Ts 150/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 15 lutego 2019 r. Pozycja 41 POSTANOWIENIE z dnia 14 listopada 2018 r. Sygn. akt Ts 150/17 Try bunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Tuleja, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M .A. w sprawie zgodności: art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553, ze zm.) z art. 30, art. 31 ust. 3, art. 48, art. 72 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytu cyjnej . UZASADNIENIE W sporządzonej przez adwokata i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 15 lipca 2017 r. skardze konstytucyjnej, M.A. (dalej: skarżący ) zarzucił art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1600, ze zm.; dalej: k.k.) niezgodność z art. 30, art. 31 ust. 3, art. 48, art. 72 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 i 3 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Skarżąc y – prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w G . z 23 grudnia 2010 r. (sygn. […] ) , zmienionym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w S. z 15 lutego 2012 r. (sygn. […] ) – został skazany za występek z art. 258 § 1 k.k. na karę 9 miesięcy pozbawienia wolności oraz za zbro dnię z art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii ( ówcześnie: Dz. U. Nr 179, poz. 1485; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1030, ze zm.) w zwią - zku z art. 12 k.k. oraz w związku z art. 65 § 1 k.k. na karę 12 lat pozbawienia wolności . Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. sąd wymierzył skarżącemu łączną karę 12 lat pozbawienia wolności. 21 lipca 2016 r. skarżący złożył wniosek o warunkowe zwolnienie z odbycia reszty kary pozbawienia wolności. Sąd Okręgow y w W. Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych (dalej: Sąd Okręgowy) , postanowieniem z 26 sierpnia 2016 r. (sygn. […] ), umorzył postępowanie w przedmiocie tego wniosku, wskazując, że skarżący nie odbył wymaganej połowy kary. Na powyższe orzeczenie skarżący wniósł zażaleni e, w wyniku którego Sąd Apelacyjny w W. Wydział Karny (dalej : Sąd Apelacyjny OTK ZU B/2019 Ts 150/17 poz. 41 2 w W.) , z uwagi na brak realnej możliwości dokonania kontroli instancyjnej, postanowieniem z 27 września 2016 r. (sygn. […] ) uchylił zaskarżone orzeczeni e i p rzekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy , postanowieniem z 4 października 2 016 r. (sygn. […]; dalej: postanowienie Sądu Okręgowego) umorzył postępowanie wykonawcze . W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, ż e – zgodnie z art. 78 § 2 k.k. – skazanego, określonego w art. 64 § 1 k.k., można warunkowo zwolnić po odbyciu dwóch trzecich kary, natomiast określonego w art. 64 § 2 k.k. – po odbyciu trzech czwartych kary. Skarżący został skazany w warunkach art. 258 § 1 oraz art. 65 § 1 k.k. Stosownie do tego ostatniego przepisu dotyczące wymiaru kary, środków karnych oraz środków związanych z poddaniem sprawcy próbie, przewidziane wobec sprawcy określonego w art. 64 § 2 k.k. , stosuje się także do sprawcy, który z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu lub popełnia przestępstwo , działając w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa oraz wobec sprawcy przestępstwa o charakterze terrorystycznym. Ponadto art. 65 § 2 k .k. stanowi, że do sprawcy przestępstwa z art. 258 k.k. mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące sprawcy określonego w art. 64 § 2 k.k., z wyjątkiem przewidzianego w tym przepisie zaostrzenia kary . Wobec powyższe go , skarżący ma prawo ubiegać się o warunkowe zwolnienie po odbyciu trzech czwartych (art. 78 § 2 k.k.), a nie – jak wskazuje – jednej drugiej kary (art. 78 § 1 k.k.). Sąd Apelacyjny w W. postanowieniem z 8 listopada 2016 r. (sygn. […]) utrzymał w mocy postanowien ie Sądu Okręgowego . Zdanie m skarżącego , art. 65 § 1 i 2 k.k. dyskryminuje osoby, które zostały po raz pierwszy skazane na karę pozbawienia wolności . Skarżący wiąże tę dyskryminacj ę z udziałem w zorganizowanej grupie przestępczej, a także z uczynieniem z przestępstwa s tałego źródła dochodu. Podnosi , że okoliczności te nie mogą być utożsamiane z multirecydywą, a tym samym uzasadniać braku możliwości ubiegania się o warun - kowe zwolnienie zgodnie z art. 78 § 1 k.k. Jego zdaniem, „w toku postępowania wykonawczego w sposób nieuzasadniony uprzywilejowana jest osoba skazana po raz pierwszy za inne przestępstwo, również o cięższym charakterze i wyższym stopniu społecznej szkodliwości czynu, bowiem może ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbycia reszty kary po odbyciu, co najm niej połowy kary”. Skarżący zaznacza, że nie ma uzasadnienia dla gorszego traktowani a skazanych, dotychczas niekaranych, którzy popełnili przestępstwo , działając w zorganizowanej grupie lub z popełnienia przestępstwa uczynili stałe źródło dochodu. W uzasa dnieniu zarzutu naruszenia przez zaskarżony przepis art. 30 Konstytucji skarżący, powołując się na orzecznictwo Trybunału, wskazuje, że może być on wyjątkowo powołany w skardze jako wzorzec kontroli. Podnosi , że możliwość ubiegania się o warunkowe przedterminowe zwolnienie po odbyciu trzech czwartych orzeczonej kary narusza jego godność oraz nie daje mu szans na pełny rozwój osobowości w otaczającym go środowisku kulturowym. Skarżący podkreśla, że ma dzieci, wobec których nie może wypełnić swoich obowiązków. Dlatego art. 65 § 1 i 2 k.k. narusza prawo rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami (art. 48 Konstytucji) oraz prawa dziecka (art. 72 Konstytucji), nie udzielając tym samym ochrony wartościom o równym lub nawet większym znaczeniu dla funkcjonowania lub rozwoju jednostki niż tylko ochrona przed przestępstwami , ponieważ w związku z brakiem możliwości zastosowania art. 78 § 1 k.k. – ograniczenie jego praw będzie trwało znacznie dłuższy czas. OTK ZU B/2019 Ts 150/17 poz. 41 3 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuj e: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna. 2. Trybunał stwierdza, że art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 i 3 Konstytucji nie mogą być samodzielnymi wzorcami kontroli w pos tępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną . W swoim orzecznictwie Trybunał podkreśla, że art. 31 ust. 3 ustawy zasadniczej jest „dopełnieniem przepisów, określających poszczególne wolności konstytucyjne” (wyrok TK z 20 grudnia 1999 r., sygn. K 4/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 165), a z asada wolności ma zatem charakter subsydiarny. Niezależn ie od tego Trybunał zauważa, że skarżący w żaden sposób uzasadnił tego zarzutu. Co do art. 32 Konstytucji – prawo do równego traktowania określa sytuację prawną jednostki dopiero wspólnie z inną normą prawną. W spółstosowanie dwóch przepisów Konstytucji, a więc nie tylko prawa do równego traktowania, ale również skonkretyzowanego prawa do równej realizacji określonych wolności i praw konstytucyjnych wyznacza konstytucyjny status jednostki, który ewentualnie mógł zostać naruszony przez przepis będący podstawą ostatecznego orzeczenia (postanowienie TK z 24 października 2001 r. , sygn. SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). 3. Sk arżący zarzuca , że możliwość ubiegania się o warunkowe przedterminowe zwolnienie po odbyciu trzech czwartych orzeczonej kary narusza jego godność oraz nie daje mu szans na pełny rozwój osobowości w otaczającym go środowisku kulturowym (art. 30 Konstytucji). W ocenie Trybunału zarzut ten cechuje oczywista bezzasadność . A by doszło do naruszenia zasady chronionej w art. 30 Konstytucji , oceniana regulacja musiałaby „poniżać jednostkę, krzywdząco ją traktować, godzić w jej status obywatelski, społeczny czy zawodowy, wywołując usprawiedliwione okolicznościami intersubiektywne przeświadczenie, że jednostkę dotknęła poprzez takie regulacje prawne niespraw iedliwa, nieuzasadniona krzywda” (wyrok TK z 14 lipca 2003 r., sygn. SK 42/01, OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 63). S karżący w żaden sposób nie uzasadnił , w jaki sposób brak możliwości ubiegania się przez niego o warunkowe przedterminowe zwolnienie dopiero po odbyciu przez niego trzech czwartych orzeczonej kary narusza jego godność. Powołuje się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 października 2002 r., sygn. SK 6/02, OTK ZU 5/A/2002, poz. 65, w którym wskazano, że sytuacja, „w której człowiek stawałby się wyłącz nie przedmiotem działań podejmowanych przez władzę, byłby »zastępowalną wielkością«, a jego rola sprowadzałaby się do czysto instrumentalnej postaci może być uznana za naruszenie godności” . W uzasadnieniu skargi brakuje jednak wyjaśnienia, po pierwsze, na czym polega traktowan ie skarżącego jako „zastępowalnej wielkości”, po drugie, w jaki sposób jego rola zostałaby sprowadzona do „ czysto instrumentalnej postaci ” . Nie można przyjąć, że każde obos trzenie wykonywania kary pozbawienia wolności narusza godność ludzką. Ustawodawca ma prawo i obowiązek strzeżenia bezpieczeństwa obywateli (art. 5 K onstytucji), a jednym z elementów jego realizacji jest tworzenie norm prawa karnego w taki sposób, aby spraw ców przestępstw izolować od społeczeństwa i prowadzić możliwie efektywny proces resocjalizacji. OTK ZU B/2019 Ts 150/17 poz. 41 4 Powyższa okoliczność, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK stanowi podstawę odmowy nadania dalszego biegu skardze. 4. Skarżący jako pozostałe wzorce kontroli wskazał art. 48 oraz art. 72 ust. 1 Konstytucji. 4.1 W myśl art. 48 ust. 1 Konstytucji, rodzice mają prawo do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. Wychowanie to powinno uwzględniać stopień dojrzałości dziecka, a także wolność jego sumienia i wyznania oraz jego przekonania. Stosownie do art. 48 ust. 2 Konstytucji, ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Skarżący wskazuje, że art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1600, ze zm.; dalej: k.k.) narusza prawo rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami, co pozwala przyjąć, że jako wzorzec kontroli powołuje on art. 48 ust. 1 Konstytucji. Trybunał stwierdza, że art. 48 ust. 1 Konstytucji nie jest adekwatnym wzorcem kont roli, ponieważ art. 65 § 1 i 2 k.k. nie odnosi się do wychowania dziecka zgodnie z przekonaniami, z uwzględnieniem stopnia jego dojrzałości oraz wolności sumienia, wyznania i jego przekonań. Ponadto, nie ma żadnego związku z pozbawieniem czy ograniczenie m praw rodzicielskich. Zaskarżony przepis normuje jedynie zaostrzenie wymiaru kary, środków karnych oraz środków związanych z poddaniem sprawcy próbie w stosunku do recydywistów oraz sprawców, którzy z popełnienia przestępstwa uczynili sobie stałe źródło dochodu lub popełnili je w zorganizowanej grupie przestępczej oraz wobec sprawców przestępstw o charakterze terrorystycznym i sprawców przestępstw określonych w art. 258 k.k. Konstytucja dopuszcza ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich w przypadka ch określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, a warunki te zostały wobec skarżącego spełnione. Powyższe okoliczności, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK stanowią podstawę odmowy nadania dalszego biegu skardze. 4.2. Odnosząc się do drugiego z wzorców, Trybunał zauważa , że art. 72 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji wyraża przede wszystkim prawo w znaczeniu przedmiotowym i wska zuje na powinności państwa wobec rodziny. Natomiast zdanie drugie tego przepisu wyraża prawo podmiotowe, podlegające ochronie w trybie skargi kon stytucyjnej (zob. L. Garlicki, komentarz do art. 72 , [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz , red. L. Garlicki, Warszawa 2003, s. 4). Przyznaje ono prawo do żądania od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją oraz p ozwala na wykorzystanie wszystkich środków prawnych, które są przewidziane przez ustawodawcę zwykłego dla rodziców lub innych podmiotów do ochrony dziecka (zob. L. Garlicki, komentarz do art. 72, op. cit., s. 5-6). Tylko zatem art. 72 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji zawiera treść normatywną, która może stanowić wzorzec kontroli konstytucyjnej w sprawie zainicjowanej skargą konstytucyjną (por. w yrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 września 2017 r., sygn. SK 36/15, OTK ZU A/2017, poz. 60). Trybunał stwierdza, że z uzasadnienia skargi wynika, iż skarżący , jako wzorzec kontroli wskazuje art. 72 ust. 1 zdanie pierwsze K onstytucji, który – jak – stwierdzono wyżej nie wyraża żadnego prawa podmiotowego, podlegającego ochronie w trybie skargi konstytucyjnej. S karżący w żaden sposób nie odwołuje się do naruszenia prawa do żądania OTK ZU B/2019 Ts 150/17 poz. 41 5 od organów wła dzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją . Za takie uzasadnienie nie można też uznać ogólne go powołani a się na naruszenie praw dziecka, bez wykazania, na czym miałoby ono polegać. Powyższa okoliczność, na podst awie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK, stanowi podstawę odmowy nadania dalszego biegu skardze. 5. Na marginesie Trybunał zauważa , że w uzasadnieniu projektu k. k. podkreślano, iż „swoistym wyzwaniem dla wymiaru sprawiedliwości jest współcześnie przestępczość zawodowa, w zasadzie związana z traktowaniem popełniania przestępstw jako źródła stałego dochodu. Kryminologicznie biorąc chodzi o popełnienie co najmniej kilku przestępstw, które jednak nie muszą być popełniane w waru nkach recydywy określonej w art. 64, ani też w warunkach zbiegu przestępstw (art. 85), czy też w tzw. ciągu przestępstw (art. 91)”. Jeżeli wię c z istoty przestępczości zawodowej wynika fakt popełnienia kilku przestępstw , to trudno jest przyjąć argument sk arżącego o braku uzasadnienia dla „ gorszego ” traktowana skazanych, dotychczas niekaranych, którzy popełnili przestępstwo , działając w zorganizowanej grupie lub z popełnienia przestępstwa uczynili stałe źródło dochodu . W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.