SK 87/23

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 11 grudnia 2024 r. Pozycja 108 POSTANOWIENIE z dnia 2 6 listopada 20 2 4 r. Sygn. akt SK 87 / 2 3 Trybunał Konstytucyjny w składzie: B ogdan Święczkowski – przewodniczący Michał Warciński – sprawozdawca Jarosław Wyrembak, po rozpoznaniu, na pos iedzeniu niejawnym w dniu 2 6 listopada 20 2 4 r., skargi konstytucyjnej T .D. o zbadanie zgodności: § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 201 5 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 18 05 ) : „a) w całości ze względu na fakt, że ww. przepis został wydany niezgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji – (…) – lub przynajmniej b) w zakresie, w jakim w orzecznictwie Sądu Najwyższego, sądów powszech- nych i sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że (…) powinien być rozumiany w ten sposób, iż złożenie przewidzianego w nim oświadczenia «że op ł ata nie została zapłacona w całości lub w części» stanowi konieczną przesłankę warunkującą przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu od Skarbu Państwa (lub od jed- nostki samorządu terytorialnego), a brak takiego oświadczenia stanowi nieu- suwalny brak wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej skutkujący odmową przyznania radcy prawnemu kosztów udzielonej przez niego pomocy prawnej z urzędu (co nie wynika ani z treści ww. przepisu - który nie przewiduje żadnej sankcji za złożenie przewidzianego w nim oświadczenia w odmiennym brzmieniu niż określone w ww. przepisie ani za niezłożenie ww. oświadczenia w ogóle – ani z treści jakiegokolwiek innego obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej przepisu)” , z art. 2, art. 7, art. 20, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 37 ust. 1 , art. 64, art. 77 i art. 92 ust. 1 Konstytucji , p o s t a n a w i a : umorzyć postępowanie . Orzeczenie zapadł o jednogłośnie. OTK ZU A/2024 SK 87/23 poz. 108 2 U Z A S A D N I E N I E I 1. Radca prawny T .D. (dalej: skarżący) w imieniu własnym wniósł 1 2 lipca 2021 r. (data nadania) skargę konstytucyjną o stwierdzenie niezgodności § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 1805 ; dalej: rozporządzenie w sprawie kosztów z 2015 r.) „a) w całości ze względu na fakt, że ww. przepis został wydany niezgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji – mimo braku w treści art. 223 ust. 2 ustawy z dnia 6.07.1982 r. o radcach prawnych lub jakiegokolwiek innego przepisu ww. ustawy upoważnienia ustawowego do jego wydania – lub przynajmniej b) w zakresie, w jakim w orzecznictwie Sądu Najwyższego, sądów powszechnych i sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że ww. przepis § 3 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. powinien być rozumiany w ten sposób, iż zło- żenie przewidzianego w nim oświadczenia « że oplata nie zo stała zapłacona w całości lub w części » stanowi konieczną przesłankę warunkującą przyznanie kosztów nieopłaconej po- mocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu od Skarbu Państwa (lub od jednostki samorządu terytorialnego), a brak takiego oświadczenia stanowi nieusuwalny brak wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej skutkujący odmową przyznania radcy prawnemu kosztów udzielonej przez niego pomocy prawnej z urzędu (co nie wynika ani z treści ww. przepisu - który nie przewiduje żadnej sankcji za złożenie przewidzianego w nim oświadczenia w odmiennym brzmieniu niż określone w ww. przepisie ani za niezłożenie ww. oświadczenia w ogóle – a ni z treści jakiegokolwiek innego obowiązującego w Rzeczypo- spolitej Polskiej przepisu) z art. 2, art. 7, art. 20, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 64, art. 77 i art. 92 ust. 1 Kon- stytucji oraz narusz enie praw i wolności konstytucyjn ych skarżącego określonych w art. 20, art. 22 i art. 32 Konstytucji chronion ych m.in. przez art. 31 ust. 3, art. 37 ust. 1, art. 64 i art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ”. 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego : Skarżący został wyznaczony na pełnomocnika procesowego z urzędu pozwanego w sprawie z powództwa Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezesa Urzędu Komunika- cji E lektronicznej zastępowanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa. Skarżący reprezentował pozwanego w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w G . , a następnie przed Sądem Apelacyjnym w K . W wyroku z 6 czerwca 2019 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Okręgowy w G . w punkcie 3 sen- tencji oddalił wniosek skarżącego o przyznanie zwrotu kosztów udzielonej z urzędu pomocy prawnej pozwanemu, który przegrał proces. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że zgod- nie z § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2015 r. w sprawie pono- szenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwoka- ta z urzędu (Dz. U. poz. 1801) wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Brak takiego oświadczenia stanowi nieusuwalny brak wniosku i skutkuje odmową przyznania wy- nagrodzenia. Sąd zwrócił także uwagę, że skarżący na rozprawie wniósł o zasądzenie od po- woda albo Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego. W ocenie s ądu tak złożony wniosek nie spełnia przesłanek § 3 w yżej w ymienionego rozporządzenia, zgodnie z którym wniosek powinien zawierać żądanie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z tytu- łu pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu. OTK ZU A/2024 SK 87/23 poz. 108 3 Skarżący 22 lipca 2019 r. wniósł zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w G . oddalające wnios ek o przyznanie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Skar- żący zauważył, że Sąd Okręgowy powołał wadliwą podstawę prawną postanowienia. W wy- padku pełnomocnika z urzędu , będącego radcą prawnym , zastosowanie powinien znaleźć § 3 rozporządzeni a w sprawie kosztów z 2015 r. Ponadto w ocenie skarżącego postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa . W wyroku z 23 kwietnia 2021 r. (sygn. akt [ … ] oraz [ … ] ) Sąd Apelacyjny w K . odda- lił apelację pozwanego reprezentowanego przez skarżącego, przyznał skarżącemu od Skarbu Państwa kwotę 6642 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwane- mu z urzędu w postępowaniu apelacyjnym oraz oddalił zażalenie skarżącego na postanowie- nie Sądu Okręgowego w sprawie oddalenia jego wniosku o przyznanie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w pierwszej instancji . W ocenie Sądu Apelacyjnego powołanie się przez Sąd Okręgowy na wadliwą podstawę prawną nie pozwala na wzruszenie prawidłowego orzeczenia, ponieważ przepisy rozporządzeń regulujących kwestię kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu są tożsame w odniesieniu do adwokatów i radców prawnych. Ponadto w ocenie Sądu Apelacyjnego warunkiem sine qua non przyzna- nia kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu jest złożenie oświadczenia, że nie zostały one pokryte w całości lub w części. Brak takiego oświadczenia stanowi nieusuwalny brak wniosku i skutkuje odmową przyznania wynagrodzenia. Sąd zwrócił także uwagę, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie stanowią kosztów procesu, ponieważ nie podlegają zasądzeniu od jednej ze stron, ale zostają przyznane ze środków Skarbu Pań- stwa. Wyrok Sądu Apelacyjnego z 23 kwietnia 2021 r. został wskazany w skardze konstytu- cyjnej jako ostateczne orzeczenie w sprawie. 1.2. S karżący wyjaśnił, że podstawą prawną o statecznego orzeczenia w sprawie skar- żącego był § 3 rozporządzeni a w sprawie kosztów z 2015 r. Akt ten został uchylony 2 listopa- da 2016 r. i zastąpiony rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2023 r . poz. 2437 ). Nie stanowi to jednak p rzyczyny umorzenia postępowania, ponieważ zgodnie z art. 5 3 ust. 3 ustawy z dnia 30 listo- pada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) Trybunał nie umarza postępowania mimo uchylenia przepisu zaskarżonego , jeżeli jest to konieczne dla ochrony konstytucyjnych wartości lub praw skarżącego. Skarżący zaznaczył, że będąc radcą prawnym , występuje w postępowaniu w imieniu własnym na podstawie art. 43 ust. 1 oraz art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK. 1.3. W dalszej części uzasadnienia skarżący postawił trzy zarzuty wobec zaskarżonego przepisu. W jego ocenie został on wydany niezgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji „mimo bra- ku w treści art. 22 3 ust. 2 ustawy z dnia 6.07.1982r. o radcach prawnych lub jakiegokolwiek innego przepisu ww. ustawy upoważnienia ustawowego do jego wydania” (skarga, s. 6). Ponadto jest niezgodny z art. 2, art. 7, art. 20, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 64, art. 77 i art. 92 Konstytucji, a także jest stosowany przez sądy niezgodnie z art. 2, art. 7, art. 8, art. 20 , art. 22, art. 31, art. 32, art. 64, art. 77 i art. 92 Konstytucji „w całości lub przynajmniej w zakresie, w jakim w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów niższej instancji i sądów administracyjnych z ostatniego dziesięciolecia praktyczne jednolicie przyjmuje się (…), że ww. przepis powinien być rozumiany w ten sposób, iż złożenie przewidzianego w nim oświadczenia «że op ł ata nie została zapłacona w całości lub w części» stanowi konieczną przesłankę warunkującą przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez OTK ZU A/2024 SK 87/23 poz. 108 4 radcę prawnego z urzędu od Skarbu Państwa (lub od jednostki samorządu terytorialnego), a brak takiego oświadczenia stanowi nieusuwalny brak wniosku o przyznanie kosztów nieo- płaconej pomocy prawnej skutkujący odmową przyznania ww. radcy prawnemu kosztów udzielonej przez niego nieopłaconej pomocy prawnej” oraz „narusza prawa i wolności kon- stytucyjne skarżącego określone art. 20, art. 22 i art. 32 Konstytucji chronione m. in. przez art. 31 ust. 3, art. 64 i art. 77 Konstytucji” (skarga, s. 6). Przedstawiając stan faktyczny sprawy , skarżący przytoczył argumentację, którą zawarł w zażaleniu na pkt 3 sentencji wyroku Sądu Okręgowego w G . W ocenie skarżącego użyte w § 3 rozporządzeni a w sprawie kosztów z 2015 r . sformułowanie „zawiera oświadczenie” powinno być interpretowane w taki sposób, że „wniosek radcy prawnego (lub adwokata) wy- znaczonego dla reprezentowanej przez niego strony z urzędu o przyznanie mu kosztów nieo- płaconej pomocy prawnej z urzędu zawiera już w sobie (przez sam fakt złożenia takiego wniosku przez ww. pełnomocnika procesowego z urzędu w piśmie procesowym lub podczas rozprawy ) oświadczenie ww. pełnomocnika z urzędu że opłaty te nie zostały zapłacone mu w całości lub w części” (skarga, s. 9). Zdaniem skarżącego interpretacja zaskarżonego przepi- su przyjęta w jego sprawie , chociaż nieprawidłowa, jest jednolita i powszechn a , co pozwala na zaskarżenie przepisu do Trybunału Konstytucyjnego . W edług skarżącego składanie wymaganego przez sądy obydwu instancji oświadczenia jest zbyteczne, ponieważ przed wydaniem i uprawomocnieniem się wyroku w danej sprawie ani przeciwnik procesowy strony reprezentowanej przez pełnomocnika z urzędu , ani tym bar- dziej Skarb Państwa nie wypłacą dobrowolnie wynagrodzenia za świadczenie pomocy praw- nej z urzędu. Nie zrobi tego także strona reprezentowana, gdyż skoro wystąpiła o ustanowie- nie dla niej pełnomocnika z urzędu, to znaczy, że nie zamierza samodzielnie pokrywać jego wynagrodzenia. Zawód radcy prawnego jest zawodem zaufania publicznego. Z tego względu pełnomocnik procesowy z urzędu nie ma interesu w tym , żeby ukrywać fakt otrzymania wy- nagrodzenia i narażać się tym samym na odpowiedzialność karną i dyscyplinarną. Zaskarżony przepis nie przewiduje sankcji za niezłożenie oświadczenia, że opłata nie została zapłacona w całości ani w części. Istnienia takiej sankcji nie można natomiast do- mniemywać ani doszukiwać się jej podstawy prawnej w drodze analogii. Wydanie zaskarżo- nego przepisu z przekroczeniem upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 22 3 ust. 2 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych ( Dz. U. z 2022 r . poz. 1166 ; dalej: u.r.p.) narusza zasady demokratycznego państwa praw nego wynikające m.in. z art. 2, art. 32, art. 77, art. 83 i art. 92 ust. 1 Konstytucji, a także art. 109 § 1 zdanie pierwsze ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. 1. 4 . S karżący stwierdził, że nie sposób jest „ omówić zarzutów niezgodności zaskarżo- nego w niniejszej skardze przepisu (…) osobno w stosunku do wszystkich naruszonych przez ww. przepis artykułów Konstytucji bez wielokrotnych powtórze ń części zarzutów, gdyż znaczna część ww. artykułów Konstytucji odnosi się w różnym stopniu szczegółowości do podobnych naruszeń ”. Z tego względu skarżący postanowił om ówić poszczególne zarzuty , „ grupując niekiedy po kilka powiązanych ze sobą artykułów Konstytucji ” (skarga, s. 13) . Zdaniem skarżącego zaskarżony przepis narusza następujące zasady wynikające z art. 2 Konstytucji: zaufania obywateli do państwa, bezpieczeństwa prawnego obywateli , dostatecznej określoności, zakaz stanowienia aktów normatywnych niezgodnych z aktami normatywnymi wyższego rzędu oraz nakaz działania organów wyłącznie w granicach swoich kompetencji, proporcjonalności, przyzwoitej legislacji, praworządności, sprawiedliwości pro- ceduralnej oraz zakaz nadmiernego formalizmu. Co do treści tych zasad skarżący odesłał do komentarzy do Konstytucji „z powołaniem na (…) liczne orzeczenia Trybunału Konstytucyj- nego” (skarga s. 13). S karżący cytuje także fragmenty orzeczeń Trybunału dotyczące powyż- szyc h zasad. OTK ZU A/2024 SK 87/23 poz. 108 5 Analogicznie w skardze przytoczono treść art. 7 Konstytucji, fragmenty komentarza do tego przepisu oraz cytaty z orzeczeń Trybunału. W ocenie skarżącego „ umieszczenie przez Ministerstwo Sprawiedliwości w treści ww. rozporządzenia MS bez jakiejkolwiek podstawy prawnej i bez delegacji ustawowej przepisu o treści określonej w § 3 ww. rozporządzenia MS na pewno nie było « działaniem na podstawie i w granicach prawa » (…)” (skarga, s. 17). Skarżący odn iósł się także zbiorczo do art. 20, art. 22 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji, wskazując, że poddany kontroli Trybunału przepis „ naruszył moje (tzn. skarżącego) prawa jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą w formie kancelarii radcy prawnego (oraz prawa innych radców prawnych i adwokatów świadczących usług [i] prawne z urzędu), gdyż bezprawnie (bez jakiejkolwiek podstawy prawnej) nałożył na mnie jako skarżącego (oraz na ww. innych radców prawnych i adwokatów) dodatkowe obowiązki w postaci obowiązku składania wniosku i oświadczenia o treści ściśle określonej w tym prze pisie” (skarga, s. 17). W skardze stwierdzono również, że naruszenie art. 32 Konstytucji przez zaskarżony przepis polega na tym, i ż nałożył on na skarżącego dodatkowy obowiązek złożenia wniosku i oświadczenia o ściśle określonej treści pod rygorem utraty wynagrodzenia za prowadzenie z urzędu przez pięć lat sprawy sądowej. Świadcząc pomoc prawną z urzędu , skarżący musiał działać na własny koszt , „udzielając w ten sposób Skarbowi Państwa niedobrowolnie nie oprocentowanego i bezterminowego kredytu” (skarga, s. 19). W ocenie skarżącego treść § 3 rozporządzeni a w sprawie kosztów z 2015 r. prowadzi do dyskryminacji przez Rzeczpospolitą Polsk ą radców prawnych i adwokatów działających z urzędu w stosunku do pełnomocników działających z wyboru. Na poparcie tych twierdzeń, skarżący przytoczył fragmenty orzecze- nia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. SK 66/19 (wyrok z 23 kwietnia 2020 r. ) . W skardze odniesiono się także łącznie do art. 64 i art. 77 Konstytucji, stwierdzając, że roszczenie wobec Skarbu Państwa ma charakter prawa majątkowego i z tego względu za- stosowanie znajd ują wymienione wzorce kontroli. 1.5. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 21 września 2022 r. skarżą- cy został wezwany do wskazania, jakie jego prawa lub wolności zostały wyrażone w każdym z powołanych jako wzorce kontroli przepisów Konstytucji i w jaki sposób zostały naruszone przez zaskarżony przepis oraz do uzasadnienia postawionych zarzutów. W piśmie z 18 października 2022 r., zatytułowanym: „Uzupełnienie braków formal- nych skargi konstytucyjnej”, skarżący powtórzył wywody przedstawione w skardze konstytu- cyjnej , podkreślając, że zastosowanie w jego sprawie § 3 rozporządzeni a w sprawie kosztów z 2015 r. doprowadziło do utraty jego prawa do wynagrodzenia za prowadzenie przez kilka lat trudnej sprawy sądowej, a jednocześnie spowodowało jego dyskryminację w stosunku do wszystkich adwokatów i radców prawnych wykonujących usługi świadczenia pomocy praw- nej z wyboru. Skarżący zwrócił także uwagę na „problem dyskryminacji przez Rzeczpospoli- tą Polską radców prawnych i adwokatów świadczących pomoc prawną z urzędu w stosunku do radców prawnych i adwokatów świadczących pomoc prawną z wyboru ” (pismo, s. 7). 2. W piśmie z 30 października 202 3 r. Rzecznik Praw Obywatelskich nie zgłosił udziału w postępowaniu. 3. W piśmie z 7 listopada 2023 r. Minister Sprawiedliwości (dalej: Minister lub MS) wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, z powodu nie- dopuszczalności wydania orzeczenia oraz ewentualnie o uznanie, że § 3 rozporządzenia w sprawie kosztów z 2015 r. jest zgodny z art. 2, art. 7, art. 20, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 37, art. 64, art. 77 i art. 92 ust. 1 Konstytucji. OTK ZU A/2024 SK 87/23 poz. 108 6 3.1. W ocenie Ministra analiza zarzutu postawionego przez skarżącego oraz jego uza- sadnienia wskazuje, że intencją skarżącego była próba podważenia ugruntowanej w orzecz- nictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego wykładni § 3 rozporządzeni a w sprawie kosztów z 2015 r. , której skarżący nie podziela. Świadczy to o niezrozumieniu przez skarżą- cego instytucji skargi konstytucyjnej, która jest środkiem służącym ochronie konstytucyjnych wolności i praw w sytuacji , gdy podstawa normatywna ostatecznego rozstrzygnięcia o pra- wach bądź wolnościach skarżącego narusza przepis Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny wydaje wyrok interpretacyjny jedynie, gdy z badanego prze- pisu możliwe jest zdekodowanie co najmniej dwóch różnych reguł prawnych . Tymczasem interpretacja § 3 rozporządzeni a w sprawie kosztów z 2015 r. nie nastręcza żadnych trudności interpretacyjnych, a norma wynikająca z tego przepisu jest jedna, jasna i precyzyjna. W ni- niejszej sprawie nie ma podstaw do wydania wyroku interpretacyjnego. Z tego względu po- stępowanie powinno zostać umorzone na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. 3.2. Minister nie podzielił także stanowiska skarżącego o niezgodności § 3 rozporzą- dzenie w sprawie kosztów z 2015 r. z art. 92 ust. 1 Konstytucji. Rozporządzenie to w pełni realizuje upoważnienie ustawowe i nie wykracza poza jego zakres. Zostało ono wydane na podstawie art. 22 3 ust. 2 u.r.p. , który nakazuje MS szczegółowe określenie zasad ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. Analogiczne stanowisko zostało wyrażone w uzasadnieniu postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 6 listopada 2008 r., sygn. Ts 12/08 ( OTK ZU 1/B/2009, poz. 43 ) w odnie- sieniu do art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2022 r. poz. 1184) i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosz- tów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 , ze zm.) . Zaskarżony przepis ma służyć ochronie praw majątkowych podmiotów świadczących pomoc prawną z urzędu, a „ przyczyna nieuzyskania przysługujących skarżącemu praw majątkowych wynika nie z treści zaskarżonego przepisu, lecz z niedochowania przez skarżącego reguł nale- żytej staranności ” (pismo MS, s. 6). 3.3. Minister zauważył także , że koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu pono- szone przez Skarb Państwa stanowią szczególną kategorię kosztów nienależących do kosztów procesu. Obowiązek Skarbu Państwa ponoszenia tych kosztów ma charakter subsydiarny i publicznoprawny. Odpowiedzialność Skarbu Państwa za koszty nieopłaconej pomocy praw- nej aktualizuje się w sytuacji, kiedy nie ma podstaw do obciążenia kosztami procesu przeciw- nika strony reprezentowanej przez pełnomocnika z urzędu, albo gdy egzekucja tych kosztów, prawomocnie zasądzonych od przeciwnika, okazała się bezskuteczna. Zaskarżony przepis „nie jest podstawą złożenia wniosku o przyznanie kosztów nieo- płaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, a jedynie precyzuje (…) powinność nałożoną na fachowego pełnomocnika przesądzając, że składany wniosek powinien obejmować oświadczenie skierowane do sądu o niepokryciu przysługujących pełnomocnikowi należności przez stronę w całości lub w części ” (pismo MS, s. 7). Uzasadnieniem takiego rozwiązania jest troska o stan środków budżetowych sądu powszechnego oraz teoretyczna możliwość opłacenia wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu przez stronę (względnie uczynienia tego w drodze przymusu egzekucyjnego w stosunku do przeciwnika procesowego). „ Wniosek o przyznanie kosztów niepłaconej pomocy prawnej pełni zatem niejako funkcję dokumentu księgowego określającego fakt i zakres zobowiązania Skarbu Państwa wobec pełnomocnika i dlatego powinien być formułowany precyzyjnie. Jeśli Skarb Państwa pokrywa koszty nieo- płaconej pomocy prawnej z urzędu, to musi mieć wiedzę co do tego, czy pomoc ta nie została opłacona częściowo bądź w całości ” (pismo MS, s. 7) . OTK ZU A/2024 SK 87/23 poz. 108 7 Oświadczenie, o którym mowa w § 3 rozporządzeni a w sprawie kosztów z 2015 r. , stanowi element konstrukcyjny wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej i powinno być wyraźnie sformułowane, a jego brak wywołuje skutki materialnoprawne pole- gające na utracie prawa do wynagrodzenia . Minister nie podziel ił stanowiska skarżącego, ż e zmiana brzmienia zaskarżonego przepisu w porównaniu z brzmien iem § 16 poprzednio obowiązującego rozporządzenia Mini- stra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców praw- nych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490) ma wpływ na zmianę jego tre- ści. Zmiana ta miała charakter redakcyjny o charakterze technicznym, porządkujący m , a wy- kładnia zaproponowana przez skarżącego wykracza poza katalog dopuszczalnych rozumowań prawniczych i stanowi przykład wykładni contra legem . II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zagadnienia wstępne. Badanie dopuszczalności rozpoznania skargi nie kończy się w fazie rozpoznania wstępnego (zob. postanowienia TK z: 21 października 2003 r., sygn. SK 41/02, OTK ZU nr 8/A/2003, poz. 89; 6 lipca 2004 r., sygn. SK 47/03, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 74; 9 maja 2017 r., sygn. SK 18/16, OTK ZU A/2017, poz. 37 i cytowane tam orzecznictwo, a także wy- rok TK z 30 czerwca 2021 r., sygn. SK 37/19, OTK ZU A/2021, poz. 54). Dopiero szczegó- łowa analiza okoliczności sprawy prowadzona na etapie jej merytorycznego rozpoznania po- zwala ostatecznie ustalić, czy skarga spełnia wymagania wynikające z art. 79 ust. 1 Konstytu- cji. Niniejsze postępowanie toczy się na podstawie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o orga- nizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), w związku z czym ocena dopuszczalności skargi konstytucyjnej musi być przeprowadzona także zgodnie z jej przepisami. Zgodnie z art. 79 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Kon- stytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolno- ściach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Do wymagań for- malnych, które musi spełniać skarga konstytucyjna, należą: 1) sporządzenie skargi przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK); 2) wniesienie jej w terminie trzech miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK); 3) wyczerpanie przez skarżącego przysługujących mu zwykłych środków zaskarżenia (art. 79 ust. 1 Konstytucji, art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK). Ponadto przedmiot zaskarżenia musi się wiązać z rozstrzygnięciem wskazanym przez skarżącego jako ostateczne (art. 79 ust. 1 Konstytucji, art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK), wzorcem kontroli może być – zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji (a także art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK) – tylko adekwatny przepis Konstytucji, a zarzut musi zostać należycie uzasadnio- ny (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). W niniejszym postępowaniu skargę wniósł radca prawny we własnej sprawie. Zgodnie z art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK obowiązek zastępstwa skarżącego przez adwokata lub radcę praw- nego nie występuje , jeżeli skarżącym jest sędzia, prokurator, adwokat, radca prawny, nota- riusz, profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych. Jako ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie został wskazan y wyrok Sądu Apelacyjnego w K . (dalej: s ąd apelacyjny ) z 2 3 kwie - tnia 2021 r., sygn. akt [ … ] , w którym S ąd A pelacyjny w punkcie 4 oddalił zażalenie skarżą- OTK ZU A/2024 SK 87/23 poz. 108 8 cego na pkt 3 wyroku Sądu Okręgowego (dalej: sąd okręgowy) w G . z 6 czerwca 2019 r., w którym S ąd O kręgowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie zwrotu kosztów udzielonej z urzędu pomocy prawnej. Wydane przez s ąd y : wyrok z 23 kwietnia 2021 r. oraz wyrok z 6 czer wca 2019 r. zapadły w związku z postępowaniem w sprawie osoby trzeciej, w którym skarżący został ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu. Nie ulega jednak wątpliwości, że pkt 3 sentencji wyroku S ądu O kręgowego oraz pkt 4 sentencji wyroku S ądu A pelacyjnego były skierowane do skarżącego i dotyczyły zwrotu kosztów pomoc y prawn ej udzielonej przez niego z urzędu. Skarżący miał zatem legitymację do złożenia zażalenia na punkt 3 wyroku z 6 czerwca 201 9 r. oraz – w konsekwencji – skargi konstytucyjnej od wyroku S ądu A pela- cyjnego z 2 3 kwietnia 2021 r. oddalającego zażalenie na to rozstrzygnięcie (por. zamiast wie- lu wyrok TK z 23 kwietnia 2020 r., sygn. SK 66/19, OTK ZU A/2020, poz. 13 i przywołane w nim orzecznictwo). 2. Przedmiot kontroli. W skardze jako przedmiot kontroli wskazano § 3 rozporządzenia Ministra Sprawie- dliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 1805 ; dalej: rozporządzenie w sprawie kosztów z 2015 r. ). Przepis ten brzmiał następująco: „Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części”. Rozporządzenie w sprawie kosztów z 2015 r. zostało uchylone przez § 23 rozporzą- dzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ( Dz. U. z 2023 r . poz. 2437 ). Utrata mocy obowiązującej zaskarżonego aktu prawne- go przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał jest podstawą umorzenia postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK. Jednakże, zgodnie z art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK Trybu- nał nie umarza postępowania z przyczyny, o której mowa w ust. 1 pkt 4, jeżeli wydanie orze- czenia w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną jest konieczne dla ochrony kon- stytucyjnych wolności i praw. W sprawie zainicjowanej skargą konstytucyjną utrata mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu nie daje samodzielnej podstawy do umorzenia postę- powania przed zbadaniem przez Trybunał, czy doszło do naruszenia konstytucyjnych wolno- ści i praw. 3. Wzorce kontroli i stawiane zarzuty. Skarżący jako wzorce kontroli wskazał z art. 2, art. 7, art. 20, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 37 ust. 1, art. 64, art. 77 i art. 92 ust. 1 Konstytucji . Wobec § 3 rozporządzenia w sprawie kosztów z 2015 r. skarżący postawił 3 zarzuty : 1) przepis ten został wydany niezgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji, gdyż wykracza poza delegację ustawową zawartą w art. 22 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych ( Dz. U. z 202 4 r . poz. 449 ) ; 2) powszechnie przyjęte w praktyce stosowania prawa znaczenie sformułowania za- wartego w zaskarżonym przepisie jest niezgodne z art. 2, art. 7, art. 20, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 64, art. 77 i art. 92 Konstytucji, a także jest stosowan e przez sądy niezgodnie z art. 2, art. 7, art. 8, art. 20, art. 22, art. 31, art. 32, art. 64, art. 77 i art. 92 Konstytucji . Skar- żący nie zgodził się z twierdzeniem, iż sformułowanie „ zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części ” , oznacza, że brak takiego oświadczenia stanowi nieusuwalną wadę wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej ; OTK ZU A/2024 SK 87/23 poz. 108 9 3) zaskarżony prze pis narusza prawa i wolności konstytucyjne skarżącego określone w art. 20, art. 22 i art. 32 Konstytucji „ chronione m. in. przez art. 31 ust. 3, art. 64 i art. 77 Konstytucji” (skarga, s. 6). 4. Ocena dopuszcza lności wydania wyroku w sprawie . 4 . 1. Według utrwalonej linii orzeczniczej Trybunał Konstytucyjny jest obowiązany do badania, na każdym etapie postępowania, czy nie zachodzi ujemna przesłanka wydania wyro- ku, nakazująca umorzenie postępowania w sprawie. Nie ma procesowych przeszkód, aby kon- trola ta nastąpiła także po zakończeniu wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej, a więc po nadaniu jej dalszego biegu. Nadanie skardze dalszego biegu nie sanuje jej ewentualnych braków. Ocena ta dokonywana jest z urzędu przez skład orzekający powołany do merytorycz- nego rozpoznania skargi konstytucyjnej (por. postanowienia TK z: 21 marca 2000 r., sygn. SK 6/99 , OTK ZU nr 2/2000, poz. 66; 28 października 2002 r., sygn. SK 21/01 , OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 78; 5 grudnia 2001 r. , sygn. K 31/00, OTK ZU nr 8/2001, poz. 269; 20 marca 2002 r. , sygn. K 42/01, OTK ZU nr 2/ A/ 2002, poz. 21; 28 maja 2003 r., sygn. SK 33/02, OTK ZU nr 5/A/2003, poz. 47; 21 października 2003 r. , sygn. SK 41/02, OTK ZU nr 8/A/2003, poz. 89; 27 stycznia 2004 r., sygn. SK 50/03, OTK ZU nr 1/A/2004, poz. 6; 6 lipca 2004 r. , sygn. SK 47/03, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 74; ; 14 grudnia 2004 r., sygn. SK 29/03, OTK ZU nr 11/A/2004, poz. 124; 21 marca 2006 r., sygn. SK 58/05 , OTK ZU nr 3/A/2006, poz. 35; 30 maja 2007 r., sygn. SK 67/06 , OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 64; 20 lutego 2008 r., sygn. SK 44/07, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 23; 8 kwietnia 2008 r., sygn. SK 80/06 , OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 51; 30 czerwca 2008 r., sygn. SK 15/07 , OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 98; 16 czerwca 2009 r., sygn. SK 22/07, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 97; 19 października 2010 r., sygn. SK 8/09, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 94; 3 sierpnia 2011 r., sygn. SK 13/09, OTK ZU nr 6/A/2011, poz. 68; 18 czerwca 2013 r., sygn. SK 1/12, OTK ZU nr 5/A/2013, poz. 70; 26 maja 2015 r., sygn. SK 6/13, OTK ZU nr 5/A/2015, poz. 76 ; wyrok TK z 9 listopada 2010 r., sygn. SK 10/08 , OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 99 ). Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, „[k]ażdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna- łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne- go, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”. Z przepisu tego oraz art. 53 u.o.t.p.TK wynikają przesłanki, których spełnienie jest wymagane do mery- torycznego rozpoznania skargi przez Trybunał. Po pierwsze, przedmiotem zaskarżenia skargą konstytucyjną może być wyłącznie przepis ustawy lub innego aktu normatywnego. Przedmiotem kontroli Trybunału Konstytu- cyjnego nie są zatem akty stosowania prawa, a więc orzeczenia lub ostateczne decyzje zapa- dłe w indywidualnych sprawach skarżących, lecz akty normatywne, na podstawie których rozstrzygnięcia te zostały wydane (por. postanowienia i wyroki TK z: 1 lipca 2008 r., sygn. SK 40/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 101; 13 października 2008 r., sygn. SK 20/08, OTK ZU nr 8/A/2008, poz. 146; 2 czerwca 2009 r., sygn. SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83; 17 listopada 2009 r., sygn. SK 64/08, OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 148; 29 listopada 2010 r., sygn. SK 8/10, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 117; 2 lutego 2012 r., sygn. SK 14/09, OTK ZU nr 2 /A/2012, poz. 17; 28 lutego 2012 r., sygn. SK 27/09, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 20; 7 maja 2013 r., sygn. SK 31/12, OTK ZU nr 4/A/2013, poz. 46; 9 maja 2017 r., sygn. SK 18/16, OTK ZU A/2017, poz. 37; 28 lutego 2018 r., sygn. SK 45/15, OTK ZU A/2018, poz. 12). Po drugie, choć przedmiotem skargi jest przepis prawa, nie można w niej jednak kwe- stionować zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego w oderwaniu od OTK ZU A/2024 SK 87/23 poz. 108 10 aktów stosowania prawa w indywidualnej sprawie. Skarga konstytucyjna nie jest bowiem środkiem abstrakcyjnej kontroli zgodności z Konstytucją. Aby skarżący mógł skutecznie za- kwestionować tę zgodność, najpierw sąd lub organ administracji publicznej musi wydać osta- teczne orzeczenie w jego sprawie , i to z zastosowaniem kwestionowanej regulacji. Warun- kiem koniecznym merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest więc określenie zaskarżonego przepisu, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o konstytucyjnych wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK). Przyjęty w Konstytucji model skargi konstytucyjnej został bowiem oparty na zasadzie konkretności i subsydiarności. Skarżący nie może zatem zakwestionować zgodności z Konstytucją aktu normatywnego w oderwaniu od indywidualnej sprawy, w której na mocy konkretnego aktu stosowania prawa doszło do naruszenia jego wolności lub praw albo obowiązków określonych w Konstytucji. Po trzecie, do merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej niezbędne jest okre- ślenie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa przysługujące skarżącemu i w jaki sposób zo- stały naruszone przez ostateczne orzeczenie sądu lub organu administracji publicznej, wydane na podstawie zaskarżonego przepisu czy przepisów aktu normatywnego (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK). Zaskarżonemu przepisowi można postawić zarzut pominięcia prawodawczego, jed- nakże może być on merytorycznie rozpoznany tylko wtedy, gdy spełnia określone w ugrun- towanym orzecznictwie Trybunału wymagania. Kognicja Trybunału w zakresie kontroli po- minięcia prawodawczego jest bowiem instytucją wyjątkową, dlatego dopuszczające ją prze- słanki procesowe muszą być spełniane w całości oraz ściśle. Po czwarte, skarga konstytucyjna powinna zawierać uzasadnienie zarzutu niezgodno- ści z Konstytucją kwestionowanych przepisów z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). 4.2. Rozpatrywana skarga nie spełnia wymagania należytego uzasadnienia zarzutów i z tego względu wydanie wyroku w niniejszej sprawie jest niedopuszczalne. W sądownictwie konstytucyjnym obowiązuje zasad a domniemania zgodności z Kon- stytucją aktu normatywnego i związan a z nią instytucj a rozkładu ciężaru dowodu w postępo- waniu wszczynanym w trybie skargi konstytucyjnej, z które j wynika konieczność uprawdo- podobnienia przez skarżącego faktu naruszenia prawa lub wolności konstytucyjnej. Wykona- niu tej zasady ma służyć w szczególności obowiązek sporządzenia skargi konstytucyjnej przez adwokata lub radcę prawnego. W wyroku z 7 lipca 2011 r., sygn. U 8/08 , OTK ZU nr 6 / A/2011, poz. 52 Trybunał wskazał, że „domniemanie [ zgodności z Konstytucją ] jest wią- zane z: a) rozkładem ciężaru dowodu w procesie kontroli konstytucyjności prawa; b) zasadą postępowania przed sądem konstytucyjnym; c) dyrektywą interpretacyjną aktów normatyw- nych; d) założeniem systemu prawa. Domniemanie konstytucyjności ( … ) aktu normatywnego stanowi jedno z założeń procedury kontroli hierarchicznej norm, co oznacza, że Trybunał, przystępując do badania aktu normatywnego, traktuje zaskarżone przepisy jako zgodne ze wskazanymi przez podmiot inicjujący postępowanie wzorcami kontroli, i to właśnie ten pod- miot powinien wykazać zasadność swoich twierdzeń (…). Z domniemaniem konstytucyjności łączy się również zasada wskazująca na ustrojową rolę Trybunału Konstytucyjnego, który – orzekając – powinien kierować się niezbędną powściągliwością, aby nie przekroczyć granic wyznaczających prowadzenie polityki państwa przez stanowienie prawa (granic swobody ustawodawcy), a przez to nie naruszyć zasady podziału władz (…). Dodatkowo konsekwencją « domniemania konstytucyjności » jest obowiązywanie zasady wykładni prawa w zgodzie z Kon stytucją, a zatem nakazu poszukiwania przez organy władzy publicznej takiej interpre- tacji przepisu, która pozwoli na wydobycie znaczenia zgodnego z porządkiem konstytucyj- nym”. OTK ZU A/2024 SK 87/23 poz. 108 11 W postępowaniu zmierzającym do obalenia domniemania zgodności z K onstytucją za- skarżonego przepisu skarżący powinien wykazać się szczególną starannością w sformułowa- niu zarzutu i wskazaniu właściwego wzorca kontroli. Ogólne stwierdzeni e , że w ocenie skar- żącego jego konstytucyjne wolności i prawa zostały naruszone, nie stanowi uzasadnienia zarzutu. Skarżący powinien wyjaśnić, na czym to naruszenie polega oraz wykazać, że prze- kracza ono granice wyznaczone przepisami Konstytucji. Z kolei wskazanie odpowiedniego wzorca kontroli nie może sprowadzać się do w yliczeni a kilku przepisów Konstytucji , z krót- kim komentarzem do każdego z nich. „W swoim dotychczasowym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że uzasadnienie zarzutu polega na sformułowaniu takich argumen- tów, które przemawiają na rzecz niezgodności zachodzącej pomiędzy normami wynikającymi z kwestionowanych przepisów a normami zawartymi we wzorcach kontroli. «[P]rzesłanka odpowiedniego uzasadnienia zarzutów nie powinna być traktowana powierzchownie i instru- mentalnie. Przytaczane w piśmie procesowym argumenty mogą być mniej lub bardziej prze- konujące (...), lecz zawsze muszą być argumentami «nadającymi się» do rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny» (wyrok z 19 października 2010 r., sygn. P 10/10, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 78). (…) Z obowiązku poprawnego wykonania powinności uzasadnienia zarzutu z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie nie może przy tym zwolnić skarżącego, działający z własnej inicjatywy, Trybunał Konstytucyjny, który – zgodnie z zasa- dą wyrażoną w art. 67 ust. 1 uotpTK – związany jest zakresem zaskarżenia wskazanym w skardze konstytucyjnej. Nałożony przez ustawodawcę na Trybunał obowiązek zbadania w toku postępowania wszystkich istotnych okoliczności w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy (art. 69 ust. 1 uotpTK) oraz brak związania Trybunału wnioskami dowodowymi uczestników postępowania (art. 69 ust. 3 uotpTK) nie zmieniają rozkładu ciężaru dowodu w postępowaniu przed Trybunałem. Określone w art. 69 uotpTK reguły postępowania mają zastosowanie dopiero wówczas, gdy podmiot inicjujący postępowanie wykazał się należytą starannością, spełniając wszystkie konstytucyjne i ustawowe warunki formalne niezbędne do zainicjowania postępowania przed Trybunałem” ( postanowienie TK z 25 lutego 2021 r. , sygn. SK 54/20, OTK ZU A/2021, poz. 10 ) . W skardze skarżący stwierdził , że nie sposób omówić zarzutów niezgodności zaskar- żonego przepisu „osobno w stosunku do wszystkich naruszonych przez ww. przepis artyku- łów Konstytucji” , a następnie wyjaśni ł , że omówi poszczególne zarzuty „grupując niekiedy po kilka powiązanych ze sobą artykułów” (skarga, s. 13). Stanowi to próbę przerzuc enia cię- żar u argumentacji na Trybunał Konstytucyjny. Trybunał jest wprawdzie obowiązany samo- dzielnie uzasadnić określone rozstrzygnięcie, zgodnie z niekwestionowaną na gruncie naszej kultury prawnej zasadą iura novit curia oraz normą wy nikającą z art. 69 ust. 1 u.o.t.p.TK, jednak reguła ta może znaleźć zastosowanie dopiero wówczas, gdy podmiot wnoszący skargę konstytucyjną wykazał należytą staranność, spełniając wszystkie wymagania wynikające z Konstytucji oraz u.o.t.p.TK (por. m.in. postanowienie TK z 17 czerwca 2020 r., sygn. Ts 54/19, OTK ZU B/2020, poz. 255). „Stosownie bowiem do art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 uotpTK prawidłowe wykonanie przez skarżącego obowiązku przedstawienia, jakie konstytucyjne prawa lub wolności (i w jaki sposób) zostały naruszone przez przepisy stanowiące przedmiot wnoszonej skargi konstytucyjnej, polegać musi nie tylko na wskazaniu (numerycznym) po- stanowień Konstytucji i zasad z nich wyprowadzanych, z którymi – zdaniem skarżącego – niezgodne są kwestionowane przepisy, ale również na przedstawieniu treści prawa lub wolno- ści, wywodzonych z tych postanowień, a naruszonych przez normodawcę. Powinna temu to- warzyszyć stosowna argumentacja prawna. Z powyższego obowiązku nie może zwolnić skar- żącego, działający niejako z własnej inicjatywy, Trybunał Konstytucyjny, który – zgodnie z art. 67 ust. 1 uotpTK – orzekając jest związany granicami skargi konstytucyjnej. W konse- kwencji poprzestanie przez skarżącego na lakonicznym lub zdawkowym postawieniu zarzutu albo na całkowitym nieuzasadnieniu sformułowanych zarzutów stanowi niewykonanie dyspo- OTK ZU A/2024 SK 87/23 poz. 108 12 zycji ustawowej – art. 53 ust. 1 pkt 3 uotpTK, co skutkuje umorzeniem postępowania na pod- stawie art. 59 ust. 1 pkt 2 uotpTK (por. np. wyrok TK z 27 lutego 2018 r., sygn. SK 25/15, OTK ZU A/2018, poz. 11 )” – ( wyrok TK z 7 czerwca 2022 r., sygn. SK 68/19, OTK ZU A/2022, poz. 34 ) . W rozpatrywanej skardze konstytucyjnej nie uzasadni ono stawianych w niej zarzutów w stopniu spełniającym wymagania ustawy (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK) , dlatego wydanie wyroku w sprawie było niedopuszczalne, a niniejsze postępowanie należało umorzyć (art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK).