Ts 158/17

1 O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 9 maja 2019 r. Pozycja 101 POSTANOWIENIE z dnia 7 marca 2019 r. Sygn. akt Ts 158/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki – przewodniczący i sprawozdawca Piotr Tuleja Leon Kieres, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 19 czerwca 2018 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej MKS s półka z o.o. z siedzibą w Tychach , p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej z 27 lipca 2017 r. MKS s p. z o.o. z siedzibą w Tychach (dalej: skarżąca) wystąpiła o stwierdzenie, że art. 123 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.) jest nie- zgodny z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 us t. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji oraz że art. 398 23 § 2 zdanie drugie k.p.c. jest niezgodny z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 u st. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarżąca uzasadniając zarzuty przeciwko art. 123 § 2 k.p.c. stwierdziła, że kwestio- nowany przepis, zezwalając referendarzowi sądowemu na odmowę ustanowienia pełnomoc- nika z urzędu zezwala na sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez osobę do tego nieu- prawnioną. W odniesieniu do art. 398 23 § 2 zdanie drugie k.p.c. skarżąca uznała za niekonsty- tucyjne powierzenie „funkcji odwoławczej” temu samemu sądowi, który orzekał w sprawie po raz pierwszy. 2. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 18 października 2017 r. skar- żąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyjnej polegające- go na: precyzyjnym wskazaniu, jakie prawa lub wolności skarżącej wynikające z powołanych w petitum skargi konstytucyjnej wzorców kontroli zostały naruszone, dokładnym wyjaśnie- niu, w jaki sposób zaskarżone przepisy naruszają wskazane przez skarżącą prawa podmioto- OTK ZU B/2019 Ts 158/17 poz. 101 2 we oraz doręczeniu pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi kon- stytucyjnej. 3. Postanowieniem z 19 czerwca 2018 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 25 czerwca 2018 r.) Try bunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) – odmówił nadania dalszego biegu skardze ze względu na nie usunięcie braków formalnych w wyznaczonym terminie. 4. W zażaleniu z 2 lipca 2018 r. skarżąca wniosła p onownie o skierowanie skargi do rozpoznania i uznanie art. 123 § 2 k.p.c. za niezgodny z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji oraz art. 398 23 § 2 zdanie drugie k.p.c. za niezgodny z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem skarżącej dołączone do skargi konstytucyjnej pełnomocnictw o upoważniają- ce do reprezentowania jej przez wskazanego radcę prawnego jest prawidłowe, ponieważ zgodnie z przepisami k.p.c. reprezentowanie obejmuje również sporządzenie pisma proceso- wego, złożenie oraz prowadzenie sprawy. Odnosząc się do zarzutu nie wykaz ania naruszenia norm konstytucyjnych, skarżąca uważa, że zgodnie z art. 53 u.o.t.p. TK wnoszący skargę konstytucyjną zobowiązany jest je- dynie do określenia zaskarżonej normy i wskazania, która norma Konstytucji została naruszo- na w toku pos tę powania z udzia łem strony i w tym zakr esie uzasadnić swój zarzut. Nie jest natomiast wymagane, zdaniem skarżącej, aby uzasadnienie miało charakter „całkowicie au- torski w prowadzający jakieś nowe czy odmienne spojrzenie na prze dmiotową kwestię w ode- rwaniu od dotychczasowego orzecznictwa ”. Skarżąca uznała, że w piśmie procesowym z 31 października 2017 r. prawidłowo zacytowała w całości rozważania Trybunału dotyczące przepisów o asesorach sądowych, które jej zdaniem, są identyczne pod względem formalnym, co kwestionowane prz ez nią przepisy dotyczące referendarzy sądowych. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 , ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyj nej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5- 8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sfor- mułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze kon- stytucyjnej. 3. Z treści pisma procesowego z 31 października 2017 r. oraz z zażalenia wynika, że braki formalne uniemożliwiające skuteczne wniesienie skargi konstytucyjnej wynikają z nie- zrozumienia instytucji skargi konstytucyjnej oraz odrębności postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. OTK ZU B/2019 Ts 158/17 poz. 101 3 3.1. W zażaleniu skarżąca uznała, że zacytowanie obszernego fragmentu rozstrzygnię- cia Trybunału dotyczącego niekonstytucyjności przepisów o asesorach sądowych, jako forma uzasadnienia zarzutów niekonstytucyjności wskazanych przepisów o referendar zach sądo- wych jest prawidłowa i wystarczająca. Instytucja skargi konstytucyjnej, ustanowiona w art. 79 Konstytucji, ma charakter konkretnej kontroli konstytucyjności aktów normatywnych i służy osobom fizycznym i praw- nym do ochrony przysługujących im konstytucyjnych praw i wolności w razie ich naruszenia przez akty prawne organów państwowych lub przez bezczynność tych organów, po uprzed- nim wyczerpaniu wszelkich dostępnych środków ochrony prawnej. Skuteczność skargi kon- stytucyjnej uwarunkowana jest spełnieniem szeregu wymogów wynikających z Konstytucji oraz u.o.t.p. TK. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK na skarżącym spoczywa obowiązek przedstawienia dostatecznych dowodów przemawiających za uznaniem zaskarżonej normy prawnej za niezgodną z konstytucyjnymi standardami. W związku z tym prezentacja argu- mentów Trybuna łu Konstytucyjnego odnoszących się do innych niż kwesti onowane przez skarżącą przepisów, nie może zastąpić konieczności wykazania przez skarżącą, w jaki sposób kwestionowane w skardze konstytucyjnej przepisy naru szają jej prawa podmiotowe . W skardze konstytucyjnej sk arżąca uznała, że skoro przepisy o asesorach sądowych uznane zostały za niekonstytucyjne, to przepisy o referendarzach sądowych również n aruszają przepisy Konstytucji, gdyż zarówno asesor zy jak i referendarze nie są niezawisłymi sędziami. Taki sposób uzasadnienia skargi konstytucyjnej jest n iewłaściwy . Po pierwsze, nie można uznać za uzasadniony zarzut niekonstytucyjności odnośnie przepisów regulujących działanie referendarzy sądowych odwołując się do przepisów regulu- jących funkcjonowanie podmiotów o odmie nnym statusie i zakresie kompetencji. Po drugie, konieczna jest „autorska” argumentacja skarżącej, ponieważ w skardze konstytucyjnej należy odnieść się do konkretn ego rozstrzygnięcia opartego na kwestionowa- nych przepisach, które naruszyło konstytucyjne prawo podmiotowe wnoszącego skargę kon- stytucyjną, dlatego argumentacja nie może odwoływać się do innego stanu prawnego. Po trzecie, uzasadnienie zarzutu naruszenia prawa podmiotowego musi być poparte argumentami lub dowodami. Trybunał wielokrotnie wskazywał, że zbyt lakoniczne uzasad- nienie z arzutów niekonstytucyjności nie jest wystarczające dla skutecznego wniesienia skargi konstytucyjnej. 3.2. Zdaniem skarżącej zgodnie z przepisami k.p.c. dołączone do skargi konstytucyj- nej pełnomocnictwo jest odpowie dnie, po nieważ pełnomocnictwo z mocy prawa obejmuje podjęcie wszystkich czynności procesowych w sprawie, czyli przygotowanie, sporzą dzenie i wniesienie skargi. Z uwagi na to, że Trybunał Konstytucyjny nie jest sądem faktów , ale sądem prawa, to- czące się przed nim p ostępowanie p rowadzone jest na odrębnych niż postę powanie sądowe zasadach. Specyfika działania Trybunału została odzwierciedlona w przepisach u.o.t.p. TK. Zasady postępowania cywilnego stosowane są przed Trybunałem jedyn ie pos iłkowo, czyli pod warunkiem, ż e sprawa nie jest uregulowana w u.o.t.p. TK, a stosowanie ma być odpo- wiednie, co wynika z art. 36 u.o.t.p. TK. W art. 53 ust. 2 pkt 3 u.o.t.p. TK określony został obowiązek dołączenia do skargi konstytucyjnej pełnomocnictwa szczególnego. Przepis ten przesądził, że pełnomocnictwo procesowe w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym jest pełnomocnictwem szcze- gólnym, czyli powiązanym z konkretną sprawą, która stała się podstawą wniesienia skargi konstytucyjnej. OTK ZU B/2019 Ts 158/17 poz. 101 4 Z akres czynności , do których zobowiązany jest pełnomocnik , nie wynika natomiast z art. 91 k.p.c., ale z art. 44 ust. 1 u.o.t .p. TK. Ustawodawca wprowadzając w tym przepisie obowiązek zastępstwa skarżącego przez adwokata lub radcę prawnego wskazał jakie czynno- ści należą do profesjonalnego pełnomocnik a. Z tego względu pełnomocnictwo szczególne musi upoważniać pełnomocnika do wszystkich wymienionych w tym przepisie czynności w odniesieniu do sprawy będącej podstawą wniesienia skargi konstytucyjnej. Trybunał zwraca uwagę, że Sąd Najwyższy w uchwale siedm iu sędziów – o mocy za- sady prawnej – z 5 czerwca 2008 r. sygn. akt III CZP 142/07 (OSNC 2008, nr 11, poz. 122) stwierdził, że zakres pełnomocnictwa procesowego, określony w art. 91 k.p.c., nie obejmuje z samego prawa umocowania do wniesienia skargi kasacyj nej i udziału w postępowaniu kasa- cyjnym. Sąd Najwyższy argumentując podjętą uchwałę wskazał, że skoro celem postę powa- nia kasacyjnego jest kontrola legalności orzeczenia, a nie rozpoznanie sprawy, w której zosta- ło ono wydane i po mimo tego , że tak wszczęte postępowanie stanowi kontynuację postępo- wania zakończ onego przez sądy powszechne, to jednak w znaczeniu technicznoprocesowym wszczyna się nową sprawę. Zdaniem Sądu Najwyższego, orzeczenie wydane w postępowaniu wszczętym po uprawomocnieniu się wyroku, zapadło nie w „toku sprawy” , ale w „innej sprawie”. To, że nie objęto postepowania kasacyjnego zakresem art. 91 k.p.c wynika także z konieczności spełnienia szczególnych wymagań formalnych i merytorycznych skargi kasa- cyjnej. W świetle powyższych rozważań Sądu Najwyższego Trybunał stwierdza, że zakres pełnomocnictwa procesowego, określony w art. 91 k.p.c . – wbrew twierdzeniu skarżącej – nie może obejmować z samego prawa umocowania do sporządzenia i wniesienia skargi konstytu- cyjnej regulowanej odrębną ustawą, wymagającej spełnienia szeregu odrębnych wymagań formalnych i wiedzy specjalistycznej. Postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym nie stanowi kontynuacji postępo- wania zakończonego przez sąd y powszechne. Jego celem jest wyeliminowanie z systemu prawa przepisów niezgodnych z zasadami Konstytucji. Z uwagi na specyfikę postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz rangę spra w rozpatrywanych przez Trybunał przy wnoszeniu skargi konstytucyjnej wymagane jest pełnomocnictwo procesowe, które jest pełnomocnictwem szczególnym , obejmującym czyn- ności wynikające z art. 44 ust. 1 u.o.t.p. TK. 4. Trybunał słusznie zatem odmówił nadania skardze dalszego biegu n a podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK. Z tych względów, Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – nie uwzgl ędnił zażalenia.