z urzędu, jak i ust anowionyc h z wyboru pr zez same strony lub osoby działające w ich im ieniu” (T. Grzegorczyk, Kasacja jak o… , s. 36). Zd aniem Trybunału Konstytucyjnego, z arówno niewątpliwy charakter wad kasac ji oddalanych ja ko ocz ywiście bezzasadne, jak i ewentualne świadome podejmowa nie przez str ony (z po mocą profesjonalnych pełnomocników) ryzyka procesowego skła da nia i popi era- nia tego ty pu śro dków (i to pomimo uzyskania stanowiska prokuratora o oczywistej be zz a- sadności kasa cji – por. art. 530 § 5 k.p.k.) , nie mogą uzasadniać całkowit ego wyłączeni a ob- owiązku informacyjnego SN. „Oczywista” dl a Sądu Najwyższego bezzasadność kas acji, nie OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 31 w ka żdym w ypadku będzie tak samo ewide ntna dla występujących z nią stron. Na le ży więc uznać, że po winny one mieć możliwość uzyskania choćby ogól nej infor macji o przyc zynach orzeczenia – co nie znaczy jednak, i ż w każdym wypadku koniecznie w formi e uzasadnie nia pisem nego. Również więc w tym asp ekcie Trybunał nie znalazł podstaw do za negowania kons tytucy jności zaskarżonego rozwiązania . 4.2.4. Po cz warte , ar t. 535 § 3 zdanie pierwsze k.p.k. w badanym zakresie dotyc zy po- stanowień wydanych na rozprawi e, które są uzasadni ane w formie ustnej w obecno ści strony postępowania, jeżeli się on a stawi (por. om ówione postanowienie o sygn. SK 48/04, w któ- rym Tryb unał uzna ł n ieobecność strony na ogłoszeniu postanowienia za wyraz braku należy- tej dbałości o swoje in teresy) . T r ybun ał K onstytucyjny ustalił, że już w toku prac legislacyjnych nad zaskar żo nym rozwiązani em zak ładano, i ż w razie wydania postanowienia na ro zprawie s tro na niepozba- wiona wolności będzie miała zawsze możliwość wysłucha nia ustnych motywów orzecz enia (por. n p. n astę pujące wypowiedzi przedstawi cieli Ministra Sprawiedliwości: „ W prz yp adku gdy stron y są o becne i gdy jest obecny obrońca, poznają motyw y uzasadn ien ia. Ustawodawca skupił się przede wszystkim na gwarancj ach procesowych dla tych, którzy są nieobecni, a or zecz enie ich dotyczy ” – Sprawozd anie S tenograficzne z 30. p osiedzenia Se jmu w dniu 15 grudni a 2006 r. , s. 333; „albo jesteś na rozprawie i słyszysz uzasadnienie, albo cię nie ma na rozprawie, na posiedzeni u, i wtedy masz prawo złożyć wni ose k o uzasadn i enie ” – Spra- wozdanie Stenograficzne z 26. p osiedzenia Senatu w dniach 24 i 2 5 stycznia 200 7 r. , s. 34 ; żądanie pisemnego uzasadnienia postanow i eń wydan ych na rozprawie pod nieobecność stro- ny jest możliwe tylko na zasadach wskazany ch w art. 535 § 3 zdanie p ierw sze k.p.k. ). Podobne oczekiwani a wobec zaskarżonej regulacji wyrażali t akże eksperci sejmow i . W skazywano, i ż ustawodawca „ zasadnie uznał, że brak jest konieczności pisemnego uzasad- nienia oddalenia kasacji oczywiście bezzasadnej na rozprawi e, w której stro na b rała udział. Udział strony w rozprawie, a tym samym możliwość udzi ał u w postępowan iu i w ysłuchania ustnego uzasadnienia orzeczenia zap e wnia str onie należyty dostęp do informacji o podsta- wach rozstrzygn ięcia. Szerszy do nich dostęp nie j est niezbęd n y ze wzg lędu na nadzwyczajny charakt er rozstrzygnięcia i brak możliwości d al szego zaskarże nia” ( P. Wiliński, Opinia na temat projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego (druk sejmowy nr 1151 ) z 28 grudnia 2006 r., s. 8 ). W li teraturze p r awa karn ego w ygłaszanie ustnych moty wów postanowienia o oddale- niu kasacji wy danego na rozprawie jes t uzna wane za nieodzowny element publiczneg o ogło- sze nia tego orzeczenia (por. np. P. Hofmański, Uzasadnienie postanowie nia o oddaleniu kasacji (na tle pos tanowienia T rybu nału Konstytucyjnego) , „Państwo i Prawo” nr 7/2005, s. 49) , o d którego można odstąp ić tylko w sytuacji, gdy na ogłoszenie nikt si ę nie sta wił (por. art. 100 § 1a i art. 418 § 3 k.p.k. ). Stanowisko to jest powszechne – Trybunałowi nie jest z na- ne żadne o prac owan ie, w którym prezentowany by łby pogląd przeciwny , zgodnie z którym og łoszen iu podlega sama sentencja postanowienia o oddaleni u kasacji jako oczywiście bezza- sadnej . Argumentuje się w tym ko ntekście, że w polskie j proc edurze karnej każd e roz strz y- gnię cie ogłoszone publiczni e musi bezwzględnie być uzasadniane ustnie ( por. zw łas zcza P . H o fmański, S. Zabłocki, Elementy metodyki pracy sędziego w sprawach karnych , Warsza- wa 2011, Lex; autorzy nie wy powiadają się jednak wprost na tema t postanowi e ń o odda leniu kasacji) . Wobec tego z wolnienie od sporządzenia pisemnego uzasad ni enia wyrok u nale ży rozumieć restrykcyjnie (jest to bowiem wyjątek od zasad ogólnych) – jako nieobejmujące zwolnienia od wygłoszen ia jego ustnych motywów . W charakt erze podsta w y pr awne j ustnego uzasadnienia posta nowienia o oddaleniu ka- sacji, wydanego na ro zprawie, w skazyw any jest najczęściej art. 418 § 3 in fine w związk u z art. 458 i art. 518 k.p.k. (por. np. J. Matras, uwagi do ar t. 535 k.p.k. , op. cit. ; P. H of mańs ki, OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 32 uwagi d o art . 53 5 k.p.k., op. cit. ; D. Świec ki, uwagi do art. 535 k.p.k., op. cit. ; D. Ś wiecki, Cz ynnośc i procesowe obrońcy i pełnomocnika w sprawach karn ych , Wars zawa 2020, Lex ) . Przepisy te regulują kolejno: obowiąz ek podania ustnych powodów wyr oku p o jego ogło sze- ni u (c hyba że na ogłoszeniu nikt s ię nie stawił), odpowiednie stosowanie prz ep isów dotyc zą- cych postępowania przed sądem pierwszej instancji w po stępowani u odwoławczym oraz od- powiednie stosowanie przepisów o postępowaniu odwoławczym w pos tępow aniu kasacy j- nym. Inc ydentalnie podstawy obowiązk u ustnego uzasadniania postanowień o oddal en iu ka- sacji , wyda nych na rozprawie , u patrywano także w ogólnej zasa dzie, że jeżeli ustawa nie zwalnia od równoczesnego sporządzeni a uzasadnienia, orzeczenie i zarząd zenie d oręc za si ę lu b ogłasza wraz z uzasadnieni em, wyrażonej obecnie w art. 100 § 6 k.p.k . (a do 1 4 k wietni a 2016 r. – w art. 100 § 4 k.p.k.; por. np. T. Grz egorczyk, Kształtowanie się reguł… , s. 167, który jako podstawę prawną wygłoszenia uzasadnienia po stanowi enia o od dale niu kasacji, wydanego na roz prawie , wprost wskazał historyczny art. 10 0 § 4 w zwią zku z art. 418 § 3 i art. 518 k.p.k.; podobny pogląd – j ednak bez bezpośredniego odwołania do postanowień w sprawach ka sacyjnych – P . Hof mański, S. Zabłoc ki , op. cit . ) . O bowi ązek wygłoszenia ust- nych mot ywów każdego wyroku (postanowienia) w spra wa ch kasacyj nych , wydanego na rozprawie , podkreśla także W. Kozielew icz ( op. cit. , autor nie podaje jed nak podstawy praw- nej ). Powy ższe stanowisko teoretyków prawa co do wykł adn i prz epis ów procesowych re- gulujących ogłaszanie orzeczeń wydanych na rozprawach k asacyjnych potwi erdzają także informacje uzyskane na potrzeby nini ejszego p ostępowania przez Trybunał Konstytucyjny od Pierwszego Prezesa SN . Wyjaśnił on, że n ie ma najmnie jsz ej wą tpli wości, i ż ustne uzasad- nienie jest przedstawiane wówczas, gdy oddalenie k asacji nas tępuje w formie wyroku (co jest możliwe, jak już wspomni ano, w wy padku łącznego rozpoznawania kilku kasacji od wyroku i uwzględnienia przez SN przynajmn ie j jednej z nich choć by w części). Podstaw ę prawn ą tej czynności stanowią odpowiednio stoso wa ne: art. 4 18 § 3 w związku z art. 458 , w związku z art. 518 k.p.k. Pierwszy Prezes SN wskazał, że ustawa karnoprocesowa „nie prze widuje wprost analogicznej gwaranc j i normaty wn ej, g dy n a rozprawie kasacja oddalana jest jako oczywiście bezzasadna postanowi en iem. Regul acje o dnoszące się do ogłaszania i uzasadnie- nia postanow ień nie p rzewidują bowiem rozwiązań dotyczących podawania ustny ch moty- wów tego orzeczenia”. W pra k tyce takż e jedna k w tym wypadku odpowiednio stos owany jest art. 418 § 3 w związku z art. 5 18 i art. 45 8 k.p. k. i wygłaszane są ustnie najważniejsze powo- dy pos tanowieni a, co obejmuje także przyczyny uznania kasacji za oczy wiście bezzasadną oraz brak uznani a podniesi on ych w nie j zarzutów. Pierwszy Prezes SN wyraźnie przy tym podkreślił, że – zgod ni e z inform acjami uzyskanymi z Izby Karnej SN – praktyka ta ma cha- r akter „ug runtowany” i jest spójna z postulatami doktryny . W św ietle powyższych okoliczności , twi e rdzenie s ka rżące go o fakultatywności ustne- go uza sadnienia postanowienia o oddaleniu kasacj i jako oczyw iście bezzasadnej, wydanego na rozprawie, Trybunał Konst ytucyjny ocenił jako pozbawione podstaw prawnych i faktycz- nych , a wobec tego niemogące stanowić a r gumentu z a stwie rdze niem niekonstytucyjności zas karżonej regulacji. Tego typu uzasadnienia s ą bowiem – jak w ykazano wyżej – uważane za obowiązkowe zarówno w t eorii, ja k i w praktyce (poza sytuacją, gdy na ogłoszeniu nikt się nie stawił) . Ustn e motywy wy roku nie są przy tym oczywiście prost ym ekwiwalentem uzasadnień pisemnych. Różnią się one n ie t yl ko formą, ale także treścią. Ustne motywy mają w możliwie prosty sposób p rzekonywać o słuszności rozstrzygnięcia. Są adresowane nie tylko do pro fe- sj onalistów ( pełnomocn ików stron, prokuratora, inn ych sądów), wobec czego należy unikać stosowania w nic h he rm etycznego języka prawniczego, piętrowych odwołań do przepisów cz y wysubli mowanych konstrukcji logicznych (por. po dobnie: P. Hofmański, S. Zabłoc ki, OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 33 op. cit. ) . Nie muszą też mieć c harakteru wyczerp ującego – mogą ograniczać się do „najważ- niejszych powo dó w” p ostanowienia lub wyroku (por. art. 100 § 6 i art. 418 k.p.k.). Dodatkowo można zauważyć, że u stne motywy orzecze ń nie są protokołowane (por. po stan owienie S N z 6 lipca 2006 r., s ygn. akt IV KK 1 7 4/06 , Lex nr 323275 ) . W obecnym stanie prawnym cały pr ze bi eg rozprawy powinien być co do zasady utrwalany w formie zapi- su ob razu lub dźwięku, który staje się załącznikiem do protokołu , a strony i ich pełn omoc nicy mogą o trzymywać kopie tego zapisu (por. art . 147 § 2b, 3a i 4 k.p.k. ; zwrócił na to uwagę w swoim s ta no wisku Marszałek Sejmu ). Trybunał Konstytucyjny uznał, że – w św ietle ust alonych wyżej cech postępowania kasacyjn ego i postanowienia o oddaleniu kas acji jako o czywiście bezzasadne j – taki sposób z apewnienia stronie informacji o przyczynach wydanego w s to su nku do niej orzeczenia jest wystarczający d o spełnienia standard ów wynika jących z art. 45 ust. 1 Konstytucji. 4. 2.5. Po piąte , art. 535 § 3 zd anie pierwsze k. p.k. w kw estionowany m zakresie nie wy klucza sporządzenia pisemnego uzasadnienia postanowien ia o o ddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej, jeżeli SN w danej sprawie u zna to za celowe. Jak już wspomnian o , je st to obowiązkowe, gdy od postanowi enia zgł osz ono zdani e odrębne ( por. art. 114 § 3 k.p.k.). W orzecznictwie SN konsekwentnie podkreśla si ę, ż e brak obowiązku sporządzenia uzasadnienia przewidziany w zaskar żonym prz episie nie oznacza ustawowego zakazu (po r. np. postanowienia SN z: 6 marca 2019 r., sy gn. akt V KK 61/18, Lex nr 2639898; 1 4 listopa- da 2017 r., sygn. akt V KK 216/17, Lex nr 244 96 57 ; 5 czerwca 2017 r., sygn. akt I V KK 4/17, Lex nr 2327878; 20 grud nia 2016 r., sygn. akt V KK 316/16, Lex nr 21 8267 1; 27 lutego 2013 r., sygn. akt II KK 98/12 , L ex nr 129 7682; 3 gru dnia 2012 r., syg n. akt III KK 47/12, Lex nr 1232325; 3 marca 2009 r., sy gn . akt III KK 330/08, Lex nr 491166; 19 lutego 2009 r., sygn. akt V KK 380/0 8, Lex nr 491146; 22 października 20 08 r ., sygn. akt V KK 98/08, Lex nr 469 197; 27 lut ego 2007 r., sygn. a kt II KK 310/06, Lex nr 241501; wyroki SN z: 12 kwietnia 2017 r., sygn. a kt V KK 387/16, Lex nr 2309628; 1 marca 2017 r., sygn. akt II 222 /16, Lex nr 2278307; 1 września 2016 r., sygn . ak t IV KK 83/16, Lex nr 2112320). Pon adto wsk azu je się, ż e skoro art . 535 § 3 zdanie pierwsze k.p.k. zezwala na całko- wite odstąpienie od pi se mn eg o uzasadnienia, SN może także ( a maiori ad minus ) sporządzić uza sadnienie odnoszące się tylko do wybranych za rzut ów i to w sposób skrótowy, pomijają c te wąt ki, które zm ierzają do ominięcia zakazu kierowania kasacji strony przeciwko wyrokowi sądu pier ws ze j instancji albo zakazu formułowania niedopuszczalnego w postępowa niu kasa- c yjnym błędu w ustaleniach faktycznyc h , a ograniczając się do „konkretnego: zarzutu kas a- cyjnego, czynu czy skazanego, bądź o kreślonej kwestii wymagającej, zdaniem Sądu Najwyż- szeg o, o dn iesienia” (postanowienie SN z 8 kwietnia 2009 r., sygn. akt IV K K 407/08, Lex nr 503265; zob. podobnie np. po stan owienia SN z: 1 czerwca 2017 r., sy gn. akt III KK 425/1 6, Lex nr 2 361659; 28 kwietn ia 2016 r., sygn. akt II KK 79/15, Lex nr 2044473; 27 lu- te go 2013 r., sygn. akt II KK 98/12 , Lex nr 1297682; 24 października 2007 r., sygn. akt II KK 132/07, Lex nr 346237; wyroki SN z: 30 listopada 2017 r., sygn. akt I II KK 185 /17, Lex nr 242 0315; 1 wrześ nia 2016 r., sygn. akt IV KK 83/16, Lex nr 2112320). Uza sa dnienia takie mają najczęściej charakt er syntetyczny, koncentrują się na „n ajistotnie jszych powodach” roz- strzygnięc ia ( por. wyrok SN z 1 września 2016 r., sygn. akt IV KK 83/16, L ex nr 2112320 ) lub jego „istocie” ( por. postanowienie SN z 3 grudnia 2012 r ., sygn. ak t III KK 47/12, Lex nr 1232325). Takie rozumienie fakulta tywności zasad wyrażonych w a rt. 535 § 3 zdanie p ierwsze k.p.k. jest powszechnie pre zentowane t akże w li teraturze p rawn iczej (por. k omentarze do tego przepisu np.: D. Świecki, op. cit. , W. K ozielewicz, op. cit. , A. Sakowicz, op. cit . ). Jak wynika z przepr owadzonej przez Trybunał Kons tytucyjny kwerendy w bazie orzecznictwa Sądu Najwyższeg o oraz publ icznych i prywatny ch baz ach prawniczy ch OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 34 ( www.sn.pl , www.saos.org.pl , Lex, Legalis), sporządza ni e u zasadnień postanowień o oddale- niu kasacji jako oczywi ście bezza sadnej, w ydanych na rozprawie, jest (zgodnie z in tencją ustawodawcy i brzmieniem art . 535 k.p.k . ) wyjątk iem (zasa dą poz ostaje nie spo rządzanie ta- kich uzasadnień ) . Decyzję w tym zakresie pod ej muje skład orzekający SN, uwzględniając różne funkcje uzas adnienia orzeczeń sądowych oraz prawnie chronione interes y stron . Wśród powodów zastosowania odstępstwa od art. 535 § 3 z da nie pierwsze k.p. k. wskazywane są m.in.: – charakter sprawy i podniesion yc h w niej zarzutów (por. np. postanowienia SN z: 14 listopa da 2017 r., sygn. akt V KK 216/17, Lex nr 2449657; 20 gru dnia 2016 r., sygn. akt V KK 316/16 , Lex nr 21 82671; wy rok i SN z : 1 ma rca 2017 r., sygn. akt II KK 222/16, Lex nr 2278307 ; 4 maja 2016 r., sy gn. akt III KK 334/15, Lex nr 20 44481); – „wyjątkowość s prawy”, w yrażającą się in casu „nie tyle długotrwałością p ostępo- wania, lecz także wielością i odmiennośc ią kolejn ych rozst rz ygni ęć co do spra wstwa Beaty K. oraz wielością składanych zdań odrębnych” ( postanowienie SN z 27 lutego 2007 r., sygn. akt II KK 310 /06, Lex nr 241501 ); – błędne rozumienie przez obrońców wy kładni przepisów (np. postanowienie SN z 6 mar ca 2019 r ., sygn. ak t V KK 61/18, Lex nr 2639898); – ranga prawa podmiotowego, któ re było prz ed miotem zarzutu kasacyjnego (por. po- stanowienie SN z 9 sty cznia 200 8 r., syg n. akt II KK 187/07, Lex nr 346465 – pra wo do obrony ); – waga zarzucanego u chybienia, mającego – według ka sacj i – postać be zwzględnej przyczyny odwoławczej (por. np. po stanowienie S N z 3 marca 2009 r., sygn. akt III KK 330/08, Lex nr 4911 66); – ch arakter z arzutów podniesionych w kasacji oraz wys okość wymierzonej wobec skazanego ł ącznej kary pozbawie nia wolno śc i ( p or. np. wyrok SN z 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt V KK 387 /16, Lex nr 2 309628 – SN uznał w tym wypadku sporządzenie pisemnego uz a- sadnieni a za „nie odzowne, wręcz konieczne” ); – wniesieni e oczywiście bez zasadnej kasacji pr zez podmiot specjaln y (por. n p. pos ta- nowienia SN z: 19 lutego 2009 r., sygn. akt V KK 380/08, Lex nr 491 14 6 – dotyczące kasacji RPO; 29 marca 2017 r., sygn. akt V KK 356/16 , Lex nr 2281288 – dotyczące kasacji Ministra Spr awiedliwości – Prokuratora Generaln ego); – pra wo strony do zapoz na nia się z motywam i orzeczenia, które jej dotyczy (por. np. post anowienie SN z 12 czerwca 2019 r., sygn. akt III KK 137/18, Lex nr 274 3850); – okoliczn ość, że „motywy podniesione w niniejszym uzasadnieniu mogą mieć w przy szłoś ci znaczeni e dla pra ktyki orz ec znic zej w podobny ch sprawach” (postanowienie SN z: 12 maja 2016 r., sygn. a kt III KK 494/15, Lex nr 2148617); – k onieczność wskazani a kierun ku właści wej wykładni przepisów i podkreślenia bł ędnego toku rozumowani a sądów obu i nstancji (p or. np. p ostanowie ni e SN z 27 styczni a 2016 r., sygn. akt III KK 273/14 , Lex nr 1994281); – n ie tyle charakter zarzutów kasacyjnych, ile „przede wszystkim dla un iknięcia ja- kichkolwiek wątpliwości co do rzeczywi stej treści rozstrzygnięć Sądów pie rwszej i dr ugiej ins tancji or az dla wykazania, ż e w orzeczeniach tych Sądów brak uchybień ws kazywanych z ar ówno w kasacji obrońcy skazanego, jak i w stanowisku prokur atora w yrażonym w tej czę- ści na rozprawie przed Sądem Na jwyższym” (wyrok SN z 14 września 2 016 r., syg n. akt II I KK 100/ 16 , Le x nr 2123638 ) ; – „istotny walor społeczny sprawy” (postan owienie SN z 2 2 stycznia 2020 r., sygn. akt I KK 30/19, Lex nr 3071209); – „słu szny inte res społeczny” (postanowienie SN z 23 ma ja 2019 r., sygn. akt III KK 106/18 , Lex nr 26 84757). OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 35 Zdaniem Try bun ału, analiza o publikowanych postanowień SN w sprawie odda lenia oczywiś ci e bezzasadnych kasacji pozwala na postawienie tezy, że org an ten w ypracował w praktyce stosunkowo zobiektywizowane kryteria ustalenia, kiedy celowe j est zastosow an i e wyją tku od a rt. 53 5 § 3 zdanie p ierwsze k.p.k. Badana regulacja także pod ty m względem n ie budzi wątpliwości konstytucyjnych. Osoby zainteresowane wn iesieni em kasacj i mają możli- wość zapoznania się z pisemn ymi uzasadnieniami wszystkich orze czeń uwzględ niających kasację i nie których orzecz eń oddalających te środki. Suma tych informa cji pozwala – zda- niem Trybunału – na ustal e nie, w jaki sposób SN stosuje kryteri a uznawan ia kasacji za oczy- wiście bezzasadne , i o cenę szans procesowych w danej spr awie. Jeżeli strona m a proble m z ic h samodzielnym zrozumieniem, odpowiednich wyjaśnień powinie n jej udzie li ć adwokat lub radca prawny, do którego musi ona się zwrócić w spra wie sporz ądzenia kasacji (por. art. 526 § 2 k.p.k .). 4.2.6. Po szóste , Trybunał wz iął także po d uwagę ( jako arg ume nt uzupełniający ) , że art. 535 § 3 zdanie pierwsze k.p.k. w ba danym zakre si e jest uważany za zgodny z Konstytucją przez teoretyków praw a. W literatur ze wskazuje się, że obecny kodeks postęp owania karnego nie zakłada już nie dozwolonej k umulacji o granicz eń pra w procesowych stron , jak to było w realiach sprawy o sygn. SK 30/05 (p or . np. W. Grzeszczyk, uwagi do art. 535, [w:] W. Grzeszczyk, Kodeks postępow ania karnego. Komentarz , Warszawa 2014, Lex). W art. 535 § 3 zdanie pierws ze k.p.k. d o strzega s ię m echa niz m g odzący interes stron postępowania i interes wymiaru spra- wiedliwości (n p. W. Jasiński, op. cit. ) . Wśród podstawowych przesłanek akcep tacji tego roz- w iązania wskazywana jest możliwość poznan ia ustnych motywów rozstrzygnięcia (por. n p. T. Gr zeg orc zyk, Ks ztałtow anie się reguł… , s. 167), a dodatkowo także : nadzwyczajny charak- ter p os tępowania kasacyjnego , podstawę rozstrzygnięcia ( oczywistą bezzasa dność kas acji ) i brak możliwości dal szego zaskarżenia postanowienia o oddaleniu ka sacji (po r. P. Wi liń ski , op. c it. , s. 6 - 10). Wyraźnie jednak trzeba zaznaczyć, że powyższe oceny dotyczą ar t. 535 § 3 zdanie pierwsze k.p.k. przede wszyst kim w zakresie bada nym w nin iejszym postępowaniu. Mniej jednoznacznie w literaturze oceni ane jest sto sowanie t ej regul acj i w sytuac ji, gdy ustnych motywów orzeczenia nie może wysłuchać strona (bo jest pozbaw io na wolności i nie została na rozprawę sprowadzo na, co jest zasadą – por. ar t. 535 § 2 k.p.k.), a na ro zprawie nie był obecny także jej p ełnomocnik ( bo nie mi ał takie go ust awowego obowią zku, tzn. nie zachodzi- ły omówione wyżej przypadki obrony obligatoryjn ej ; problem ten ujawnia się zwłaszcza w wypadku p ełnomocników z urzę du, na kt órych stawiennictwo strona ma niewielki wpływ ). Słusznie zauw aża się w li teraturze , że l ek tur a p isemneg o uzasa dnienia postanowienia o odda- leniu oczywiście bezzasadnej kasacji jest w takiej konfiguracji procesowej jedyną możliwo- ś cią zapoznania się przez str onę z przyczynami oddalenia kasacji jako oczywiście bezzasadn ej (por. P. Hofmański , uwagi do art . 535 k.p.k. , op. cit. ; S . Zabłocki, P. Hofmański, Kasacja w sprawach karnych a nie kt óre uwarunkowania wynikające z zobowiązań traktatowych , [w:] Probl emy w ymia ru sprawiedliwości karnej. Księga jubileuszowa P rofesora Jana Skupiń- skieg o , red. A . Błachn io - Par zych, J. Jakub owska - Hara, J. Kosonoga, H. Kuczyńska, Warsza- wa 2013, Lex). Z drugiej j ednak strony, wprowadzenie w opisywanej sytuacji wyjątku od art. 5 35 § 3 zd anie pierwsze k.p.k. oznacz ałoby w praktyce, że to nie przepi s prawa, lec z przedst awiciel str ony swoim nieprof esjonalnym zachowaniem (niestawiennictwem na roz- prawie pomimo prawidł ow ego zawiadomienia) decydowałby o sporządzeniu przez SN pi- semnego u za sadnien ia orzeczenia (por. T. Grze gorczyk, Kształtowanie się reguł.. . , s. 170). W opinii Trybuna łu, za sygnalizowane kontrowersj e nie mają bezpośredniego znacze- nia dla oceny konstytucyjn oś ci art. 535 § 3 zdanie pierwsze k.p.k. w zakresie będącym przedmio te m kontr oli w aktualnej sprawie. OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 36 4 . 3. Wniosek. W świetle powyższych okoliczności , Trybuna ł orzekł , ż e a rt. 535 § 3 zd anie pierws ze k.p.k. w zakresie, w jakim wyłącza obowiązek sporządzen ia przez Sąd Najwyższy uzasadnie- nia postanowienia o oddaleniu oczywi śc ie bezz asadnej kasacji, wydanego n a rozprawie, gdy strona nie jest p ozbawiona wo lności, j est zgod ny z a rt. 45 ust. 1 Konstytucji . 5 . Uwagi końcowe. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, ż e zakres dopuszczalnej kontroli art. 535 § 3 zda- nie pierwsze k.p.k. w niniejs zej sprawie był bezpośredni o zdeterminowany specyfiką skarg i konstytucyjn ej jako ś rodka kontr o li naruszenia pr aw i woln ości obywatelskich, w tym zwłaszcza stanem faktycznym sprawy s karżącego oraz uzasadnieniem skargi konstyt ucyjnej. Przedmiotem oc eny w nin iejszej sprawie były tylko zasady uzasadniania postanowień o odda- leniu ka sacji jak o oczy wiści e bezzasadnej, wy danych na rozprawie, w której strona mogła wziąć udział (z tej racji, ż e nie była pozbawiona wolności). Trybunał K onstytucyjny nie oce- nia ł natomia st prawidłowości gwarancji rzetelnego postępowania, wynikaj ących z art. 5 35 § 3 zd anie p ierws z e k.p.k., w pozo stałych s ytuacjach objętych dyspozycją tego przepisu. Z powyższych po wodów Trybunał Konst ytucyjny orzekł w sentencji . Zdanie odrębne sędzieg o TK Andrzeja Zielonackiego do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 lipca 202 1 r., sygn. akt SK 60 /1 9 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacj i i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. po z. 2393) zgłaszam zda- nie odrębne do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2 2 lipca 202 1 r. ( sygn. SK 60 /1 9 ) w części, w której orzeczono, że art. 535 § 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego ( Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm. ; dalej: k.p.k. ) w zakresie, w jakim wyłącza obowiązek sporządzenia przez Sąd Najwyższy uzasadnienia postanowienia o oddaleniu oczywiście bezzasadnej kasacji, wydanego na ro zpr awie, gdy strona nie jest po- zbawiona wolności, jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . Podzie- lam natomiast decyzję procesową o umorzeniu postępowania w pozostałym zakresie. W mojej ocenie art. 535 § 3 zdanie pierwsze k.p.k. jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Kon- stytucji. Choć konstytucyjne prawo do sąd u nie przewiduje „prawa do kasacji” lub prawa do trzeciej instancji (zob. np. wyrok TK z 1 lipca 2008 r., sygn. SK 40/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 101 oraz przywołane tam orzecznic two) , to istota niniejszej sprawy dotyczyła zakres u dopuszczalnej swobody re gulacyjnej ustawodawcy odnośnie do nadzwyczajnego środka zaskarżenia, tj. rezygn acj i z niektórych standardów kon stytucyjnego prawa do sądu. W do- tychczasowym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny konsekwentnie uznawał, że zasada sprawiedliwości proceduralnej dotyczy wszystkich etapów postępowania sądowego (zob. np. wyrok TK z 2 października 2006 r., sygn. SK 34/06, OT K ZU nr 9/A/2006, poz. 118 oraz przywołane tam orzecznictwo) i – mim o braku konstytucyjnej konieczności stworzenia trze- ciej instancji – jednocze śnie stwierdza ł , iż jeżeli ustawodawca kreuje instytucję nadzw y czaj- nego środka zaskarżenia, to musi respektować zasady sprawiedliwości proceduralnej i rzetel- nego procesu (zob. np. : wyrok i pełnego składu TK z 6 października 2004 r., sygn. SK 23/02, OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 37 OTK ZU n r 9/A/2004, poz. 89 i 31 marca 2005 r., sygn. SK 26/02, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 29 oraz wyroki TK z 16 stycznia 2006 r., sygn. SK 30/05, OTK ZU nr 1/A/2006, poz. 2 i 30 maja 2007 r., sygn. SK 68/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 53). Nie ulega więc wątpliwo- ści , że gwarancje rzetelnej procedury wyrażone w art. 45 Konstytucji odnoszą się także do po stępowań nadzwyczajnych, takich jak np. postępowanie kasacyjne lub postępowanie w s prawie wznowienia postępowania , i podczas oceny konstytucyjności muszą być one zasto- sowane (tak też zdanie odrębne sędziego TK M. Muszyńskiego do wyroku TK z 11 lipca 2018 r ., sygn. SK 3/17, OTK ZU A/2018, poz. 50) . Mając na uwadze , że: a) w wyroku z 16 stycznia 2006 r. o sygn. SK 30/05 Trybunał orzekł, iż art. 535 § 2 k.p.k. (w ówczesny m brzmieniu: „Sąd Najwyższy może oddalić na posiedzeniu bez udziału stron kasację w razie jej oczywistej bezzasadności. Nie dotyczy to kasacji wniesionej na pod- stawie art. 521. Od dalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej nie wymaga pisemnego uza- sadnienia ”) jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji o raz nie jest niezgodny z art. 77 Konstytucji, b) w wyroku z 30 maja 2007 r. o sygn. SK 68/06 Tr ybunał orzekł, iż art. 398 9 § 2 zda- nie drugie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) (w brzmieniu: „Postanowienie [o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej] nie wymaga pisemnego uzasad nienia”) jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w zwią zku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 77 ust. 2 Konstytu- cji , c) o becna redakcja zdania pierwszego § 3 art. 535 k.p.k. („ Oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej nie wyma ga pisemnego uzasadnienia; jeżeli postanowienie zostało wydane na posiedzeniu oraz wtedy, gdy zostało wydane na rozprawie a strona pozbawiona woln ości nie miała przedstawiciela procesowego i nie została sprowadzona na rozprawę, uza- sadnienie sporządza się n a jej wniosek ”) doprowadziła do przyjęcia przez Sąd Najwyższy, iż sporządzeni e pisemnego uzasadnienia postanowienia o oddaleniu oczywiście bezzasa dnej kasacji, wydanego po przeprowadzeniu rozprawy, zależy wyłącznie od uznania tego Sądu (zob. postanowienia SN z 8 kwietnia 2009 r., sygn. akt IV KK 407/08, LEX nr 503265 oraz 14 listop ada 2017 r., sygn. akt V KK 216/17, L EX nr 2449657 ) – za konstytucyjnie wątpliwą należy uznać sytuację normatywną, w której strona postępowa- nia karnego uzyskuje na piśmie motywy orzeczenia Sądu Najwyższego uwzględniające go jej kasację, natomiast orzeczeni e o oddaleniu tego środka pr awnego z powodu oczywistej bez za- sadności zasadniczo nie wymaga uzasadnienia pisemnego ( nota bene skala wyjątków od tej zasady jest wyjątkowo skromna ) . Okoliczność, że wnoszący kasację lub jego obrońca (peł- nomocnik) mogą być obec ni na rozprawie kasacyjnej , a przez to mają możliwość wysłuchania motywów ustnych ewentualnego postanowienia o oddaleniu kasacji, nie czyni zadość konsty- tucyjnemu prawu do sądu w aspekcie poznania motywów rozstrzygnięcia; brakuje tu bowiem substratu materi alnego w postaci niepodważalnego, pisemnego udokumentowania toku my- ślowego składu orzekającego. Prowadzi to do niebezpieczeństwa dekoncentracji praktyki orzeczniczej , co w konsek wencji może jeszcze pogłębiać dezorientację stron postępowania co do wymogów, jakie ma spełniać kasacja. W aktualnym stani e prawnym bowiem: – z jednej strony – sporządzenie uzasadnienia pisemnego albo zależy od uznania skła- du orzekającego Sądu Najwyższego , albo następuje na wniosek w k il ku określonych sytua- cjach ; – z drugiej stron y – co prawda zasadą w postępowaniu karnym jest, że przebieg roz- prawy utrwala się za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk (art. 147 § 2b in principio k.p.k .); niemniej jednak reguła ta doznaje wyjątk u , gdy rejestracja dźwięku lub obr azu i dźwięku jest niemożliw a ze względów technicznych (art. 147 § 2b in fine k.p.k.) , OTK ZU A/202 1 SK 60/19 poz. 44 38 i wówczas brak będzie materialnego substratu zawierającego motywy, którymi kierował się Sąd Najwyższy przy uznaniu kasacji za oczywiście bezzasadną . Moim zdaniem orzecz enia Sądu Naj wyższego o oddaleniu kasacji – aby w pełni re- spektować standard z art. 45 ust. 1 Konstytucji – powinny być obowiązkowo uzasadniane na piśmie , jeżeli ze stosownym wn ioskiem zwróci się o to strona postępowania . Z powyższych przyczyn zdecydowałe m się na zgłoszenie zdania odrębnego.