Ts 120/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 10 marca 2020 r. Pozycja 88 POSTANOWIENIE z dnia 3 grudnia 2019 r. Sygn. akt Ts 120/19 * Trybunał Konstytucyjny w składzie: Małgorzata Pyziak - Szafnicka , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J . C . o zbadanie zgodności: 1) art. 117 ustawy z d nia 6 czerwca 1997 r. ‒ Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557, ze zm.) w jego obecnym brzmieniu nadanym przez art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy ‒ Kodeks karny, ustawy ‒ Kodeks postępowania karnego, ustawy ‒ Kodeks k arny skarbowy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 206, poz. 1589 ) w związku z art. 6 § 1 usta wy ‒ Kodeks karn y wykonawczy w jego obecnym brzmieniu na da - nym przez art. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy ‒ Kodeks karny wykon awczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 240, poz. 1431) w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości poddania kontro li instancyjnej postanowienia w przedmiocie przymusowego leczenia lub rehabilitacji skazanego z art. 78 w związku z art. 17 6 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ; 2) art. 117 ustawy wymienionej w pkt 1 niniejszego postanowienia w jego obecnym brzmieniu w zakresie, w jakim: a) dopuszcza przymusowe leczenie lub rehabilitację skazanego za prze stę - pstwo określone w art. 197 - 203 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. ‒ Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.) popełnione w związku z zabu - rzeniami preferencji seksualnych pomimo braku jego zgody, b) zobowiązuje sąd penitencjarny do orzekania przymusowego leczenia lub reh abilitacji bez zgody skazanego, c) nie wskazuje zakresu rodzajowego i czasowego dopuszczalnych oddzia - ływań leczniczych i rehabilitacyjnych bez zgody skazanego z art. 47 oraz art. 41 ust. 1 w związ ku z art. 31 ust. 3 w związku z art . 2 Konstytucji , p o s t a n a w i a: 1) nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej, w części dotyczącej badania zgodności art. 117 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. ‒ Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557, ze zm.) w jego obecnym brzmieniu nadanym przez art. 3 pkt 11 ust awy * Postanowieniem z 5 marca 2020 r. sprostowano oczywistą omyłkę pisarską. OTK ZU B/2020 Ts 120/19 poz. 88 2 z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy ‒ Kodeks karny, ustawy ‒ Kodeks postępowania karnego, ustawy ‒ Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 206 , poz. 1589) w związku z art. 6 § 1 ustawy ‒ Kodeks karny wykonawczy w jego obec nym brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 3 li t . a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy ‒ Kodeks karny wykonawczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. N r 240, poz. 1431) w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości poddania kontroli instancyjne j postanowienia w przedmiocie przymusowego leczenia lub rehabilitacji skazanego z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 Kon - stytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 2) odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w pozostałym zakresie. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 31 lipca 2019 r. (data nadania) J . C . (dalej: skarżący), reprezentowany przez adwokata ust anowionego z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu fakty cznego: Sąd Okręgowy w G . VI Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych (dalej: S ąd Okręgowy) postanowieniem z 1 października 2018 r. (sygn. akt […] ) zastosował wobec skarżącego leczenie z uwagi na stwierdzone zaburzenia preferencji seksualnych. Zdaniem s ądu w stosunku do skarżącego zachodziła konieczność podjęcia specjalistycznych oddziaływań w postaci leczenia terapeutycznego . Jednocześnie zaznaczono , że skarżący nie wyraził zgody na dobrowolne objęcie go przedmiotowym leczeniem. Sędzia Sądu Okręgowego zarządzeniem z 6 listopada 2018 r. (sygn. akt […] ) odmówił przyjęcia zażalenia na powyższe postanowienie, uznając je za niedopuszczalne z mocy prawa . Sąd Apelacyjny w G . II Wydział Karny postanowieniem z 27 lutego 2019 r. (sygn. akt […] ) utrzymał w mocy powyższe zarządzenie. W treści orzeczenia wyjaśniono , że w postę - powaniu karnym wykonawczym na mocy art. 6 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. ‒ Kodeks karny wykonawczy ( obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 676 , ze zm. ; dalej: k.k.w.) zażalen ie przysługuje tylko w wypadkach wskazanych w ustawie. Sąd stwierdził, że art. 117 k.k.w. nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie dotyczące zastosowania przymusowego leczenia. Z tego względu zaskarżo ne zarządzenie zostało ocenione j ako prawidłowe. Zaskarżone przepisy – zdaniem skarżącego – naruszają prawo do rozpoznania własnej sprawy w dwuinsta ncyjnym postępowaniu (art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji), prawo do wolności osobistej (art. 41 ust. 1 Konstytucji) oraz prawo d o decydowan i a o życiu osobistym (art . 47 Konstytucji). W ocenie skarżącego naruszenie prawa do wolności osobistej oraz do decydowania o życiu osobistym nie spełnia wymogu proporcjonalności. Skarżący wskazał również, że przymusowe leczenie jest nieskuteczne . Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 18 września 2019 r . skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych wniesionej skargi przez doręczenie odpisu wniosku z 26 marca 2019 r. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu , skierowane go do Prezes a Sądu Rejonowego w S . oraz udokumentowanie daty doręczenia pełnomocnikowi skarżącego pisma Pomorskiej Izby Adwokackiej z 26 czerwca 2019 r. Skarżący usunął braki w ustawowym terminie. OTK ZU B/2020 Ts 120/19 poz. 88 3 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, bądź gdy nie usunięto w terminie braków formalnych skargi (art. 61 ust. 4 pkt 1-3 u.o.t.p. TK). 2. Trybunał stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna spełnia przesłanki warun - kujące przekazanie do oceny merytorycznej w zakresie zgłoszonego w niej żądania zba dania konstytucyjności art. 11 7 w związku z art. 6 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. ‒ Kodeks karny wykonawczy (obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 676, ze zm.; dalej: k.k.w.) w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości poddania kontro li instancyjnej postanowienia w przed- miocie przymusowego leczenia lub rehabilitacji skazanego, z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 2.1. Skargę sporządził adwokat, ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu. 2 .2. Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną, ponieważ od postanowienia Sądu Apelacyjnego w G . II Wydział Karn y z 27 lutego 2019 r. (sygn. akt […] , dalej: postanowienie Sądu Apelacyjnego) nie przysługuje żaden zwyczajny środek zaskarżenia. 2.3. Dochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi, zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Termin ten rozpoczął swój bieg 12 marca 2019 r. (data doręczenia postanowienia Sądu Apelacyjnego). Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu wniesiono 25 kwietnia 2019 r. (wstrzymanie biegu terminu), natomiast 2 lipca 2019 r. doręczono adwokatowi pismo ustanawiające go pełnomocnikiem z urzędu, dlatego bieg terminu wniesienia skargi został podjęty 3 lipca 2019 r. Skarga konstytucyjna została wniesiona 31 li pca 2019 r. W tych okolicznościach należy przypomnieć, że zgodnie z art. 36 u.o.t.p. TK, w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie, do postępowania przed Trybunałem stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.). Z powodu braku odrębnej regulacji w u.o.t.p. TK, termin o którym mowa w art. 77 ust. 1 w związku z art. 44 ust. 3 pkt 1 u.o.t.p. TK, oblicza się zgodnie z przepisami k.p.c., a w myśl odesłania wynikającego z art. 165 § 1 k.p.c. – według przepisów prawa cywilnego. Stosownie do art. 114 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145 , ze zm.), jeżeli termin jest oznaczony w miesiącach, a ciągłość terminu nie jest wyma gana – co ma miejsce w świetle art. 44 ust. 3 pkt 1 u.o.t.p. TK – to miesiąc liczy się za dni trzydzieści. T rzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej, określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK – w przypadku złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu zgodnie z art. 44 ust. 2 u.o.t.p. TK – liczy się zatem za 90 dni. Od dnia rozpoczęcia biegu terminu do dnia wniesienia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu upłynęł y 43 dni, natomiast od dnia podjęcia biegu terminu do dnia wniesienia skargi upłynęł o 29 dni. Skargę konstytucyjną wniesiono więc po upływie 72 dni, zachowując przewidziany prawem trzymiesięczny termin. OTK ZU B/2020 Ts 120/19 poz. 88 4 2.4. Prawidłowo został określony prz edmiot kontroli, tj. art. 117 w związku z art. 6 § 1 k.k.w. Przepis y te był y bowiem podstawą prawną orzeczenia, w związku z którym skarżący wniósł skargę do Trybunału. 2.5 . Zakwestionowanym w skardze przepisom skarżący zarzucił naruszenie prawa do rozpoznania własnej sprawy w postępowaniu dwuinstancyjnym. 2.6 . Skarżący wskazał, w jaki sposób – jego zdaniem – zakwestionowane w skardze przepisy naruszają powyższe prawo. Zarzucił bowiem, że nie przewidują one możliwości poddania kontroli instancyjnej postanowienia w przedmiocie przymusowego leczenia lub re- habilitacji skazanego. Wydanie przedmiotowego postanowienia ‒ jak stwierdził skarżący ‒ wiąże się z ingerencją w konstytucy jne prawa i wolności skazanego, co uzasadnia koniecz- ność istnienia kontroli instancyjnej . Jednocześnie wskazał, że postępowanie w przedmiocie zastosowania przymusowego leczenia jest odrębne od postępowania w przedmiocie odpowie- dzialności karnej skazanego. 3. W związku z powyższym i zważywszy na to, że sformułowane przez skarżącego za- rzuty nie są oczywiście bezzasadne, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – postanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg w zakresie wskazanym w punkcie 1 niniejszego postanowienia. 4. Skarżący zakwestionował ponadto art. 117 k.k.w. w zakresie, w jakim: a) dopuszcza przymusowe leczenie lub rehabilitację ska zanego za przestępstwo okre- ślone w art. 197 -203 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. ‒ Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1950, ze zm. ) popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych pomimo braku jego zgody, b) zobowiązuje sąd penitencjarny do orzekania przymusowego leczenia lub rehabilita- cji bez zgody skazanego, c) nie wskazuje zakresu rodzajowego i czasowego dopuszczalnych oddziaływań lecz- niczych i rehabilitacyjnych bez zgody skazanego. Trybunał stwierdza, że we wskazany m wyżej zakresie art. 117 k.k.w. nie był podstawą prawną postanowienia Sądu Apelacyjnego. Podkreślić należy, że wyżej wymienione posta- nowienie nie rozstrzygało o zastosowaniu przymusowego leczeni a wobec skarżącego , lecz stwierdzało, iż od takiego orzeczenia nie przysługuje środek zaskarżenia. Z tego względu podstawą prawną postanowienia Sądu Apelacyjnego był art. 117 w związku z art. 6 § 1 k.k.w., a nie samodzielnie art. 117 k.k.w. Z urzędu wskazać należy, że o zastosowaniu wobec skarżąceg o przymusowego lecze- nia orzeczono w postanowieniu Sądu Okręgowego w G. VI Wydział Penitencjarn y i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych z 1 października 2018 r. (sygn. akt […] , dalej: posta- nowienie Sądu Okręgowego). Trybunał zauważa jednocześnie, że gdy by skarżący w zakresie zarzutu niezgodności ar t. 117 k.k.w. z art. 47 oraz art. 41 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji powołał jako ostateczne orzeczenie postanowienie Sądu Okrę- gowego, to wniesienie skargi konstytucyjnej nastąpiłoby z przekroczeniem terminu ustawo- wego. Skoro od postanowienia Sądu Okręgowego nie przysługuje żaden zwyczajny środek zaskarżenia , to termin do wniesienia skargi konstytucyjnej zaczął bieg od dnia doręczenia skarżącemu przedmiotowego postanowienia. Stw ierdzić więc należy, że jeżeli w sprawie za- padło rozstrzygnięcie, od którego środek odwoławczy nie przysługuje, podmiot, który kwe- stionuje zgodność z Konstytucją materialnej podstawy rozstrzygnięcia (w ninie jszej sprawie art. 117 k.k.w.) nie musi wnosić nieprzewidzianego w ustawie środka odwoławczego aby OTK ZU B/2020 Ts 120/19 poz. 88 5 otworzyć sobie drogę do skargi konstytucyjnej (por. postanowienie Trybunału Konstytucyj- nego z 18 lipca 2019 r., sygn. Ts 67/17, niepubl.). Trybunał z urzędu ustalił, że odpis postanowienia Sądu Okręgowego s karżący otrzy- mał 16 października 2018 r i w tym dniu rozpoczął bieg trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej. Upłynął on 16 stycznia 2019 r., a więc jeszcze przed złożeniem przez skarżącego wniosku o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej, co nastąpiło 25 kwietnia 2019 r. W konsekwencji skarżący nie docho- wał trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej, zastrzeżonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Wskazane okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą od- mowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu w zakresie żądania orzeczenia o nie- zgodności art. 117 k.k.w. z art. 47 oraz 41 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża- lenia na punkt 2 postanowienia w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.