SK 73/24

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 29 października 2025 r. Pozycja 101 POSTANOWIENIE z dnia 15 października 202 5 r. Sygn. akt SK 73/24 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski – przewodniczący Bartłomiej Sochański Bogdan Święczkowski – sprawozdawca Michał Warciński Rafał Wojciechowski , po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 października 202 5 r., skargi konstytu- cyjnej K .K. o zbadanie zgodności: art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzin- nych ( Dz. U. z 2023 r. poz. 390 , z e zm .) w zakresie, w jakim „uniemożliwia osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r . przyznania prawa do świadcze- nia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długo- trwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną moż- liwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytu- acjach, gdy inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przy- czyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia”, z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 , w związku z art. 18 , w związku z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . OTK ZU A/2025 SK 73/24 poz. 101 2 UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 5 sierpnia 20 2 3 r. , K .K. (dalej: skarżąc a ) zakwestiono- wał a zgodność art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 , ze zm.; dalej: u.ś.r.) , w zakresie obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 , w związku z art. 18 , w związku z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji. 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego . Wnioskiem z 1 marca 2021 r. skarżąca zwróciła się do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad babcią, posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełno- sprawności. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że babcia ma jedną córkę, jednakże nie jest ona w stanie opiekować się matką ze względu na stan zdrowia. Na potwierdzenie sta- nu zdrowia owej córki zostało przedłożone zaświadczenie lekarskie. Decyzją z kwietnia 2021 r. b urmistrz m iasta odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że skarżąca jest osobą zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności względem babci, ponieważ w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny spoczywa na córce osoby wymagającej opieki, a uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę spokrewnioną z osobą wymaga- jącą opieki w dalszej kolejności jest możliwe, gdy brak jest osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, np. gdy osoby takiej w ogóle nie ma lub gdy taka osoba nie jest w stanie sprawo- wać opieki. Organ pierwszej instancji wskazał, że córka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od decyzji b urmistrza m iasta skarżąca wniosła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO) decyzją z maja 2021 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję or- ganu pierwszej instancji. D ecyzj ę SKO skarżąca zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z listopada 2021 r. oddalił skargę. W uzasadnieniu orzeczenia sąd pierwszej i n- stancji wskazał, że w sprawie kluczowe znaczenie ma art. 17 ust. 1 a pkt 2 u.ś. r ., ponieważ osoba wymagająca opieki ma osobę zobowiązaną w stosunku do niej alimentacyjnie w pierw- szej kolejności, tj. córkę, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawno- ści. Sąd uznał, że S K O słusznie stwierdziło brak podstaw do uwzględnienia wniosku. Na po- wołany wyżej wyrok skarżąca wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) . Wyrokiem z 28 marca 2023 r. (sygn. akt […] ) NSA oddalił skargę kasacyjną. Opiera- jąc się na uchwale N SA z 14 listopada 2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22) zajął stanowisko, ż e warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez te osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagają- cą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wyrok NSA został wskazan y przez skarżąc ą jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji i doręczone je j pełnomocnikowi 4 kwietnia 20 2 3 r . 1. 2 . We wniesionej skardze konstytucyjnej s karżąc a wskazał a , że przedmiotem za- skarżenia jest zbadanie zgodności art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. w zakresie, w jakim uniemożliwia osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u .ś.r. przyznani e prawa do świadczenia pielęgna- cyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobko- OTK ZU A/2025 SK 73/24 poz. 101 3 wej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: ko- nieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie są małoletnie lub legitymują się orze- czeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia , z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 , w związku z art. 18 , w związku z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji . Skarżąca stwierdziła , że wyrok NSA z 28 marca 2023 r . wskutek zastosowania art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r . doprowadził do naruszenia jej konstytucyjnych praw : zasady demokratycz- nego państwa prawnego oraz zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) w związku z zasadą równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji) , w związku z zasadą ochrony i opie- ki nad rodziną (art. 18 Konstytucji) , w związku z zasadą szczególnej pomocy władz publicz- nych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Kon- stytucji). W ocenie skarżącej , nie do pogodzenia z elementarnym poczuciem sprawiedliwości, a normatywnie z wieloma zasadami wyrażonymi w Konstytucji, jest sytuacja, w której zobo- wiązany do alimentacji opiekun osoby z niepełnosprawnością, pomimo faktycznego sprawo- wania opieki nad bliskim członkiem rodziny, pozostaje poza zasięgiem wsparcia państwa. Skarżąca w skazała, że wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób w pierwszym stopniu pokrewieństwa i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji tylko w sytuacji, gdy osoby w pierwszym stopniu pokrewieństwa są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, narusza zasady konstytucyjne demokratycznego państwa prawa, sprawiedliwości społecznej i równości, a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną oraz zasadę szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. W ocenie skarżącej, warunkowanie przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyj- nego od posiadania przez jej matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zbędne z punktu widzenia celów ww. świadczenia. Skarżąca p rzypomniała, że zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie ma więc charakter kompensacyj- ny, zapewniający pomoc państwa osob ie zdolnej do pracy, lecz – z jej własnego wyboru – niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej ze względu na konieczność spra- wowania opieki nad niepełnosprawnym bliskim ( zob. wyroki TK z 18 lipca 2008 r., sygn. P 27/07 ; OTK ZU 6A/2008, poz. 107 oraz z 22 lipca 2008 r., sygn. P 41/07 ; OTK ZU 6A/2008, poz. 109 ). Zdaniem skarżącej, zastosowana względem niej treść art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. pozostaje w sprzeczności z zasadą ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji) i zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji). 1. 3 . Postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z 20 sierpni a 202 4 r. (sygn. Ts 2 42 /2 3 ) skardze nadano dalszy bieg. 2. W piśmie z 11 października 202 4 r. Rzecznik Praw Obywatelskich (dalej: RPO lub Rzecznik) , precyzując zakres i wzorzec zaskarżenia, przedstawił stanowisko , że art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. , w brzmieniu obowiązującym do czasu jego uchylenia przez art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 , dalej: ustawa z 2023 r. ) , w zakresie, w jakim za jedyną przesłankę uprawniającą do świadczenia pielęgna- OTK ZU A/2025 SK 73/24 poz. 101 4 cyjnego osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznaje legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki , jest niezgodny z art. 69 i art. 7 1 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji . W piśmie z 6 listopada2024 r., uzasadniając swoje stanowisko Rzecznik wskazał, że zawarte w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. formalne kryterium dysponowania orzeczeniem o znacz- nym stopniu niepełnosprawności przez osoby z pierwszego kręgu pokrewieństwa, jako wyłączna przesłanka warunkująca, przez przesunięcie uprawnienia, możliwość uzyskania świadczenia przez osoby spokrewnione w dalszej kolejności, może powodować, i ż z uwagi na niespełnienie tego kryterium przez potencjalnego opiekuna, osoba z niepełnosprawnością pozostanie poza wsparciem zarówno w wymiarze osobistym , jak i finansowym. P odkreślił, że art. 69 Konstytucji nakłada na ustawodawcę obowiązek stworzenia efektywnego mechanizmu pomocy w zabezpieczeniu egzystencji. Przyjęta zasada dostępu do świadczenia pielęgnacyj- nego osób innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu oparta nie na faktycznej zdolności i gotowości do sprawowania opieki, a formalnym spełnieniu warunku dysponowania przez inne osoby orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może być uznana za dopełnienie obowiązku stworzenia rozwiązania wystarczającego w świetle wymogów wyni- kających z tego standardu konstytucyjnego. RPO zwrócił uwagę, że rygoryzm normy prawnej określonej w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. powoduje, iż osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u .ś.r. , pomimo faktycznego sprawo- wania opieki nad bliskim z niepełnosprawnością, muszą zostać uznane za osoby niespełniają- ce warunków ustawowych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego , z uwagi na uzależnie- nie prawa do tego świadczenia od spełnienia formalnego kryterium znacznego stopnia niepełnosprawności przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu. Zdaniem Rzecznika, kwestionowana regulacja przekracza zakres proporcjonalności niezbędny dla ochrony praw osób z niepełnosprawnością i ich rodzin, co powoduje, że art. 17 ust. 1 a pkt 2 u.ś.r. w zakre- sie, w jakim za jedyną przesłankę uprawniającą do świadczenia pielęgnacyjnego osoby wska- zane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznaje legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą wsparcia , jest niezgodny z art. 69 i art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji. 3. Sejm oraz Prokurator Generalny nie zajęli merytorycznego stanowiska, pomimo zawiadomienia ich o obowiązku przedstawienia stanowiska w sprawie. W piśmie z 24 lipca 2025 r. Prokurator Generalny , powołując się na uchwałę Sejmu z 6 marca 2024 r. w sprawie usunięcia skutków kryzysu konstytucyjnego lat 2015 - 2023 w kontekście działalności Trybunału Konstytucyjnego (M.P. poz. 198), poinformował o bra- ku uzasadnienia do przedstawienia stanowiska w sprawie . II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Uwagi wstępne. Wykorzystanie skargi konstytucyjnej jako instrumentu ochrony konstytucyjnych wol- ności i praw jednostki uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK lub ustawa o organizacji TK ). Skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu, w ramach którego Trybunał Konstytucyjny bada, czy odpowiada ona warunkom formalnym oraz czy nie jest oczywiście bezzasadna. Zakończenie tego etapu formalnej weryfikacji skargi nie wyłącza jednak dalszej OTK ZU A/2025 SK 73/24 poz. 101 5 oceny warunków jej wniesienia, dokonywanej na kolejnym etapie postępowania. Postanowie- nie o nadaniu skardze dalszego biegu nie przesądza więc ostatecznie o dopuszczalności jej merytorycznego rozpatrzenia. Trybunał ma obowiązek ustalania na każdym etapie postępo- wania, czy merytoryczna ocena zarzutów określonych w badanej skardze konstytucyjnej jest w ogóle dopuszczalna. Trybunał, rozpoznając sprawę, nie jest więc związany stanowiskiem zajętym w zarzą- dzeniu lub postanowieniu rozstrzygającym sprawę w ramach wstępnego rozpoznania. Kontro- lując istnienie pozytywnych oraz brak ujemnych przesłanek procesowych, Trybunał Konsty- tucyjny może także dojść do wniosków odmiennych niż te, które zostały uprzednio wyrażone w postanowieniu wydanym na etapie wstępnego rozpoznania konkretnej skargi konstytucyj- nej (zob. postanowienie z 18 grudnia 2019 r., sygn. SK 71/19, OTK ZU A/2020, poz. 2). Uwzględniając powyższe ustalenia, Trybunał postanowił zweryfikować, czy w niniej- szej skardze dopuszczalne jest wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia. 2. Przedmiot i wzorce kontroli. 2.1. Skarżąc a jako przedmiot kontroli wskazał a art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 , ze zm. ; obecnie Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ; dalej: u.ś.r. lub ustawa o świadczeniach ) w następującym brzmie- niu : „ Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: (…) 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legi- tymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ” . Przepis będący przedmiotem kontroli w niniejszej skardze konstytucyjnej został uchy- lony przez art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429, ze zm. ; dalej: ustawa z 2023 r. ) , z dniem 1 stycznia 2024 r. Obecna regulacja nie wyraża już normy prawnej o treści takiej, jak zakwestionowana w rozpatrywanej skardze konstytucyjnej, co obligowało Trybunał do zbadania kwestii obo- wiązywania zaskarżonego aktu normatywnego. 2.2. Jako wzorce kontroli skarżąca wskazała: zasadę demokratycznego państwa praw- nego (art. 2 Konstytucji) oraz zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), w związku z zasadą równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), w związku z zasadą ochrony i opie- ki nad rodziną (art. 18 Konstytucji) , w zw iązku z zasadą szczególnej pomocy władz publicz- nych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Kon- stytucji) . 3. Ocena dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej. 3 .1. Po pierwsze, zasadą w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym jest ba- danie przepisów obowiązujących, a zatem w brzmieniu aktualnym na dzień wydania orzecze- nia. Co do zasady zatem Trybunał Konstytucyjny umarza postępowanie, jeżeli akt normatyw- ny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał, stosownie do art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK). Wyjątkiem, kiedy w opisywa- nym wypadku nie dochodzi do umorzenia postępowania przez Trybunał, jest sytuacja, gdy wydanie orzeczenia w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności lub praw (art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK ) . OTK ZU A/2025 SK 73/24 poz. 101 6 Sposób rozumienia przez Trybunał pojęcia „utraty mocy obowiązującej” uległ pewnej zmianie na przestrzeni lat w tym kierunku, że oceny prowadzącej do umorzenia postępowania przesłanki utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego dokonuje się nie na podstawie formalnego stwierdzenia wyeliminowania kontrolowanego przepisu z systemu prawa, lecz z punktu widzenia możliwości wywołania przezeń skutków prawnych (szerzej zob. m.in. po- stanowienie z 5 kwietnia 2016 r., sygn. K 3/15, OTK ZU A/2016, poz. 7). Również po wej- ściu w życie ustawy o organizacji TK Trybunał przyjmował, ż e dopiero po ustaleniu, i ż uchy- lony przepis nie może być zastosowany do żadnych sytuacji z przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, w szczególności nie wywiera już określonych skutków dla obywateli, można umorzyć postępowanie ze względu na utratę przez niego mocy obowiązującej. O utracie mo- cy obowiązującej można bowiem mówić dopiero wtedy, gdy dany przepis nie może być w ogóle stosowany (zob. np. wyrok z 19 grudnia 2017 r., sygn. U 1/14, OTK ZU A/2018, poz. 5). Trybunał badał w szczególności to, czy nowy akt zawiera przepisy przejściowe lub dostosowujące, które przesądzałyby o tym, że formalnie uchylone przepisy mogą jeszcze kształtować status prawny podmiotów nimi objętych (zob. wyrok z 28 listopada 2023 r., sygn. K 17/19, OTK ZU A/2023, poz. 90 i powołane tam wcześniejsze orzecznictwo). Z punktu widzenia oceny, czy w niniejszej sprawie doszło do utraty mocy obowiązu- jącej zakwestionowanego w skardze konstytucyjnej przepisu , podstawowe znaczenie ma art. 63 ust. 1 ustawy z 2023 r. Z godnie z nim, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i spe- cjalny zasiłek opiekuńczy, wymienionych w u stawie o świadczeniach w brzmieniu dotych- czasowym, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychcza- sowe. Z przytoczonej treści normy przejściowej wynika, że art. 17 ust. 1 a pkt 2 u.ś.r. – w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 202 3 r. i na podstawie którego odmówiono skar- żące j przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – może być przedmiotem kontroli konstytu- cyjności. 3 .2. Po drugie, mając na uwadze, że w wyroku z 8 lipca 2025 r., sygn. SK 33/23 (OTK ZU A/2025, poz. 78) , Trybunał Konstytucyjny dokonał już oceny art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. – w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. – z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji, a przepis te n również został zaskarżony w niniejszej skardze, wymagało rozwa- żenia, czy w tym zakresie nie zachodzi ujemna przesłanka procesowa w postaci zakazu ponow- nego orzekania o tym samym – ne bis in idem . Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału , zasada ne bis in idem ma zastoso- wanie w sytuacji, gdy zaskarżony przepis był już przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego oraz gdy postępowanie zainicjował inny podmiot na podstawie tych samych zarzutów niezgodności z Konstytucją (a zatem w sytuacji wyłącznie tożsamości przedmioto- wej – zob. postanowienie TK z 14 grudnia 2022 r., sygn. SK 32/21, OTK ZU A/2023, poz. 7). „ Zastosowanie zasady ne bis in idem jest uzasadnione, gdy istnieje wcześniejsze orzeczenie o zgodności badanego przepisu ze wskazanym wzorcem kontroli lub jeżeli Trybunał uznał wskazany wzorzec za nieadekwatny do badania danego przedmiotu kontroli, czyli w sytua- cjach gdy przedmiot badania pozostaje nadal w systemie prawa. Istotne znaczenie dla stwier- dzenia, czy w sprawie aktualizuje się zakaz wynikający z zasady ne bis in idem , ma przy tym treść podniesionego zarzutu. Trybunał Konstytucyjny, co do zasady, przyjmuje, że zaistnienie przesłanki ne bis in idem powoduje konieczność umorzenia postępowania z uwagi na zbęd- ność wydania wyroku (art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK) ” – postanowienie o sygn. SK 32/21. W wyroku o sygn. SK 33/23 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że „ [ a ] rt. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w tym OTK ZU A/2025 SK 73/24 poz. 101 7 przepisie, sprawującej wyłączną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i w związ- ku z tym rezygnującej z zatrudnienia, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji ” . Trybunał rozpoznawał skargę konstytucyjną dotyczącą braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla wnuka osoby niepełnosprawnej, gdy jej dzieci, nie będąc osobami nie- pełnosprawnymi, nie sprawują nad nią opieki. Problemem konstytucyjnym w owej sprawie była dopuszczalność wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i rezygnującej w związku z tym z zatrudnienia, wówczas gdy istnieją inne osoby „wyżej w hierarchii”, ale z różnych, obiek- tywnych przyczyn, takich jak w szczególności zły stan zdrowia (bez orzeczenia o niepełno- sprawności) , opieki nie sprawują. Trybunał Konstytucyjny potwierdził, że art. 71 ust. 1 Kon- stytucji formułuje prawo podmiotowe przez stwierdzenie, że rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicz- nych, szerzej – państwa. Świadczenie pielęgnacyjne jest ustawowym urzeczywistnieniem szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji, o której mowa w art. 71 ust. 1 Konstytucji. Taki sam przedmiot kontroli w powiązaniu z niektórymi wzorcami (tj. art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji) wystąpił również w obecnie badanej skardze konstytu- cyjnej. Skoro Trybunał dokonał w wyroku o sygn. SK 33/23 oceny konstytucyjności art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. , w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. , z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji i orzekł o jego niezgodności w e wskazanym zakresie , to wystąpiła negatywna przesłanka procesowa ne bis in idem. Implikuje to umorzenie postę- powania w zakresie zarzutu niezgodności art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. , w brzmieniu obowiązują- cym do 31 grudnia 2023 r. , z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji, na podsta- wie art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Umorzenie niniejszego postępowania ze względu na zaistniałą negatywną przesłankę procesową ne bis in idem przekłada się na zbędność orzekania co do badania zgodności kwe- stionowanej regulacji z pozostałymi wskazywanymi wzorcami kontroli . Tym samym badanie zgodności kwestionowanego przepisu z art. 2 i art. 18 Konstytucji podlega umorzeniu na pod- stawie art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.