Ts 158/24

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 9 lipca 2026 r. Pozycja 68 POSTANOWIENIE z dnia 4 lutego 2026 r. Sygn. akt Ts 158/24 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Rafał Wojciechowski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J . S . i J . S . o zba- danie zgodności: art. 103 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu spo- łecznym rolników (Dz. U. z 1991 r. Nr 7 , poz. 24) z art. 2 , art. 31 ust. 3, art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 i art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: 1) uwzględnić wniosek i prz ywróc ić termin usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej; 2) nadać skardze konstytucyjnej dalsz y bieg . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 8 sierpnia 2024 r. (data nadania) J . S . i J . S . (dalej: skarżący), reprezentowani przez pełnomocnika z wy- boru, wystąpili z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującej sprawy. Skarżący złożyli wniosek o uchylenie decyzji Prezesa Kasy Rolniczego U bezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS) z 11 maja 1999 r. (znak: […] ) i 13 lipca 2004 r. (znak: […] ) i ponowne ustalenie wysokości ich emerytur rolniczych z powodu błędnego przyjęcia przez organ rentowy 1,20 jako wskaźnika wymiaru świadczenia obliczonego na dzień 31 gru - dnia 1990 r., zamiast 2,36 , obliczonego na dzień nabycia uprawnień do renty rolniczej, czyli 25 maja 1984 r. Decyzjami z 21 kwietnia 2022 r. ( znak : […] ) Prezes KRUS odmówił wszczęcia postę- powania w sprawie ponownego ustalenia wysokości emerytur rolniczych skarżących. Obie decyzje zostały zaskarżone odwołaniami do Sądu Okręgowego w B. Wyrokiem z 6 września 2022 r. ( sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w B . VI Wydział Pra- cy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołania skarżących uzasadniając, że wskaźnik wy- miaru świadczenia ustala się tylko raz i w przypadku skarżących nastąpiło to na dzień 31 gru - dnia 1990 r. Skarżący złożyli apelację od tego wyroku. OTK ZU B/2026 Ts 158/24 poz. 68 2 Sąd Apelacyjny w K . III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 26 marca 2024 r. ( sygn. akt […] ) oddalił apelację skarżących argumentując m.in., że świad- czenie każdego ze skarżących było ustalone prawidłowo i w konsekwencji nie było podstaw do uznania, że organ rentowy popełnił błąd. Orzeczenie to, doręczone skarżącym 9 maja 2024 r., zostało w skardze wskazane jako ostateczne rozstrzygnięcie o ich prawach i wolno- ściach. Skarżący wnieśli o stwierdzenie niezgodności art. 103 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991 r. Nr 7 , poz. 24 ; da- lej: ustawa o ubezpieczeniu) z zasadą demokratycznego państwa prawa, zasadą ochrony praw nabytych, zaufania obywateli do państwa oraz stanowionego przez nie prawa, jak również z zasadą sprawiedliwości społecznej , wywodzon ymi z art. 2 Konstytucji. Ich zdaniem zasada zaufania do państwa oraz stanowionego przez nie prawa pozwala oczekiwać, że trud i wysiłek włożony w pracę zostanie zrekompensowany wyższym świadczeniem emerytalnym. Skarżący wskazują na narusz enie zasad y ochrony praw nabytych, gdyż odebrano im przyznane oraz nabyte uprawnienia do świadczeń obliczonych na podstawie innej podstaw y prawnej , a na- stępnie pozbawieni zostali własności osobistej , co naruszyło ich bezpieczeństwo prawne. Na- ruszon e został y też, poprzez brak gwarancji stabilności sytuacji prawnej, zasad y demokra- tycznego państwa prawnego oraz sprawiedliwości społecznej. Skarżący a rgumentują również, że zgodnie z zasadą proporcjonalności zawartą w art. 31 ust. 3 Konstytucji w ysokość świad- czeń emerytalnych powinna być odpowiednia do ich wysiłku włożonego w pracę, który był możliwy do oceny jedynie na dzień nabycia prawa. Artykuł 103 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu jest także, zdaniem skarżących, niezgodny z art. 21 ust. 1 Konstytucji po- przez odebranie im praw emerytalno - rentowych w postaci wypracowanego przez nich zwięk- szenia w wysokości 156% najniższej emerytury. W ten sposób naruszony został również art. 64 ust. 1 Konstytucji, z którego wynika zasada nieingerencji państwa we własność oraz instytucjonalne zagwarantowanie prawa do korzystania z własności i innych praw majątko- wych. Wreszcie, zdaniem skarżących, zaskarżony przepis narusza ich bezpieczeństwo socjal- ne za gwarantowane w art. 67 ust. 1 ustawy zasadniczej, poprzez dopuszczenie znacząco zani- żonych świadczeń, naruszenie możliwości swobodnego kształtowania warunków bytowych oraz prawa własności. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 25 września 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżących 2 października 2024 r.) skarżąc y zosta li wezwan i do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1 ) doręczenie , wraz z czterema kopiami, pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz repre- zentowania skarżących przed Trybunałem Konstytucyjnym w odniesieniu do sprawy, w związku z którą złożona została skarga konstytucyjna; 2) doręczenie , wraz z czterema ko- piami, odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem wyroków, decyzji lub innych rozstrzygnięć potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej wraz z uzasadnieniami , w szczególno ś ci: a) decyzji Prezesa KRUS z 21 kwietnia 2022 r. (nr […] ); b) decyzji Prezesa KRUS z 21 kwietnia 2022 r. (nr […] ); c) wyroku Sądu O kręgowego w B . z 6 września 2022 r. (sygn. akt […] ), d) wyroku Sądu Apelacyjnego w K . z 26 marca 2024 r. (sygn. akt […] ); 3) udokumentowanie daty doręczenia skarżącym ostatecznego orzeczenia (poprzez doręcze- nie poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii koperty) wraz z czterema kopiami; 4) po- informowanie, czy od wskazanego w skardze konstytu c yjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia (wraz z czterema kopiami). Skarżąc y usunęli wskazane braki w piśmie z 9 października 2024 r. (data nadania). Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 11 marca 2025 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżących 18 marca 2025 r.) wezwał skarżąc ych do usunięcia braków for- malnych skargi konstytucyjnej przez: 1) podanie adresu publikacyjnego zaskarżonego przepi- su; 2) doręczenie , wraz z czterema kopiami, odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność OTK ZU B/2026 Ts 158/24 poz. 68 3 z oryginałem wraz z uzasadnieniami: a) decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z: 25 maja 1984 r. dotyczącej J . S . i J . S . (znak: […] ), 23 lipca 1984 r. dotyczącej J . S . i J . S . (znak : […] ), b) decyzji Prezesa KRUS z: 11 maja 1999 r. (znak: […] ) dotyczącej J . S . , 8 lipca 2003 r. (znak: […] ) dotyczącej J . S . , 13 lipca 2004 r. (znak: […] ) dotyczącej J . S . , 26 sierpnia 2004 r. (znak: […] ) dotyczącej J . S . , c) aktu notarialnego z 19 lipca 1984 r. o przekazaniu gruntów następcy, d) wyroku Sądu Wojewódzkiego w K . X Wydział Ubezpieczeń Społecznych z 31 marca 1992 r. (sygn. akt […] ), e) postanowień: Sądu O kręgowego w B . VI Wydz iał Pra- cy i Ubezpieczeń Społecznych z 12 listopada 2019 r. (sygn. akt […] ), Sądu Apelacyjnego w K . III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 30 kwietnia 2020 r. (sygn. akt […] ). W piśmie procesowym z 25 marca 2025 r. (data nadania) skarżący usunęli większość braków formalnych, wnioskując jednocześnie o przedłużenie terminu ich usunięcia o 21 dni w celu uzyskania w Sądzie Okręgowym w K . odpisu wyroku Sądu Wojewódzkiego w K . X Wydział Ubezpieczeń Społecznych z 31 marca 1992 r. (sygn. akt […] ). W piśmie procesowym z 17 kwietnia 2025 r. (data nadania) skarżący usunęli powyż- szy brak formalny skargi. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do me- rytorycznej oceny. 2.1. Skarga konstytucyjna została sporządzona przez adwokata, który przedłożył sto- sowne pełnomocnictwo. 2.2. Skarżąc y wyczerpa li przysługującą im drogę prawną . 2.3. Skarżący poinformowali, że od wyroku Sądu Apelacyjnego w K . III Wydział Pra- cy i Ubezpieczeń Społecznych z 26 marca 2024 r. (sygn. akt […] ) nie został wniesiony nad- zwyczajny środek zaskarżenia . 2. 4 . Dochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, gdyż powyższy wyrok wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżąc ym (ich pełnomocnikowi) 9 maja 2024 r., natomiast skarga została wniesiona do Trybunału 8 sierpnia 2024 r. (data nadania). 2. 5 . Przedmiot skargi został określony prawidłowo. Skarżąc y wni eśli o przeprowadze- nie oceny konstytucyjności art. 103 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubez- pieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 ; dalej: ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników ). Jako wzorce kontroli podane zostały art. 2, art. 31 ust. 3, art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 oraz art. 67 ust. 1 Konstytucji. 2. 6 . Skarżąc y wskaza li , które z ich konstytucyjn ych praw i w jaki sposób – ich zda- niem – zostały naruszone przez zakwestionowane w skardze przepisy. Uzasadni li również postawione w skardze zarzuty. OTK ZU B/2026 Ts 158/24 poz. 68 4 2. 7 . Analizowana skarga nie jest obarczona nieusuwalnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, a postawione w niej zarzuty nie są oczywi- ście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. 3. Mając powyższe na względzie, a także w związku z tym, że ocena sformułowanych w skardze zarzutów wykracza poza zakres wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowił nadać skardze konstytu- cyjnej dalszy bieg. 4 . Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny posta nowił przywrócić skarżącym termin usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej . Termin ten jest terminem ustawowym (art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK), natomiast statuowana w art. 166 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego [Dz. U. z 2024 r. poz. 1568] instytucja przedłużenia ter- minu dotyczy wyłącznie terminów sądowych ( zob. postanowienie TK z 12 września 2019 r., sygn. Ts 76/19, OTK ZU B/2020, poz. 18). P ełnomocnik skarżących po winien był zatem wy- stąpić z wnioskiem o przywrócenie terminu usunięcia braków formalnych skargi konstytucyj- nej. Trybunał, odwołując się do utrwalonej w orzecznictwie, a wynikającej z dorobku euro- pejskiej kultury prawnej zasady falsa demonstratio non nocet (zob. np. wyrok TK z 24 lutego 2009 r., sygn. SK 34/07, OTK ZU nr 2/A/2009, poz. 10 oraz wskazane tam orzecznictwo) uzna ł jednak, że w tej sytuacji podstawowe znaczenie ma istota sprawy, a nie jej oznaczenie. Ponadto podkreślił, że zgodnie z zasadą hominum causa omne ius constitutum sit prawo nie może być celem samym w sobie, lecz ma odpowiadać na potrzeby człowieka i służy ć jego dobru. Tym bardziej za niecelowe należałoby uznać bezrefleksyjne i nazbyt dosłowne rozu- mienie sformułowania użytego przez skarżących. Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał postanowił jak w sentencji .