Ts 129/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 3 lipca 2020 r. Pozycja 198 POSTANOWIENIE z dnia 23 kwietnia 20 20 r. Sygn. akt Ts 129/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej K. G. o zbadanie zgodności: 1) art. 195 ust. 1 w związ ku z art. 197 ust. 3 i 4 w związku z art. 281 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, ze zm.), „ w wersji obowiązującej 31 grudnia 2015 r. ” , z art. 21 ust. 1 i 2 i art. 64 ust. 2 i 3 i art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 270 ust. 1 pkt 4 i art. 294 ust. 3 w związku z art. 2 ust. 1 i art. 288 ust. 1 i 2 ustawy przywołanej w punkcie pierwszym, z art. 21 ust. 1 i 2 i art. 64 ust. 2 i 3 w związku z ar t. 31 ust. 3 Konstytucji , p o s t a na w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej . UZASADNIENI E 1. W skardze konstytucyjnej , wniesionej do Trybunału Konstytucyjneg o 28 sierpnia 2019 r. (data nadania) , K. G. (d alej: skarżąc y ), reprezentowan y przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle nastę - pującego stanu faktycznego . Skarżący był wspólnikiem oraz prezesem zarządu C . Sp. z o.o. Spółka ta posiadała 56% udziałów w C . H . Sp. z o.o. Na podstawie ar t. 21 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i napraw - cze (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, ze zm. ; dalej: p.u.n. ) skarżący 25 listopada 2015 r. wystąpił z wnioskiem o ogłoszenie upadłośc i likwidacyjnej C . Sp. z o.o. Z kolei 23 grudnia 2015 r. C . H . Sp. z o.o. złożył o wniosek o upadłość C . Sp. z o.o. z możliwością zawarcia układu. Postanowieniem z 13 września 2016 r. (sygn. akt […] ) Sąd Rejon owy w K. og łosił upadłość C . Sp. z o.o. z możliwością zawarcia układu i wyznaczył na 29 września 2017 r. zgroma dzenie wierzycieli. Z kolei p ostanowieniem z 17 października 2017 r. (sygn. akt […] ) Sąd ten z atwierdzi ł układ pomiędzy C . Sp. z o.o. a wierzy cielami na warunkach szczegółowo opisanych w sentencji tego orzeczenia . OTK ZU B/2020 Ts 129/18 poz. 198 2 Postanowienie z 17 października 2017 r. z ostało przez skarżącego zaskarżone zażale niem, w którym wniesiono o zmianę tego orzeczenia przez odmowę zatwierdzenia układu, ewentualnie – o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania s ąd owi pierwszej instancji, a także o uchylenie posta nowień sędziego - komisarza w przedmiocie podziału wierzycieli na kategorie oraz w przedmiocie zatwierdzenia listy wierzytelności. Zażalenie ska rżącego zostało w całości oddalone przez Sąd Okręgowy w K. postano - wieni em z 18 maja 2018 r. (sygn. akt […] ). 2. Z daniem skarżące go art. 195 ust. 1 w związku z art. 197 ust. 3 i 4 w związku z art. 281 ust. 1 p.u.n. „skutkują naruszeniem konstytucyjnego pra wa do własności i ochrony własności, zasady poszanowania wolności i autonomii woli jednostki oraz prawa do sądu po przez pozbawienie dotychczasowych wspólników upadłego statusu uczestników postępowania upadłościowego, jak również prawa głosu w głosowaniu na d układem przewidującym konwersję wierzytelności na udziały upadłego, w sytuacji gdy tego rodzaju propozycje układ owe skutkują istotną ingerencją na niekorzyść w prawa udziałowe dotych - czasowych wspólników”. Z kolei art. 270 ust. 1 pkt 4 i art. 294 ust. 3 w związku z art. 2 ust. 1 p.u.n. „skutkują naruszeniem konstytucyjnego prawa do własności i ochrony własności oraz zasady poszanowania wolności i autonomii woli jednostki poprzez dopuszczalne na ich podstawie przy jęcie i zatwierdzenie układu przewidującego konwersję wierzytelności na udziały, bez względu na zakres i charakter ingerencji tak przyjętego układu w prawa ud ziałowe dotychczasowych wspólników, w kontekście korzyści uzyskiwanych pr zez wierzycieli , oraz art. 288 ust. 1 i 2 p.u.n. rozumianego w ten sp osób, iż wykluczone jest przeprowadzenie przez Sąd oceny, czy zatwierdzony układ pozostaje krzywdzący dla dotychcz asowych wspólników”. 3. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 10 października 2019 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 21 pa ździernika 2019 r., skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) doręcze nie odp isu lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii: a) postanowienia S ądu Rejonowego w K. z 17 października 2017 r. (sygn. akt […] ) oraz trzech kopii tego orzeczenia, b) postano wienia Sądu Okręgowego w K. z 18 maja 2018 r. (sygn. akt […] ); 2) wyja śnienie, w jaki sposób art. 195 ust. 1 w związku z art. 197 ust. 3 i 4 w związku z art. 281 ust. 1 p.u.n., „w wersji obowiązującej 31 gr udnia 2015 r.”, naruszają wolności i prawa skarżącego wynikające z art. 21 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 2 i 3 oraz art. 45 u st. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 4. W sporządzonym przez pełnomocnika piśmie procesowym , wniesionym do Trybunału 28 paździ ernika 2019 r. (data nadania), skarżący wykonał zarządzenie z 10 paź - dziernika 2019 r. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstyt ucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzen iu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. OTK ZU B/2020 Ts 129/18 poz. 198 3 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono dwie grupy przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r . poz. 233, ze zm.; dalej: p.u.n.) : – art. 195 ust. 1 w związku z art. 197 ust. 3 i 4 w związku z art. 281 ust. 1 („w wersji obowiązują cej 31 grudnia 2015 r.”); – art. 270 ust. 1 pkt 4 i art. 294 ust. 3 w związku z art. 2 ust. 1 i art. 288 ust. 1 i 2. 2. 1. Zakwestionowane przepisy p.u.n. mają następujące brzmienie: – art. 195 ust. 1: „ Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, w zgromadzeniu wierzycieli mają prawo uczestniczyć z prawem głosu wierzyciele, których wierzytelności zostały uznane. Wierzyciele głosują z sumą wierzytelności umieszczoną na liście wierzytelności ”; – art. 197 ust. 3 i 4: „3. W sprawach dotyczących układu, jeżeli upadłym jest spółka handlowa, nie mają prawa głosu wierzyciele będący spółką powiązaną z upadłym oraz osoby upoważnione do jej reprezentacji, a także wierzyciel będący spółką i osoby upoważnione do jej reprezentac ji, jeżeli upadły albo ta spółka jest spółką dominującą. 4. W sprawach dotyczących układu, jeżeli upadłym jest spółka kapitałowa, prawa głosu nie mają wierzyciele, będący osobami fizycznymi, jeżeli reprezentują ponad 25% kapitału zakładowego spółki ”; – art . 281 ust. 1: „Z gromadzenie wierzycieli powinno odbyć się w terminie miesiąca od dnia zatwierdzenia listy wierzytelności. Jednocześnie z zawiadomieniem o zgromadzeniu doręcza się wierzycielom propozycje układowe oraz informacje o podziale wierzycieli ze wz ględu na kategorie interesów wierzycieli ”; – art. 270 ust. 1 pkt 4: „ Propozycje restrukturyzacji zobowiązań upadłego mogą obejmować w szczególności: (…) konwersję wierzytelności na udziały lub akcje ”; – art. 294 ust. 3: „ Jeżeli układ przewiduje konwersję wierzytelności na udziały lub akcje spółki będącej upadłym, prawomocnie zatwierdzony układ zastępuje określone w Kodeksie spółek handlowych czynności związane z podwyższeniem kapitału zakładowego i objęciem udziałów lub akcji. Układ wraz z odpisem prawomoc nego postanowienia o zatwierdzeniu układu stanowi podstawę wpisu podwyższenia kapitału zakładowego spółki do Krajowego Rejestru Sądowego ”; – art. 2 ust. 1: „ Postępowanie uregulowane ustawą należy prowadzić tak, aby rosz - czenia wierzycieli mogły zostać zaspo kojone w jak najwyższym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwolą - dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika zostało zachowane ”; – art. 288 ust. 1 i 2: „1. Sąd odmawia zatwierdzenia układu, jeżeli narusza on prawo albo jeżeli jest oczywiste, że ukła d nie będzie wykonany. 2. Sąd może odmówić zatwierdzenia układu, jeżeli jego warunki są rażąco krzywdzące dla wierzycieli, którzy głosowali przeciwko układowi i zgłosili zarzuty ”. 2.2. Jako wzorce kontroli skarżąc y powołał odpowiednio: – art. 21 ust. 1 i 2 i art. 64 ust. 2 i 3 i art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji ; – art. 21 ust. 1 i 2 i art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 3. Trybunał stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna spełnia przesłanki warunkujące pr zekazanie jej do rozpoznania merytorycznego, gdyż została sporządzona w imieniu skarżące go przez radcę prawnego (art. 44 ust. 1 u.o.t.p. TK) , zaś s karżąc y : 1) wyczerpał przysługującą mu drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK), ponieważ postanowie nie Sądu Okręgowego w K. z 18 maja 2018 r. (sygn. akt […] ) jest prawomocn e i nie przysługują od niego żadne zwykłe środki zaskarżenia ; 2) dochował przepisanego – trzymiesięcznego – terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej (art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK) , ponieważ odpis orzeczenia Sądu Okręgowego w K. OTK ZU B/2020 Ts 129/18 poz. 198 4 został doręczony skarżąc emu 18 czerwca 201 8 r., a skarga została wniesiona do Trybunału 28 sierpnia 201 8 r. ; 3) prawidłowo określił przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK) ; 4) wskazał, które konstytucyj ne prawa i wolności oraz w jaki sposób – je go zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK) ; 5) p rzedstawił s tosowne uzasadnienie sformułowanych przez nią zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). 4. W ocenie Trybunału skarga konstytu cyjna nie jest obarczona nieusuwalnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK, zaś sformułowane w niej zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. Przedstawiony przez skarżącego problem konstytucyjny dotyczy przepis ów, które jego zdaniem, nie gwarantują udziałowcom upadłego dostatecznego wpływu na kształt propozycji układowych w postępowaniu upadłościowym odnośnie do konwersji wierzytelności, a także wykluczają ocenę przez sąd rozpoznają cy sprawę, czy zatwierdzony układ polegający na konwersji wierzytelności w sposób nieproporcjonalny nie narusza praw dotychczasowych wspólników upadłego. W wyroku z 22 maja 2019 r., sygn. SK 22/16 (OTK ZU A/2019, poz. 48) Trybunał Konstytucyjny stwierdził m.in., że „[i]nstytucja skargi konstytucyjnej immanentnie jest (…) związana z określonym stanem faktycznym i ostatecznym orzeczeniem, rozstrzygającym konkretną sprawę skarżącego. Umorzenie postępowania z powodu niejednolitości orzecznictwa albo możliwości prokonstytucyjnej wykładni zaskarżonego przepisu czyni skargę konstytucyjną w znacznym zakresie instytucją dysfunkcjonalną. Nawet jeżeli wykładnia zaskarżonego przepisu jest niejednolita, istnieją co najmniej dwa równorzędne nurty jego interpretacji albo n awet jeżeli przepis można interpretować prokonstytucyjnie, to punktem wyjścia dla oceny zgodności przepisu z Konstytucją powinien być ten przepis w ujęciu ostatecznego orzeczenia rozstrzygającego sprawę skarżącego”. Powyższy pogląd Trybunał w pełni podziel a i – w tym kontekście , a także wziąwszy pod uwagę stanowisko przedstawione w wyroku pełnego składu TK z 24 października 2007 r., sygn. SK 7/06 (OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108) w odniesieniu do przedmiotu skargi konstytucyjnej – stwierdza, że dyskwalifikac ja formalna skargi w niniejszej sprawie na etapie wstępnej kontroli w istocie wykraczałaby poza ramy art. 61 ust. 1 i 4 u.o.t.p. TK. W związku z powyższym – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – należało postanowić ja k w sentencji.